Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do chemicznego oczyszczania lub zmiek¬ czania wody, a odznacza sie glównie za¬ stosowaniem zaworu centralnego przepur szczajacego rózne strumienie niezbedne do ozywiania filtru, zmiekczania oraz pozba¬ wiania go zelaza i t. d., np. kurka, posiada¬ jacego kilka dróg, tudziez uruchomiajacego ów zawór pomocniczego silnika wodnego, nastawiajacego zawór ten i uruchomianego zapomoca napedzanego równiez hydraulicz¬ nie narzadu rozrzadczego po przeplynieciu okreslonej ilosci wody przez ten narzad.' Wedlug wynalazku narzad rozrzadczy posiada najwlasciwiej postac znanego mier¬ nika wody, uruchomiajacego silnik pomoc¬ niczy zapomoca srodków mechanicznych, skoro przez filtr przeplynela okreslona zgóry ilosc wody. Dalsza cecha wynalazku polega na tern, ze wzmiankowany licznik wlaczony jest w przewód wody miekkiej.Na rysunku fig, 1 wskazuje urzadzenie wykonane wedlug wynalazku, fig. 2 — wi¬ dok zewnetrzny urzadzenia, fig. 4, 5 i 6 u- widoczniaja zawór centralny, silnik po¬ mocniczy i wylacznik w widoku zprzodu ze strony lewej i zgóry {fig. 2). Fi£. 7 po¬ daje przekrój zaworu centralnego i silnika pomocniczego, fig. 3 — przekroje przez za¬ wór centralny z czterema róznemi poloze¬ niami jego stozka, fig. 8 i 9 wskazuja prze¬ kroje czesciowe silnika pomocniczego i za¬ woru centralnego (fig. 2) widziane z pra¬ wej strony i zprzodu. Na fig. 10 i 11 uwi¬ doczniono powiekszone szczególy wylacz¬ nika pokazane zprzodu wzglednie z lewej strony (fig. 2).Na fig. 1 uwidoczniono istote wyna-lazku. Silnik pomocniczy sklada sie z tlo¬ ki* | fc^esu^jacetfp ^e w cylindrze 5.IroH^limma^flinOT^% laczy sie przewo¬ dem W i 30 doprowadzajacym wode, któ¬ rej doplyw przerywa zawór 28 rozrzadza¬ ny sprezyna 27. Przyrzad wylaczajacy B sklada sie z obciazonej dzwigni 11, waha¬ jacej sie na czopie 12, oraz mimosrodowo wycietej tarczy z ksiukiem 14, przylegaja¬ cej do czopa 13 dzwigni. Przyrzad B, wla¬ czony w przewód 1, wpuszczajacy lub wy¬ puszczajacy wode uzytkowa, wylacza sil¬ nik pomocniczy A, gdy przewodem 1 ply¬ nie zgóry okreslona ilosc wody. Zawór centralny C uksztaltowano jako czterodro- gowy; sklada sie on ze stozka 2 i oslony 4.Stozek 2 posiada cztery otwory 6, 7, 8, 9, które lacza sie pokolei z przewodami od- plywowemi 10, 29. Stozek izaworu posiada dwie tarcze obrotowe 22, 23 stale z nim zlaczone. Tarcze lacza sie raz lub cztery razy w ciagu obrotu z dostosowanemi za¬ padkami. Dzwignia 20, wahajaca sie na osi stozka, moze stykac sie z dzwignia kato¬ wa 17, na która dziala dzwignia obciazo¬ na 11. Dzwignia katowa 17 posiada wystep 32, wpadajacy w zaglebienie 21 tarczy 22.Dzwignia 20 opiera sie w ten sposób na krazku 25, osadzonym na górnym koncu trzonu tloka 24, ze zajmuje rózne poloze¬ nia przy zwrotnym ruchu tloka 3. Trzon tloka 24 przesuwa sie w otworze 34 po¬ krywy 33 cylindra 5 i oddzialywa na wy¬ lacznik 26, który tkwi jednym koncem w osiowem wycieciu trzonu tloka 24, drugim zas koncem uruchomia zawór 28, rozrza¬ dzany sprezyna 27. Wylaczenie zaworu nastepuje wtedy, gdy tlok silnika pomoc¬ niczego zajmie jedno z polozen kranco¬ wych. Dzwignia 20 posiada zapadke 31 wpadajaca w wyciecia a, b, c, d. Ciezar 19, umieszczony na drugim koncu dzwigni 20, powoduje jej spokojne wahania.Dzialanie urzadzenia odbywa sie w na¬ stepujacy sposób. Jezeli czop 13 znajdu¬ je sie w najwyzszem miejscu tarczy 14, to haczyk 35, stanowiacy zakonczenie dzwi¬ gni katowej 17, chwyta za koniec dzwigni 20, skutkiem czego obciazone ramie tej dzwigni unosi sie, wystep 32 wpada w za¬ glebienie 21 tarczy 22, zawór 28 otwiera sie, a tern samem otwiera sie tez prze¬ wód 10.Nastepnie czop 13 przesuwa sie nad najwyzszem miejscem tarczy 14 i spada wzdluz krawedzi 36, a dzwignia 11 uderza w ramie 15 dzwigni 17, skutkiem czego dzwignia 20 odczepia sie z haczyka 35, wystep zas 32 wysuwa sie z zaglebienia 21.Ciezar 19 opuszcza prawy koniec dzwigni 20, a tem samem i tlok 3. Zapadka 31 wpada w wyciecie a, a wylacznik 26 za¬ myka zawór 28, to znaczy, ze poszczegól¬ ne czesci osiagnely polozenie uwidocznio¬ ne na fig. 1. Woda doplywta pod tlok 3 i przesuwa go ku górze, az do czasu, gdy dzwignia 20 zajmie polozenie II. Dzwignia 20 obraca w tym czasie tarcze 22, 23 i sto- !zek kurka 2. Tlok 3 zajmuje wówczas gór¬ ne polozenie skrajne, a dolna krawedz wy¬ ciecia w trzonie tloka 24 przesuwa wylacz¬ nik 26, który przelacza zawór 28. Woda Wyplywa przewodem 29, przez oslone 4, stozek 2 i otwór 7. Przekrój tego otworu 'dostosowuje sie do pozadanego czasu wy¬ plywu wody z cylindra 5, czas znów nalezy dostosowac do czasu przeplywu odpowia¬ dajacego danemu obrotowi. Gdy woda wy¬ plynie, dzwignia 20 opada w dolne polo¬ zenie skrajne, zapadka 31 wpada w wy¬ ciecie d w tej samej chwili, gdy tlok 3 o- siagnal dolne polozenie skrajne. Ruchy obrotowe powtarzaja sie jeszcze trzy razy, w którym to czasie zapadka 31 wpada ko¬ lejno w wyciecia d, c, b. Po wykonaniu cal¬ kowitego obrotu przez tarcze 22, wystep 32 dzwigni katowej 17 wpada w zaglebie¬ nie 21, a haczyk 35 nie pozwala dzwigni 20 przesunac zapadki 31 w wyciecie a.Woda zuzyta w czasie odnowienia unosi nieco dzwignie //, co umozliwia powrót dzwigni 17 w dawne polozenie. Po prze- — 2 —plywie okreslonej ilosci wody przewodem 1, tarcza 14 zajmuje polozenie uwidocz¬ nione na rysunku i przebieg odnawiania powtarza sie.Na fig. 2 — 11 podano praktyczne wy¬ konanie wynalazku. Jako przyklad wybra¬ no urzadzenie sluzace do zmiekczania wo¬ dy, która przeplywa przez mase filtrujaca, posiadajaca zdolnosc zmieniania zasado¬ wosci. Mase te mozna odnowic zapomoca roztworu soli kuchennej.Na fig. 2 przewodem 40 doprowadza sie wode twarda, której strumien rozdziela sie i plynie przewodiami 41 i 42. Przewód 41 prowadzi wode przez zawór 43 do zbiornika 44 z roztworem soli. Przewód 42 skierowano do wielodrogowego zaworu 45, z którym laczy sie równiez zbiornik 44 przewodem 46. Na górze zbiornik posiada lejek 47 do napelniania sola i korek 48, zaopatrzony w zawór do wypuszczania po¬ wietrza. Do zaworu centralnego 45 skiero¬ wano jeszcze piec innych przewodów.Przewodem 49 i 50 laczy sie zawór 45 z górna wzglednie dolna strona zbiornika 51.Woda, nie nadajaca sie do uzytku i wy¬ plywajaca z zaworu 45, odplywa przewo¬ dem 52. Woda miekka przewodem 53 wy¬ plywa z wodomierza 54, laczacego sie z zaworem 45 zapomoca przewodu 55. Do silnika pomocniczego 56 doplywa woda przez zawór 45 przewodem 57, oslone 58, otaczajaca zawór iglicowy 112, i przewo¬ dem 59.Na fig. 3 podano w powiekszeniu prze¬ kroje zaworu i pokazano w czterech róz¬ nych polozeniach D, E, F i G stozek za¬ woru. Oslona 45 zaworu posiada szesc o- tworów doplywowych i odplywowych e, f, g, h, j i k, z któremi lacza sie przewody 46, 49, 42, 52, 50 i 55. Stozek 62 posiada trzy zaglebienia m, o, p i trzy kanaly n, q, r, dzieki którym przy jego obrocie osiaga sie rozmaite polaczenia otworów doplywo¬ wych i odplywowych.Na wrzecionie 63 wodomierza 54 osa¬ dzono tarcze 65, posiadajaca ksiuk 64, do którego przylega czop 67, przytwierdzony do ciezaru 66. Ciezar 66 przesuwa sie na trzonie 68. Sprezyna spiralna 69 dociska ciezar wraz z czopem 67 do tarczy z ksiu- feiem. Zamocowana podkladka 70 na trzo¬ nie 68 przesuwa sie w podpórce 71, umie¬ szczonej na wodomierzu 54. Trzon laczy sie z ramieniem dzwigni 72, na prawy zas jego koniec wkrecono nasrubek z nakretka 73. Miedzy podkladka 70 a podpórka 71 umieszczono sprezyne spiralna 74, sprezy¬ na zas 69 przylega do podkladki 75.Silnik pomocniczy sklada sie z cylin¬ dra 56 (fig. 7) i przesuwanego w nim tlo¬ ka 76/ który za posrednictwem uszczelnie¬ nia 77 przyleiga do wewnetrznych scianek cylindra 56. Tlok 76 posiada trzon 78 wy¬ konany z ceownika, przesuwajacy sile przez otwór 79 w pokrywie 80 cylindra 56.Stozek 62 zaworu osadzono za posred¬ nictwem oski 81 w pokrywie 82 oslony za¬ woru 45. Spiralna sprezyna 83, umieszczo¬ na miedzy pokrywa 82 i podkladka 84 na osi 81, dociska ja do stozka oslony zawo¬ ru 45.Na górnym koncu trzonu tloka 78 przy¬ mocowano zapomoca srubki 85 lancuch • 86, którego drugl koniec laczy sie z zapad¬ ka 87, wahajaca sie na czopie 88 ramienia 89, wystajacego z krazka 90, obracajacego sie na osi 81 i utrzymywanego podkladka 91 z nasrufokiem 92. Na obwodzie krazka 90 jest rowek 93, w którym umieszczono sprezyne spiralna 94, opasujaca krazek.Jeden koniec sprezyny 94 przymocowano do ramienia 89, drugi zas do wystepu 97 pokrywy 80. Na osi 81 osadzono tarcze 95, która dociska podkladka 91 z nasrubkiem 92 do zgrubienia 96 osi 81. Do tarczy 95 przymocowano tarcze 98 z czterema roz¬ maicie wyksztalconemi wglebieniami K, L, M i N. Tarcza 95 posiada na obwodzie rowek 99, w którym przesuwa sie lancuch.Kryzy tarczy 95 posiadaja cztery wglebie¬ nia s, t, u, v, w które wpada zapadka 87. — 3 —Ramie dzwigni 72 laczy sie z walkiem 100, wahajacym sie w dwóch lozyskach 101, umieszczonych na pokrywie 80 silnika pomocniczego 56. Lewy koniec walka 100 (fig. 11) polaczono z drugiem ramieniem 102 dzwigni, stamowiacem odpowiedni kat z ramieniem 72. Ramie 102 zakonczone jest czopem wylaczajacym 103, uderzajacym w czop 104, umocowany na plaskiej sprezy¬ nie 105, umieszczonej na tarczy 98, który wpada w otwór 106 tej tarczy. Czop wyla¬ czajacy 103 i czop 104 nie mieszcza sie w tej samej plaszczyznie, lecz sa wzgledem siebie przesuniete. Wylacznik 107, zaopa¬ trzony w krzywizne 126, waha sie na czo¬ pie 108, przykreconym do trzonu tloka 78.Wylacznik 107 posiada zagiecie 109, w które wchodzi czop 104. Górna czesc wy¬ lacznika 107 laczy sie za posrednictwem spiralnej sprezyny 110 z ramieniem 111, przymocowanem do trzonu tloka 78.Oslona 45 zaworu (fig. 9) posiada nadlew 58, w którym miesci sie komora zaworu iglicowego 112 i ziawór odplywo¬ wy 113. Trzpien 123 zaworu iglicowego posiada gwint 115. W czasie obrotu iglicy 114 koniec jej reguluje doplyw wody prze- . wodem 57. Z komora 112 laczy sie prze¬ wód 59 oraz przewód odplywowy 116, po¬ laczony z oslona zaworu 45 otworem h.Zawór 113 zaopatrzono w raczke 117. Le¬ wy koniec trzpiemila zaworu iglicowego przymocowano do ramienia 118, które po¬ siada (fig. 9 i 10) czopy nastawiane 119 oraz 120. Na czop 119 cisnie sprezyna 121, przymocowana do ramienia 118. Sprezy¬ na 121 jest slabsza od sprezyny 110, do której przylega krawedz zewnetrzna tarczy 98, i dllatego czop 120 przylega do prawej krawedzi (fig. 11) wylacznika 107. Spre¬ zyne 121 przymocowano do wystepu 122 na pokrywie 80 silnika pomocniczego. U dolu ramienia 111 wyksztalcono prostopadle wodzik 124, który posiadla krzywizne 125, sluzaca jako tor slizgania czopa 120 (fig. 10).Urzadzenie dziala w nastepujacy spo¬ sób. Jezeli stozek 62 zaworu znajduje sie w polozeniu D (fig. 3), to zawór jest wów¬ czas zamkniety. Woda twarda plynie przez przewody 40 i 42, otwór g, kanal n, otwór / i przewód 49, przeplywa przez mase fil¬ trujaca, znajdujaca sie w zbiorniku 51, zmiekcza sie i plynie dalej przez przewód [50, otwór /, zaglebienie p, otwór k, prze¬ wód 55, wodomierz 54 i dostaje sie prze¬ wodem 53 do miejsca zuzycia. W czasie gdy okreslona ilosc wody przeplynela przez 'filtr, a tern samem i przez wodomierz 54, t. ]. w czasie gdy zdolnosc zmieniania za¬ sadowosci masy filtrujacej osiagnela mini¬ mum, tarcza 65, napedzana wodomierzem, wykonaltet taki obrót, ze czop 67 przekro¬ czyl najodleglejszy punkt tarczy 65. W tym samym czasie ciezar 66 przesuwa sie na prawo po ukosnym trzonie 68 (fig. 6) i uderza w podklladke 70, skutkiem czego trzon 68 przesunie sie na prawo. Ten ruch przenosi sie na czop wylaczajacy 103 przez ramie 72, walek 100 i ramie 102. Czop 104 po otrzymaniu uderzenia od czopa 103 co¬ fa sie na prawo (fig. 10) pod dzialaniem plaskiej sprezyny 105 i uwalnia wylacz¬ nik 107, który przesuwa sie przed lewym koncem czopa 104 (fig. 10) dzieki dziala¬ niu sprezyny 110% wskutek tego wylacznik 107 uwalnia sie calkowicie od czopa. Jest to mozliwe, gdyz czopy 103 i 104 nie leza w tej samej plaszczyznie, oraz dzieki dzia¬ laniu sprezyny 74, która zmusza trzon 68 do powrotu w dawne polozenie. Wylacz¬ nik 107 w czasie posuwu na prawo zabie¬ ra, wbrew dzialaniu sprezyny 121, przyle¬ gajacy do niej czop 120, a tern samem ra¬ mie 118. Pochylenie ramienia 118 przeno¬ si sie na trzpien 123 zaworu iglicowego, a jednoczesnie na iglice 114. Iglica otwiera wówczas przeplyw wody przewodem 57, woda plynie przewodem 57, stale pola¬ czonym z doprowadzeniem wody twardej, komora zaworu 112 i przewodem 59 do dolnej przestrzeni cylindra silnika po- » - 4 —mocniczego 56. Skutkiem cisnienia wody tlok 76 podnosi sie. Zawór odplywowy 113 nastawia sie w ten sposób, ze jego prze¬ krój przeplywu jest mniejszy od otworu w przewodzie 57 odslonietym iglica 114.Nastawienie zaworu jest zalezne od czasu potrzebnego na róznego rodzaju przeply¬ wy, niezbedne przy odnawianiu filtru, oraz od cisnienia wody twardej.Sprezyna 110 odciaga czop 120 ramie¬ nia 118 zaworu iglicowego na prawo (fig. 11) od wylacznika 107. Przy ruchu trzonu tloka 78 ku górze czop 120 przesuwa sie wzdluz wodzika 124, skutkiem czego zawór iglicowy coraz bardziej sie otwiera, a szyb¬ kosc posuwu tloka 76 i trzonu tloka 78 zwieksza sie. Zapadka 87 na koncu lancu¬ cha 86, znajdujaca sie we wglebieniu tar¬ czy 95, obraca sie w czasie ruchu wgóre trzonu tloka 78. Skutkiem tego ruchu napi¬ na sie sprezyna 94 i przyjmuje polozenie uwidocznione na fig. 5, wówczas gdy tlok 76 zajmuje górne polozenie skrajne.W czasie ruchu wgóre trzonu tloka 78, czop 120 sunie po zewnetrznej stronie wo¬ dzika 124 celem wiekszego otwarcia zawo¬ ru iglicowego. Potem, gdy czop 120 prze¬ sunal sie wzdluz wodzika 124, ramie 118, a z niem zawór iglicowy utrzymuja sie sa¬ me w tern polozeniu skutkiem tego, ze czop 119 odsunal sie od wglebienia K i przylega do krawedzi zewnetrznej tarczy 98. Gdy trzon tloka 78 osiagnie górne po¬ lozenie skrajne, to tarcza, a z nia i stozek 62 zaworu obróca sie o 90°, przyczem czop 119 opada we wglebienie N pod dziala¬ niem sprezyny 121. Czop 119 przylega te¬ raz do spodu wglebienia N. W nastepstwie ruchu ramienia zaworu iglicowego przy¬ myka sie zawór iglicowy mniej lub wiecej, zaleznie od glebokosci wglebienia.Stozek zaworu znajduje sie obecnie w polozeniu E (fig. 3). Woda twarda plynie przewodami 40 i 42, otworem g, kanalem r, otworem / i doplywa przewodem 50 do zbiornika 51. Woda przeplywa obeicnie przez mase filtrujaca w przeciwnym Idfce- runku i ja rozluznia. Nastepnie woda ply¬ nie do przewodu odplywowego 52 przewo¬ dem 49, otworem /, kanalem q i otworem h. Na fig. 3 widac, ze w czasie tego wstecz- fnego plókania mozna pobierac wode z przewodu uzytkowego 53, t. j. ze urzadze¬ nie zostalo przelaczone.Poniewaz woda nie moze juz teraz ply¬ nac przewodem 57, tlok 76 a z nim jego trzon 78 opada. Woda, znajdujaca sie w silniku pomocniczym, odplywa przewodem 116, otworem h i przewodem 52.Celem umozliwienia cofniecia trzonu tloka 78 zastosowano sprezyne 94, która ma do przezwyciezenia nieznaczny opór z powodu opadania wody w silniku pomoc¬ niczym, ciagnie trzon 78 ku dolowi za po¬ srednictwem lancucha 86, a z nim i tlok 76. Jednoczesnie krazek 90 wykonywa obrftt o 90°, poczem zapadka 87 wpada do wglebienia w tarczy. W tymze czasie wo¬ da wyplynela z silnika pomocniczego i tlok 76 zajal dolne polozenie skrajne. Celem unikniecia otwarcia zaworu iglicowego pod¬ czas powrotnego ruchu trzonu 78 czop 120 slizga sie w tyin czasie po wewnetrznej krzywiznie 125 ramienia ///. Sprezyna 110 napina sie ponownie skutkiem tego, ze krteywizna 126 wylacznika 107 slizga sie na czopie 120. Zadaniem sprezyny 110 jest przesuniecie na prawo czopa 120, który przylega do krzywizny 125, a z nim razem ramienia 118 zaworu iglicowego (fig. 11), jak równiez tern samem otworzenie zawo¬ ru iglicowego w czasie, gdy czop 120 osia¬ gnal najwyzszy punkt krzywizny 125, to znaczy w czasie, gdy tlok 76 znajduje sie w dolnem polozeniu skrajnem.Doplyw wody do silnika pomocnicze¬ go 56 jest ponownie otwarty, przebieg po¬ wtarza sie, skutkiem czego stozek zaworu obraca sie o dalsze 90°, to znaczy stozek przyjmuje polozenie F (fig. 3) w czasie, gdy trzon 78 znajduje sie w górnem polozeniu sWajnem. Roztwór soli, znajdujacy sie w — 5 —zbiorniku 44, przeplywa przewodem do zbiornika 51. W czasie przeplywu roztwo¬ ru soli przez wode ta ostatnia nabiera zdolnosci zmieniania zasadowosci, to zna¬ czy odnawia sie. Do przewodu odplywowe¬ go doplywa roztwór przewodem 50, otwo¬ rem /, zaglebieniem m i otworem h. Pod¬ czas odnawiania tlok 76 opada i pozostaje w dolnem polozeniu skrajnem przez czas, okreslony glebokoscia wyciecia M i wiel¬ koscia przekroju odplywowego zaworu 113, przyczem zawór iglicowy ponownie otwiera sie i przebieg sie powtarza.Gdy trzon tloka po raz trzeci osiagnie górne polozenie skrajne, stozek 62 zawo¬ ru obraca sie o dalsze 90°, czyli zajmuje polozenie G (fig. 3). Woda twarda plynie przewodem 40, 42, otworem g, kanalem r i przewodem 49 do zbiornika 51. Tu prze¬ plywa mase filtrujaca zgóry nadól, aby dzielic resztki roztworu odnawiajacego.Nastepnie odplywa przewodem 50, otwo¬ rem /, kanalem q, otworem h i przewodem odplywowym 52. Takze i w tern polozeniu stozka zaworu przewód uzytkowy 53 moze czerpac twarda wode. Gdy plókanie sie u- konczylo, tlok 76 znajduje sie znowu w dolnem polozeniu skrajnem, a zawór igli¬ cowy ponownie sie otwiera. Gdy trzon tlo¬ ka znajdzie sie po raz czwarty w górnem polozeniu skrajnem, urzadzenie jest przy¬ gotowane do zmiekczania wody, przyczem stozek zaworu zajmuje polozenie D (fig. 3), Sprezyna 94 odsuwa trzon 78, a zarazem obraca krazek 90. Wówczas zagiecie 109 wylacznika 107 obchwytuje czop 104, któ¬ ry zajmuje ponownie polozenie uwidocz¬ nione na fig. 11. Zawór iglicowy nie moze sie otworzyc samoczynnie do czasu, az okreslona ilosc wody przeplynie przez ma¬ se filtrujaca, a tern samem i przez wodo¬ mierz 54.Z powyzszego wynika, ze odnawianie filtru nastepuje calkowicie samoczynnie bez potrzeby jakiejkolwiek obslugi.Przez lejek 47 nasypuje sie sól do zbiornika 44, zawierajacego roztwór soli, a przewodem 41 i zaworem 43 doprowadza sie wode, potrzebna do rozpuszczenia soli.Zbiornik napelnia sie bardzo rzadko, gdyz jedno napelnienie wystarcza na kilka od- nawian. PL