W trakach przy nagle wystepujacych przeciazeniach kola zebate sa narazone na zlamanie, inne zas czesci na niepozadane odksztalcenia, jak np. rozciaganie sie lan¬ cuchów i t. d.Aby zapobiec skutkom przeciazenia, la¬ czono zagrozone czesci z walem, który prze¬ nosi przeciazenia, zapomoca tak zwanego sprzegla zabezpieczajacego, które stanowi sprzeglo cierne albo sprzeglo z bezpieczni¬ kiem pretowym. Jak wiadomo, sprzeglo cierne wymaga stosowania do dociskania do siebie obu czesci odpowiednio duzego napiecia sprezyn; przy niewielkiem jed¬ nak zuzyciu miedzy czesciami sprzegla po¬ wstaje pewien luz, który przy pracy sprze¬ gla wnosi niepewnosc do ruchu traka. Za¬ stosowanie sprzegla z bezpiecznikiem pre¬ towym zmusza w razie zlamania tego pre¬ ta do zatrzymywania maszyny tak dlugo, dopóki pret nie zostanie wymieniony, co jednak przy niedostatecznie technicznie wyszkolonym personelu rzadko zostaje, jak wykazuje doswiadczenie, poprawnie wykonane.W przeciwienstwie do tego w mecha¬ nizmie sprzeglowym wedlug wynalazku za¬ stosowano sprzeglo zabezpieczajace, które¬ go czesci sa w znany sposób dociskane do siebie pod dzialaniem sprezyny, przyczem sprzezenie jest przeprowadzone w ten spo¬ sób, ze przy przeciazeniu wystepy, bedace wlasciwemi zebami i spoczywajace w prze¬ strzeniach miedzyzebnych, moga wysuwac sie z tych przestrzeni.Godna zaznaczenia jest tu ponadto p-€£ kolicznosc, ze po wystapieniu przeciazenia V'^ i *fcrzy odpf^riedniem przekreceniu sie wzgledcrii"sieHflfe czesci sprzegla, odpowied¬ nie zeby jednej czesci sprzegla przesuwa¬ ja sie po grzbietach drugiej czesci sprze¬ gla, wskutek zas zblizania sie i oddalania obu czesci sprzegla od siebie, powstaje ha¬ las, który sluzy jako sygnal ostrzegawczy dla obslugi traka.Mechanizm sprzeglowy mozna wykonac w sposób rozmaity. Czesc sprzegla, obra¬ cajaca sie swobodnie na waler mozna np. zaopatrzyc po jednej stronie w wieniec fa¬ listy, z którym wspólpracuje wieniec prze¬ ciwlegly, umieszczony na czesci sprzegla, zaklinowanej przesuwnie na wale i doci¬ skanej zapomoca sprezyny do pierwszej czesci sprzegla. Mozna równiez jedna czesc sprzegla zaopatrzyc w kulki, osadzone w otworach, wykonanych wv pierscieniu wspólsrodkowym wzgledem walu, przyczem kulki te wciskane sa do odpowiednich kuli¬ stych zaglebien drugiej czesci sprzegla.Do blizszego wyjasnienia wynalazku sluza przyklady wykonania, przedstawione na rysunku.Fig. 1 przedstawia widok zprzodu gór¬ nego walca podsuwowego traka oraz prze¬ krój lancuchowego kola napedowego, po¬ laczonego z walem napednym. Fig. 2 przedstawia widok zgóry oraz czesciowo przekrój poziomy znanego urzadzenia dzwi¬ gniowego Grisson'a przy traku. Fig. 3 przed¬ stawia przekrój czesci znanego uzebienia sprzegla. Fig. 4 — 6 przedstawiaja widok zprzodu i dwa przekroje wzdluz linji 5 — 5 i 6 — 6 na fig. 4 sprzegla w innem wyko¬ naniu. Fig. 7 przedstawia przyklad wyko¬ nania sprzegla, zaopatrzonego w kulki.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 1, lancuchowe kolo napedo¬ we 1 jest osadzone luzno na wale 2 walca podsuwowego 3. Kolo / jest zaopatrzone w pierscien 4, którego zeby sa uksztaltowane falisto.Na wale 2 zaklinowana jest tarcza 6, zaopatrzona w wieniec zebaty 7, którego zeby faliste wspólpracuja z wiencem 4.Tarcza 6 jest dociskana do lancuchowego kola napedowego 1 zapomoca sprezyny 8, która opiera sie o znajdujaca sie na wale 2 nakretke 9, sluzaca jako oparcie. Obie cze¬ sci 4 i 7 sprzegla sa mocno do siebie doci¬ skane sprezyna 8, wskutek czego przy obra¬ caniu lancuchowego kola napedowego 1 walec podsuwowy 3 zostaje równiez wpra¬ wiany w obrót. Dopiero przy nagle wyste¬ pujacych (oporach, które przeciwstawiaja sie obrotowi walca 3, oba wience sprzegla zostaja odsuniete od siebie dzieki ich fali¬ stej powierzchni, wskutek czego uskutecz¬ nia sie odlaczenie lancuchowego kola nape¬ dowego / od walu 2. Przy takiem odpycha¬ niu sie od siebie i nastepnie zaskakiwaniu wienców sprzegla wytworzony zostaje nie¬ mily halas, który zwraca uwage osoby ob¬ slugujacej na niedokladnosc pracy ma¬ szyny.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 2, chodzi o znane urzadze¬ nie dzwigniowe Grisson'a. Tu wal rozrzad- czy 10, polaczony zapomoca nieprzedsta- wionych na rysunku kól zebatych z nie- przedstawionemi listwami zebatemi, na których znajduja sie lozyska górnych wal¬ ców podsuwowych, jest zaopatrzony w tar¬ cze 19, która zapomoca wpustki jest osa¬ dzona przesuwnie na wale. Tarcza 19 jest zaopatrzona w wieniec falisty 13 i jest za¬ pomoca sprezyny 14, opierajacej sie o na¬ kretke 15 na wale 10, dociskana do wienca falistego 16, który jest przewidziany na bocznej powierzchnii kola czolowego 17, luzno osadzonego na wale 10. Z tern kolem zebatem 17 polaczone jest w znany sposób drugie kolo zebate 18, na którego wale o- sadzone jest kólko reczne 20, zaopatrzone w ciezar.Zapomoca urzadzenia wedlug wyna¬ lazku kolo zebate 17 moze byc zapomoca sprzegla odlaczone od Walu, co zapobiega uszkodzeniom w tym przypadku, gdy wsku* — 2 —tek zbyt wielkiej grubosci , obrabianego przedmiotu górny walec bylby podniesiony i urzadzenie dzwigniowe Grisson'a uderzy¬ loby o górny zderzak.Inny przyklad wykonania przedstawia¬ ja fig. 4 — 6.Tu na glównym wale napedowym urza¬ dzenia podsuwowego zaklinowana jest na stale piasta 21, na której osadzony jest wieniec kola 22, które jest zaopatrzone na obwodzie w klinowy rowek 34, w który wchodza zapadka dzwigni rozrzadczej i zapadka zamykajaca. W celu polaczenia wienca kola 22 z piasta 21 obie te czesci sa zaopatrzone w wience faliste 23 i 23', które wspólpracuja ze soba. Zapomoca pierscie¬ nia 24, który jest dociskany do pierscienia 22 zapomoca sprezyn 25, uskuteczniane jest dociskanie do siebie obu wienców 23 i 23* sprzegla. Sprezyny 25 sa nasadzone tu na trzpienie 26, nagwintowane na koncach, które sa przetkniete przez wieniec kola 22 i pierscien 24.Jezeli gdziekolwiek przy walcach pod- suwowych wystepuje przeciazenie, wów¬ czas zwalniaja sie obie czesci 23 i 23* sprze¬ gla wskutek czego nastepuje odsuniecie sie wienca 22 od piasty 21. Nastepuje wiec mimo dalszego obracania sie kola 22 za* trzymanie sie piasty, a wskutek tego i za¬ trzymanie sie calego mechanizmu przeno¬ szacego.Nalezy ponadto zauwazyc, ze do pola¬ czenia pierscienia 22 z pierscieniem 24 slu¬ za oprócz trzpieni srubowych 26 sztyfty 27, osadzone na stale w pierscieniu 24, których konce wchodza do odpowiednich wydra¬ zen w pierscieniu 22.Zupelnie podobne wykonanie do przed¬ stawionego na fig. 4 — 6 przedstawia fig. 7.Tylko tu faliste wience 23 i 23* zostaja za¬ stapione przez kulki 29, dociskane zapo¬ moca sprezyn 30 do scianek wglebien 31 w piascie 21. Jako oparcie sprezyn 30 slu¬ za wkretki 32. Naturalnie wglebienia 31 sa uksztaltowane tak, ze kulki moga czescio¬ wo tylko wystawac z powierzchni wienca 22. Równiez i w tym przykladzie wykona¬ nia wieniec 22 jest dociagany do piasty 21 zapomoca pierscienia 24. Tylko tu pierscien 24 jest przymocowany na stale do kola 22 zapomoca trzpieni srubowych 33.Nalezy zaznaczyc, ze wience faliste sprzegla (patrz fig. 3) posiadaja mala po- dzialke, to znaczy, ze wglebienia i grzbiety fal nastepuja po sobie w niewielkiej odle¬ glosci, co umozliwia szybkie ponowne sprzezenie wienców. n / PL