Przedmiotem wynalazkujest srodek owadobójczy zawierajacy ciekly nosnik ijako substancje czynne syntetyczne pyretroidy.W stanie techniki znane sa pyretroidowe srodki owadobójcze przeznaczone glównie do zwalczania much, komarów i karaluchów.Celem wynalazkujest opracowanie srodka owadobójczego o szybkim i skutecznym dzialaniu, przeznaczonego glównie do zwalczania owadów bedacych szkodnikami zbozowo-macznymi oraz o niskiej toksycznosci dla ssaków.Istota rozwiazania wedlug wynalazku jest nieznane polaczenie i synergiczne wspóldzialanie zwiazku 5-benzylo-3-metylofurylo-/l'R, 3'S, E/-2/,2/-dwumetylo-3V2-okso-2,3,4,5-czterohydro^ tiofcncHylklenomctylo/K:yklopropaiK*artx)ksylwi o wzorze 1 i zwiazku 3-fenoksybenzylo-/±/cis, traw 2,2^wumetyk-3-/2,2KiwucWOTOW o wzorze 2w ilosci 1-20%.Szczególnie korzystny i nieoczekiwany efekt uzyskano przez polaczenie zwiazku o wzorze 1 ze zwiazkiem o wzorze 2 w stosunku wagowym 0,5:9,5 — 9,5:0,5, najkorzystniej 1:7, rozpuszczo¬ nych w znanych rozpuszczalnikach aromatycznych lub mieszanie rozpuszczalników aromaty¬ cznych i alifatycznych, najkorzystniej solwentnafcie i nafcie kosmetycznej w stosunku 3:1 — 4:1.Zastosowanie w srodku polaczenia zwiazków o wzorach 1 i 2 z grupy syntetycznych pyretroi- dów, kazdego o innym typie dzialania na karaluchy i szkodniki zbozowo-maczne, pozwolilo na powstanie efektu w zakresie szybkosci porazenia, skutecznosci owadobójczej i dlugotrwalosci dzialania srodka. Srodek owadobójczy wedlug wynalazku wykazuje takie korzystne dzialanie obezwladniajace i usmiercajace wobec badanych biotestów, jakiego nie mozna spodziewac sie na podstawie dzialania poszczególnych jego skladników. Uzyskano równiez nieprzewidziane zjawisko tworzenia sie trwalych toksycznych depozytów na zadezynsekowanych powierzchniach.Szczególnie korzystne wspóldzialanie zwiazków o wzorach 1 i 2 w zakresie dzialania bójczego na karaluchy i szkodniki zbozowo-maczne pozwala na stosowanie substancji czynnych w stezeniach roboczych znacznie nizszych, niz to wynika z dawek toksycznych zwiazków o wzorach 1 i 2.? 141 802 Poniewaz trudno jest przewidziec,jakie dzialanie synergiczne tworzy polaczenie zwiazku o wzorze 1 ze zwiazkiem o wzorze 2, pierwsze badanie prowadzono na podstawowych, najbardziej odpor¬ nych reprezentantach szkodników,jakimi sa karaluchy — Blattella germanica. Zwiazek o wzorze 1 i zwiazek o wzorze 2 oraz ich mieszanine rozpuszczona w nafcie kosmetycznej i solwentnafcie z dodatkiem emulgatora. Stezenie cieczy roboczej przygotowano tak, jak stosuje sie w warunkach praktycznych, tak, aby dawka preparatu wynosila 1 g/m2. Otrzymane ciecze robocze nanoszono na plytki Petriego w ilosci przedstawionej w tabeli I. Na te powierzchnie nakladano karaluchy Blattella germanica (L) — szczep dziki pochodzacy ze statku, hodowane w warunkach labolatoryj- nych. Owady na powierzchniach z naniesionymi insektycydami utrzymywano przez okres 24 godzin kontrolujac ich zachowanie sie. Wyniki badan przedstawia tabela I.Zwiazek Zwiazek o wzorze 1 Zwiazek o wzorze 2 Zwiazek o wzorze 1 + zwiazek o wzorze 2 (1:1) Zwiazek o wzorze 1 + zwiazek o wzorze 2 (1:7) Naniesienie substancji czynnych mg/m2 30 30 30 (15+15) 28,5 (3,5 + 25) 2 min. 20 0 31 38 Tabela KD% 5 min. 55 10 63 76 10 min, 86 34 91 96 I .15 min. 96 73 100 100 KT50 (min.) 4,8 12,0 3,4 2,6 Smiertel¬ nosc (%) 52 92 98 100 Jak wynika z tabeli wystepuje wyrazny nieoczywisty efekt synergicznego dzialania polaczenia zwiazków o wzorach 1 i 2.Badano równiez zanik toksycznych pozostalosci na zadezynsekowanych powierzchniach, aby okreslic czas trwalosci toksycznej czyli depozyt. Do badan stosowano plytki Petriego przygoto¬ wane w identyczny sposób jak przy tabeli I. Plytki przechowywano pod dzialaniem swiatla dziennego i po kolejnych dniach liczac od momentu naniesienia roztworów roboczych nakladano biotesty na okres 1 godziny. Po tym czasie karaluchy przenoszono do czystych plytek Petriego obserwujac ich zachowanie sie przez okres 24 godzin. Wyniki przedstawia tabela II.Tabela II Zwiazek Zwiazek 0 wzorze 1 Zwiazek 0 wzorze 2 Naniesienie substancji czynnych mg/m2 30 30 1 dzien KT50 min 6,0 12,8 % smiert. 45 90 5 dzien KT50 min. 23 28 % smiert. 0 73 7 dzien KT50 min. 34 % smiert. 0 52141 802 Zwiazek Zwiazek o wzorze 1 + Zwiazek o wzorze 2 (1:1) Zwiazek o wzorze 1 + zwiazek o wzorze 2 (1:7) Naniesienie substancji czynnych mg/m2 30 28,5 1 dzien KT50 min 3,6 2,8 % smiert. 98 100 5 dzien KT50 min. 21,2 17,3 % smiert. 92 100 Tabela II 7 dzien KT50 min. 23,7 20,4 % smiert. 89 100 Jak wynika z tabeli II polaczenie zwiazku o wzorze 1 i zwiazku o wzorze 2 daje nieoczekiwany trwaly depozyt toksyczny. Dzieki niskiej toksycznosci omawiany srodek owadobójczy moze byc stosowany w magazynach zywnosci. Plynna postac srodka wedlug wynalazku ulatwiajego prakty¬ czne stosowanie. Dzialanie srodka owadobójczego wedlug wynalazku ilustruja ponizsze badania, przeprowadzone na biotestach, którymi byly karaluchy Blattella germanica oraz imago trzech gatunków podstawowych szkodników wystepujacych w magazynach zywnosciowych: wolka zbo¬ zowego (Sitophilus granarius), trojszyka ulca (Triboliumconfusum) i kapturnika zbozowca (Rhi- zopertha dominica). W celu pelnej oceny skutecznosci osobniki byly w róznym wieku ze wzgledu na fakt, ze populacja wystepujaca w magazynach przedstawia sie podobnie, a odpornosc na preparat zalezy od wieku owada. Kazdy eksperyment wykonano w trzech powtórzeniach, a przedstawione wyniki obrazuja srednia. Oceny toksycznego dzialania dokonywano po kontakcie owadów z zadezynsekowanymi powierzchniami, które pokrywano emulsja wodna preparatu za pomoca opryskiwacza, dobierajac tak stezenie cieczy roboczej, by dawka preparatu wynosila 1 g/m2 przy uzyciu cieczy roboczej 10cm3/m2. Sa to ilosci stosowane w warunkach praktycznych.Badania skutecznosci srodka wedlug wynalazku na karaluchy Blattella germanica (L) prze¬ prowadzono na trzech rodzajach najczesciej wymigujacych powirrifWy:gmaolk, glazura idrewao malowane. Po 30 minutach od oprysku nakladano na sucha powierzchnie owady i przetrzymywano je przez okres 24 godzin odnotowujac liczbe osobnikówporazonych i martwych. Wyniki podano w tabeli III. Jak wynika z tabeli III srodek wedlug wynalazku wykazuje dobra skutecznosc bójcza na badanych powierzchniach na karaluchy Blatella germanica.Tabela III Rodzaj podloza gumolit glazura drewno malowane 10 min. 58,9 56,0 32,0 % owadów nie poruszajacych sie — czas obserwacji .20 min.30 min. lh 2h 3h 4h 74,4 85,5 98,9 98,9 100 100 84,0 88,0 96,0 100 100 100 44,0 48,0 80,0 88,0 94,0 96,0 5h 100 100 98,0 Sm po iertelnosc 24godz. % 100 100 100 Na przygotowana jak w tabeli III powierzchnie z gumolitu nakladano oddzielnie larwy, samce i samice Blattella germanica (L) i prowadzono obserwacje jak w badaniu poprzednim.Wyniki podano w tabeli IV.4 141 802 Tabela IV Stadium owadów larwy samce samice razem 10 min. 50 90 36,7 58,9 °c owadów poruszajacych sie — — czas obserwacji 20min. 30 min. 1 h 63,3 96,7 63,3 74,4 73,3 100 100 100 83,3 96,3 85,5 98,9 2h 100 100 96,7 98,9 3h 100 100 100 100 4h 100 100 100 100 5h 100 100 100 100 Smiertelnosc po 24 h % 100 100 100 100 Jak wynika z tabeli IV srodek wedlug wynalazku wykazuje dobre dzialanie bójcze na wszystkie stadia rozwoju Blattella germanica (L). Badania skutecznosci srodka wedlug wynalazku na pod¬ stawowych szkodnikach wystepujacych w magazynach zywnosciowych: wolka zbozowego, troj¬ szyka ulca i kapturnika zbozowca wykonano na powierzchni betonowej, która ze wzgledu na odczyn zasadowy powoduje najszybszy rozklad grupy zwiazków chemicznych jaka stanowia pyretroidy.Owady byly eksponowane przez okres 2 godzin, podczas których dokonywano obserwacji dynamiki porazenia, a po tym czasie przenoszono je do czystych naczyn z pokarmem i oceniano w kolejnych dniach toksykodynamike, zliczajac martwe i porazone owady. Badania prowadzono wobec grup kontrolnych, co eliminowalo wplyw innych czynników.W dalszym etapie badano zanik toksycznych pozostalosci na zadezynsekowanych powierzchniach poprzez badanie efektów porazajacych i bójczych w stosunku do owadów eksponowanych na powierzchniach betonowych, na które wykladano owady po róznym czasie od przeprowadzenia oprysku.Badania dynamiki porazenia owadów na zadezynsekowanej powierzchni betonowej zilustrowano w tabeli V, a efekty bójcze obserwowane w kolejnych dniach po zakonczeniu ekspozycji w tabeli VI.Tabela V Gatunek Procentowy udzial biotestów zywych (Z) i porazo- biotestu nych (P) po czasie ekspozycji równym 7,5 min. 15 min. 30 min. 1 godz. 2 godz.ZPZPZPZPZP Wolek zb.Trojszyk Kapturnik 100 100 100 40 100 40 60 — 60 17,3 100 — 82,7 — 100 — 92 — 100 8 100 — 12 — 100 88 100 Tabela VI Procentowy udzial biotestów zywych (Z), porazonych Gatunek (P) i martwych (M) po dniach od zakonczenia ekspozycji biotestu 1 doba 5dób 10 dób ZPMZPMZPM Wolekzb. — 88 12 — — 100 — — 1QQ Kapturnik — 91,3 18,7 — 33 67 — 10,6 89,4141802 5 Obserwacje zaniku toksycznych pozostalosci na zadezynsekowanych powierzchniach beto¬ nowych prowadzono w okresie do siedmiu dni po przeprowadzonych opryskach. W tym czasie znajdowaly sie one pod dzialaniem swiatla dziennego i panujacych w pomieszczeniu warunków temperatury i wilgotnosci. Wyniki tych badan ilustruje tabela VII.Tabela VII.Czasod Procentowy udzial biotestów zywych (Z) i porazo- oprysku nych (P) po czasie ekspozycji równym doekspo- zycji 7,5 min. 15 min. 30 min. 1 godz. 2 godz.ZPZPZPZPZP bezposrednio 1 dzien 5 dni 7 dni 100 100 100 - 100 42 100 100 100 58 — — — 54 80 92 100 46 20 8 — — 20 20 20 100 80 80 80 — — — 100 100 100 100 W wyniku interpretacji uzyskanych rezultatów efektów dynamiki porazenia podczas bezposredniej ekspozycji, uzyskiwanej smiertelnosci oraz trwalosci toksycznych depozytów preparatu na powierzchniach nalezy stwierdzic, ze srodek wedlug wynalazku gwarantuje odpowiednie dzialanie dezynsekcyjne na szkodniki zbozowo-maczne.Zastrzezenie patentowe Srodek owadobójczy o przedluzonym dzialaniu bójczym zawierajacy znane rozpuszczalniki aromatyczne lub mieszanine rozpuszczalników aromatycznych i alifatycznych z dodatkiem emul¬ gatora, mmmimmytjn, zejako substancje bioloficzMe czynne zawiera 1-26% wspóldzialajacych m soba zwiazków: 5-benzylo-3-metylofurylo-(l'R, 3'S, E)-2/,2/-dwumetylo-3/-/2-okso-2,3,4,5-cztero- hydrotiofeno-ylidenometylo/-cyklopropanokarboksylan o wzorze 1 i 3-fcnoksybenzylo-(±)cis, trans 2,2-dwumetylo-3-/2,2-dwuchlorowinylo/-cyklopropano-l-karboksylan o wzorze 2, przy czym stosunek wagowy zwiazku o wzorze 1 do zwiazku o wzorze 2 wynosi 0,5:9,5 — 9,5:0,5.141 842 o=i C00 —CH; \ o- ¦CH, /~\ CH3 CH3 WZÓR 4 Cl \ c= / Cl COO —CH: / \ WZÓR t Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz Cena 130 zl PL