Przedmiotem wynalazku jest centralny przyrzad celowniczy do ostrzeliwania sa¬ molotów, umozliwiajacy nietylko strzela¬ nie posrednie, lecz takze bezposrednie ze- srodkowanie ognia, gdyz zapomoca tego przyrzadu mozna okreslac nietylko ele¬ menty nastepnego strzalu, które strzelaja¬ cy podaje do poszczególnych dzial przy strzelaniu posredniem, lecz równiez po¬ prawki boczne i na wysokosc, których wprowadzanie jest konieczne przy bezpo- sredniem strzelaniu i przy zalozeniu, ze cel nie zmienia wysokosci i porusza sie równomiernie po linji prostej.Prosta Lm—Lz oznacza (fig 1) droge samolotu, przyczem Lm oznacza punkt, w którym samolot znajduje sie w chwili ce¬ lowania, a Lz oznacza polozenie samolotu w chwili strzelania. Rzut poziomy L°m L°z wspomnianej prostej tworzy z pierwot¬ nie obranym kierunkiem ZZ" kat a. Kat ten wyznacza sie zapomoca znanego przy¬ rzadu przy uzyciu karety, która podaje jednoczesnie szybkosc samolotu. Dzialanie tego przyrzadu oparte jest na podobien¬ stwie trójkatów OLm L°m i OL'm lm.Przesuw samolotu okresla sie z podo¬ bienstwa trójkatów OLmLz i OAB, a po¬ trzebny kat podniesienia zapomoca przy¬ rzadu wykreslajacego. Kat LmOL°m czy¬ li im okresla nam kat polozenia, a kat ZOL°m czyli mut) w chwili celowania, natomiast kat LzOL°z czyli t z okresla nastepny kat polo-zenia, a Ibtf Z&L°z czyli cp 2 nastepny kat boczny w chwilitrafienia w ccL Róznica ka* ta iz i k&ta Tm " ^poctaje poprawka na wyso¬ kosc, a róznica cp z i cp m poprawke boczna do bezposredniego strzelania. Katy cpz i znajduja sie w jednej plaszczyznie pozio¬ mej, natomiast katy tm i izw dwóch pla¬ szczyznach pionowych tak, ze potrzeba je sprowadzac na jedna plaszczyzne.Fig. 2 — 12 przedstawiaja przyklad wykonania jedftej z form wynalazku do okreslenia nastepnego kata podniesienia i kierunku bocznego oraz poprawek na wy¬ sokosc i bocznej.Wlasciwy przyrzad jest umieszczony na trójnogi (fig. 4 i 5), zaopatrzonym w urzadzenie do wyrównywania nachylen przyrzada. Pioftowy czop 4 polaczony jest na stale z górna czescia urzadzenia i z ko¬ lem slimakowem 5, zac^pfeujgjcem sie ze slimakiem 6, zaklinowanym na wak 7, który obraca sie w lozyskach 9, 10 i posia¬ da naped reczny 8. Lozyska te sa przymo¬ cowane do tarczy 12 oforacajacej sie na czopie 4. Na górnej czesci czopa 4 umie¬ szczona jest tarcza 13, która, po nastawie¬ niu przyrzadu w przyblizeniu na cel, unie¬ ruchomia sie zapomoca sruby 14.Na tarczy 13 umieszczona jest przezro¬ czysta plyta 15 (szklo potrójne lub temu podobny materjal), wobec czego pomiedzy obydwie plyty 13 i 15 mozna umiescic ma¬ pe danego terenu, sporzadzona w podzial- ce przyrzadu i otrzymywac zapomoca ni¬ zej opisanej wskazówki 16 miejsce, gdzie w terenie znajduje sie samolot.Tarcza 12 posiada pierscien 17 z po- dzialka azyimitowa. Nieruchoma wska¬ zówka 19 tej podzialki znajduje sie na tar¬ czy 13. Na tarczy 12 znajduja sie równiez dwa lozyska 18 i 20, w których spoczywa wlasciwy przyrzad celowniczy i jego wal lacznikowy 21. Przyrzad celowniczy skla¬ da sie z przyrzadu wyprzedzajacego 22 i z przyrzadu okreslajacego wzniesienie 23, które vr jakikolwiek sposób wyznaczaja wyprzedzenie w plaszczyznie pulapowej oraz nastepny kierunek wzniesienia i od- tykanie zapalnika.Samofofi sledzi sie luneta 24 przyrzadu wyprzedzajacego 22, sluzacego do nasta¬ wiania na kierunek boczny, obrotem calej górnej czesci centralnego przyrzadu ce¬ lowniczego 12, 17, 18, 20, 21, 22, 23, 24 zapomoca korby 8 walu 7 i przekladni sli¬ makowej 5 i 6. Nastepny kierunek boczny odczytuje sie na podzialce azymutowej pierscienia 17 zapomoca wskazówki 19.Wzniesienie przenosi sie na przyrzad elewacyjny, tfkrreslajacy wzniesienie, ob¬ racajac recznie korba 25 (fig. 4) zakli¬ nowana na wale 26, który obraca sie w lo¬ zyskach 27 i U.Na wale 26 osadzone jest kolo zebate 28 zaczepiajace sie z kolem 29, osadzonem na wale 30, obracajacym sie w lozyskach 31 i 32 polaczonych na stale z tarcza 12.Na tym wale 30 zaklinowany jest równiez slimak 33, pracujacy z kolem slimakowem I 34,. fetótfe przenosi kierunek wzniesieniaw * znany sposób na przyrzad okreslajacy wzniesienie, przyczem krzywe wzniesie¬ nia, narysowane na bebnie 36, obserwuje ? sie zapomoca wskazówki 35. Na wale 30za- j klinowany jest równiez slimak 37 i tryb 46. Slimak 37 zaczepia kolo slimakowe 38 (fig. 2 i 3) zaklinowane na wydrazonym wale 39, na którym jest osadzona tarcza z numerami 40 obracajaca sie wraz z wa¬ lem. W wydrazeniu walu 39 umieszczony jest wal 41, posiadajacy na jednym koncu wskazówke 42, a na drugim kólko reczne 43, obracajace sie przy regulowaniu przy¬ rzadu. Po wyregulowaniu przyrzadu unie¬ ruchomia sie kólko 43 (a tern samem wal) zapomoca sruby 44. Tryb 46 pracuje we¬ spól z trybem 47 zaklinowanym na wydra¬ zonym wale 48, posiadajacym tarcze 49 z numerami. W wydrazeniu walu 48 umie¬ szczony jest wal 50 ze wskazówka 51 i z kólkiem recznem 52 oraz, sruba, zabezpie¬ czajaca 53. Czesci spelniaj% ro% w$ka- - ? -zówki '42 oraz urzadzenia #3 i 44 do jej obracania. Po wyregulowaniu przyrzadu wskazówki 42 i 5? sa unieruchomione, na¬ tomiast tarcze z odpowiedniemi numerami olyracaja sie w zaleznosci od wzniesienia.Dolna tarcza z numerami 40 zaopatrzona jest w podzialke dosc duza (podzialka 128 Itib 64 czesci), natomiast górna tarcza 49 posiada podzialke mala (podzial 100 czesci). Waly 39 i 48 obrcacaja sie w lozyskach wykonanych w oslonie 45 pola¬ czonej z lozyskiem 18. Nastepne wzniesie^- nie odczytuje sie zatem na obu tarczach zaopatrzonych w numery, natomiast odty- kanie zapalnika odczytywane jest wprost podlug krzywych na bebnie 36 zapomoca wskazówki 35.Poprzecznie wzgledem walu 21 wlasci¬ wego urzadzenia celowniczego umieszczo¬ ne jest urzadzenie do oznaczania lotu, to jest kierunku i szybkosci ruchu samolotu.Urzadzenie to podaje kat polozenia w chwili celowania i sklada sie z odcinków 54 i 127 (fig. 5 i 6), wodzonych w prowad¬ nicy wykonanej w tarczy 12 i pierscieniu 17. Odcinek 54 posiada lozyska 58 i 59, ^w których umieszczony jest wal 57 ze slima¬ kiem 56, zazebiajacym sie z odcinkiem sli¬ makowym 55, przymocowanym do tarczy 12. oraz kólko reczne .60, zapomoca którego odcinki 54 i 127 mozna obracac.Ruch oznaczajacy wysokosc przenosi sie na oimawiane urzadzenie zapomoca na¬ pedu recznego 61 (iig. 5), zaklinowanego na wale 62 obracajacym sie w lozyskach 63 przymocowanych do odcinka 54. Na wale tym zaklinowany jest równiez slimak 64 pracujacy wespól z kolem slimakowem 65 zaklinowanem na wale srubowym 67, zapomoca którego wprawia sie w ruch u- r-sadzenie rysujace droge samolotu i urza¬ dzenie do wyznaczania polozenia, sklada¬ jace sie z nakretki 66 walu 67, w której jest jednoczesnie osadzony wal srubowy 68 z nieruchoma nakretka 69. Nakretka 69 posiada c$op 70, fctóry wchodzi w szczeli¬ ne dzwigni 71 otraz we wskazówke 72 przeznaczona do podzialki 73. Wysokosc lotu podana przez dowódoe sastosowywa sie, obracajac kólko reczne 74 z podzial¬ ka 75 i ze wskazówka 72 na podzialce 73.Wskazówke 72 wprowadza w ruch nakret¬ ka 69 przesuwajaca sie wzdluz walu sru¬ bowego 68.Odchylenia dzwigni 71 z polozenia po¬ ziomego przenosza -sie zapomoca tasmy stalowej 76 przymocowanej do krazków 77 i 78 (fig. 10 i 12?) na lunete 79 tak, ze os optyczna lunety jest zawsze równolegla do osi dzwigni.Jezeli zatem sledzi sie samolot zapo¬ moca lunety kierowanej stosownie do wy¬ sokosci, na której znajduje sie samolot, zapomoca kólka recznego 61, to dzwignia 71 jak równiez i luneta 79 nastawiane sa w chwili celowania w zaleznosci od kata polozenia.Gdy naped reczny 60 i odnosne prze¬ kladnie sa wprawiane w ruch, to odcinki 54 i 127 równiez obracaja sie wraz z ca¬ lem urzadzeniem i to w zaleznosci od ka¬ ta bocznego (azymut).Poniewaz wskazówka 19 podaje na po¬ dzialce 17 kat boczny (azymut) w chwili trafienia w cel, a wiec naprzeciwko wska¬ zówki 150 (iig. 6), przymocowanej do od¬ cinka 127, mozna przeczytac na podzialce azymutowej pierscienia 17 poprawke bocz- na cpz — cp m.Przy bezposredndem celowaniu nalezy obsludze dzial podawac poprawke boczna w plaszczyznie kata terenowego; do tego celu sluzy specjalny mechanizm opisany ponizej. Boczna poprawka przenosi sie za¬ pomoca trybu 130 umocowanego na wale 57 na tryb 131 (fig. 11 i 12) umocowany na wale srubowym 132, który znajduje sie z jednej strony w odcinku 54, a z drugiej strony na wsporniku 133 przymocowanym do dzwigara 134 odcinka 54. Nakretka 135 przesuwana po wale 132 posiada lozysko — 3 —136 i 137 do umieszczenia stozkowych kól zebatych, z których jedno 138 przesuwa sie na wale 139 i obraca pod wplywem stozkowych kól zebatych 140 wprawianych w ruch bezposrednio zapomoca dzwigni 71 polaczonej z jednem z tych kól, np. 140.Do kola stozkowego 141, umieszczone¬ go w lozysku 137 i zaczepiajacego sie z kolem 138 przymocowana jest dzwignia 142, która zajmuje zawsze polozenie pro¬ stopadle do dzwigni 71 posiadajacej po- dzialke, na której odczytywac mozna w kazdej chwili poprawke boczna w pla¬ szczyznie kata terenowego.Na wspólnym wale krazka 78 (lig. 10), obracajacym sie w chwili celowania wraz z luneta 79 w kacie terenowym i osadzo¬ nym w lozyskach odcinka 54, znajduje sie umocowane kok) stozkowe 80 zaczepiaja¬ ce sie z kolem 81 umocowanym na wale 82. Wal 82 osadzony jest w lozysku 83 spoczywajacem na górnej czesci odcinka 84, gdzie znajduje sie równiez lozysko pionowe 85 (fig. 9), przez które przecho¬ dzi wal 86, którego os pionowa zlewa sie dokladnie z osia czopa 4.Slimak 87 zaczepiajacy sie z kolem sli¬ makowem 891 przesuwa sie na wale 82 i wodzony jest w prowadnicy 143 zaopa¬ trzonej w zebate grzebienie 144 i 145.Przy bocznym przesuwie odcinków 54 i 127, grzebienie 144 i 145 prowadnicy 143 zazebiaja sie z zebami odcinków 146, 147 przymocowanemi do dzwigara 148 (fig. 4), którego loza sa osadzone na obrotowym wale 86 i na wale 91 tak, ze zebate odcin¬ ki 146, 147 zmieniaja swe polozenie wzgle¬ dem tarczy 12 i wlasciwego przyrzadu ce¬ lowniczego przy jakimkolwiek skrecie bocznym. Wraz z prowadnica 143 toczy sie po kole slimakowem 89 równiez i sli¬ mak i jednoczesnie przesuwa sie po wale 82 tak, ze gdy kat polozenia nie zmienia sie w czasie bocznego przesuwu odcinków 54 i 127, to kolo slimakowe 89 pozostaje w spoczynku.Kat polozenia przenosi sie zaportioca walu 86 z kola slimakowego 89 na kolo stozkowe 88, <89 i na wydrazony wal 91, w którym znajduje sie wal przyrzadu celow¬ niczego 21. Na tym wale 91 zaklinowane jest kolo zebate 92, pracujace wespól z kolem stozkowem 93 zaklinowanem na wa¬ le 94 spoczywajacym w lozyskach 95 i 96, umieszczonych na oslonie 45 tarcz z nu¬ merami. Na wale 94 umocowany jest sli¬ mak 97 i tryb 98. Slimak 97 zazebia sie z kolem slimakowem 99 osadzonem na wy¬ drazonym wale 100 (fig. 2), który umie¬ szczony jest swobodnie i obraca sie na wale 39. Na wale 100 znajduje sie pier¬ scieniowa plyta 101 ze znakiem 102. Tryb 98 pracuje z kolem srubowem 103, umie- szczonem na wydrazonym wale 104, osa¬ dzonym swobodnie i obracajacym sie na wale 48 i dzwigajacym pierscien 105 ze znakiem 106.Z powyzszego wynika, ze kat poloze¬ nia przenosi sie w chwili celowania na znaki 102 i 106, które poruszaja sie w za¬ leznosci od kata polozenia w kierunku ru¬ chu tarcz 40 i 49 z numerami. Obserwujac polozenie znaków 102 i 106 wzgledem tarcz 40 i 49, mozna zawsze odczytywac poprawke na wysokosc, która musi byc podana poszczególnym dzialom przy pro¬ wadzeniu bezposredniego ognia zesrodko- wanego.Do urzadzenia pomiarowego lotu sa¬ molotu nalezy równiez wyznaczanie kie¬ runku i szybkosci lotu. Wal srubowy 67 przesuwa nakretke 107 (fig. 5, 7, 8) przy¬ mocowana do oslony 108 tak, ze cale u- rzadzenie porusza sie odpowiednio do po¬ ziomej odleglosci celu, a wskazówka, wzglednie olówek 16, rysuje na plycie 15 droge, która samolot przebyl podczas trwania obserwacji Na osi olówka obraca sie znana kareta 109 zaopatrzona w pier¬ scien cierny 110, który w czasie ruchu ca¬ lego urzadzenia obraca sie na swojej osi i ustawia sie samoczynnie w kierunku ru- — 4 —ohu celu. Ruch tarczy 110 przenosi sie na specjalny tachometr 111 umieszczony w karecie tak, ze szybkosc lotu celu, która musi byc nastawiona na przyrzadzie wy¬ przedzajacym, odczytuje sie na tarczy 112 z numerami.Na wale karety 1.13 osadzona jest wskazówka 114 (fig. 7), której kierunek jest oczywiscie zawsze taki sam jak kare¬ ty, przyczem kierunek ten musi byc prze¬ noszony na urzadzenie wyprzedzajace 22. Do tego celu sluzy nastepujacy mecha¬ nizm.Z zebami pierscieniowej plyty 13 za¬ czepia sie kolo czolowe 115 (fig. 7) umo¬ cowane na wale kola stozkowego 116, z którem zaczepia sie kolo stozkowe 117 po¬ laczone z kolem stozkowem 119, wspól¬ pracujacem ze slimakiem 120. Na wale sli¬ maka 120 umocowany jest naped reczny 121. Kolo róznicowe 123 osadzone jest na czopie 122 polaczonym z walem 124, na którym przesuwa sie slimak 125 zaczepia¬ jacy sie z kolem slimakowem 126 obraca- jacem sie swobodnie na wale 113 karety 109, i jest zaopatrzone we wskazówke 128.Gdy wiec podczas sledzenia celu i obraca¬ nia sie calej górnej czesci urzadzenia na tarczy 12 obydwie wskazówki 114 i 128 nakryja sie, mozliwe jest wtedy samoczyn¬ ne przenoszenie sie kierunku na urzadze¬ nie wyprzedzajace 22 zapomoca opisanych juz przekladni i zapomoca walu 124 na sliniak i kolo slimakowe 129 (fig. 4), a na¬ stepnie zapomoca czopa 151, którego os zlewa sie równiez z osia czopa 4, na kolo stozkowe J52, oraz zapomoca wydrazone¬ go walu 153, przez którego wydrazenie wchodzi wal 21. Kierunek odczytuje sie na podzialce 154 (fig. 5 i 6) przymocowanej do plyty 13 zapomoca wskazówki 155, znajdujacej sie na czopie 151.Wyjasniono dostatecznie, w jaki spo¬ sób kat polozenia i kierunek lotu celu, o- kreslany przez przyrzad rysunkowy, prze¬ nosza sie na przyrzad celowniczy i w jaki sposób zapomoca centralnego przyrzadu celowniczego mozna okreslic i odczytac nietylko elementy potrzebne do strzelania posredniego, lecz równiez poprawki bocz¬ ne i na wysokosc konieczne przy bezpo- sredniem celowaniu.Opisany centralny przyrzad celowni¬ czy posiada oczywiscie zalety, których nie posiadaja znane przyrzady tego typu, o- parte na metodach posilkujacych sie szyb¬ kosciami katowemi, i które sa z tego powo¬ du znacznie wiecej zlozone i niedokladne.Przyrzady dla dowódcy, polegajace na za¬ sadzie szybkosci katowych, albo tez inne przyrzady okreslaja zwykle tylko nastep¬ ny kierunek na wysokosc i kierunek bocz¬ ny, albo tylko konieczne poprawki, nato¬ miast przyrzad wykonany w mysl niniej¬ szego wynalazku okresla jednoczesnie o- bydwie wartosci, przyczem urzadzenie wyprzedzajace umozliwia wszelkie meto¬ dy strzelania, a nawet okresla szybkosc i kierunek lotu samolotu do ostrzeliwania bezposredniego. PL