Wynalazek dotyczy sposobu zwieksza¬ nia rozpuszczalnosci trudnorozpuszczal- nych w wodzie zwiazków pirydynowych, zawierajacych grupy hydroksylowe i po¬ nadto jeszcze podstawniki, jaik chlorowce, np. jod, brom i t. d., oraz ma na celu ulep¬ szenie wlasciwosci tych zwiazków, np. u- suniecie lub zmniejszenie ich dzialania drazniacego.Wchodzace w gre zwiazki pirydynowe moga, np., posiadac grupe OH w polozeniu 2 i atomy chlorowca w polozeniu 3 — wzglednie 5, lub w obu tych polozeniach.Jako trudnorozpuszczalne ciala wyjsciowe nalezy wymienic np. 2-oksy-5-jodopirydy- ne, dwujodozwiazki i t. d.W mysl wynalazku rozpuszczalnosc te¬ go rodzaju cial wyjsciowych zwieksza sie w ten sposób, iz poddaje sie je dzialaniu czynników alkylujacych, jak chlorowco- metylu, chlorowcoetylu, chloro wcobenzylu lub srodków karboksylujacych, jak kwasy chlorowcotluszczowe. Prace nalezy przy- tem prowadzic najkorzystniej w obecnosci srodków odszczepiajacych chlorowcowo¬ dór, jak np. alkaljów.Jako produkty reakcji wchodza, np., w gre zwiazki o nastepujacych wzorach:#-metylo-2-okso-5- jodopiry dyna: J- =0 I N I CH* Kwas 2-okso-5- jodopiry dyno-./V-octo wy: J- =0 N I CHo - COOH Kwas 2-okso-3-bromo-5-jodopiry dyno- iV-octowy: dopirydyne oczyszcza sie zapomoca desty¬ lacji w prózni. Tworza sie zólte krysztaly o punkcie topliwosci 73 — 74°C i punkcie wrzenia 182 — 185°C przy 12 mm.Przyklad II. 17,4 g 2-oksy-5-bromopi- rydyny rozpuszcza sie w 130 cm3 10%-ego lugu sodowego, powstaly roztwór zadaje roztworem 18,8 g kwasu jedno-chloroocto- wego w 20 cm3 wody i gotuje do wrzenia w ciagu 5 godzin. Ochlodzony roztwór za¬ daje sie rozcienczonym kwasem siarko¬ wym, poczem wydzielony zwiazek odcedza sie, a nastepnie rozpuszcza sie w zimnym rozcienczonym roztworze weglanu sodo¬ wego. Po odsaczeniu od skladników nie- rozpuszczonych, przesacz zadaje sie po¬ nownie rozcienczonym kwasem siarkowym.Zapomoca przekrystalizowania z wody o- trzymuje sie kwas 2-okso-5-bromopirydy- no-A^-octowy w postaci bialych zbitych kry¬ sztalów o punkcie topliwosci 237 — 238°C, tworzacy z alkaljami latworozpuszczalne sole. Sól sodowa posiada wzór: J~ I N -Bta =OJl cm - cooh Br- I N I CHo -O - COONa Przyklad I. 25 g 2-oksy-5-jodopirydyny ogrzewa sie do wrzenia na kapieli wodnej pod chlodnica zwrotna z 6,5 g rozdrobnio¬ nego potasu, rozpuszczonego w 100 cm3 96%-ego alkoholu. Przez chlodnice dodaje sie porcjami 16,5 g jodku metylu w ciagu 10 minut. Po dwugodzinnem gotowaniu mieszanine reakcyjna ochladza sie, odsa¬ cza wydzielone krysztaly i lug macierzy¬ sty zageszcza w prózni. Wysuszone kry¬ sztaly wygotowuje sie kilkakrotnie w ben¬ zenie i powstala przez odparowanie otrzy¬ manego w ten sposób przesaczonego roz¬ tworu benzenowego iV-metylo-2-okso-5-jo- Przyklad III. 12,7 g 2-oksy-3.5-dwubro- mopirydyny rozpuszcza sie w 80 cm3 60%-ego lugu sodowego, roztwór zadaje roztworem 9,4 g kwasu jednochlorooctowe- go w 20 cm3 wody i ogrzewa do wrzenia w ciagu 5 godzin. Ochlodzony roztwór zadaje sie rozcienczonym kwasem siarkowym, a wydzielony osad odcedza i rozpuszcza w zimnym rozcienczonym roztworze weglanu sodowego. Po odsaczeniu od skladników nierozpuszczonych przesacz zadaje sie po¬ nownie rozcienczonym kwasem siarkowym.Zapomoca przekrystalizowania z. wody o- trzymuje.sie kwas 2-okso-3.5-bromopiry* — 2 —dyno-7V-octowy w postaci bialych igiel o punkcie topliwosci 240 — 41 °C, tworzacy z alkaljami latworozpuszczalne sole. Sól sodowa tego kwasu posiada wzór: Br-( 1-Br I N I CHo . COONa Przyklad IV. 11 g 2-oksy-5-jodopirydy¬ ny rozpuszcza sie w 80 cm3 10% -ego lugu sodowego, roztwór zadaje roztworem 9f4 g kwasu jednochlorooctowego w 18 cm3 wody i ogrzewa do wrzenia w ciagu 5 go¬ dzin. Ochlodzony roztwór zadaje sie roz¬ cienczonym kwasem siarkowym, a wydzie¬ lony zwiazek odsacza sie i rozpuszcza w rozcienczonym roztworze weglanu sodowe¬ go. Po odsaczeniu od skladników nierozpu. szczonych, przesacz zadaje sie ponownie rozcienczonym kwasem siarkowym. Po¬ wstaly kwas 2-okso-5-jodopirydyno-iV-oc- towy przekrystalfeowuje sie z wody, doda¬ jac wegla zwierzecego. Otrzymany w ten sposób produkt brunatnieje w temperaturze 235^C i rozklada sie w temperaturze 243°C. Z alkaljami tworzy kwas ten latwo¬ rozpuszczalne sole. Sól sodowa posiada wzór.J- N I CH2 - COONa Przyklad V. 8,7 g 2-oksy-3,5-dwujodo- pirydyny rozpuszcza sie w 80 cm3 5% -ego lugu sodowego, powstaly roztwór zadaje sie roztworem 4,7 g kwasu jednochloro¬ octowego w 10 cm3 wody i ogrzewa sie do wrzenia w ciagu 5 godzin. Ochlodzpny roz¬ twór zadaje sie rozcienczonym kwasem siarkowym, a wydzielony osad odsacza sie i rozpuszcza na zimno w rozcienczonym roztworze weglanu sodowego. Po odsacze¬ niu od skladników nierozpuszczonych przesacz zadaje sie ponownie rozcien¬ czonym kwasem siarkowym. Otrzyma¬ ny kwas 2-okso-3.5-dwujodopirydyno- A^-octowy przekrystalizowuje sie z du¬ zej ilosci wody, dodajac wegla zwie¬ rzecego. Zwiazek ten brunatnieje w temperaturze 237°C i rozklada sie w tem¬ peraturze 2440|C. Z alkaljami tworzy kwas ten latworozpuszczalne sole. Sól sodowa posiada wzór: j-^-j =0 I N I CH« - COONa Przyklad VI. 30 g 2-oksy-3-bromo-5- jodopirydyny rozpuszcza sie w 200 cm3 10% -ego lugu sodowego, roztwór zadaje roztworem 18,8 g kwasu jednochlorooctowe¬ go w 20 cm3 wody i ogrzewa do wrzenia w ciagu 5 godzin. Ochlodzony roztwór zadaje sie rozcienczonym kwasem siarkowym, o- sad odsacza i rozpuszcza w zimnym roz¬ cienczonym roztworze weglanu sodowego.Po odsaczeniu od skladników nierozpu- szczonych przesacz zadaje sie ponownie rozcienczonym kwasem siarkowym. Zapo- moca przekrystalizowania z wody otrzy¬ muje sie kwas 2-okso-3-bromo-5-jodopiry- dyno-#-octowy w postaci bialych igiel, spiekajacych sie w temperaturze 237° C i topniejacych w temperaturze 244—45°. Z alkaljami kwas ten tworzy latworozpu¬ szczalne sole. Sól sodowa posiada wrór: — 3 —J- Br =0 I N I CH2 - COONa Zwiekszenie rozpuszczalnosci otrzyma¬ nych wedlug opisanego sposobu pochod¬ nych uzytych chlorowcopochodnych wy¬ plywa z nastepujacych liczb porównaw¬ czych. Podczas gdy 2-oksy-5-jodopirydyna jako taka rozpuszcza sie w wodzie tylko w stezeniu 0,4 na 100 i w postaci swej soli sodowej w stezeniu 4 na 100, to sól sodo¬ wa kwasu 2-okso-5-jodopirydyno-Af-octo- wego (patrz przyklad IV) jest rozpuszczal¬ na w wodzie w stosunku okolo 25 : 100. Równiez i wolny kwas 2-okso-5- jodopirydyno-iV-octowy jest w wodzie oko¬ lo 10 razy wiecej rozpuszczalny niz 2-oksy- 5-jodopirydyna. Zupelnie podobne sto¬ sunki uwydatniaja inne przyklady, gdzie produkt ostateczny wykazuje rozpuszczal¬ nosc w wodzie eonajmniej dziesieciokrot¬ nie wieksza w porównaniu z cialem wyj- sciowem. Otrzymane wedlug wynalazku zwiazki sa bardzo cenne jako masy kon¬ trastowe przy badaniach Roentgena ukla¬ du moczowego. PL PL