Przedmiotem niniej szego wynalazku jest urzadzenie do nastawiania zapomoca plynu lub gazu takiego przyrzadu lub me¬ chanizmu, w którym moze pojawiac sie zmienny luz np. skutkiem zuzycia, tak ze opór stawiany przez ten przyrzad daje sie odczuc dopiero po przebyciu pewnej jalo¬ wej drogi.Na urzadzenie zastosowane w tym ce¬ lu skladaja sie cylinder staly o duzej sred¬ nicy z odpowiadajacym mu tlokiem sprze¬ zonym z przyrzadem nastawianym, cylin¬ der ruchomy o malej srednicy równiez z odpowiednim tlokiem otwarty na jednym koncu i przytwierdzony do cylindra duze¬ go, oraz sprezyny dociskajace ftloki do o- twartego konca cylindra malego, w któ¬ rym znajduje sie otwór wlotowy i wyloto¬ wy dla plynu lub gazu roboczego, przy- czem otwarty koniec malego cylindra jest tak dopasowany, aby szczelnie przylegal do dna cylindra duzego. Poza tern sa za¬ stosowane urzadzenia do zaryglowywania, sluzace do tego, azeby duzy tlok pociagal ze soba tlok maly w tym czasie, kiedy ten¬ ze tlok oddala sie od dna duzego cylin¬ dra, lecz nie jest pociagany w tym samym kierunku przez tlok maly.Dzieki takiemu urzadzeniu ilosc plynu lub gazu potrzebna do przesuniecia male¬ go tloka pozostaje zawsze nieznaczna, nie¬ zaleznie od suwu jalowego spowodowane-f ' go luzem przyrzadu nastawczego, a zatem wydatek plynu lub gazu, konieczny dla przi^ttttl^cia duzego * tloka i wykonania pracy uzytecznej, prawie wcale sie nie zwieksza w miare wzrastania suwu jalo¬ wego.Ponizej opisane sa dla przykladu dwie odmiany wykonania wynalazku, przedsta¬ wione na rysunku. Fig. 1 jest przekrojem, na którym uwidoczniono urzadzenie ha¬ mulcowe, fig. 2 — podobnym przekrojem urzadzenia w chwili hamowania, fig. 3 — przekrojem szczególów urzadzenia w zwiekszonej skali, fig. 4 — przekrojem po¬ dluznym, na którym uwidoczniono sche¬ matycznie urzadzenie nastawcze do ha¬ mulca samochodowego.Wedlug fig. 1, 2 i 3, cylinder hamulca 1 jest polaczony otworem 2 z przewodem, doprowadzajacym sprezone powietrze. Do glównego tloka 3 jest przytwierdzony cy¬ linder pomocniczy 4 o malej srednicy, po¬ siadajacy nawprost otworu 2, otwór 5.Sprezyna 6 naciska na tlok 3 w ten spo¬ sób, aby docisnac go na koncu cylindra 4 do gniazda 7, otaczajacego otwór 2, i u- niemozliwic tym sposobem doplyw spre¬ zonego powietrza do przestrzeni 8 t \. pod tlok duzego cylindra 1. Tlok 9 moze po¬ ruszac sie w cylindrze pomocniczym 4, sciskajac sprezyne 10. Na tloczysku 11 jest osadzona zebatka 12, zaopatrzona w zeby 13, na które zaskakuja odpowiednie zapadki 14 drazków 15, osadzonych prze¬ gubowo na czopach 16 na cylindrze 4 i sciaganych stale ku sobie zapomoca spre¬ zyn 18.Na koncu tloczyska 11 jest osadzona nasadka 17 do uruchomiania drazka na¬ stawczego zestawu hamulcowego.Drazki 15 opieraja sie koncami 20 na powierzchniach 21, sztywno polaczonych z cylindrem 1, ale tylko wtedy, gdy pomoc¬ niczy cylinder 4, przytwierdzony do tloka 3, znajduje sie w polozeniu spoczynkowem tak, ze zapadki 14 niezahaczaja w tym cza¬ sie o zeby 13 zebatki 12 (fig. l)ta Z chwila, gdy tlok 3 przesunie sie ku przodowi, za¬ bierajac cylinder pomocniczy 14 i drazki 15, drazki wysuwaja sie z lejka 21 i opa¬ daja na zeby zebatki 12, zabierajac ja od¬ tad ze soba.Kanal 22 laczy przestrzen wewnetrz¬ na 23 cylindra pomocniczego 4 z prze¬ strzenia wewnetrzna 8 cylindta hamulca 1, ale tylko wtedy, gdy tlok 9 oddali sie na pewna odleglosc od dna cylindra 4.Sposób dzialania jest nastepujacy: po¬ wietrze sprezone doplywa otworami 2 i 5 i cisnie na tlok 9, który za posrednictwem tloczyska 11, zebatki 12 i nasadki 17 prze¬ stawia zestaw hamulcowy i dociska szcze¬ ki hamulca do kól. Skoro tylko tlok 9 mi¬ nie wylot kanalu 22, powietrze sprezone przeplywa przezen z przestrzeni 23 cy¬ lindra 4 do przestrzeni 8 cylindra hamul¬ ca. Z chwila, gdy cisnienie w tej przestrze¬ ni osiagnie pewna wartosc, tlok hamulco¬ wy 3 odrywa sie od gniazda 7 i posuwa sie Wprzód, zabierajac cylinder pomocniczy 4, i drazki osadzone na tym cylindrze.Konce 20 drazków 15 wysuwaja sie z lej¬ ka 21, pociagajac w dalszym ciagu zebatke 12 i tloczysko 11, a zatem równiez zestaw hamulcowy. Poniewaz powietrze ma odtad wolna droge pomiedzy tlokiem 3 a gnia¬ zdem 7, wywiera wiec nacisk wprost na ten tlok, skutkiem czego hamowanie od¬ bywa sie dalej w sposób zwykly.Celem odhamowania, wypuszcza sie powietrze z przestrzeni 8, skutkiem czego tlok 3 powraca pod naciskiem sprezyny 6 do polozenia spoczynkowego, zabiera]ac cylinder pomocniczy oraz caly zestaw ha¬ mulcowy. Konce 20 drazków 15 wchodza do lejka 21, uwalniajac sie tym sposobem z zebów 13 zebatki 12. Sprezyna 10 spro¬ wadza wówczas tlok 9 do polozenia po¬ czatkowego. Oczywiscie, ze podany przy¬ klad wykonania przedmiotu wynalazku sluzy tylko dla lepszego zrozumienia, nie wprowadzajac zadnych ograniczen szcze- — 2 -gólów, nic wychodzac poza ramy wyna¬ lazku.Polaczenie przestrzeni 23 cylindra po¬ mocniczego 4 z przestrzenia 3 cylindra ha¬ mulcowego, moze byc uskutecznione za posrednictwem malego zaworu obciazone¬ go sprezyna i osadzonego w dnie cylindra 4, przyczem ten zawór otwiera sie tylko wtedy, gdy cisnienie w cylindrze przekro¬ czy wartosc, potrzebna do przesuniecia cylindra 9 i do zetkniecia szczek hamulco¬ wych z kolami.Aby miec pewnosc, ze tlok pomocniczy bedzie powracal tylko wtedy, gdy tlok glówny osiagnie swe polozenie wyjsciowe, t. j. aby drazki 15 spoczywaly w wycie¬ ciach zebów 13 zebatki 12, mozna zaopa¬ trzyc urzadzenie w zawór zamykajacy wy¬ lot 5, który przepuszczalby sprezone po¬ wietrze do przestrzeni wewnetrznej cy¬ lindra pomocniczego, uniemozliwiajac od¬ wrotny ruch powietrza. Trzonek tego za¬ woru moze posiadac przedluzenie, opiera¬ jac sie o gniazdo 7 wtedy, gdy tlok glów¬ ny 2 powróci do polozenia tylnego, skut¬ kiem czego nastapi otwarcie jego umozli¬ wiajac powrót cylindra pomocniczego wtyl. ! ¦ i i i Poza tern urzadzenie zapadkowe i zwalniajace moze byc zastapione innem urzadzeniem równowaznem.Przyrzad przedstawiony na fig. 4, slu¬ zacy do nastawiania hamulców samocho¬ dowych, posiada cylinder nieruchomy / o duzej srednicy, w którym porusza sie tlok 3, sztywno polaczony z ruchomym cylin¬ drem 4 o malej srednicy. Otwarty koniec 5 cylindra 4 przylega pod naciskiem spre¬ zyny 6 do gniazda 7, okalajacego w dnie la cylindra 1 otwór 2 dla wlotu wzgled¬ nie wylotu plynu lub gazu pod cisnieniem.W cylindrze 4 porusza sie tlok 9, któ¬ rego tloczysko jest sprzezone z zestawem hamulcowym. Tentlok pozostaje pod dzia¬ laniem slabej sprezyny 10, opierajacej sie 0 dno 4a cylindra 4, które ^luzy jednocze¬ snie do prowadzenia tloczyska 11, przy¬ czem sprezyna 10 stara sie utrzymac tlok 9 wpoblizu konca 5 cylindra 4.Na tloczysku slizga sie kolnierz 31, posiadajacy gniazdo dla kulek 32, opiera¬ jacych sie o stozkowa powierzchnie 33 cy¬ lindra 4, które, zaciskajac sie okolo tloczy¬ ska 11, zmuszaja je do poruszania sie przy ruchu w kierunku strzalki / wraz z cylin¬ drem 4. Kolnierz 31 posiada poza tern kry¬ ze pierscieniowa 34, która przy powrot¬ nym ruchu opiera sie o kolpak 35, przy¬ mocowany do cylindra 4, skutkiem czego umozliwia sciagniecie kolnierza przez cy¬ linder zpowrotem do poprzedniego polo¬ zenia. Sprezyny 36 umocowane na kolnie¬ rzu 31, uderzajac o nieruchomy zderzak 37, powstrzymuja kolnierz i uniemozliwiaja zatarcie kulek w stozkowatej powierzchni 33 podczas ruchu nawrotnego tloczyska 11 w kierunku odwrotnym do strzalki f.W tej odmianie wykonania osrodkiem czynnym jest olej, zawarty z jednej stro¬ ny w przestrzeni, zamknietej pomiedzy dnem la duzego cylindra a tlokami 3 i 9, z drugiej zas strony w prteesfezeni pomie¬ dzy dnem la a tlokiem 38, poruszajacym sie w cylindrze 39, przymocowanym do te¬ go dna. Tloczysko tloka 38, jest polaczone z pedalem nastawczym 40.Dno la duzego cylindra jest zaopa¬ trzone w otwór 41, umieszczony poza gniazdem 7 i normalnie zamkniety klapa 42, która otwiera sie do wnetrza cylindra przeciwnie do nacisku .sprezyny 43.Sposób dzialania jest nastepujacy* W! czasie spoczynku utrzymuja spre¬ zyny 6 i 10 tloki w polozeniu przedfctawio- nem na rysunku. Hamulce sa przytem zwolnione.Z chwila natomiast gdy kierowca na¬ cisnie na pedal 40, tlok 38 tloczy olej z cylindra 39 przez otwór 2, dziani czemu olej wywiera nacisk na tlok 9 i pcha go wraz z tloczyskiem U, sciskajac slaba sprezyne 10 i uruchomiajac zestaw hamul- — 3 —cowy, który narazie, az do chwili zniesie¬ nia wszystkich luzów, przedstawia tylko maly opór, W tej chwili opór gwaltownie wzrasta, a poniewaz tlok 38 cisnie dalej na olej, pojawia sie pewne nadcisnienie o- leju, które powoduje otwarcie klapy 42.Cisnienie oleju zaczyna wówczas dzialac jednoczesnie na tlok 9 i na tlok 3, skut¬ kiem czego tlok 3 przesuwa sie wraz z cy¬ lindrem 4 w kierunku strzalki /. Stozkowa powierzchnia 33 oprze sie w tym czasie o kulki 32, które, bedac zacisniete pomiedzy stozkiem a tloczyskiem 11, zabieraja go ze soba, uruchomiajac tern samem hamulce.Moc hamowania zalezy w tym przypadku od stosunku srednicy cylindra 1 do sred¬ nicy cylindra 39, przyczem stosunek ten mozna obrac dowolnie.Z drugiej zas strony, pierwotny prze¬ suw cylindra 38, konieczny dla przesunie¬ cia tloka 9, az do chwili usuniecia wszyst¬ kich luzów, jest zalezny od stosunku sred¬ nic cylindra 39 i cylindra 4. Stosunek ten mozna obrac tak, aby przesuw pierwotny byl zawsze stosowny do potrzeby.Z chwila, gdy kierowca zwolnil pedal 40, zaczynaja dzialac sprezyny 6 i 10, sprowadzajac poszczególne narzady do po¬ lozenia pierwotnego. Najpierw pod naci¬ skiem sprezyny 6 powraca tlok 3 wraz z cylindrem 4. Kolpak 35 zabiera kolnierz 31, a zatem tlok 9 powraca pod naciskiem sprezyny 10 z pewnem opóznieniem, zwal¬ niajac zestaw hamulcowy i sprowadzajac go do polozenia spoczynkowego. Gdy cy¬ linder 4 znajdzie sie w polozeniu spoczyn- kowem, to sprezyny 36 opieraja sie o zde¬ rzaki 37, zatrzymujac kolnierz 31, pomi¬ mo ciagnacej sily tarcia skutkiem dalsze¬ go ruchu nawrotnego tloczyska 11, unie¬ mozliwiajac tym sposobem zacisniecie ku¬ lek 32 w powierzchni 33, a wiec ulatwia¬ jac ten ruch nawrotny.Urzadzenie to moze znalezc bardzo liczne zastosowanie, a miedzy innemi mo% ze byc uzyte jako urzadzenie do nastawia¬ nia hamulców; w innem zastosowaniu mo¬ ze byc uzyte jako podnosnik, którego leb moze bardzo szybko oprzec sie o unoszony ciezar, a potem znacznie wolniej podnosic sie przy unoszeniu ciezaru. Wreszcie wy¬ nalazek moze byc zastosowany Wszedzie, gdzie przyrzad nastawczy posiada na po¬ czatku suw jalowy lub nie przedstawiaja¬ cy oporu zanim zacznie wywierac duzy na¬ cisk.Urzadzenie w mysl wynalazku moze byc zastosowane równiez z pewnemi zmia¬ nami szczególów do hamulców próznio¬ wych lub innych, uruchomianych zapomo- ca plynu lub gazu. PL