Najdluzszy czas trwania patentu do 19 maja 1947 r.W patencie Nr 16398 opisany zostal sposób wytwarzania sztucznych wlókien z wiskozy, które na sucho wykazuja wytrzy¬ malosc 2 g na denier, a nawet 3, 4 i 5 g na denier i powyzej. Wedlug tego sposobu wi¬ skoze przedzie sie do stezonego kwasu mi¬ neralnego, w szczególnosci do kwasu siar¬ kowego, zawierajacego nie mniej niz 50 — 55%, H2S04 a najlepiej do kwasu zawiera¬ jacego 60 — 65% H2SOi.Wynalazek niniejszy stanowi dalsze rozwiniecie sposobu, opisanego w powyz¬ szym patencie.W wielu wypadkach pozadane jest zwiekszenie rozciagliwosci otrzymanych wedlug patentu glównego sztucznych wló¬ kien, np. sztucznego jedwabiu, wlókien peczkowych, sztucznej welny, bez szkodli¬ wego wplywu na ich wytrzymalosc albo polysk.Zgodnie z wynalazkiem mozna to osia¬ gnac przez obróbke wlókien srodkami, po- wodujacemi ich kurczenie sie w warunkach, umozliwiajacych to kurczenie sie.Jako takie srodki nadaja sie szczegól¬ nie srodki merceryzujace: wiec przede- wszystkiem roztwory wodorotlenków al- kaljów, a w szczególnosci roztwory, zawie¬ rajace nie mniej niz 18% alkaljów zracych (liczac jako NaOH). Dobre wyniki otrzy-5&* iduje sie równiez: przy zastosowaniu innych srodków merceryzujapych, np. stezonego rcfetweru -siarczku alkalicznego (np. roz¬ tworu siarczku sodowego przynajmniej 18%-go, np. 30 — 58%-gal albo mocnego kwasu mineralnego) np. kwasu siarkowego o stezeniu 46—60° Be, lub kwasu fosforo¬ wego o ciezarze wlasciwym lf5 — 1,8, lub kwasu azotowego 50 — 60%-owego, lub kwasu solnego 26 — 32%-owego albo roz¬ tworu chlorku cynkowego lub siarkocyja- nianu, np. siarkocyjanianu wapniowego i t. d.Obróbke sztucznych wlókien srodkami, powodujacemi ich kurczenie sie, mozna przeprowadzac rozmaicie, np. przez zanu¬ rzenie tych wlókien albo materjalów je za¬ wierajacych w roztworze substancji, powo¬ dujacej kurczenie sie albo przez przepro¬ wadzenie sztucznych wlókien lub materja¬ lów je zawierajacych przez roztwór srodka kurczacego, albo przez potraktowanie sztucznych, wlókien, wzglednie skladajar cych sie z nich lub zawierajacych je pro* duktów, rozpylonym roztworem srodka kurczacego, albo przez przeprowadzenie sztucznych wlókien lub zawierajacych je materjalów przez walce, stykajace sie z roztworem srodka kurczacego, albo przez fularowanie, maglowanie, przeciaganie, na¬ wijanie i t. d. czyli, krótko mówiac, jakim¬ kolwiek sposobem nasycania*, powlekania, impregnowania* nawijania i t d.Sposób wedlug wynalazku nadaj? sie zarówno; do obróbki samych sztucznych wlókien, np. sztucznego jedwabiu w poslar ci przedzy (wlókien, nici w motkach i zwo¬ jach albo w formie pasma lub tym podob¬ nych postaciach), jak i do obróbki sztucz¬ nych wlókien np, sztucznego jedwabiu albo wlókien peczkowych w postaci tkanin, a mianowicie do obróbki przedzy, i tkanin, zlozonych r wylacznie ze; sztucznychi wló* kien, np, ze sztucznego jedwabiu albo sztucznej welny albo z wlókien peczko¬ wych^ albo do obróbki przedzy i tkanin mie¬ szanych, to jest zawierajacych oprócz ni¬ tek sztucznych jeszcze inny materjal wlók¬ nisty, np. naturalna bawelne, jedwab albo welne lub tym podobne. Nazwe „sztuczne wlókna" oznaczono w calym opisie i za¬ strzezeniach, gdzie tylko wynika to z sensu, sztuczne wlókna jak sztuczny jedwab, sztuczna welne, sztuczny wlos i t. d. w ja¬ kiejkolwiek z wyzej wymienionych postaci.Wynik obróbki zalezy od tego, czy sztuczne wlókna, wzglednie materjaly je zawierajace, tak zostaly potraktowane srodkami kurczacemi, zeby skurczenie u- trwalilo sie calkowicie w stopniu, zalez¬ nym od jakosci i stezenia uzytego srodka, albo tez tylko w czesci tego stopnia, to zna¬ czy, ze obrabianego materjalu podczas o- bróbki albo po obróbce nie powinno sie wca¬ le rozciagac, a jezeli sie to czyni, to trzeba mu potem pozwolic na calkowite lub cze¬ sciowe zbiegniecie sie.Nalezy zauwazyc, ze przy traktowaniu sztucznych nici wedlug wynalazku nie jest potrzebne nasycanie lub powlekanie nici sztucznych srodkiem ochronnym od alka- ljów zracych przed poddawaniem tych ni¬ ci dzialaniu srodków sciagajacych, ponie¬ waz nici sztuczne, traktowane wedlug wy¬ nalazku, o tyle róznia sie od znanych nici ze sztucznego jedwabiu, ze opieraja sie one dzialaniu srodków sciagajacych i nie zo¬ staja, przytem uszkodzona jednak: trakto¬ wanie srodkiem ochronnym nie powinno byc uwazane jako przekraczajace granice wynalazku, poniewaz traktowanie takie niej przeszkadza osiagnieciu, pozadanego wyr niku.Obróbke wedlug wynalazku i odsiarkm wanie wlókiemmozna polaczyc w jedea zat bieg, Mozna wiec do: kapieli odsiarkowuja- cej dodac wystarczajaca: ilósóc srodka, kur¬ czacego np. alkaljów zracych< Jtócli.zas jako kapieli od&iarkowmjaca zastosowac- stezony roztwór siarczku alkalicznego? ta? zbyteczne sie stajem dodawanie srodka kur¬ czacego. — 2 '-Do srodka kurczacego, np. do roztworu alkaljów zracych, mozna dodac pewna ilosc soli obojetnej albo reagujacej alkalicznie, np. chlorku sodowego, siarczanu sodowego, krzemianu sodowego, glinianu sodowego, cynkami sodowego, boraksu, fosforanu so¬ dowego, octanu sodowego albo jedno — lub wielowartosciowego alkoholu, jak alkoho¬ lu etylowego albo gliceryny.Sposób wedlug wynalazku pozwala pod¬ niesc rozciagliwosc sztucznych wlókien od 30 do 200% tak, iz nawet wlóknom naj¬ mniej rozciagliwym mozna nadac rozcia¬ gliwosc, wynoszaca przynajmniej 8%.Prócz tego wynalazek niniejszy zwieksza równiez sprezystosc wlókien.Ponizszy szereg przykladów sluzy do blizszego wyjasniania sposobu wedlug wy¬ nalazku. Dane liczbowe dotycza czesci wa¬ gowych.Przyklad L Wlókna jedwabiu wiskozo¬ wego, wytworzone wedlug patentu glówne¬ go, w stanie gotowym, suchym, lecz niebie- lonym, w postaci pasma wklada sie, nie roz¬ ciagajac ich, do roztworu 18 do 25%-owego lugu sodowego o temperaturze 15 -— 18°C.Po uplywie 1 do 5 minut pasmo sie wyjmu¬ je i nastepnie, w razie potrzeby, po usunie¬ ciu nadmiaru lugu przez wybicie lub wyze¬ cie, ewentualnie po krótkiem przemyciu, wprowadza sie je na przeciag 5 minut do 5 — 10%-owego kwasu siarkowego o tem¬ peraturze pokojowej; zamiast kwasu siar¬ kowego mozna uzyc goracy albo zimny 5— 25%-owy roztwór siarczanu amonowego albo 4%-owy roztwór kwasu solnego. Po- czem jedwab sie wymywa, na zadanie — bieli i suszy bez rozciagania albo rozciaga¬ jac go niezbyt silnie.Przyklad II. Przebieg pracy, jak w przykladzie I z ta róznica, ze jako srodek kurczacy, stosuje sie roztwór 200 czesci chlorku sodowego w 1500 czesciach 20%- owego lugu sodowego.Przyklad III. Przebieg pracy, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie roztwór 88 czesci siar¬ czanu sodowego w 1500 czesciach 20%- owego lugu sodowego.Przyklad IV. Przebieg pracy taki sam, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie mieszanine 1500 czesci 22,5%-owego lugu sodowego ze 150 czesciami szkla wodnego o stezeniu 39° Be.Przyklad V. Przebieg pracy taki sam, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie 20%-owy lug sodowy, zawierajacy 8 do 10% gliceryny.Przyklad VI. Przebieg pracy taki sam, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie roztwór 270 czesci wodorotlenku sodowego i 450 czesci siarczku sodowego w 1050 czesciach wody.Przyklad VII. Przebieg pracy taki sam, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie 50 — 58% -owy roztwór siarczku sodowego.Przyklad VIII. Przebieg pracy taki sam, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie 30 — 50%-owy roztwór siarczku sodowego, zawierajacy 1 — 5 % wodorotlenku sodowego.Poniewaz stezone roztwory siarczku sodowego dzialaja jako srodek odsiarko- wujacy, wiec przy postepowaniu wedlug przykladów VI, VII i VIII zbyteczne jest uprzednie odsiarkowywanie.Przyklad IX. Przebieg pracy taki sam, jak w przykladzie I, z ta róznica, ze jako srodek kurczacy stosuje sie 18 — 22%-owy lug sodowy, zawierajacy 8 — 10% siarcz¬ ku sodowego. Równiez i tutaj zbyteczne jest uprzednie odsiarkowywanie.Przyklad X. Jedwab sztuczny przedzie sie wedlug patentu glównego na cewke, po- czem po krótszem lub dluzszem przemy¬ waniu skreca sie go na nic i zwija w pasmo.To ostatnie odsiarkowuje sie jeszcze w sta¬ nie mokrym w znany sposób zapomoca cie¬ plego rozcienczonego roztworu siarczku sodowego, poczem, w razie potrzeby, po po- — 3 —nownea* pczemyea*„ foz fcoottagani* wp*o- wadu sb& j^ do roztworu 2#ft czesci chlor¬ ku sodowego albo 88 cacsfii siarczanu s#do- w*g$ w LSOft ez^setad* 2fr% -owego ltagu so- djwteega* gdzie sie js pozostawia na przeciag l dfr 5 mtimt. £tastepoi$ wprowadza sie pa¬ smo* na: 5 mnwpt do 5 -^ tQ% -Owrcgo kwasu siarkswjego w^temperadtarze pokojowej albo do 25% -owego roztworu siarczanu amono¬ wego* w- temperaturze pokojowej albo przy 50PC; Foczem pasmo sie przemywa, w ra¬ zi*: peire*by' bieli i suszy bez, rozciagania alb* slabe* rozciagniete.Przyklad XL P*zebieg pracy taki sam, jak w przyk£a srodek kwczasy sfoeiftjje *i$ mieszanine 150tyczesci 2h5*%-<*WMC9 hx§^ sodowego ze 150- czesciom* sg&la wodreg® o steze^ niwr39Q8^ Przyklad* XB. Przebieg pyafcy taki &au\ jak w pK^ykladzie X, z ta róz&ti& Z£ pasma sie nie odsiarkowywafe lecz: ty4kjE» jfe wy¬ mywa,, i Zej j&fco. scedsk kuic^asy,/stes*ije sie? gozlwór 3ffft czesci wo^fotj^kit sod#c wegO) i 540 cze&i siarczku sodowego w tQ5ft czotei#e& wedy;( reztreóir ten sliróy jedsor czesnie do odeia^kojwywantf* wlókien.Przyklad XLIL Przebieg praey taJti sam, jak w-f»«ykltoAzieX* z: ta tlmfea, ze pasma sie nie edsiaark<&wywu myca i ^a jjako srodek kurzacy stosuje sie 58%-owy roztwór sm&zkn w&QW#i&y (tóa- foJMY tednocze^nifc ódsia^kowywujJaeoj.Pfzykl&d XIV- Przebieg pffacy taki sam, jak; w przykladzie XII, z ta róznica, ze j»a- ko srodek kurczacy stosuj sie* 3Q — 50% - owy roztwór siarczki sodowego, zabiera¬ jacy 1 — 5% wodorotlenku sodowego i slu¬ zaca jednoczesni* jako srodek odsiarkowy- wuiacy/ P*$yklad XY. Przebieg psaey taki sam, jak w przykladzie XII, z ta róznica, ze ja¬ ko, srodek kiszacy stosuje sie 1& — 32 % - owy lug sodowy zawierajacy $ ^ 1Q% sieczki* sodo^e^o.Jfrzyklad XVI- Przebieg p*aay taki sam, jak w* jednym * poprzednich przykladów, z ta róznica, ze podczas pewne} czesci o- brófeki jedfwab sztuczny poddaje sie rozcia- gniesu*, jactoakze pod koniec obróbki albo po potraktowaniu srodkiem kurczacym po¬ zwala mu sie na calkowite lub czesciowe skurczenie sie.Przyklad XVII. Tkanine, zlozona z je¬ dwabiu wiskozowego, wytworzonego we¬ dlug patentu glównego, lub zawierajaca ta¬ ki jedwab przeprowadza sie przez jedna z wymienionych w poprzednich przykladach kapieli kwezacyck Podczas albo po trak¬ towaniu srodkami kurczaeemi pozwala sie na zbiegniecie sie tkaniny i po usunieciu, na zadanie, nadmiaru srodka kurczacego przez zbijanie lub wytloczenie, ewentualnie po krótkfem przemyciu wprowadza sie tka¬ nine da rozcienczonego {5 — 10%-owego) kwasu siarkowego, plócze i suszy, stosuje umiarkowane rozciaganie, albo nie stosujac go wcale.Przyklad XVIII, Przebieg p*acy taki sam, ak w przykladzie XVII, z ta róznica, ze tkanina oprócz: sztwznego jedwabiu aA- bo wlókien peczkowych zawiera jeszcze bawelne* Przyklad XIX. Przebieg pracy taki sam, jak w jednym z poprzedniej* przykladów, z ta róznica, ze obróbce poddaje sie; sztucz¬ ny jedwab w postaci pasana.Przyklad XX. Przebieg pracy taki sam, jak w jedwym z poprzednich przykladów, z ta rózntea, ze pczedz? wygladza sie lub apreluje 2 — $%^owym roztworem skro¬ bi, jeszcze przed poddaniem je dzialaniu srodka kurczacego.Mozna równiez stosowac i inne srodki kurczace, niz wymienione w powyzszych przykladach* a wiec np. zamiast roztworu wodorotlenku sodowego, mozna stosowac inny roztwór alkaljów zracych* np. lug; por tasowy o równowainem stezeniu; zamiast siarczku sodowego mozna stosowac inny siarczek alkaliczny, np siarczek potasowy albo mozna stosowac 47 —- 50% -owy kwassiarkowy, lub 27 — 30% -owy kwas solny lub 50 — 60%-owy kwas azotowy lub wreszcie 40 — 80%-owy roztwór siarkocy- janianu wapniowego. Sztuczne wlókna moz¬ na poddac pecznieniu albo traktowac je w znany sposób w temperaturze pokojowej albo podwyzszonej pod cisnieniem atmo¬ sferycznem lub zwiekszonem srodkiem al¬ kalicznym, np. weglanem sodowym albo wodorotlenkiem wapniowym, albo bardzo rozcienczonym roztworem alkaljów zracych albo roztworem weglanu sodowego i bardzo rozcienczonym roztworem alkaljów zra¬ cych, albo roztworem mydla, oleju, czerwie¬ ni tureckiej lub tym podobnemi srodkami.Wyrazenie: „srodek merceryzacyjny" nalezy rozumiec w opisie i PL