Wynalazek niniejszy dotyczy udosko¬ nalen obreczy pneumatycznych o po¬ wierzchni roboczej czyli stopie plaskiej lub w przyblizeniu plaskiej, a o sciankach od¬ gietych do wnetrza i odksztalcajacych sie pod dzialaniem ciezaru.Przedmiot wynalazku stanowi obrecz pneumatyczna zasadniczo o niewielkiem ci¬ snieniu wewnetrznem, przeznaczona glów¬ nie do jazdy po gruncie miekkim, zwyklej drodze, piasku i t. d., ksztalt bowiem sto¬ py obreczy oraz jej scianek w polaczeniu z niska preznoscia zapobiega wrzynaniu sie kól w miekka droge i nie niszczy jej na¬ wierzchni. Obrecze te nadaja sie równiez i na drogi twardsze pod warunkiem zwiek¬ szenia preznosci. Poza tern obrecze wedlug niniejszego wynalazku sprowadzaja do "mi¬ nimum niebezpieczenstwo dziurawienia ich.Znane dotychczas obrecze pneumatycz¬ ne posiadaja przekrój poprzeczny mniej Wiecej kolisty, który, zwiekszajac pod wplywem obciazenia i cisnienia wewnatrz obreczy powierzchnie zetkniecia obreczy z ziemia, staje sie eliptycznym. Na pozio¬ mym gruncie twardym stykajaca sie z gruntem czesc czynna powierzchni tocznej obreczy posiada oczywiscie postac mniej wiecej plaska, na miekkim jednak gruncie obrecz usiluje zachowac eliptyczny lub na¬ wet kolisty ksztalt przekroju, skutkiem cze¬ go wyrabia w nawierzchni drogi korytkowakoleine najglebsza posrodku, co wywoluje dalsze zapadanie obreczy. Ponadto wzra¬ sta ^zarazem opól? toczenia nietylko wsku¬ tek zwiekszenia powierzchni stykajacej sie z ziemia, co byloby zreszta w innych wa¬ runkach korzystne, lecz wskutek zmienno¬ sci srednicy obreczy podczas stykania sie jej z ziemia i oporu zwiazanego z ryciem koleiny, podobnego do oporu stawianego przez progi klinowe, podkladane pod kola.Jedno ze znamion wynalazku polega na tern, ze w obreczy pneumatycznej sklada¬ jacej sie z detki wewnetrznej oraz z opony zewnetrznej o plaskiej lub w przyblizeniu plaskiej powierzchni tocznej, scianki bocz¬ ne opony podane sa w stanie nieobciazo- nym ku wnetrzu o tyle, ze odleglosc po¬ miedzy najblizszemi przeciwleglemi ich punktami jest mniejsza od szerokosci we¬ wnetrznej powierzchni stopy obreczy, przy- czem odleglosc ta zmniejsza sie jeszcze pod wplywem obciazenia, ale przy naj- wiekszem nawet wygieciu scianek obreczy skutkiem obciazenia, powierzchnie te nie stykaja sie ze soba.W pewnych wypadkach obrecz wyko¬ nywa sie w ten sposób, ze poprzeczny jej przekrój w stanie nieobciazonym jest przy zwyklej preznosci na zewnetrznej po¬ wierzchni tocznej nieco wklesly. Korzyst- nem jest wtedy nadanie stopie obreczy wiekszej szerokosci niz szerokosc zelaznej obreczy kola; nie stanowi to jednak wa¬ runku koniecznego.Obrecz wedlug niniejszego wynalazku wywiera na powierzchnie jezdni ' cisnienie o jednostajnym rozkladzie albo tez wiek¬ sze na kraju stopy niz posrodku.Ksztalt powierzchni wewnetrznej i ze¬ wnetrznej stopy tocznej jest jednakowy, jezeli bowiem stopa uzyska lekkie tylko uwypuklenie u wklesniecia wewnetrznej swe} powierzchni, cisnienie wewnetrzne nie moze jej splaszczyc w stopniu dostrzegal¬ nym dzieki nierozciagliwosci w kierunku obwodowym.Scianki boczne opony sa mniej lub wie¬ cej wklesle, t. j. wgiete do wewnatrz, przy- czem wgiecie to pod wplywem obciazenia wzrasta.Stopien wgiecia moze sie zmieniac w szerokich granicach zawsze jednak tak, ze scianki boczne pod wplywem obciazenia je¬ szcze sie ku sobie zblizaja. W kazdym ra¬ zie wkleslosc poczatkowa, grubosc, spoi¬ stosc i wysokosc scianek powinny byc do¬ brane w ten sposób, by obrecz nie wyginala sie pod wplywem wewnetrznego cisnienia powietrza nazewnatrz.Wsród zalet opony wedlug wynalazku najdonioslejsza polega na tern, ze szeroka jej stopa chroni od przeklucia wezsze od niej scianki boczne.Sprezone powietrze usiluje rozepchac boki obreczy, t. j. splaszczyc je i stloczyc ich materjal, z jakiego jest ona wykonana, co czyni rzecza zbyteczna wzmacnianie materjalu tego tkanina lub innemi srodkami usztywniajacemi.Obrecz wedlug niniejszego wynalazku nie wypycha ziemi na boki podczas tocze¬ nia sie, lecz, sciskajac sie, zapobiega za¬ glebianiu sie w ziemi. Powierzchnia styka¬ jaca sie z gruntem jest bowiem wieksza i szersza, anizeli przy obreczach zwyklych, i posiada ksztalt aiaogól prostokatny o wiekszej wytrzymalosci na krawedziach niz posrodku, do czego przyczynia isie ksztalt boków i stopy opony.Obrecz taka przy pewnej szerokosci, moze byc ciensza w przekroju i posiadac wieksza srednice kola, dzieki czemu trzy¬ ma sie ona dobrze kola i umozliwia uzycie duzych bebnów hamulcowych. Wreszcie obrecz ta moze toczyc sie dluzszy czas w stanie splaszczonym bez uszkodzenia.Próby wykazaly, ze podczas skrecania wozu zaopatrzonego w opony wedlug ni¬ niejszego wynalazku stopa toczy sie po zie¬ mi wedlug krzywizny odpowiadajacej krzy- wiznie zakretu wykonywanego przez wóz, czyli ze powierzchnia toczna daje sie kie- — 2 —rowac niezaleznie od kola. Pochodzi to glównie stad, izf w odróznieniu od obreczy dotychczasowych boki obreczy wedlug ni¬ niejszego wynalazku zblizaja sie wtedy bardzo do neutralnej pionowej osi zwrotu kola na zakrecie w przeciwienstwie do te¬ go, jak to ma miejsce w zwyklych obre¬ czach pneumatycznych, przy których boki te odsuwaja sie od siebie pod wplywem obciazenia, dajac przewage mechaniczna kolu nad jego pneumatyczna obrecza, co wywoluje skrecanie scianek obreczy. Objaw ten wystepuje tem lacniej, iz scianki te nie posiadaja wzmocnienia plóciennego, czyli sa elastyczniejsze, do czego przyczynia sie równiez duza powierzchnia styku obreczy z ziemia, czyli dobre jej przyleganie. Re¬ zultaty powyzsze posiadaja doniosle zna¬ czenie z wielu wzgledów; po pierwsze sto¬ pa obreczy nie slizga sie po ziemi, wobec czego nie zuzywa sie tak szybko, po dru¬ gie (nosnosc wozu zaopatrzonego w obrecze wedlug niniejszego wynalazku wzrasta, po trzecie obrecze wedlug niniejszego wyna¬ lazku mozna stosowac z wielka korzyscia przy wozach wielokolowych bez specjal¬ nych przyrzadów do kierowania wszystkie- mi kolami, nastawiaja sie bowiem same.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest ma rysunku celem wyrazistszego uwy¬ datnienia jego cech i zalet. Fig. 1 przedsta¬ wia widok perspektywiczny obreczy pneu¬ matycznej w mysl wynalazku oraz jej przekrój poprzeczny, fig. 2 — przekrój po¬ przeczny tej obreczy po napompowaniu i pod obciazeniem, fig. 3 i 4 — przekroje po¬ dobnych obreczy, fig. 5 i 6 — przekroje ob¬ reczy w plaszczyznie kola w skali mniej¬ szej, przeprowadzone wzdluz linji 5 — 5 i 6 — 6, oznaczonych na fig. 4.Obrecz pneumatyczna w mysl wyna¬ lazku sklada sie z opony a i detki 6. Stopa opony a posiada powierzchnie zewnetrzna c szersza anizeli jej powierzchnia wewnetrz¬ na d.W wykonaniu wedlug fig. 1 i 2, ze¬ wnetrzna powierzchnia toczna jest ^plaska, zas w wykonaniu wedlug fig. 3 i 4 po¬ wierzchnia zewnetrzna c jest wklesla, a po¬ wierzchnia wewnetrzna d — wypukla.Scianki obreczy sa poczatkowo wygiete do wewnatrz, jak to wskazuje lmja e — e na fig. 1 i 3, pod wplywem obciazenia jed¬ nak scianki te wyginaja sie jeszcze bardziej ku wnetrzu, jak to uwidocznione jest linja e — e na fig. 2 i 4.Punkt przegiecia /, miesci sie wpoblizu srodka scianki bocznej, a odleglosc miedzy punktami temi w obu sciankach bocznych nieobciazonej obreczy jest mniejsza od szerokosci powierzchni wewnetrznej d stopy obreczy. Gdy szyna jest obciazona, scianki boczne wyginaja sie jeszcze bar¬ dziej ku wnetrzu (fig. 2 i 4), przyczem naj¬ mniejsza odleglosc pomiedzy punktami naj¬ wiekszego przegiecia jest wówczas równiez mniejsza od wewnetrznej powierzchni d stopy. Najwieksze wygiecie scianek bocz¬ nych przy obciazeniu obreczy przedstawia¬ ja fig. 2 i 4, ale w tych warunkach naj¬ wiekszego obciazenia scianki te naogól nie stykaja sie jeszcze ze soba. Ponadto, celem zapobiezenia niestatecznosci bocznej obre¬ czy zwlaszcza pod obciazeniem zaleca sie, by stosunek wymiaru pionowego A do wy¬ miaru poprzecznego B nie byl wiekszy od 1:3, w przeciwnym bowiem razie sztyw¬ nosc obreczy bylaby narazona na szwank i wywracalaby sie ona pod obciazeniem o- kolo utworzonego w ten sposób gardla. Naj¬ wlasciwszym jest stosunek A : B równy mniej wiecej 1, aczkolwiek w pewnych wy¬ padkach B moze byc wieksze od A.Rzecz prosta, ze opór na przeginanie obreczy posrodku stopy, niezaleznie od sztywnosci wzglednie elastycznosci gumy lub jej usztywnienia, uwarunkowany jest wylacznie preznoscia powietrza, krawe¬ dzie bowiem lub boki srtopy wykazuja wiek¬ szy opór wyginaniu zaleznie od sztywnosci scianek i preznosci powietrza w obreczy.Preznosc powietrza usiluje rozepchac scian- — 3 —ki obreczy nazewnatrz, co znacznie podno¬ si opór ich na wyginanie do wnetrza. Jak widac z przekroju poprzecznego obreczy, srodek stopy podtrzymuje jedynie powie¬ trze, a krawedzie jej podtrzymuje sztyw¬ nosc scianek wspomagana preznoscia po¬ wietrza.Osiaga sie to dzieki budowie, wskaza¬ nej na fig. 1 i 2, gdzie stopa obreczy jest plaska i styka sie z ziemia, podczas gdy w obreczy wedlug fig. 3 i 4, stopa obreczy jest wklesla, wskutek czego obie jej krawedzie przyjmuja najwieksze obciazenie jednost¬ kowe.Pozostajaca w zetknieciu z gruntem splaszczona czesc obreczy oznaczono na fig. 5 i 6 litera /. Opór boków stopy jest wiekszy, dzieki wiekszemu nagromadzeniu materjalu w tych miejscach oraz dzieki o- porowi scianek, jak to wykazano wyzej.Zetkniecie z ziemia zachodzi na powierzch¬ ni mniej wiecej prostokatnej, przyczem na krajach opór przeciw wyginaniu jest dzieki sciankom wiekszy niz posrodku po¬ wierzchni zetkniecia z ziemia, scianki sa bowiem w rogach mniej nachylone niz po¬ srodku splaszczonej czesci / — / obreczy.Wynika stad, ze prostokatne mniej wie¬ cej zetkniecie obreczy z gruntem podlega bardzo jednostajnemu cisnieniu, najwiek¬ szemu jednak na brzegach powierzchni ze¬ tkniecia.Preznosc powietrza w obreczy przeciw¬ dziala wyginaniu do wewnatrz boków ob¬ reczy.Scianki obreczy przechodza w czesci g — g, zaopatrzone w krawedzie stykowe lub podobne. Posiadaja one ponadto czopy i, których celem jest zapobieganie slizga¬ niu sie obreczy w wiencu kola. Czopom tym odpowiadaja stosowne wykroje w wiencu kola. Obrecze, uwidocznione na rysunku, posiadaja gladka stope, lecz oczywiscie mozna ja zaopatrzyc w odpowiednie nacie¬ cia, najkorzystniej zlekka wzniesione po¬ srodku stopy dla ulatwienia kierowania ko¬ lem.W obreczach powyzszych mozna stoso¬ wac zwykle detki wewnetrzne o przekroju kolowym, lepiej jednak uzywac detek o ksztalcie wskazanym na rysunku, zblizo¬ nym do ksztaltu opony. PL