PL173757B1

PL173757B1 - Kompozycja ciekła

Info

Publication number: PL173757B1
Application number: PL92295782A
Authority: PL
Inventors: John Hawkins; Robert Hodgetts; William J. Nicholson; Stewart A. Warburton; William A. Mounsey; Kevan Hatchman
Original assignee: Albright & Wilson Uk Ltd
Priority date: 1991-08-30
Filing date: 1992-08-31
Publication date: 1998-04-30
Also published as: NO923377L; AU665766B2; JP3193143B2; FI923867A7; RO111203B1; EP0530708A3; FI923867A0; BG61079B1; HU216618B; DE69216955T2; PL295782A1; CA2077253A1; JPH05209198A; NO923377D0; DZ1616A1; MA22635A1; FI923867L; HU9202781D0; MX9205011A; IN185580B

Abstract

1 . Kompozycja ciekla zawierajaca wode, anionowy, amfoteryczny i/lub niejonowy srodek powierzchniowo czynny i elektrolit zmniejszajacy rozpuszczalnosc srodka powierzch- niowo czynnego, znamienna tym, ze zawiera srodek powierzchniowo czynny o stezeniu w zakresie od 20% do 75 % wagowych w przeliczeniu na calkowita ilosc srodka powierzchniowo czynnego i wody, tak, ze w przypadku stopniowego dodawania srodka zmniejszajacego rozpuszczalnosc srodka powierzchniowo czynnego do mieszaniny srodka powierzchniowo czynnego o okreslonym stezeniu w wodzie, przewodnosc elektryczna wlasciwa przechodzi przez wartosc minimalna przy stezeniu elektrolitu C charakteryzujaca sie tworzeniem kom- pozycji typu fazy G, oraz nastepne minimum, przy wyzszym stezeniu srodka zmniejszajacego rozpuszczalnosc srodka powierzchniowo czynnego niz C, przy czym to nastepne minimum charakteryzuje sie tworzeniem metnej kompozycji sferolitowej, oraz rozpuszczony srodek zmniejszajacy rozpuszczalnosc srodka powierzchniowo czynnego w ilosci od 2 do 15% w przeliczeniu na ogólna wage kompozycji, bedacym stezeniem wiekszym niz C, ale mniejszym niz odpowiadajace temu nastepnemu minimum i wystarczajacym do utworzenia stabilnej kompozycji zdolnej do zawieszania substancji stalej. PL PL PL PL

Description

Ciekłe środki piorące wykazują wiele zalet w porównaniu z proszkami, co doprowadziło do tego, że ich udział na rynku środków piorących jest znaczny. Wprowadzenie zagęszczonych środków o większej zawartości składnika czynnego w porównaniu z proszkami tradycyjnymi stanowiło wyzwanie dla środków ciekłych. Istnieje rynkowe zapotrzebowanie na bardziej stężone środki ciekłe. W szczególności dotyczy to zagęszczonych wodnych kompozycji środków powierzchniowo czynnych zawierających rozpuszczone lub zawieszone wypełniacze aktywne.

Zdolność do zatężania ciekłego środka piorącego dotychczas ograniczona była skłonnością zwykłych detergentowych układów środków powierzchniowo czynnych do tworzenia faz pośrednich przy stężeniach powyżej 30% wag w stosunku do masy wody i środka powierzchniowo czynnego. Fazy pośrednie czyli fazy ciekłokrystaliczne, są fazami wykazującymi stopień uporządkowania mniejszy niż w przypadku ciał stałych, ale większy niż w przypadku cieczy klasycznych, to znaczy uporządkowanie w jednym lub dwóch, ale nie we wszystkich trzech kierunkach.

Przy stężeniach do około 30% wiele środków powierzchniowo czynnych tworzy roztwory micelame (faza Li), w których środek powierzchniowo czynny jest rozproszony w wodzie w postaci miceli stanowiących agregaty cząsteczek środka powierzchniowo czynnego, zbyt małych, aby można je było dostrzec pod mikroskopem optycznym. Roztwory micelarne wyglądają i zachowują się w większości przypadków jak roztwory właściwe. Przy stężeniu około 30% liczne piorące środki powierzchniowo czynne tworzą fazę M, będącą fazą ciekłokrystaliczną o symetrii heksagonalnej i normalnie stanowi nieruchliwy, podobny do wosku materiał. Tego rodzaju produkty nie są lejące i oczywiście nie mogą być używane jako ciekłe środki piorące. Przy stężeniach wyższych, np. powyżej około 50% wag, zazwyczaj w pewnym zakresie stężeń leżącym powyżej 60% a poniżej 80%, dochodzi do utworzenia się fazy bardziej ruchliwej, fazy G.

Fazy G są to fazy nienewtonowskie (z występowaniem zjawiska zmniejszania się lepkości cieczy wraz ze wzrostem szybkości ścinania), normalnie lejące się, jednakże typowo przejawiają one taką lepkość, charakterystykę płynięcia i mętny, opalizujący wygląd, które czynią je nieatrakcyjnymi dla klientów i nieużytecznymi do bezpośredniego użycia jako środków piorących. Wysiłki zmierzające do zawieszenia substancji stałych w fazach G zakończyły się niepowodzeniem. Prowadziły do utworzenia produktów, które okazały się nielejące.

Przy jeszcze wyższych stężeniach, np. powyżej około 70 lub 80% większość środków powierzchniowo czynnych tworzy ciało stałe uwodnione. Niektóre, zwłaszcza niejonowe, środki powierzchniowo czynne tworzą fazę ciekłą zawierającą rozproszone kropelki wody o rozmiarach miceli (faza L₂). Stwierdzono, ze fazy L₂ nie nadają się do użycia jako ciekłe środki piorące, ponieważ nie dyspergują się one łatwo w wodzie, ale raczej przejawiają skłonność do tworzenia żelów. Inne fazy, które można tu zaobserwować, obejmują lepką fazę izotropową (VI), którajest nieruchliwa i ma wygląd szklisty.

Różne fazy identyfikować można na podstawie, łącznie, wyglądu, reologii, tekstury (pod mikroskopem polaryzacyjnym), mikroskopii elektronowej i dyfrakcji rentgenowskiej lub rozproszenia neutronowego.

Następujące terminy mogą wymagać wyjaśnienia lub określenia w odniesieniu do rozmaitych faz omawianych w niniejszym opisie. Fazy optycznie izotropowe środka powierzchniowo czynnego normalnie nie przejawiają skłonności do skręcania płaszczyzny polaryzacji światła spolaryzowanego w płaszczyźnie. Gdy kroplę próbki umieści się między dwoma arkuszami

173 757 materiału optycznie polaryzującego w płaszczyźnie, przy czym płaszczyzny polaryzacji tych arkuszy są w stosunku do siebie prostopadłe, a następnie oświetli się jeden z tych arkuszy, to optycznie izotropowe próbki środka powierzchniowo czynnego nie będą się wydawać jaśniejsze niż ich otoczenie przy oglądaniu ich przez drugi arkusz. Materiały optycznie anizotropowe stają się w tych warunkach znacznie jaśniejsze. Optycznie anizotropowe fazy pośrednie typowo wykazują charakterystyczną teksturę jeśli ogląda się je pod mikroskopem ze skrzyżowanymi polaryzatorami. Natomiast fazy optycznie izotropowe zazwyczaj przedstawiają ciemne kontinuum, pozbawione cech wyróżniających.

Ciecze newtonowskie odznaczają się lepkością, która nie zmienia się przy różnych szybkościach ścinania. W niniejszym opisie, ciecze uważa się za newtonowskie wtedy, gdy lepkość ich nie zmienia się w stopniu zasadniczym przy szybkościach ścinania do 1000 sek'¹.

Fazami warstewkowymi są takie fazy, które zawierają szereg dwuwarstw środka powierzchniowo czynnego, ułożonych równolegle i przedzielonych ciekłym ośrodkiem. Należą do nich zarówno fazy stałe jak i ciekłokrystaliczna faza G w typowej postaci. Fazy G są to, typowo, lejące się, nienewtonowskie produkty anizotropowe. Mają one wygląd lepkich, opalizujących materiałów, w charakterystyczny sposób mażących się podczas płynięcia. Tworzą one charakterystyczne tekstury widoczne pod mikroskopem polaryzacyjnym, a próbki przełamane w stanie zamrożenia mają wygląd warstewkowy przy obserwacji pod mikroskopem elektronowym. Dyfrakcja rentgenowska lub rozpraszanie neutronów także wykazują strukturę warstewkową, z głównym pikiem w zakresie 4-l0 nm, zazwyczaj w zakresie od 5 do 6 nm. Piki wyższego rzędu, jeżeli występują, zdarzą się przy dwukrotnej, lub wyższej, całkowitej wielokrotności wartości Q piku głównego. Q jest wektorem przeniesienia pędu i wiąże się, w przypadku faz warstewkowych, z odległością międzypłaszczyznową d równaniem:.

q = .g.n/pi/ d w którym n oznacza rząd piku.

Jednakże, fazy G mogą istnieć w szeregu różnych postaci, włączając w to domeny równoległych arkuszy, stanowiących masę typowej fazy G, powyżej opisanej, oraz sferolity utworzone z szeregu koncentrycznych sferoidalnych powłok, z których każda stanowi dwuwarstwę środka powierzchniowo czynnego. W niniejszym opisie termin warstewkowa przeznaczony jest dla tych kompozycji, które co najmniej częściwo stanowią materiał typu powyżej opisanego. Kompozycje nieprzezroczyste, w których fazę rozpraszającą stanowi roztwór izotropowy zawierający rozproszone sferolity, określane są w niniejszym opisie jako sferolitowe. Kompozycje, w których faza rozpraszająca obejmuje niesferolitowe dwuwarstwy zawierają pewną ilość sferolitów, jednakże, typowo, są one półprzezroczyste i w niniejszym opisie określane są jako kompozycje typu fazy G. Fazy G określane są niekiedy w literaturze jako fazy LX.

Fazy Li są ruchliwymi, optycznie izotropowymi i zazwyczaj newtonowskimi cieczami, które nie wykazują żadnej tekstury pod mikroskopem polaryzacyjnym. Mikroskopia elektronowa umożliwia ujawnienie tekstury faz tego rodzaju jedynie przy bardzo dużych powiększeniach a promieniowanie rentgenowskie lub rozproszenie neutronów normalnie dają jedynie pojedynczy szeroki pik typowy dla struktury ciekłej, pod bardzo małymi kątami, w sąsiedztwie wiązki odniesienia. Lepkość fazy Li jest zazwyczaj niska, ale może znacznie wzrosnąć, gdy stężenie osiąga górną granicę fazy.

Fazy M są zazwyczaj nieruchliwymi produktami anizotropowymi, przypominającymi woski. Wykazują one charakterystyczne tekstury pod mikroskopem polaryzacyjnym oraz heksagonalny wzór dyfrakcyjny przy rozproszeniu rentgenowskim lub neutronowym, obejmujący pik główny, przy wartościach odpowiadających odległościom międzypłaszczyznowym w zakresie od 4 do 10 nm, oraz niekiedy piki wyższego rzędu, z których pierwszy występuje przy wielkości Q stanowiącej x wielkość Q piku głównego, a następny przy wielkości odpowiadającej dwum wielkościom Q piku głównego. Fazy M określane są niekiedy w literaturze jako fazy H.

Fazy VI mają symetrię regularną i wykazują piki przy 72 i x wielkość Q piku głównego, przy dyfrakcji rentgenowskiej lub rozproszeniu neutronowym. Zwykle są one nieruchliwe, często przezroczyste, stanowią kompozycje podobne do szkła. Obserwuje się je niekiedy w wąskim przedziale stężeń, tuż poniżej tych stężeń, przy których tworzy się faza G.

Termin łejąca się faza heksagonalna stosowany jest w niniejszym opisie do przedstawienia fazy wykazującej pewne charaktrystyczne właściwości, do których należy zdolność płynięcia, często z wyraźną granicą plastyczności, oraz charakterystyczna, śluzowata lepkość, a czasami warstewkowy wzór płynięcia, przypominający zjawiska normalnie obserwowane w przypadku fazy G. Dalej, występuje tu dwójłomność i symetria heksagonalna typowa dla fazy M, przy małym kącie dyfrakcji rentgenowskiej lub rozproszenia neutronowego. Niektóre kompozycje tego rodzaju przejawiają skłonność do rozdzielania się, przy dłuższym pozostawieniu, na dwie warstwy, z których jedna jest przezroczysta, optycznie izotropowa i zasadniczo ma charakter newtonowski, natomiast druga stanowi fazę M.

Mikroskopia optyczna, z wykorzystaniem krzyżowanych polaryzatorów lub rozdzielczego kontrastu interferencyjnego potwierdza tekstury, które mogą przypominać albo fazę M albo fazę G, względnie mogą być tworami pośrednimi albo przechodzić jedne w drugie przy zastosowaniu lub relaksacji ścinania. W opisach patentowych GB 2179054 i GB 2179053 opisano kompozycje (np. w przykładach porównawczych), które, jak się wydaje, stanowią lejącą się fazę heksagonalną.

Lejącą się fazę heksagonalną należy odróżniać od napowietrzonej fazy M. Typowe fazy M zawierające większe ilości porwanego powietrza mogą niekiedy wykazywać właściwości podobne do właściwości powyżej opisanych, charakterystycznych dla lejącej się fazy heksagonalnej. Jednakże, po odpowietrzeniu, np. za pomocą wirowania, wracają one do stanu, nielejącej się fazy M. Lejące się fazy heksagonalne, tak jak zostały zdefiniowane w niniejszym opisie, wykazują właściwości wspomniane wyżej nawet wtedy, gdy zasadniczo nie zawierają powietrza.

Sądzi się, że jednym z możliwych wyjaśnień tych właściwości lejących się faz heksagonalnych jest to, że są to kompozycje istniejące w fazie M, ale które znajdują się w obszarze zbliżonym bardzo albo do granicy faz M/G, albo do granicy faz L1/M (albo które wykazują szeroki, nieokreślony obszar graniczny M/G lub Li/G) tak, że naprężenia ścinające przekształcają je w fazę G. Lejące się fazy heksagonalne są bardziej rozcieńczone, niż zwykłe fazy G, które występują przy stężeniu składnika czynnego w zakresie powyżej 50%, zazwyczaj w zakresie od 60 do 80%. Przy oglądaniu są one również bardziej lepkie niż fazy G, które występują w dolnej części powyższego zakresu.

Fazy L2 przypominają w ogólnym wyglądzie fazy Li, ale trudniej ulegają rozcieńczeniu wodą.

Szczegółowy opis wraz z ilustracjami różnych tekstur obserwowanych pod mikroskopem polaryzacyjnym, charakterystycznych dla różnych faz pośrednich, można znaleźć w klasycznej pracy Rosevear’a, JAOCS, tom 31, str. 628.

Wszystkie odnośniki zamieszczone w niniejszym opisie odnoszące się do tworzenia lub występowania konkretnych faz lub struktur należy uważać, jeżeli kontekst nie nasuwa innej interpretacji, jako odnośniki dotyczące tworzenia lub występowania faz czy struktur w temperaturze 20°C.

W niniejszym opisie termin elektrolit oznacza związek rozpuszczalny w wodzie, nie będący środkiem powierzchniowo czynnym, jonizujący w roztworze. Korzystnymi elektrolitami są takie elektrolity, które przejawiają skłonność do wysalania środka powierzchniowo czynnego z roztworu, gdy jest on obecny w stężeniu wystarczająco wysokim. Określane są one w niniejszym opisie jako elektrolity zmniejszające rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego.

Termin wypełniacz aktywny stosowny w niniejszym opisie oznacza związek, który pomaga w działaniu piorącym środka powierzchniowo czynnego za pomocą poprawiania efektów powodowanych przez rozpuszczone związki wapnia i/lub magnezu. Ogólnie, wypełniacze aktywne pomagają także w utrzymaniu alkaliczności kąpieli piorącej. Do typowych wypełniaczy aktywnych należą odczynniki maskujące i kompleksujące, takie jak trój polifosforan sodowy, pirofosforan potasowy, fosforan sodowy, cytrynian sodowy lub nitrylotrójoctan

173 757 sodowy, jonity, takie jak zeolity i środki strącające, takie jak węglan sodowy tub potasowy, a także inne substancje alkaliczne tego rodzaju, np. krzemian potasowy.

Środki piorące zazwyczaj zawierają środek powierzchniowo czynny i wypełniacz aktywny. Ten ostatni dopomaga środkowi powierzchniowo czynnemu w bardziej skutecznym działaniu, dzięki czemu możliwe jest znaczne zmniejszenie ilości potrzebnego tu środka powierzchniowo czynnego. Ciekłe środki piorące zawierające wypełniacz zawierają około 5 do 15% środka powierzchniowo czynnego i od 10 do 30% wypełniacza aktywnego.

Bez zastosowania wypełniacza aktywnego wymagana ilość środka powierzchniowo czynnego, niezbędna dla uzyskania nadającej się do przyjęcia skuteczności piorącej może się okazać ponad dwukrotnie większa. Ponieważ środek powierzchniowo czynny jest znacznie droższy niż wypełniacz aktywny, obecność tego ostatniego zazwyczaj przyjmowana jest za istotną jeśli chodzi o skuteczną obniżkę kosztów.

Zasadniczy problem występujący przy próbach włączania rozpuszczalnych wypełniaczy aktywnych do ciekłych środków piorących stanowi to, że wypełniacze aktywne tego rodzaju są elektrolitami przejawiającymi skłonność do wysalania środków powierzchniowo czynnych z roztworu. Normalnym następstwem dodania wysalającego elektrolitu do wodnego roztworu związku organicznego jest spowodowanie rozdzielenia się faz. Zjawisko to obserwuje się powszechnie w przypadku wodnych roztworów środków powierzchniowo czynnych i jest to powodem nieprzychylnego nastawienia, i to w wysokim stopniu, jeśli chodzi o dodawania elektrolitów, nawet w przypadku niskich stężeń środka powierzchniowo czynnego w roztworze wodnym, gdyż stężenie takie może okazać się dostatecznie wysokie aby narazić się na prawdopodobieństwo wysolenia. W przypadku bardziej zatężonych wodnych roztworów środka powierzchniowo czynnego, występuje jeszcze silniejsze uprzedzenie do dodawania elektrolitu w znaczniejszej ilości.

Typowe handlowe ciekłe środki piorące dzielą się na trzy główne grupy. Pierwotne ciekłe środki piorące były to wodne roztwory środków powierzchniowo czynnych, zawierające jedynie w niskim stężeniu rozpuszczalne w wodzie sole, stanowiące wypełniacze aktywne, wraz z rozpuszczalnikami i środkami solubilizującymi, w celu przezwyciężenia zjawiska wysalania powodowanego przez jakiekolwiek elektrolity i utrzymania stabilnego, pozbawionego struktur, izotropowego, wodnego rozworu micelarnego (faza Li). Osiągi pralnicze uzyskiwane w przypadku produktów tego rodzaju z trudnością jedynie można porównywać z osiągami uzyskiwanymi w przypadku proszków. Wydajność na gram produktu zostaje polepszona przez sformułowanie go we względnie wysokim stężeniu, np. do 60% zawartości środka powierzchniowo czynnego, a to dzięki użyciu bardziej rozpuszczalnych (ale bardziej kosztownych) środków powierzchniowo czynnych wraz z dostatecznie wysoką zawartością rozpuszczalnika organicznego. Ponieważ ten ostatni nie zawiera dużej ilości wypełniacza aktywnego, można go dozować, dla uzyskania podobnej wydajności, w ilości większej niż w przypadku tej, która zazwyczaj jest niezbędna do wytworzenia stabilnych produktów z wypełniaczem. Skutkiem tego jest zapewnienie obecności większej ilości środka powierzchniowo czynnego w kąpieli piorącej a to dla skompensowania braku wypełniacza aktywnego. Poza tym, środki powierzchniowo czynne o większej rozpuszczalności wykazują mniejszą skutecznośćjako środki piorące. Dlatego też niewielka jest korzyść pod względem wymaganej ilości środka, natomiast wadę stanowi względnie wysoki koszt w przeliczeniu najedno pranie, a sytuację pogarszajeszcze wyższy koszt rozpuszczalnych środków powierzchniowo czynnych oraz koszt rozpuszczalnika, potrzebnego do utrzymania jednorodnej kompozycji izotropowej, który jednak nie przyczynia się do polepszenia osiągu pralniczego. Także niekorzystny jest, ze względu na ochronę środowiska, wysoki wsad środka powierzchniowo czynnego na jedno pranie oraz obecność rozpuszczalnika.

Postępowi w dziedzinie środków wczesnego typu, w postaci przezroczystej cieczy o niskiej zawartości wypełniacza aktywnego, przez wiele lat stała na przeszkodzie znajomości faktu, że w przypadku, gdy stężenie soli stanowiącej elektrolit jest zbyt wysokie, obserwuje się rozdzielanie się faz. Jednakże wykazano, np. w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr nr 4515704, 4659497, 4871467, 4618446 lub 4793943, że w przypadku, gdy dodawany jest do wodnego roztworu środka powierzchniowo czynnego w stężeniu wyższym niż stężenie minimalne wymagane do wysolenia jakiegokolwiek środka powierzchniowo czyn8

173 757 nego, wtedy, pod warunkiem, że ten ostatni obecny jest w dostatecznej ilości, zamiast rozdzielenia się faz dochodzi do utworzenia środka powierzchniowo czynnego w wodnym roztworze elektrolitu posiadającego strukturę zawiesiny, która może być stabilna i zazwyczaj przypomina albo emulsję albo żel.

Odkrycie to doprowadziło do opracowania drugiego typu ciekłego środka piorącego, obejmującego zawiesinę stałego wypełniacza aktywnego, takiego jak trójpolifosforan sodowy lub zeolit, w posiadającym strukturę wodnym roztworze środka powierzchniowo czynnego. Ta struktura środka powierzchniowo czynnego zazwyczaj utworzona jest w wyniku wzajemnego oddziaływania rozpuszczonego elektrolitu i środka powierzchniowo czynnego. Ten ostatni zostaje wysolony z izotropowej fazy micelarnej z utworzeniem fazy pośredniej z rozproszonym wodnym roztworem elektrolitu.

Za pomocą właściwego dobrania stężeń elektrolitu i środka powierzchniowo czynnego otrzymać można stabilną ruchliwą kompozycję, która przez czas nieokreślony utrzymuje cząstki wypełniacza aktywnego w zawiesinie. Ponieważ zawartość wypełniacza aktywnego jest wysoka, wydajność tego typu środka piorącego o niskiej zawartości środka powierzchniowo czynnego jest dobra, przyczyniając się do względnie niskiego kosztu w przeliczeniu najedno pranie i dając korzyści, jeśli chodzi o ochronę środowiska, ze względu na zmniejszenie zużycia środka powierzchniowo czynnego.

Typowe ciekłe środki piorące z wypełniaczem mają tę wadę, że w porównaniu z nowszymi produktami zagęszczonymi są względnie rozcieńczone. Oznacza to, że nabywca musi przynieść do domu znaczną masę produktu. Dotychczas niewiele dokonano aby stężenie środka powierzchniowo czynnego w ciekłym środku piorącym o wykształconej strukturze podwyższyć ponad około 20%, a to z obawy przed rozdzieleniem się faz czy otrzymaniem produktu o lepkości nie nadającej się do przyjęcia. Ponieważ uprzedzenie do dodawania elektrolitu do zagęszczonego środka powierzchniowo czynnego jest tak silne, sformułowanie wodnych, lejących się środków piorących o wysokiej zawartości środka powierzchniowo czynnego i o wysokiej zawartości rozpuszczonego elektrolitu, nie jest poważnie rozważane jako praktyczna możliwość.

Środek piorący trzeciego typu, najnowszy jeśli chodzi o wprowadzenie na rynek, jest to środek bezwodny. Ma on tę zaletę, że zawiera środek powierzchniowo czynny w wysokim stężeniu, przy czym istnieje w tym przypadku możliwość włączenia do niego utleniającego środka bielącego, który normalnie trudno jest włączyć do preparatów wodnych. Jednakże, istniejące obecnie preparaty bezwodne zawierają znaczne ilości rozpuszczalnika organicznego, co może być krytykowane ze względu na ochronę środowiska, a także są trudno rozcieńczalne do stężenia koniecznego w kąpieli piorącej. Dodawanie wody powoduje tworzenie się żelu. Oprócz tego, stabilność środków piorących tego typu podczas przechowywania zazwyczaj jest niewielka.

Celem wynalazku jest otrzymanie wysokoskoncentrowanych wodnych ciekłych kompozycji detergentowych lub toaletowych o wykształconej strukturze, nie wymagających obecności rozpuszczalników, ale które mogą zawierać środek powierzchniowo czynny w wysokim stężeniu, osiągalnym dotychczas jedynie w przypadku preparatów zawierających rozpuszczalnik. Szczególnym celem wynalazku jest zapewnienie takich kompozycji, które są zdolne do zawieszania cząstek substancji stałej lub ciekłej, takich jak cząstki składników kompozycji toaletowych lub wypełniacza aktywnego. Dalszym celem wynalazku jest zapewnienie ruchliwych kompozycji zawierających dużą ilość środka powierzchniowo czynnego i rozpuszczalny wypełniacz aktywny w wysokim stężeniu. Dalszym celem wynalazku jest zapewnienie zagęszczonych środków piorących, dających się łatwo rozcieńczyć, bez tworzenia żelu, do stężenia wymaganego przy praniu. Także, celem wynalazku jest zapewnienie wodnych roztworów środków powierzchniowo czynnych o wykształconej strukturze, zdolnych do zawieszania czynnych substancji stałych, takich jak środki szkodnikobójcze, ścierniwa, barwniki itp.

Innym celem wynalazku jest dostarczenie ciekłego środka piorącego, który zawiera duży łączny ładunek środka powierzchniowo czynnego i wypełniacza aktywnego.

W szczególności celem wynalazku jest zapewnienie środków piorących, które można łatwo rozcieńczać z otrzymaniem stabilnych i korzystnie przezroczystych, półskoncentrowanych

173 757 roztworów, które łatwo się dozuje. Kompozycje tego rodzaju nie posiadają głównych wad każdego z trzech typów ciekłych środków piorących znajdujących się obecnie na rynku.

Dalszym celem wynalazku jest wytworzenie tego rodzaju środków piorących przy użyciu środków powierzchniowo czynnych pochodzących z odzysku.

Dalszym celem wynalazku jest umożliwienie wytwarzania kompozycji toaletowych zawierających zawieszone substancje stałe i nie mieszającą się z wodą substancję ciekłą. Od długiego już czasu celem specjalistów zajmujących się wytwarzaniem była stabilna zawiesina rozmaitych składników użytecznych w dziedzinie środków toaletowych, kosmetycznych, szamponowych i farmaceutycznych działających miejscowo. Do tej pory było to trudne do osiągnięcia, ponieważ środki powierzchniowo czynne korzystne w zastosowaniach toaletowych nie zostały uzyskane, w postaci struktur zawieszających substancje stałe. Wysiłki zmierzające do zawieszenia substancji stałych przy użyciu polimerów, glin i podobnych środków zagęszczających jedynie prowadziły do podwyższenia kosztów produktu bez przyczyniania się do podwyższenia jego skuteczności.

Obecnie dostępne ciekłe środki piorące o wykształconej strukturze oparte są na benzenosulfonianie alkilu, z domieszką niewielkich ilości siarczanu alkilopolioksyetylenowego i/lub siarczanu alkilu i/lub niejonowych środków powierzchniowo czynnych, takich jak alkohole oksyetylenowane i/lub mono lub dietanoloamidy. Mieszaniny tego rodzaju nie nadają się do stosowania w środkach toaletowych. Wysiłki zmierzające do wytworzenia wysokoskoncentrowanych zawiesin z wykorzystaniem tych układów, oparte na istniejącej technologii, zakończyły się niepowodzeniem. Mieszaniny takie zazwyczaj wykazują względnie wysoką temperaturę mętnienia i są względnie nierozpuszczalne w rozcieńczonym wodnym roztworze elektrolitu.

Pokazuje to, że są one porównywalnie łatwo wtłaczane przez elektrolit w strukturę zawieszającą substancję stałą. Przy rozcieńczaniu dają one klarowne, izotropowe, ruchliwe roztwory micelame typu Li przy stężeniach do około 30% wag. W stężeniu wyższym tworzą one nieruchliwe fazy M, a w stężeniu jeszcze wyższym można zaobserwować tworzenie się faz G i VI.

Stopniowe dodawanie elektrolitu do typowych układów środków powierzchniowo czynnych Li powyższego typu, opisane jest w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4618446. Początkowo, jeżeli środek powierzchniowo czynny jest rozcieńczony w stopniu wystarczającym, np. poniżej około 30% wag, dochodzi do utworzenia się klarownego, izotropowego roztworu miceralnego. Dodanie elektrolitu początkowo powoduje wzrost przewodności właściwej.

Dalsze dodawanie powoduje zmętnienie wynikające z tworzenia się sferolitów środka powierzchniowo czynnego, które oddzielaj ą się po odstawieniu pozostawiając klarowną warstwę wodną zawierającą elektrolit i warstwę nieprzezroczystą, zawierającą środek powierzchniowo czynny. Sądzi się, że sferolity tworzą się w wyniku odkładania się kolejnych dwuwarstw wysolonego środka powierzchniowo czynnego na kulistych micelach znajdujących się w fazie Li.

Wraz z dalszym dodawaniem elektrolitu sferolity stają się liczniejsze. Tworzą one skupienia rozdzielone przestrzeniami klarownymi. Udział warstwy zawierającej środek powierzchniowo czynny, utworzonej w rezultacie rozdziału, zwiększa się, podczas gdy przewodność elektryczna właściwa zmniejsza się.

Ostatecznie zostaje utworzona upakowana masa sferolitów bez widocznych klarownych przestrzeni. Kompozycja nie ulega dłużej podziałowi, ale pozostaje jednorodna i nieprzezroczysta, nawet przy przedłużonym odstawieniu. Na tym etapie kompozycja ma bogatą strukturę z wyraźnie zaznaczoną temperaturą mętnienia i może przez czas nieograniczony zawieszać cząstki substancji stałej.

Po dalszym dodaniu elektrolitu przewodność elektryczna właściwa wykazuje wartość minimalną, po czym wzrasta. W tym samym czasie średnia wielkość sferolitów zmniejsza się, podczas gdy ich ilość wydaje się pozostawać w przybliżeniu niezmieniona. Znowu pojawiają się przezroczyste przestrzenie a układ przestaje dłużej zawieszać cząstki substancji stałej.

Następnie, gdy stężenie rozpuszczonego elektrolitu wzrasta, przewodność właściwa może wykazać dalszy punkt przegięcia i opada ponownie do drugiego minimum. To drugie minimum związane jest z tworzeniem otwartej struktury warstewkowej, co do której sądzi się, że zawiera usieciowaną fazę warstewkową tworzącą trójwymiarową sieć z rozproszonym, zasadniczo nie

173 757 zawierającym środka powierzchniowo czynnego, wodnym roztworem elektrolitu (często określaną jako faza ługu).

Stąd też, w klasycznych ciekłych środkach piorących z wypełniaczem wyróżnić można dwa typy układu zawieszającego.

I. Układ sferolitowy, związany z pierwszą (niższy poziom elektrolitu) doliną na wykresie przewodności właściwej w funkcji stężenia rozpuszczonego elektrolitu, w najbardziej stabilnej postaci znajduje się blisko pierwszego minimum przewodności właściwej. Zawiera on sferolity o wielkości mieszczącej się w zakresie od 0,1 do 20 mikronów, przy czym każdy z nich ma budowę taką jak cebula, obejmując szereg koncentrycznych warstw kulistych. Każda warstwa składa się z dwuwarstwy środka powierzchniowo czynnego oddzielonej od warstw sąsiednich pośrednią kulistą powłoką wody lub ługu. Układy takie utworzone są przez system środek powierzchniowo czynny/woda, który tworzy kuliste roztwory Li w nieobecności elektrolitu. Większość ciekłych środków piorących z wypełniaczem, znajdujących się w handlu, są to środki tego właśnie, sferolitowego typu.

II. Układ warstewkowy, który może być związany z drugą (wyższy poziom elektrolitu) doliną na wykresie przewodności właściwej, w postaci słabej, trójwymiarowej struktury siatkowej z rozproszonym ługiem. Zazwyczaj jest on bardziej lepki niż odpowiedni układ sferolitowy przy porównywalnych stężeniach środka powierzchniowo czynnego. W rezultacie tej względnie wysokiej lepkości, tego rodzaju siatkowe układy warstewkowe znajdują ograniczone tylko zastosowanie.

Obecnie odkryto preparaty detergentowe i toaletowe dające stabilne, jednorodne, lejące się kompozycje, przy stężeniu środków powierzchniowo czynnych wynoszącym np. od 20 do 70%, lub wyższym, przy czym niektóre z nich są zdolne do zawieszania substancji stałych takich jak wypełniacze aktywne i/lub składniki użyteczne w dziedzinie środków kosmetycznych, toaletowych lub farmaceutycznych i które można rozcieńczać bez tworzenia się żelu.

W szczególności odkryto pewne tego rodzaju preparaty, które są stabilnymi, nieprzezroczystymi sferolitowymi lub półprzezroczystymi, typu fazy G, kompozycjami przy stężeniach środków powierzchniowo czynnych od 40 do 60% w stosunku do całkowitego ciężaru środka powierzchniowo czynnego i wody, które można rozcieńczać bez tworzenia nieruchliwych faz pośrednich z utworzeniem stabilnych, przezroczystych, izotropowych roztworów o stężeniach w zakresie od 20 do 30% i niższych aż do stężeń kąpieli piorącej (np. 0,01 do 0,1% zawartości środka powierzchniowo czynnego).

Odkryto także, że w przypadku gdy do faz heksagonalnych lub faz regularnych (VI) doda się wystarczającą ilość elektrolitu, często dochodzi do utworzenia się newtonowskiej, ruchliwej i optycznie izotropowej cieczy. Normalnie wykazuje ona co najmniej jeden charakterystyczny pik na wykresie dyfrakcji rentgenowskiej lub neutronowej. Roztwory te są newtonowskie i zazwyczaj przezroczyste, przypominając swym wyglądem pozbawione struktury roztwory micelarne.

Jednakże, wyróżniające piki, które zazwyczaj występują w obszarze od 2 do 10 nm, zgodne są z obecnością struktury heksagonalnej lub warstewkowej, typowo z odległościami międzypłaszczyznowymi w zakresie od 4,5 do 6,5 nm.

Być może, kompozycje te mogą przedstawiać sobą strukturę mikrodyspergowanej fazy pośredniej względnie układ micelarny z wydłużonymi (o kształcie pręcików) micelami. Sądzi się, że jest to zgone z powstaniem układu wydłużonych lub spłaszczonych miceli lub dyspersją małych, np. o wielkości poniżej 0,1 pm, domen fazy M i/lub fazy G.

Dalsze dodawanie elektrolitu do przezroczystych faz powoduje wzrost odległości międzypłaszczyznowej d głównego piku rozproszenia rentgenowskiego do wartości maksymalnej, a następnie ostry spadek. W miarę powiększania się odległości międzypłaszczyznowej d kompozycja staje się najwyraźniej warstewkowa w swym charakterze. Zmniejszanie się odległości międzypłaszczyznowej d po piku stowarzyszone jest ze wzrostem ostrości, co sugeruje obecność układu o wyższym stopniu uporządkowania.

W miarę wzrostu poziomu elektrolitu początkowo występuje ostry spadek lepkości, któremu towarzyszy przejście fazowe od fazy heksagonalnej lub regularnej do fazy przezroczy173 757 stej. Następnie lepkość zazwyczaj zwiększa się do piku ściśle odpowiadającego pikowi odległości międzypłaszczyznowej d, po czym ponownie opada w sposób ostry.

Ponieważ zawartość elektrolitu w fazie przezroczystej jest podwyższona, stanowi to dowód obecności otwartych struktur dwuwarstwowych rozproszonych w przezroczystej cieczy. Dalsze dodawanie elektrolitu może spowodować oddzielenie się wyraźnie warstewkowej fazy, której udział wzrasta wraz ze stężeniem rozpuszczonego elektrolitu, i gdy poziom elektrolitu wzrośnie jeszcze bardziej, często obserwuje się pierwsze minimum przewodności właściwej, któremu towarzyszy tworzenie się jednorodnej, opalizującej, wyraźnie warstewkowej kompozycji, co do której sądzi się, że jest to kompozycja typu fazy G.

Kompozycja ta zdolna jest do tworzenia użytecznego i nowego produktu piorącego i toaletowego. Tworzenie fazy G i minimum przewodności właściwej zgodne są w sposób ścisły z pikami lepkości i odległości międzypłaszczyznowej d.

Jednakże lepkość nowej kompozycji jest mniejsza niż lepkość normalnie wiążąca się z fazą G. Inaczej niż ma to miejsce w przypadku typowych faz G, których, w praktyce, nie można użyć do zawieszania substancji stałych z powodu tworzenia nielejących się zawiesin, nowe kompozycje typu fazy G według wynalazku mogą zawieszać znaczne ilości substancji stałej z utworzeniem lejących się zawiesin, często o lepkości porównywalnej z lepkością mniej zagęszczonych układów sferolitowych.

Dalsze dodawanie elektrolitu powoduje ostre przejście do stabilnej, jednorodnej fazy sferolitowej, czemu towarzyszy dolina na wykresie przewodności właściwej, ale zazwyczaj przy stężeniu elektrolitu mniejszym niż stężenie odpowiadające minimum przewodności właściwej, stanowiącym drugie minimum przewodności właściwej.

Wysokoskoncentrowana kompozycja sferolitowa i jednorodna kompozycja typu fazy G są ruchliwe i zdolne do zawieszania cząstek substancji stałej, takich jak cząstki stałych wypełniaczy aktywnych lub składników środków toaletowych. Kompozycje te nadają się także do rozcieńczania, zazwyczaj bez tworzenia żelu, z otrzymaniem przezroczystego, jednorodnego roztworu podobnego do fazy L.

Stwierdzono, że wiele środków powierzchniowo czynnych, korzystnych od względem wykorzystania w środkach toaletowych, daje nowe układy o wykształconej strukturze według wynalazku.

Bez zamiaru ograniczania się jakąkolwiek teorią, twórcy wynalazku sądzą, że ich obserwacje zgodne są z następującym wyjaśnieniem. Gdy rozpuszczalny elektrolit dodaje się do fazy heksagonalnej lub regularnej, zwłaszcza do fazy utworzonej przez mieszaninę środków powierzchniowo czynnych zawierającą znaczny udział względnie rozpuszczalnego środka powierzchniowo czynnego, normalnie sztywne, względnie o wysokiej lepkości, fazy M lub VI ulegają rozkładowi przechodząc w krótkie, podobne do pręcików struktury (micele wydłużone), które są dostatecznie małe aby umożliwić ruchliwość, ale wystarczająco stłoczone, aby wykazywać obecność uporządkowanego układu heksagonalnego, dającego się wykryć metodą rozproszenia rentgenowskiego, ale nie przy użyciu skrzyżowanych polaryzatorów.

Dodanie większej ilości elektrolitu do fazy wydłużonych miceli w dalszym ciągu prowadzi do rozkładu symetrii heksagonalnej lub regularnej, z utworzeniem otwartych (G-) kompozycji, zawierających dwuwarstwy, oddzielone od siebie znacznie bardziej niż w przypadku typowych faz G, które, wraz ze wzrostem zawartości elektrolitu, tworzą sferolity. Podczas tego procesu całkowita ilość środka powierzchniowo czynnego wysolonego z roztworu zwiększa się w sposób ciągły w miarę wzrostu zawartości elektrolitu.

Przejście od otwartych dwuwarstw do sferolitów zaznacza się obniżeniem odległości międzypłaszczyznowych d. Dalsza ilość elektrolitu powoduje zmniejszenie odległości międzypłaszczyznowych d, ponieważ dwuwarstwy w obrębie sferolitów są bardziej upakowane. W czasie, w którym tworzą się sferolity środek powierzchniowo czynny zostaje zasadniczo w całości wysolony i dalsze dodawanie elektrolitu, prowadzące do odwodnienia sferolitów, właściwie tylko redukuje ich średnicę tak, że układ nie wypełnia dłużej przestrzeni.

Przejście zachodzące między kompozycją typu fazy G a kompozycją sferolitową przeprowadzić można za pomocą zmiany temperatury, przy czym pierwsza z wymienionych kompozycji

173 757 przechodzi w drugą przy ochładzaniu, natomiast druga z nich przechodzi w pierwszą przy ogrzewaniu.

Za pomocą dobrania wypełniaczy aktywnych rozpuszczalnych w wodzie, takich jak węglan sodowy lub potasowy, krzemian sodowy lub potasowy, pirofosforan sodowy lub potasowy, cytrynian sodowy lub potasowy labo nitrylotrójoctan sodowy lub potasowy, jako elektrolitu, możliwe jest uzyskanie wysokiego stężenia zarówno środka powierzchniowo czynnego jak i wypełniacza aktywnego w tej samej kompozycji. Tego rodzaju kompozycje wykazują doskonałe właściwości piorące i mogą być sformułowane przy lepkościach podobnych do lepkości bardziej konwencjonalnych ciekłych środków piorących zawierających rozpuszczalnik.

Kompozycje sferolitowe i warstewkowe według wynalazku mogą, jeżeli jest to pożądane, mieścić w sobie nierozpuszczalne lub trudno rozpuszczalne substancje stałe, albo wypełniacze aktywne, takie jak trój polifosforan sodowy lub zeolit, albo inne substancje stale, takie jak pestycydy, barwniki, substancje stałe dla płuczki wiertniczej, pył węglowy lub ścierniwa, względnie składniki środków toaletowych lub farmaceutycznych.

W pierwszym wykonaniu wynalazek dotyczy ciekłej kompozycji, która zawiera środek powierzchniowo czynny o stężeniu w zakresie od 20% do 75% wagowych w przeliczeniu na całkowitą ilość środka powierzchniowo czynnego i wody, tak, że w przypadku stopniowego dodawania środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego do mieszaniny środka powierzchniowo czynnego o określonym stężeniu w wodzie, przewodność elektryczna właściwa przechodzi przez wartość minimalną przy stężeniu elektrolitu C charakteryzującą się tworzeniem kompozycji typu fazy G, oraz następne minimum, przy wyższym stężeniu środka zmniejszającego rozupszczalność środka powierzchniowo czynnego niż C, przy czym to następne minimum charakteryzuje się tworzeniem mętnej kompozycji sferolitowej, oraz rozpuszczony środek zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego w ilości od 2 do 15% w przeliczeniu na ogólną wagę kompozycji, będącym stężeniem większym niż C, ale mniejszym niż odpowiadające temu następnemu minimum i wystarczającym do utworzenia stabilnej kompozycji zdolnej do zawieszania substancji stałej.

W drugim wykonaniu wynalazek dotyczy ciekłej kompozycji, która zawiera (i) mieszaninę wody i anionowego amfoterycznego i/lub niejonowego środka powierzchniowo czynnego zawierającego od 20% do 75% wagowych środka powierzchniowo czynnego w przeliczeniu na całkowitą wagę środka powierzchniowo czynnego i wodę, która w przypadku dodawania rozpuszczonego środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego tworzy fazę G i/lub kompozycję sferolitową, o głównym piku dyfrakcji rentgenowskiej odpowiadającym odległości międzypłaszczyznowej d w zakresie od 4 do 15 nm, przy czym odległość międzypłaszczyznowa d zwiększa się do wartości maksymalnej wraz ze wzrostem stężenia środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego, po czym zmniejsza się, przy czym mieszanina wykazuje przewodność elektryczną właściwą dającą co najmniej dwa minima przewodności właściwej gdy stężenie środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego wzrasta, co najmniej jedno z minimów przewodności właściwej występuje przy stężeniu niższym niż stężenie odpowiadające maksimum odległości międzypłaszczyznowej d i co najmniej jedno minimum przewodności właściwej występuje przy stężeniu wyższym niż w przypadku maksimum odległości międzypłaszczyznowej d, oraz (ii) rozpuszczony środek zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego w stężeniu od 2 do 15% wagowych w przeliczeniu na kompozycję, przy czym stężenie to (a) odpowiada dolinie przewodności właściwej z minimum przewodności właściwej tuż przed maksimum odległości międzypłaszczyznowej d i/lub (b) jest wyższe niż stężenie odpowiadające minimum przewodności właściwej tuż przed maksimum odległości międzypłaszczyznowej d i niższym niż stężenie odpowiadające najbliższemu następnemu minimum przewodności właściwej.

Korzystnie kompozycja jako środek powierzchniowo czynny obejmuje mieszaninę siarczanu alkilopolioksyetylenowego lub karboksylanu alkilopolioksyetylenowego z alkilobenzenosulfonianem sodowym i/lub mydłem sodowym.

Korzystnie kompozycja zawiera jako środek powierzchniowo czynny co najmniej jeden środek powierzchniowo czynny wybrany spośród karboksylanu alkilopolioksyetylenowego,

173 757 poliglikozydów alkilu, imidazolin, betain, sulfobursztynianów alkilu i tlenków amin, oraz co najmniej jeden alkohol polialkoksylowany.

Korzystnie kompozycja zawiera od 10 do 15% wag. alkilopolioksyetylenosiarczanu sodu, od 4 do 10% wag. środków powierzchniowo czynnych wybranych spośród alkilobenzenosulfonianu sodowego i siarczanu alkilosodowego, od 0 do 6% wag. mydła, od 0 do 30% wag. oksyetylenowanego niejonowego środka powierzchniowo czynnego i od 8, 5 do 12% wag, węglanu sodowego i/lub potasowego.

Kompozycja korzystnie zawiera zawieszone cząstki substancji stałej lub ciekłej. Jako cząstki stałe kompozycja może zawierać obojętne ścierniwo, nierozpuszczalny lub słabo rozpuszczalny w wodzie środek szkodnikobójczy, łupek i/lub środek obciążający, wypełniacz typu soli, korzystnie zeolit.

Korzystnie kompozycja zawiera zawieszone cząstki stałego lub ciekłego toaletowego, kosmetycznego, szamponowego lub działającego miejscowo farmaceutycznego składnika czynnego, takiego jak środek stłuszczający, olej, środek przeciwłupieżowy, środek przeciwsłoneczny, środek zmiękczający skórę, środek przeciwpotowy, środek tamujący krew, środek antyseptyczny, środek odstraszający owady, środek nadający wygląd perłowy, wosk i/lub mikrogąbkę.

Układy środków powierzchniowo czynnych, które są przydatne w zastosowaniu według wynalazku typowo tworzą fazę M lub lejącą się fazę heksagonalną i korzystnie ich temperatura zmętnienia jest niska przy stężeniu 20%, np. jest niższa niż 0°C, korzystnie niższa od -5°C. Typowo wykazują one względnie wysoką rozpuszczalność, np. do co najmniej 15%, korzystnie co najmniej 25% w 5,5% roztworze węglanu potasowego, zanim zaczną przejawiać oznaki zmętnienia.

Środki powierzchniowo czynne typowo występują w ogólnym stężeniu odpowiadającym stężeniu, przy którym będą one tworzyć fazę M, fazę G lub lejącą się fazę heksagonalną w nieobecności elektrolitu, korzystnie do 30 do 75% w stosunku do całkowitego ciężaru środka powierzchniowo czynnego i wody, jeszcze korzystniej 35 do 70%, a najkorzystniej 40 do 70% w stosunku do całkowitego ciężaru kompozycji, np. 50 do 60%.

Środkami powierzchniowo czynnymi przeznaczonymi do zastosowania w niniejszym wynalazku są mieszaniny zawierające rozpuszczalny środek powierzchniowo czynny, a zwłaszcza taki środek powierzchniowo czynny, który tworzy dobrze wykształconą fazę M lub fazę G, albo zarówno fazę M jak i fazę G, taki jak np. siarczan alkilopolioksyetylenowy.

W celu otrzymania stabilnego, sferolitowego ośrodka zawieszającego, korzystnie środek powierzchniowo czynny dodatkowo zawiera nierozpuszczalny środek powierzchniowo czynny, a zwłaszcza taki środek powierzchniowo czynny, który tworzy fazę L2, taki jak niejonowy środek powierzchniowo czynny w niskiej równowadze hydrofilowo-lipofilowej (HLB) i/lub anionowy środek powierzchniowo czynny o temperaturze mętnienia powyżej 0°C, np. benzenosulfonian alkilo-sodowy i/lub mydło sodowe.

Termin rozpuszczalność często używany jest w odniesieniu do środka powierzchniowo czynnego w nieco odmiennym sensie niż jego normalne znaczenie. Wiele detergentowych środków powierzchniowo czynnych miesza się z wodą w większości proporcji z utworzeniem jednorodnych kompozycji. Tym niemniej jednak niektóre z nich, takie jak siarczany alkilopolioksyetylenowe, uważa się powszechnie za bardziej rozpuszczalne niż inne, takie jak np. benzenosulfoniany alkilo-sodowe. Rozpuszczalność można rozpatrywać jako funkcję temperatury mętnienia anionowego środka powierzchniowo czynnego albo jako funkcję inwersyjnej temperatury mętnienia niejonowego środka powierzchniowo czynnego w zagęszczonym, np. 20% roztworze typu Li, albo też jako wysoką rozpuszczalność w wodnym roztworze elektrolitu.

Rozpuszczalność w tym ostatnim ujęciu wyrażać można albo jako ilość środka powierzchniowo czynnego, którą można wprowadzić do danego roztworu elektrolitu bez powodowania zmętnienia lub rozdzielenia się faz, albo, na odwrót, jako ilość elektrolitu, którą można dodać do roztworu typu Li środka powierzchniowo czynnego o danym stężeniu bez wywoływania zmętnienia lub rozdzielenia się faz. Jeżeli kontekst nie narzuca innej interpretacji, w niniejszym opisie termin rozpuszczalność w odniesieniu do środka powierzchniowo czynnego oznacza tę ilość środka powierzchniowo czynnego, którą można rozpuścić w 5,5% roztworze węglanu

173 757 potasowego w temperaturze 20°C zanim zauważy się zmętnienie. Inne kryteria odnoszące się do rozpuszczalnego środka powierzchniowo czynnego obejmują wysokie krytyczne stężenie micelarne, to jest najmniejsze stężenie, przy którym środek powierzchniowo czynny tworzy micele i poniżej którego występuje w postaci roztworu właściwego, albo niską temperaturę Krafta.

Dalszą użyteczną wskazówką dotyczącą rozpuszczalności w odniesieniu do niniejszego opisu jest wpływ wywierany na temperaturę mętnienia przez dodanie niewielkiej ilości elektrolitu. Termin podwyższenie temperatury mętnienia stosowany jest tu dla określenia różnicy między temperaturą mętnienia 20% wag wodnego roztworu środka powierzchniowo czynnego przed dodaniem 1,3% wag. chlorku sodowego i po jego dodaniu.

Zdaniem twórców wynalazku korzystne jest stosowanie układów aktywnych, które dają podwyższenie temperatury zmętnienia o mniej niż 60° C, korzystnie mniej niż 50°C, zwłaszcza mniej niż 40° C, celowo mniej niż 30°C, w szczególności mniej niż 20°C. W szczególności, korzystne są układy, w przypadku których stosunek podwyższenia temperatury mętnienia do temperatury mętnienia w °K (stosunek podwyższenia) wynosi mniej niż 0,22, korzystnie mniej niż 0,18, a korzystniej mniej niż 0,11, np. od 0,004 do 0,04.

Jest rzeczą korzystną, aby co najmniej główna część środka powierzchniowo czynnego według wynalazku, a korzystniej całość środka powierzchniowo czynnego składała się ze środka powierzchniowo czynnego wykazującego rozpuszczalność w 5,5% roztworze węglanu potasowego wynoszącą co najmniej 5%, celowo co najmniej 8%, zwłaszcza co najmniej 10%, najkorzystniej co najmniej 15%, np. co najmniej 20%.

Temperatura mętnienia 20% wodnego micelarnego roztworu bardziej rozpuszczalnego środka powierzchniowo czynnego typu L1 do zastosowania w wynalazku korzystnie jest niższa niż 0°C, zwłaszcza poniżej -2°C i najkorzystniej jest niższa od -5°C. W korzystnym sposobie realizacji wynalazku bardziej rozpuszczalny środek powierzchniowo czynny tworzy w dwuskładnikowych mieszaninach z wodą dobrze zdefiniowaną fazę M.

Mieszanina środków powierzchniowo czynnych korzystnie zawiera co najmniej 20%, zwłaszcza 20 do 75%, korzystniej 25 do 50%, a najkorzystniej 29 do 40% co najmniej jednego rozpuszczalnego środka powierzchniowo czynnego w stosunku do całkowitego ciężaru środka powierzchniowo czynnego. W warunkach typowych stwierdzono, że korzystne jest stężenie bardziej rozpuszczalnego środka powierzchniowo czynnego wynoszące ponad około 8% w stosunku do całkowitego ciężaru kompozycji, zwłaszcza ponad 10%, a najkorzystniej ponad 12%. Korzystnie rozpuszczalny środek powierzchniowo czynny obejmuje anionowe środki powierzchniowo czynne, takie jak siarczany ałkilopolioksyetylenowe, węglany alkilopolioksyetylenowe, mydła trietanoloaminowe, potasowe, amonowe lub amoniowe z podstawnikami organicznymi, np. etanoloaminowe siarczany alkilu, alkilobenzenosulfoniany trietanoloaminy lub sulfobursztyniany trietanoloaminy. Rozpuszczany środek powierzchniowo czynny może dodatkowo, lub alternatywnie, obejmować niejonowy środek powierzchniowo czynny, taki jak produkt oksyetylenowania alkoholu o wysokim HLB (np. produkt oksyetylenowania (20 moli) alkoholu cetylowego), względnie poliglikozyd alkilu. Dodatkowo, lub alternatywnie, rozpuszczalny środek powierzchniowo czynny może obejmować tlenki amin lub środki powierzchniowo czynne amfoteryczne, takie jak imidazoliny, betainy, albo kationowy środek powierzchniowo czynny, taki jak chlorek dimetylomono- lub bis-hydroksyetyloamoniowy.

Korzystnym rozpuszczalnym środkiem powierzchniowo czynnym jest siarczan alkilopolioksyetylenowy, który korzystnie jest produktem wytworzonym za pomocą oksyetylenowania naturalnego tłuszczowego lub syntetycznego C10-20-, np. Ci2-i4-alkoholu, 1-20- korzystnie 2-10, np. 3-4 grupami oksyetylenowymi, ewentualnego odpędzenia nieprzereagowanego alkoholu, poddania produktu oksyetylenowanego reakcji ze środkiem sulfonującym i zobojętnienia otrzymanego kwasu alkiloeterosiarkowego zasadą. Termin ten obejmuje także siarczany alkilogliceryny oraz typowe lub blokowo kopolimeryzowane siarczany alkiloetoksy/propoksylowe. Kationem zazwyczaj jest sód, ale alternatywnie może nim być potas, lit, wapń, magnez, amon lub kation alkiloamoniowy zawierający do 6 alifatycznych atomów węgla, włączając w to kation monoetanoloamoniowy, dietanoloamoniowy i trietanoloamoniowy. Sole amonowe i etanoloamoniowe są zazwyczaj lepiej rozpuszczalne niż sole sodowe.

173 757

Jako mniej rozpuszczalne składniki mieszaniny środków powierzchniowo czynnych według wynalazku można więc stosować benzenosufloniany alkilo-sodowe, a bardziej rozpuszczalnym składnikiem mogą być alkilobenzenosulfoniany trietanoloaminy. Oprócz, lub zamiast, siarczanu alkilopolioksyetylenowego składnik rozpuszczalny może stanowić np. C10-20-, np. C12-18-, a zwłaszcza Ctą-is-olefinosulfonian lub parafinosulfonian, lub C10-20, np. Ci2-is-alkilosiarczan amonowy lub monodi lub trietanoloamoniowy, albo alkilobenzenosulfoman trietanoloaminy.

Środek powierzchniowo czynny korzystnie może obejmować Cs-20-, np. Cio-is-alifatyczne mydło. Mydło to może mieć nasycony lub nienasycony, prosty lub rozgałęziony łańcuch. Do przykładowych kwasów należy kwas dodekanowy, mirystynowy, stearynowy, oleinowy, linolowy, linolenowy i palmitynowy oraz kwasy tłuszczowe oleju kokosowego i łoju, a także ich rozpuszczalne w wodzie sole. Kationem w mydłach może być kation sodowy, lub korzystnie potasowy, albo i jeden i drugi, albo, alternatywnie, którykolwiek z innych kationów powyżej omówionych w odniesieniu do polioksyetylenosiarczanów. Tam, gdzie zwalczanie piany stanowi znaczący czynnik procesu, szczególnie korzystne jest włączenie mydeł, np. mydeł etanoloaminowych, a zwłaszcza mydeł trietanoloaminowych, które, jak stwierdzono, stanowiąc część składnika rozpuszczalnego, nadają szczególnie dobrą odporność na przechowywanie w niskiej temperaturze oraz szczególnie dobre właściwości piorące.

Zgodnie z jednym ze sposobów realizacji wynalazku, mydło i/lub kwas karboksylowy stosuje się korzystnie w ilości co najmniej 20%, korzystniej 20 do 75%, a najkorzystniej 25-50%, np. 20-40%, w stosunku do całkowitego ciężaru środka powierzchniowo czynnego.

Środek powierzchniowo czynny może obejmować także i inne anionowe środki powierzchniowo czynne, takie jak lauryniany, izetioniany, polioksyetylenosulfoniany, sulfoniany estrów alifatycznych, np. alkiloglicerylosulfoniany, sulfobursztyniany lub sulfosukcynoaminiany. Korzystnie inne anionowe środki powierzchniowo czynne występują w łącznym udziale poniżej 45% wag w stosunku do całkowitego ciężaru środków powierzchniowo czynnych, korzystniej poniżej 40%, a najkorzystniej poniżej 30%, np. poniżej 20%.

Środek powierzchniowo czynny korzystnie zawiera jeden, lub korzystniej więcej niejonowych środków powierzchniowo czynnych. Należą do nich korzystnie oksyetylenowane C8-20 -, korzystnie Ci2-i8-alkohole, oksyetylenowane 2-20, a zwłaszcza 2,5-15 grupami oksyetylenowymi. Jako alkohole stosować można alkohole tłuszczowe lub syntetyczne, np. alkohol o łańcuchu rozgałęzionym. Korzystnie składnik niejonowy wykazuje HLB od 6 do 16,5, a zwłaszcza od 7 do 16, np. od 8 do 15,5. Szczególnie korzystnie stosuje się mieszaniny dwóch, lub więcej niż dwóch niejonowych środków powierzchniowo czynnych o średnio ważonej wartości HLB zgodnej z wartościami podanymi powyżej.

Do innych oksyetylenowanych niejonowych środków powierzchniowo czynnych, które mogą być tu obecne, należą produkty oksyetylenowania Có-ió-alkilofenoli, kwasów tłuszczowych, amin, alkanoloamidów i alkilowych estrów sorbitanu i/lub gliceryny.

Do innych niejonowych środków powierzchniowo czynnych, które mogą tu być obecne, należą tlenki amin, tłuszczowe alkanoloamidy, takie jak monoetanoloamid kokosowy i dietanoloamid kokosowy, alkilopoliglikozydy oraz alkiloaminoetylofruktozydy i glukozydy.

Udział wagowy niejonowego środka powierzchniowo czynnego korzystnie wynosi co najmniej 2%, ale zazwyczaj mniej niż 40%, a jeszcze korzystniej mniej niż 30%, np. 3-25%, a zwłaszcza 5-20%, w stosunku do całkowitego ciężaru środka powierzchniowo czynnego.

Środek powierzchniowo czynny może ewentualnie zawierać mniejsze ilości amfoterycznych i/lub kationowych środków powierzchniowo czynnych, takich jak betainy, imidazoliny, amidoaminy, czwartorzędowe amoniowe środki powierzchniowo czynne, a zwłaszcza kationowych środków do kondycjonowania tkanin, zawierających dwie długołańcuchowe grupy alkilowe, np. grupy wywodzące się z łoju.

Układy środków powierzchniowo czynnych nadające się do wykorzystania w niniejszym wynalazku zazwyczaj tworzą fazy M, fazy G, fazy VI oraz lejące się fazy heksagonalne, w nieobeności jakiegokolwiek rozpuszczonego środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego, które wykazują ostry główny pik dyfrakcji rentgenowskiej/neutronowej o odległości międzypłaszczyznowej d w zakresie od 4 do 6 nm, razem, zazwyczaj, z pikami

173 757 wyższego rzędu przy wielkości Q stanowiącej V3~ i/lub 2 x wielkość Q piku głównego, a niekiedy (w przypadku faz regularnych) przy 72 x wielkość Q piku głównego.

Po dodaniu wystarczającej ilości rozpuszczonego środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego wspomniane powyżej fazy M lub lejące się fazy heksagonalne zazwyczaj dają roztwór przezroczysty. Może on zawierać micełe środka powierzchniowo czynnego w kształcie pręcików i/lub mikrozdyspergowaną fazę pośrednią obejmującą małe cząstki fazy M, sferolity i/lub cząstki fazy G, rozproszone w ciągłej fazie wodnej. Może to być ruchliwa, ewentualnie newtonowska ciecz. W nieobecności dodatków nie wykazujących aktywności substancji powierzchniowo czynnych stanowi on zazwyczaj zasadniczo klarowny, względnie lekko zamglony roztwór, nie przejawiający w znaczniejszym stopniu dwójłomności. Można go łatwo rozcieńczać lub dyspergować w wodzie, przy czym nie tworzy on widocznych faz pośrednich. Klarowna faza zazwyczaj wykazuje pewne niewielkie wąskokątowe rozproszenie rentgenowskie z wyraźnym, nieco poszerzonym pikiem w zakresie od 4 do 7 nm. Klarowna faza wykazuje nieznaczny wzrost lepkości przy jej rozcieńczaniu małymi ilościami wody. Może to świadczyć o zmianie kształtu i/lub upakowaniu micel lub rozproszonych mikrocząstek fazy pośredniej. W rezultacie cząstki zostają zorientowane bardziej losowo.

Zazwyczaj klarowna faza wykazuje lepkość od 0,4 do 1,5 Pa-s, z minimum lepkości przy obecności środka powierzchniowo czynnego w ilości 35 do 40% w stosunku do całkowitego ciężaru środka powierzchniowo czynnego i wody.

W niektórych przypadkach fazy heksagonalne mogą tworzyć ruchliwą kompozycję typu fazy G lub fazę sferolitową według wynalazku bezpośrednio po dodaniu rozpuszczonego środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego, bez tworzenia pośredniej fazy Li.

Środkiem zmniejszającym rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego jest korzystnie elektrolit zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego.

Korzystnie elektrolit powinien zawierać elektrolity zasadowe, takie jak węglany sodu lub potasu lub krzemiany sodu lub potasu. Zaletę ich stanowi to, że utrzymują one alkaliczne pH kąpieli piorącej oraz działają jako wypełniacze aktywne.

Ogólnie, korzystnie główną część, a korzystniej całość elektrolitu stanowi wypełniacz aktywny lub inny funkcjonalny elektrolit.

Do elektrolitów, które mogą znajdować się w kompozycji, należą wypełniacze aktywne, takie jak cytryniany, nitrylotrioctany, pirofosforany i etylenodiaminotetraoctany, a także inne sole, takie jak chlorki, bromki, mrówczany, octany i azotany, albo bufory, takie jak borany.

Ze względu na koszty, korzystnie stosuje się, tam gdzie jest to możliwe, sole sodowe, aczkolwiek ogólnie pożądane jest włączenie pewnej ilości soli potasowych do elektrolitu, a to w celu uzyskania mniejszej lepkości. Zbadano, że z powodzeniem można zastosować także sole litowe i cezowe, jednakże nie jest prawdopodobne wykorzystanie ich w preparatach handlowych.

Możliwe jest także włączenie fosforanów i/lub skondensowanych fosforanów, takich jak pirofosforan potasowy lub trójpolifosforan sodowy. Zastosować można także fosfoniany, takie jak sole kwasu octanodifosfonowego lub aminotris/metylenofosfoniany/, etylenodiaminotetrakis/metylenofosfoniany oraz dietylenotriaminopentakis/metylenofosl oniany.

Elektrolit może być obecny w stężeniach dochodzących do stężenia w stanie nasycenia, ale korzystnie żaden z niefunkcjonalnych składników nie powinien przekraczać swego stężenia w stanie nasycenia w temperaturze 0°C. Z tego względu elektrolit korzystnie nie powinien zawierać znaczniejszych ilości, np. ponad 2% wag, siarczanu sodowego. Korzystnie zawartość siarczanu sodowego wynosi mniej niż 1% wag. Całkowite stężenie dodawanego elektrolitu zazwyczaj wynosi od 2 do 20% wag, a częściej od 4 do 18%, np. od 6 do 17%, w stosunku do całk_owit_ego ciężaru kompozycji. W szczególności, kompozycje według wynalazku powinny _zawi_erać co najmniej 2%, korzystnie co najmniej 3%, korzystniej co najmniej 5%, najkorzystniej _{co na}j_mniej 6%, a zwłaszcza co najmniej 7% i niekiedy co najmniej 8%, np. co najmniej 9% wag rozpuszczonego wypełniacza aktywn_ego.

Układy zawieszające substancje stale według wynalazku mogą mieć, naprzykład, strukturę sferolitową, taką, jaką ujawniono w opisie patentu europejskiego nr 151884 (odpowiada opisowi pate_nt_owemu Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4793943), ale zazwyczaj stowarzyszoną z

173 757 drugim, łub następnym minimum przewodności właściwej raczej niż z pierwszym minimum przewodności właściwej. Alternatywnie, układ zawieszający substancje stałe może stanowić ruchliwą kompozycję typu fazy G. Związana jest ona z pierwszym minimum przewodności właściwej i/lub z maksimum odległości międzypłaszczyznowej d. Szczególnie korzystne są stężenia elektrolitów mieszczące się w zakresie odpowiadającym minimum przewodności właściwej tuż przed maksimum odległości międzypłaszczyznowej d a najbliższym następnym minimum przewodności właściwej.

Kompozycje można wytwarzać według ogólnych wskazówek podanych w opisach patentowych powyżej wspomnianych, jednakże z użyciem środków powierzchniowo czynnych i z zastosowaniem stężeń środków powierzchniowo czynnych jak wskazano w niniejszym opisie, z dostosowywaniem się, jeżeli jest to właściwe, raczej do drugiej, lub następnej, niż do pierwszej doliny na wykresie przewodności właściwej. W tym ostatnim przypadku, stężenie powinno być doprowadzone do wartości mniejszej niż poziom odpowiadający drugiemu minimum przewodności właściwej. W niniejszym opisie termin dolina odnosi się do części wykresu zawartej między kolejnymi maksimami.

Tak więc, przewodność właściwą kompozycji można mierzyć w miarę stopniowego dodawania elektrolitu. Gdy zauważy się zmętnienie, można sporządzić szereg preparatów o różnych stężeniach elektrolitu w zakresie dolin przewodności właściwej odpowiadających kompozycji typu fazy G i/lub fazie sferolitowej i poddać je badaniu na drodze wirowania przy 20000 x g w celu ustalenia stężenia optymalnego z punktu widzenia stabilności. Ogólnie, korzystne są kompozycje na połowie, mniej więcej, odległości między pierwszym a drugim minimum przewodności właściwej, np. odpowiadające maksimum przewodności właściwej rozdzielającemu wspomniane minima.

Zazwyczaj układ zawieszający stanowi ruchliwą kompozycję typu fazy G, zasadniczo mniej lepką niż typowe fazy G, odznaczającą się pikiem rozproszenia rentgenowskiego wskazującym na względnie dużą odległość międzypłaszczyznową d, np. większą niż 7 nm, zazwyczaj od 7,5 do 14 nm, a zwłaszcza od 8 do l3 nm, korzystnie od 8,5 do 12 nm. Układ jest półprzezroczysty lub nawet przezroczysty w nieobecności zawieszonych substancji stałych, inaczej niż ma to miejsce w przypadku układów normalnie stosowanych w środkach piorących.

Układ zawieszający jest zdolny do zawieszania cząstek środków szkodnikobójczych, z przeznaczeniem do zastosowania w rolnictwie lub ogrodnictwie, środków obciążających, przeznaczonych do zastosowania w iłowych płuczkach wiertniczych, np. kalcytu lub barytu, pigmentów lub barwników zawiesinowych, z przeznaczeniem do zastosowania w kąpielach farbiarskich lub farbach drukarskich, albo wybielaczy optycznych, z przeznaczeniem do zastosowania w produkcji środków piorących.

Kompozycje według wynalazku mogą również znaleźć zastosowanie jako ciecze chłodząco-smarujące, smary, płyny hydrauliczne, nośniki ciepła lub jako składniki innych podobnych płynów technicznych.

Do przykładowych zawiesin toaletowych, które z powodzeniem otrzymuje się sposobem według wynalazku, należą szampony, mydła w płynie, kremy, lotiony, balsamy, maści, zawierające substancje antyseptyczne i hamujące krwawienie zawierające substancje antyseptyczne i hamujące krwawienie zawiesiny środków złuszczających, takich jak talk, gliny, kuleczki polimerów, trociny, krzemionka, nasiona, mielone łupiny orzechów i fosforan dwuwapniowy, środki nadające wygląd perłowy takie jak mika czy mono- lub distearynian gliceryny lub glikolu etylenowego, oleje naturalne, takie jak olej kokosowy, olej wiesiołka, olej arachidowy, olej Limnanthes douglasii, olej z pestek morelowych, olej z nasion brzoskwini, olej awokado i olej jojoby, oleje syntetyczne, takie jak oleje sililonowe, witaminy, środki przeciwłupieżowe, takie jak sól cynkowa pirytionu i disiarczek selenu, białka, środki zmiękczające, takie jak lanolina, mirystynian izopropylu, izostearynian glicerylu lub dwustearynian glikolu propylenowego, woski i środki przeciwsłoneczne, takie jak dwutlenek tytanu lub tlenek cynku. Zawieszone oleje można zawieszać bezpośrednio w polimerze, takim jak żelatyna, w wyniku czego otrzymuje się zawiesinę mikrokapsułek do uwalniania pod ciśnieniem. Można zawieszać cząstki porowate (tak zwane mikrogąbki) zawierające zaabsorbowane składniki czynne. Do innych składników czynnych, które można zawieszać sposobem według wynalazku, należą środki dostarczające owady

173 757 i preparaty farmaceutyczne działające miejscowo, np. preparaty do leczenia trądzika, środki grzybobójcze przeznaczone do leczenia grzybicy międzypalcowej u sportowców lub grzybicy wywołanej przez dermatofity, albo środki antyseptyczne i przeciwhistaminowe. Można także dodawać pigmenty, takie jak tlenki żelaza.

Układy środków powierzchniowo czynnych, przydatne do wytwarzania środków toaletowych, obejmują siarczany polioksyetylenowe, węglany polioksyetylenowe, poliglikozydy alkilu, amfoteryczne środki powierzchniowo czynne, takie jak imidazoliny i betainy, tlenki amin, sulfobursztyniany i mydła. Tego rodzaju środki powierzchniowo czynne, które są korzystne ze względu na ich właściwości, takie jak łagodność wobec skóry, pienienie się i/lub zdolność zwilżania ogólnie kontrastuje z dotychczasowymi układami środków powierzchniowo czynnych stosowanymi w środkach piorących, które, jak dotychczas, zazwyczaj oparte są na benzenosulfonianie alkilu. Korzystnie, preparaty toaletowe zawierają alkohol oksyetylenowany, zwłaszcza Ci0-20-alkohol oksyetylenowany (1-4 moli) i/lub izetionian alkilu.

Szczególnie korzystnie układ zawieszający substancje stałe zawiera cząstki stałego wypełniacza aktywnego, w wyniku czego otrzymuje się całkowicie wypełniony ciekły środek piorący. Korzystnymi wypełniaczami aktywnymi są zeolit i trójpolifosforan sodowy. Wypełniacz aktywny może występować w stężeniu aż do 40% wag, w stosunku do ciężaru kompozycji, np. w stężeniu od 15 do 30%. Wymagana ilość rozpuszczonego elektrolitu (włącznie z rozpuszczoną częścią wypełniacza) typowo mieści się w zakresie od 8 do 20%, np. od 10 do 18%, w stosunku do całkowitego ciężaru kompozycji. Kompozycje mogą zawierać również obojętne ścierniwa z przeznaczeniem do zastosowania jako kremy do szorowania.

pH kompozycji może być obojętne, lub niższe, jeśli chodzi o zastosowanie w środkach toaletowych i może wynosić np. 5,0-7,5. Jednakże do celów pralniczych korzystne jest pH alkaliczne, w pomiarze po rozcieńczeniu do 1% wag preparatu, np. 7-12, korzystniej 8-12, a najkorzystniej 9-11.

Kompozycje według wynalazku ewentualnie mogą zawierać niewielkie ilości środków solubilizujących, takich jak ksylenosulfonian sodowy, toluenosulfonian sodowy lub kumenosulfonian sodowy, np. w stężeniu do 5% wag w stosunku do całkowitego ciężaru kompozycji, korzystnie nie więcej niż 2%, np. od 0,1 do 1%. Środki solubilizujące przejawiają skłonność do niszczenia struktury środka powierzchniowo czynnego i z tego względu jest rzeczą ważną, aby nie stosować ich w nadmiernej ilości. Służą one przede wszystkim do obniżania lepkości preparatu, z tym, że przy zbyt dużych ilościach mogą one doprowadzić do jego niestabilności.

Korzystnie, kompozycja detergentowa według wynalazku zawiera znaczną ilość środka powierzchniowo czynnego i wypełniacza aktywnego. Korzystnie jest on większy niż 30% wag, korzystniej stanowi on 40-80%, np. 45-75%, a najkorzystniej ponad 50%.

Kompozycje detergentowe zawieszające substancje stałe według wynalazku mogą zawierać zwykłe dodatki do środków piorących, takie jak środki przeciwdziałające wtórnemu osadzaniu się brudu (typowo sól sodowa karboksymetylocelulozy lub polimery, takie jak poliakrylany), rozjaśniacze optyczne, odczynniki maskujące, środki przeciwpieniące, enzymy, stabilizatory enzymów, środki konserwujące, barwniki, środki barwiące, środki zapachowe, środki do kondycjonowania tkanin, np. kationowe środki zmiękczające tkaniny lub bentonit, środki zmętniające lub chemicznie zgodne środki bielące. Stwierdzono, że nadtlenkowe środki bielące, zwłaszcza bielidła, zabezpieczone np. za pomocą kapsułkowania, są bardziej odporne na rozkład w kompozycjach według wynalazku niż w konwencjonalnych ciekłych środkach piorących. Ogólnie, w kompozycji zawieszać można wszystkie typowe dodatki do środków do prania, które są dyspergowalne w kompozycji detergentowej jako cząstki stałe lub kropelki cieczy, ponad ich rozpuszczalność w środku do prania, i które nie reagują z nim chemicznie.

Kompozycje mogą zawierać rozpuszczalniki. Jednakże, podobnie do środków solubilizujących, rozpuszczalniki przejawiają skłonność do niszczenia struktury środka powierzchniowo czynnego. Co więcej, również podobnie jak środki solubilizujące, powodują one wzrost ceny preparatu bez zasadniczej poprawy właściwości piorących. Ponadto, są one niepożądane z uwagi na ochronę środowiska i z tego względu wynalazek jest szczególnie cenny, ponieważ dotyczy kompozycji nie zawierających rozpuszczalnika. Toteż, korzystne są kompozycje zawierające mniej niż 6%, korzystniej mniej niż 5%, najkorzystniej mniej niż 3%, zwłaszcza mniej niż 2%,

173 757 w szczególności mniej niż 1%, np. mniej niż 0,5% wag rozpuszczalników takich jak mieszające się z wodą alkohole lub glikole, w stosunku do całkowitego ciężaru kompozycji. Korzystnie, kompozycje powinny zasadniczo w ogólne nie zawierać rozpuszczalników, aczkolwiek w przypadku preparatów toaletowych mogą okazać się niekiedy pożądane niewielkie ilości gliceryny i glikolu propylenowego.

Kompozycje piorące lub ośrodki zawieszające według wynalazku można wytwarzać rozpuszczając środek powierzchniowo czyny w wodzie w takim stężeniu, w którym tworzy on lejącą się fazę heksagonalną, fazę VI lub fazę M, a następnie dodania elektrolitu w ilości wystarczającej do przekształcenia fazy heksagonalnej lub regularnej w ośrodek zawieszający. Jednakże, korzystnie unika się tworzenia zazwyczaj bardziej lepkich kompozycji złożonych ze środka powierzchniowo czynnego i wody, za pomocą dodania elektrolitu do siarczanu polioksyetylenowego lub innego rozpuszczalnego środka powierzchniowo czynnego przed zmieszaniem tego ostatniego z mniej rozpuszczalnymi środkami powierzchniowo czynnymi.

Niekiedy może okazać się korzystne wytworzenie kompozycji za pomocą dodania wodnego roztworu elektrolitu o odpowiednim składzie do mieszaniny środków powierzchniowo czynnych typu fazy G.

Wynalazek objaśniają następujące przykłady, w których wszystkie proporcje oznaczają procenty wagowe, jeśli tego inaczej nie zaznaczono, w stosunku do całkowitego ciężaru kompozycji.

Następujących skrótów, przedstawionych poniżej, używa się dalej w tabelach.

LABS sól sodowa Ci0-i4-alkilobenzenosulfonianu

KSN sól sodowa produktu reakcji Cn-is-alkiiosiarczanu z trzema molami tlenku etylenu (średnia masa cząsteczkowa 440)

KB 2 wąska frakcja produktu oksyetylenowania (2 mole) alkoholu laurylowego

ESB sól sodowa produktu reakcji Ci2-i4-alkilosiarczanu z dwoma molami tlenku etylenu (średnia masa cząsteczkowa 384)

TEA trietanoloamina

APG poliglukozyd Cn-u-alkilu o średnim stopniu polimeryzacji 1,3.

CAPB Cn-M-alkiloamido propylobetaina

DSLES etoksysulfobursztynian laurylo-disodowy

T1O2 subtelnie rozdrobniony tlenek tytanu dostarczany w postaci 50% wag/wag zawiesiny pod zarejestrowanym znakiem towarowym Tioveil AQ

Zn Py sól cynkowa pirytionu (48% zawiesina wodna)

CBS/X handlowy wybielacz optyczny sprzedawany pod zarejestrowanym znakiem towarowym TINOPAL CBS/X

SXS ksylenosulfonian sodowy, aktywność 93%

91-2,5 C9-11 -alkohol ze średnio 2,5 mola tlenku etylenu

91-12 C9-11 -alkohol ze średnio 12 molami tlenku etylenu

PKFA kwas tłuszczowy z nasion palmowych

ESC 3 siarczan Ci2-14-eteru (3 mole)

BB Ci2-i4-alkilodimetylobetaina

LX Ci2-i4-laurylosiarczan sodowy

S 132 przeciwspieniacz silikonowy o zarejestrowanej nazwie handlowej WACKER S132

KC 3 Ci2-i8-alkohol etoksylowany (3 mole)

Briąuest Zarejestrowana nazwa towarowa

543 dietylenotiraminopentakis/metylenofosfonianu/ sodowego

Proxel GXL zarejestrowana nazwa towarowa środka konserwującego

Przykłady I-V. Wytworzono preparaty wyszczególnione w poniższej tabeli 1. Otrzymane produkty stanowiły kompozycje stabilne, jednorodne, nieprzezroczyste, ruchliwe, sferolitowe. Do jednej z próbek z przykładu I domieszano 20% wag zeolitu jako detergentowego wypełniacza aktywnego. Otrzymana kompozycja była stabilna po przechowywaniu w temperaturze otoczenia w ciągu trzech miesięcy.

173 757

Produkty z przykładów I-IV rozcieńczono za pomocą powolnego dodawania, przy mieszaniu, takiej samej objętości wody. Kompozycje ulegały rozcieńczeniu łatwo, bez jakichkolwiek oznak tworzenia żelu, w wyniku czego otrzymano klarowne roztwory wodne.

Produkt z przykładu V stanowił stabilną, nieprzezroczystą zawiesinę, która nie ulegała sedymentacji po przechowywaniu w ciągu trzech miesięcy w temperaturze laboratoryjnej.

Tabela 1

Przykład nr	I	II	III	IV	V
LABS	3,0	3,0	3,02	3,02	2,5
Siarczan C9-11-alkilu	3,0	3,0	3,02	3,02	2,5
KSN	14,3	14,42	14,52	14,54	10,9
91-12	1,2	1,2	1,21	1,21	0,85
91-2,5	3,0	3,0	3,02	3,02	2,5
PKFA	3,0	3,0	3,02	3,02	2,5
SXS	0,6	-	0,61	-	0,5
TEA	1,8	-	1,82	-	1,3
CBS/X	0,1	0,1	0,1	0,1	0,2
Środek zapachowy	0,5	0,5	0,5	0,2	0,5
Barwnik	0,01	0,01	0,01	0,01	-
Węglan potasowy	10,6	9,82	7,67	7,66	9,0
Wodorowęglan potasowy	-	-	5,56	5,55	-
Formalina	0,075	0,08	0,08	0,08	0,075
Zeolit	-	-	-	-	20,000
Chlorek sodowy	-	-	-	-	-
Woda	ilość dopełniająca
* Lepkość Pa s	0,64	1,12	0,96	0,88	1,0
pH (0,2% wag/wag. aq)	10,00	9,76	9,5	9,6	10,8

Pomiar aparatem Brookfield RVT (wrzeciono 4), szybkość 100.

Przykład VI. Wytworzono mieszaninę środków powierzchniowo czynnych zawierającą 1 część trietanoloaminy, 1,27 części wagowych etoksylowanego (3 mole) C-i3-is-alkoholu,

1,36 części wagowej liniowego Ci0-i4-alkilobenzenosulfonianu sodu, 2,04 części wagowej kwasu tłuszczowego z nasion palmowych i 2,17 części oksyetylenowanego (3 mole) Ci2-i8-alkilosiarczanu sodowego. Zmierzono przewodność właściwą, lepkość i odległość międzypłaszczyznową d dla głównego piku dyfrakcji rentgenowskiej. Wyniki podano w tabeli 2.

Tabela 2

Zawartość jednowodzianu cytrynianu potasowego (%)	Przewodność właściwa (mS cm’¹}	Lepkość Brookfielda (wrzeciono nr 4, szybkość 100) (Pa · s)	Odległość międzypłaszczyznowa d (nm)
1	2	3	4
0	9,2	2,34	7,4
2	7,2	2,68	8,0
4	2,8	2,16	9,9
6	2,4	2,68	10,1
8	2,8	2,24	10,4
10	3,6	1,2	10,8

173 757 cd. tabeli 2

1	2	3	4
12	3,7	1,0	11,0
14	4,2	1,1	11,0
16	4,2	1,44	11,5
18	4,3	2,24	10,0
20	2,8	2,20	6,9
21	6,2	1,64	6,0
22	10,5	0,52	5,7
24	22	0,32	5,1
26	26	0,32	4,8

Przewodność elektryczna właściwa roztworu opadała do minimum w miarę wzrostu zawartości elektrolitu, przy czym minimum to odpowiadało w przybliżeniu pierwszej stabilnej próbce. Wyniki analizy rentgenograficznej sugerują obecność nietypowej fazy warstewkowej przy dużej odległości międzypłaszczyznowej d. Ten punkt widzenia potwierdziły wyniki mikroskopii elektronowej i mikroskopii optycznej. Otrzymany produkt był półprzezroczysty i swym wyglądem przypominał fazę G, ale zasadniczo był bardziej ruchliwy niż typowa faza G. Po dodaniu większej ilości elektrolitu przewodność właściwa rosła aż do osiągnięcia maksimum, po czym spadała. Maksimum to odpowiadało w przybliżeniu maksimum odległości międzypłaszczyznowej d. W tym samym czasie kompozycja stawała się mętna. Kompozycje mętne były w sposób oczywisty produktami sferolitowymi, zarówno w badaniu metodą mikroskopii elektronowej jak i w badaniu metodą mikroskopii optycznej. Dalsze dodawanie elektrolitu powodowało spadek przewodności właściwej do drugiego minimum, po czym mętne kompozycje stawały się niestabilne i rozdzielały się na dwie warstwy.

Przykład VII. Wytworzono kompozycję wodną o następującym składzie:

KSN 10,4

PKFA 13,8

TEA 6,13

LABS 10,4

Dihydrat cytrynianu sodowego 10,4

Węglan potasowy 4,0

Kompozycja stanowiła stabilny, ruchliwy, półprzezroczysty, warstewkowy, mezomorficzny środek do prania. Miał on dobre właściwości piorące i dawał się łatwo rozcieńczać bez tworzenia żelu. Kompozycja ta była zdolna do zawieszania zeolitu jako wypełniacza aktywnego. Próbkę tego produktu zmieszano z 20% wag. zeolitu, w wyniku czego otrzymano stabilny, lejący się krem, który nie wykazywał żadnych oznak rozdzielania się po trzech miesiącach przechowywania w temperaturze otoczenia.

Produkty z przykładów VIII-XI wytworzono za pomocą zmieszania składników wyszczególnionych poniżej (% wag/wag) z użyciem w każdym przypadku wody w ilości dopełniającej i doprowadzeniem pH do wartości 6,5-7,0 przy użyciu kwasu cytrynowego. Także, w każdym przypadku dodano następnie środek zapachowy.

Przykład VIII. Wytworzono podłoże szamponu o składzie następującym:

APG 10%

KB2 W%

ZnPY -5% si^łisU^icji i .staecj

Cytrynian potasowy 9%

Produkt stanowił stabilną, lejącą się zawiesinę o lepkości (zmierzonej lepkościomierzem Brookfield RYT, wrzeciono 4, 100 obr/min) wynoszącej 0,87 Pa s. Stopniowe dodawanie

173 757 cytrynianu potasowego do wodnego roztworu środków powierzchniowo czynnych (10% APG i 10% KB2) z 1% przyrostami wykazało obecność dwóch minimów przewodności właściwej, z których pierwsze wystąpiło przy 6%, a drugie powyżej 10%, przy czym to ostatnie odpowiadało mętnej kompozycji sferolitowej. Obecny cytrynian znajdował się między dwoma minimami i odpowiadał w przybliżeniu pikowi przy 9%.

Przykład IX. Wytworzono kompozycję do mycia twarzy o składzie następującym:
ESB KB2	7,5% 7,:5%
Kuleczki polimeru	10,0%
Cytrynian potasowy	5,0%
Produkt stanowił stabilną, lejącą się zawiesinę o lepkości (zmierzonej lepkościomierzem

Brookfield RVT, wrzeciono 4, 100 obr/min) wynoszącej 1,46 Pa · s.

Przy dodawaniu cytrynianu potasowego w 10% przyrostach do wodnego roztworu środków powierzchniowo czynnych (5,5% ESB i 7,5% KB2) przewodność właściwa wykazała minima przy 4 i 6%.

Przykład X. Wytworzono podłoże szamponu o składzie następującym:

ESB 7,5%

KB2 7,5%

Olej kokosowy 5,0%

Cytrynian potasowy 5,0%

Produkt stanowił stabilną, lejącą się zawiesinę o lepkości (zmierzonej lepkościomierzem Brookfield RVT, wrzeciono 4, 100 obr/min) wynoszącej 1,62 Pa· s.

Przykład XI. Wytworzono kompozycję przeciwsłoneczną o składzie następującym:

DSLES 8,0%

KB2 12,0%

TiO2 11^,(^¹% substancji str^I^cej

Cytrynian potasowy 6,0%

Produkt stanowił stabilną, lejącą się zawiesinę o lepkości (zmierzonej lepkościomierzem Brookfield RVT, wrzeciono 4, 100 obr/min) wynoszącą 1,14 Pas.

Przy dodawaniu cytrynianu potasowego do wodnego roztworu środka powierzchniowo czynnego (8% DSLES i 12% KB2) w 1% przyrostach, przewodność właściwa rosła do maksimum przy około 1 %, następnie spadła do minimum przy około 2%, po czym wzrosła do drugiego maksimum przy około 5% i spadła do drugiego minimum w zakresie od 6 do 7%. Kompozycje zawierające 2%, 3%, 4%, 5% i 6% cytrynian były stabilne i jednorodne. Kompozycje między 2% a 5% stanowiły półprzezroczyste kompozycje typu fazy G. Kompozycja wytworzona w tym przykładzie stanowiła nieprzezroczysty, upakowany układ sferolitowy, znajdujący się między drugim maksimum przewodności właściwej a drugim minimum przewodności właściwej. Wykazywał on silny pik dyfrakcji rentgenowskiej przy 12,5 nm, tuż obok maksimum odległości międzypłaszczyznowej d.

Przykład XII. Płyn do zmywania twarzy miał następujący skład:
ESB	6,5%
KB2	6,5%
CAPB	2,0%
Olej awokado	5,0%
Cytrynian potasowy	5,0%
Produkt był trwałą, dającą się lać suspencją o lepkości 0,61 Pa · s (Brookfield, wrzeciono

nr 4, szybkość 100).

173 757

Przykłady XHI-XVI.

Wytworzono preparaty o składzie przedstawionym w tabeli 3. Były to trwałe, jednorodne, matowe kompozycje o strukturze środków powierzchniowo czynnych odpowiadającej obszarowi między dwoma minimami przewodności zdefiniowanymi powyżej.

Claims

1. Kompozycja ciekła zawierająca wodę, anionowy, amfoteryczny i/lub niejonowy środek powierzchniowo czynny i elektrolit zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego, znamienna tym, że zawiera środek powierzchniowo czynny o stężeniu w zakresie od 20% do 75% wagowych w przeliczeniu na całkowitą ilość środka powierzchniowo czynnego i wody, tak, że w przypadku stopniowego dodawania środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego do mieszaniny środka powierzchniowo czynnego o określonym stężeniu w wodzie, przewodność elektryczna właściwa przechodzi przez wartość minimalną przy stężeniu elektrolitu C charakteryzującą się tworzeniem kompozycji typu fazy G, oraz następne minimum, przy wyższym stężeniu środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego niż C, przy czym to następne minimum charakteryzuje się tworzeniem mętnej kompozycji sferolitowej, oraz rozpuszczony środek zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego w ilości od 2 do 15% w przeliczeniu na ogólną wagę kompozycji, będącym stężeniem większym niż C, ale mniejszym niż odpowiadające temu następnemu minimum i wystarczającym do utworzenia stabilnej kompozycji zdolnej do zawieszania substancji stałej.

2. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera (i) mieszaninę wykazującą przewodność elektryczną właściwą dającą wartość minimalną przy dodawaniu rozpuszczonego środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego, przy czym ta wartość minimalna znajduje się między dwoma maksimami przewodności właściwej określającymi dolinę przewodności właściwej w zakresie stężeń obejmującym stężenie odpowiadające maksimum odległości międzypłaszczyznowej d, oraz rozpuszczony środek zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego w stężeniu, wystarczającym do utworzenia stabilnej, jednorodnej kompozycji.

3. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że środek powierzchniowo czynny obejmuje mieszaninę siarczanu alkilopolioksyetylenowego lub karboksylanu alkilopolioksyetylenowego z alkilobenzenosulfonianem sodowym i/lub mydłem sodowym.

4. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera zawieszone cząstki substancji stałej lub ciekłej.

5. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że jako cząstki stałe zawiera obojętne ścierniwo.

6. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że jako cząstki stałe zawiera nierozpuszczalny lub słabo rozpuszczalny w wodzie środek szkodnikobójczy.

7. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że jako cząstki stałe zawiera łupek i/lub środek obciążający.

8. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że jako cząstki zawiera wypełniacz typu soli.

9. Kompozycja według zastrz. 8, znamienna tym, że jako wypełniacz zawiera zeolit.

10. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera zawieszone cząstki stałego lub ciekłego toaletowego, kosmetycznego, szamponowego lub działającego miejscowo farmaceutycznego składnika czynnego.

11. Kompozycja według zastrz. 10, znamienna tym, że zawiera zawieszony środek złuszczający, olej, środek przeciwłupieżowy, środek przeciwsłoneczny, środek zmiękczający skórę, środek przeciwpotowy, środek tamujący krew, środek antyseptyczny, środek odstraszający owady, środek nadający wygląd perłowy, wosk i/lub mikrogąbkę.

12. Kompozycja według zastrz. 10 albo 11, znamienna tym, że środek powierzchniowo czynny obejmuje co najmniej jeden środek powierzchniowo czynny wybrany spośród karboksylanu alkilopolioksyetylenowego, poliglikozydów alkilu, imidazolin, betain, sulfobursztynianów alkilu i tlenków amin, oraz co najmniej jeden alkohol polialkoksylowany.

173 757

13. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, znamienna tym, że zawiera od 10 do 15% wag. alkilopolioksyetylenosiarczanu sodu, od 4 do 10% wag. środków powierzchniowo czynnych wybranych spośród alkilobenzenosulfonianu sodowego i siarczanu alkilosodowego, od 0 do 6% wag. mydła, od 0 do 30% wag. oksyetylenowanego niejonowego środka powierzchniowo czynnego i od 8, 5 do 12% wag., węglanu sodowego i/lub potasowego.

14. Kompozycja ciekła, znamienna tym, że zawiera (i) mieszaninę wody i anionowego amfoterycznego i/lub niejonowego środka powierzchniowo czynnego zawierającego od 20% do 75% wagowych środka powierzchniowo czynnego w przeliczeniu na całkowitą wagę środka powierzchniowo czynnego i wodę, która w przypadku dodawania rozpuszczonego środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego tworzy fazę G i/lub kompozycję sferolitową, o głównym piku dyfrakcji rentgenowskiej odpowiadającym odległości międzypłaszczyznowej d w zakresie od 4 do 15 nm, przy czym odległość międzypłaszczyznowa d zwiększa się do wartości maksymalnej wraz ze wzrostem stężenia środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego, po czym zmniejsza się, przy czym mieszanina wykazuje przewodność elektryczną właściwą daj ącą co najmniej dwa minima przewodności właściwej gdy stężenie środka zmniejszającego rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego wzrasta, co najmniej jedno z minimów przewodności właściwej występuje przy stężeniu niższym niż stężenie odpowiadające maksimum odległości międzypłaszczyznowej d i co najmniej jedno minimum przewodności właściwej występuje przy stężeniu wyższym niż w przypadku maksimum odległości międzypłaszczyznowej d, oraz (ii) rozpuszczony środek zmniejszający rozpuszczalność środka powierzchniowo czynnego w stężeniu od 2 do 15% wagowych w przeliczeniu na kompozycję, przy czym stężenie to (a) odpowiada dolinie przewodności właściwej z minimum przewodności właściwej tuż przed maksimum odległości międzypłaszczyznowej d i/lub (b) jest wyższe niż stężenie odpowiadające minimum przewodności właściwej tuż przed maksimum odległości międzypłaszczyznowej d i niższym niż stężenie odpowiadające najbliższemu następnemu minimum przewodności właściwej.

15. Kompozycja według zastrz. 14, znamienna tym, że środek powierzchniowo czynny obejmuje mieszaninę siarczanu alkilopolioksyetylenowego lub karboksylanu alkilopolioksyetylenowego z alkilobenzenosulfonianem sodowym i/lub mydłem sodowym.

16. Kompozycja według zastrz. 14, znamienna tym, że zawiera zawieszone cząstki substancji stałej lub ciekłej.

17. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, żejako cząstki stałe zawiera obojętne ścierniwo.

18. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, że jako cząstki stałe zawiera nierozpuszczalny lub słabo rozpuszczalny w wodzie środek szkodnikobójczy.

19. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, żejako cząstki stałe zawiera łupek i/lub środek obciążający.

20. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, żejako cząstki zawiera wypełniacz typu soli.

21. Kompozycja według zastrz. 20, znamienna tym, żejako wypełniacz zawiera zeolit.

22. Kompozycj a według zastrz. 14, znamienna tym, że zawiera zawieszone cząstki stałego lub ciekłego toaletowego, kosmetycznego, szamponowego lub działającego miejscowo farmaceutycznego składnika czynnego.

23. Kompozycja według zastrz. 22, znamienna tym, że zawiera zawieszony środek złuszczający, olej, środek przeciwłupieżowy, środek przeciwsłoneczny, środek zmiękczający skórę środek przeciwpotowy, środek tamujący krew, środek antyseptyczny, środek odstraszający owady, środek nadający wygląd perłowy, wosk i/lub mikrogąbkę.

24. Kompozycja według zastrz. 22 albo 23, znamienna tym, że środek powierzchniowo czynny obejmuje co najmniej jeden środek powierzchniowo czynny wybrany spośród karboksylanu alkilopolioksyetylenowego, poliglikozydów alkilu, imidazolin, betain, sulfobursztynianów alkilu i tlenków amin, oraz co najmniej jeden alkohol polialkoksylowany.

25. Kompozycja według zastrz. 14 albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, albo 19, albo 20, albo 21, albo 22, albo 23, znamienna tym, że zawiera od 10 do 15% wag. alkilopolioksyetyleno4

173 757 siarczanu sodu, od 4 do 10% wag. środków powierzchniowo czynnych wybranych spośród alkilobenzenosulfonianu sodowego i siarczanu alkilosodowego, od 0 do 6% wag. mydła, od 0 do 30% wag. oksyetylenowanego niejonowego środka powierzchniowo czynnego i od 8, 5 do 12% wag., węglanu sodowego i/lub potasowego.

Wynalazek dotyczy stężonych kompozycji ciekłych, a zwłaszcza ciekłych detergentowych kompozycji piorących i kompozycji toaletowych zawierających środek powierzchniowo czynny w wysokim stężeniu.