Niniejszy wynalazek dotyczy urzadze¬ nia do kierowania ogniem dzialowym przy ostrzeliwaniu poruszajacych sie celów, zwlaszcza zas dotyczy urzadzenia, sluzace¬ go do okreslania polozenia celu, porusza¬ jacego sie w powietrzu lub po powierzchni ziemi, np. szybko posuwajacego sie samo¬ lotu lub statku, w chwili, gdy wystrzelony pocisk go dosiegnie.Urzadzenie do kierowania ogniem, dzia¬ lowym, stanowiace przedmiot niniejszego wynalazku, jest przeznaczone do okresla¬ nia wszystkich danych do prowadzenia ognia przeciwlotniczego, z wyjatkiem okre¬ slania wysokosci celu nad powierzchnia ziemi, do tego bowiem celu sluzy urzadze¬ nie pomocnicze, okreslajace wzniesienie celu.W razie zas strzelania do celu, poru¬ szajacego sie po powierzchni ziemi, urza¬ dzenie wedlug wynalazku okresla wszyst¬ kie dane niezbedne do prowadzenia ognia, z wyjatkiem odleglosci do celu, która okre¬ sla sie zapomoca specjalnego przyrzadu.Obliczanie danych, niezbednych do prowa¬ dzenia ognia przeciwlotniczego, mozna po¬ dzielic na trzy czynnosci obliczeniowe: a) okreslenie polozenia celu w danej chwili, czyli okreslenie zarówno wzniesie¬ nia jak i azimutu celu w danej chwili; b) okreslenie drogi, po której posuwa sie cel, oraz szybkosci ruchu celu; z tych4aay^h mcze byc okreslone polazenie, któ- f %|cllK% dosiegnie; f * | %| cy oblii^iue^il^yicil^piezbedttych do wycelowania dfeiala oraz * eta nastawienia zapalników rozpryskowycik Wiszystkie obliczenia i okreslenia po¬ wyzsze sa dokonywane zapomoca urzadze¬ nia wedlug wynalazku jednoczesnie oraz w sposób ciagly, wsktrtek czego czas martwy jest zmniejszony do minimum, a dane, do¬ starczane cbsludze dziala lub zastepuja¬ cym ja urzadzeniom, sa dokladne dla po¬ cisku, wystrzelonego w dowolnej chwili.Przy ustalaniu tymczasowego polozenia ce¬ lu nie stosuje sie przy obliczeniach biegu¬ nowego ukladu wspólrzednych, jak w licz¬ nych znanych sposobach kierowania ogniem dzialowym, lecz Wykonywa sie rzut drogi celu na plaszczyzne pozioma, a nastepnie oblicza sie te droge w odniesieniu doi pro¬ stokatnego ukladu wspólrzednych X Y, zwiazanego z pewnym okreslonym kierun¬ kiem, np. lintja pólnoc — p Na rysunkach przedstawiono schema¬ tycznie przyklad wykonania niniejszego wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia ogólny schemat zespolu glównych czesci skladowych urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 2 — schemat trójwymiarowy, wyjasnia¬ jacy sposób rozwiazywania zagadnienia o- hrony przeciwlotniczej zapomoca ognia dzialowego, fig. 3 — widok zgóry jednego z dwóch mechanizmów obliczajacych urza¬ dzenia, fig, 4 — widok zboku tego mecha¬ nizmu, czesciowo w przekroju, fig. 5 — uklad polaczen, wyjasniajacy, w jaki spo¬ sób sa uruchomiane silniki mechanizmów, obliczajacych zmiany odleglosci do celu ojraz zmiany azimutu, uruchomiane zapo¬ moca przelacznika obrotowego, sprzezone¬ go z mechanizmem, przedstawionym na figr 3, a fig, 6 — schemat, wyjasniajacy teoretycznie przebieg pracy tych silników.Jak zaznaczono powyzej, za podstawe do obliczen uzywa sie liniowych sklado¬ wych szybkosci ruchu celu, okreslanych z rzutu poziomego tej szybkosci, w odróznie¬ niu od uzywania do tego celu wspólrzed¬ nych biegunowych, jak to ma miejsce w znanych sposobach.Wedlug fig. 2 polozenie w przestrzeni punktu Pj (tymczasowe polozenie samolo¬ tu) moze byc okreslone zapomoca wysoko¬ sci (wzniesienia) B Px tego punktu, kata polozenia Eo tegoz punktu oraz jego azi¬ mutu w stosunku do pewnego zgóry okre¬ slonego kierunku, np. zapomoca kata A o wzgledem linji E—W lub dowolnej linji o okreslonynpL kierunku. Zgodnie z fig. 2 sa¬ molot leci wzdluz linji 1, 2, 3, P1 na pew¬ nej okreslonej niezmiennej wysokosci BPlt przyczem przyjmuje sie, ze lunety urza¬ dzenia posuwaja sie za celem i stale go sle¬ dza, a wysokosc lotu pozostaje w dalszym ciagu bez zmiany.Kat polozenia E°, odpowiadajacy wznie¬ sieniu celu w danej chwili, jest mierzony zapomoca odpowiedniego mechanizmu po¬ mocniczego zapomoca pokrecania recznego kólka E H (fig. 1), które porusza lunete E T, sledzaca wzniesienie celu, podczas gdy kat Ao azimutu obecnego polozenia celu jest mierzony zapomoca drugiego mechani¬ zmu pomocniczego przez pokrecanie kólka recznego AH (fig. 1), które obraca cale u- rzadzenie wraz z luneta AT w plaszczyznie poziomej (azimutu) dookola nieruchomego kola zebatego 1, przyczem obie lunety sa sprzezone ze soba tak, iz kazda z nich jest skierowana na cel.Rzut poziomy odcinka drogi samolotu przebytej do punktu Px stanowi wiec od¬ cinek V B, a pozioma skladowa OB (czyli Ro) odleglosci do celu moze byc obliczo¬ na z prostokatnego trójkata OBPlf miano¬ wicie, Ro = BPX cotg. Eo, przyczem BP1 jest to wartosc wiadoma (Ho), mierzona zapomoca dowolnego odpowiedniego przy¬ rzadu znanego. Rzut poziomy nastepnego odcinka drogi samolotu, (której przebieg zostal ustalony zgóry jako zalozenie do wlo przedluz^tiie liti-ji TB, a rzeczywista droge w przestrzeni {równiez zalozona zgó- ry) — przedluzenie linji iPx» wobec cnego nastepne polozenie celu na tych dwóch li- njach, mianowicie w punktach Bf i P2 moze byc Wedlug wynalazku odcinek V B nalezy rozlozyc na dwie skladowe, np. w kierun¬ ku pólnoo-Hpoludnie oraz wschód—zachód, poczerni okresla sie szybkosc rucha w kaz¬ dym z tych kierunków oraz mnozy sie te szybkosci przez czas lotu pocisku, w celu okreslenia wspólrzednych obranego zgóry puriktu B\ Pierwsza z tych wspólrzednych stanowi wielkosc przesuniecia linji S—S, równoleglej do iwji N—S, w polozenie S* — S4, mierzona wedlug linji wschód— zachód; druga skladowa stanowi wielkosc przesuniecia linji S1SV przeprowadzonej przez punkt B, w polozenie S\, S\, mie¬ rzona wzdluz ltnji pólnoc-^ofafcdnie. Punkt przeciecia sie linji S4, SJ i S\, S\ okresla wiec polozenie punktu B\ a wskutek tego i punktu P*z, znajdujacego sie wprost nad punktem B* na wysokosci Ho.Po ustaleniu prostokatnych wspólrzed¬ nych tych punktów mozna je przeksztalcic ponownie we wspólrzedne biegunowe, mia¬ nowicie na odleglosc w plaszczyznie pozio¬ mej nastepnego polozenia samolotu, a wiec O B0 (R p), kat Ep nastepnego polozenia samolotu, kat Ap azimutu tego polozenia oraz kat Eg podniesienia lufy dzialowej, Powracajac do schematu wedlug fig. 1 oraz przyjmujac, ze kat A© azimutu po¬ czatkowego polozenia celu jest okreslany zapomoca urzadzenia wedlug wynalazku badz pokrecaniem kólka recznego AFT, w razie szybkiej zmiany azimutu, badz po¬ krecaniem kólka recznego AH, w razie po¬ wolnej zmiany azimutu, a kat £o jest okre¬ slany pokrecaniem kólka recznego EH, nalezy zaznaczyc, ze obydwie lunety be¬ da skierowane przytem na cel, poniewaz ludzie z obslugi urzadzenia wodza temi lu¬ netami «a celem, pokrecajac wzmiankowa¬ ne kólka reczne. Jednoczesnie wysokosc celu jest okreslana samoczynnie zapomoca silnika 2 wprawianego w ruch zapomoca przekaznika przyrzadu, okreslajacego te wysokosc (nieuwidocznionego na rysuiAa}, przyczem silnik 2 nastawia odpowiednio wskazówke Ho. W razie potrzeby ihoee byc wprowadzona poprawka, uwzglednia¬ jaca zmiane wysokosci, pokrecaniem galki 3, osadzonej na walku 4. Poprawka ta a&- staje pokazana na tarczy wskaznikowej 5.Walek 4 wprawia w ruch stozkowe kólko zebate 6, obracajace wieksze stozkowe ko¬ lo zebate 7, polaczone z dajaca sie obra* cac magnesntca silnika 2, dzieki czemu o- siaga sie moznosc przeciwstawienia obrotu magnesnicy obrotowi wirnika tego silnika i osiagania scislejszych danych* przycziem wskazówka Ho jest nastawiana odpowiad1- nk do algebraicznej sumy zmian wysoko¬ sci, wprowadzonych przy pokrecaniu gal¬ ki 3, zapomoca której pokreca sie magne- snice silnika wzgledem wirnika.Kat polozenia odczytuje sie na tarczy wskaznikowej Eo (w przyblizeniu^ oraz dokladnie na tarczy wskaznikowej E'o o drobniejszej podzialo*, a kat azimutu na podobnych tarczach wskaznikowych Ao j A'o. Odleglosc poziomu Ro do poczatko¬ wego polozenia celu jest obliczana w urza¬ dzeniu wedlug wynalazku zapomoca p» wadnicy bebnowej 10, której przesuw po¬ woduje rozwiazywanie przez mechanizm urzadzenia równania Ro = * tang. Eo wzmiankowanego powyzej.Gdyby jednak powierzchnia tej pro¬ wadnicy umozliwiala rozwiazywanie t&fr równania przy wszelkich wartosciach Eo, to rozmiary tej prowadnicy musialyby byc olbrzymie, aby mozliwe bylo rozwiazywac nie powyzszego równania przy Eo bli* slrieaa do 90°. W samej rzeczy, nieiraoiliwe byloby wykonanie takiej prowadnicy, któ^ ra umozliwialaby osiaganie dokladnych — 3 —danych dla Ro, w granicach 15° od zenitu w obu kierunkach. Podobniez, w razie sto¬ sowania równania, zawierajacego wartosci cotg. Eo, te same trudnosci bylyby odczu¬ wane przy zblizaniu sie wartosci Eo do zera.Wskutek tego powierzchnie prowadni¬ cy bebnowej nalezy uksztaltowac wedlug równania, zawierajacego wysokosc celu, pozioma odleglosc od niego i kat poloze¬ nia bezposrednio w stopniach, których wartosc jest, oczywiscie, wartoscia skon¬ czona na calym obwodzie kola.Powierzchnia takiej prowadnicy bedzie posiadala za tworzaca linje spiralna o stalym skoku, rozpoczynajaca sie w punk¬ cie, w którym zarówno wysokosc celu, jak i jego pozioma odleglosc sa równe zeru, i przechodzaca przez punkt, w którym odle¬ glosc i wysokosc sa sobie równe przy 45°.Oczywiscie, ze kazdemu stosunkowi wyso¬ kosci do odleglosci bedzie odpowiadal pe¬ wien okreslony kat polozenia Eo. Jezeli po¬ wierzchnia prowadnicy bebnowej zostanie uksztaltowana tak, iz jej promien bedzie odpowiadal w dowolnem miejscu stosunko¬ wi wysokosci celu do jego odleglosci, to przesuw sztyftu, posuwajacego sie po tej powierzchni, bedzie wskazywal bezposred¬ nio kat polozenia, czyli kat Eo; jezeli zas wskazówki, wskazujace Eo, zostana wyla¬ czone i przyrzad zostanie przestawiony na wskazywanie wysokosci, to otrzymywane dane beda odpowiadaly odleglosci. Szcze¬ gólna wiec zalete prowadnicy bebnowej tego rodzaju stanowi ta okolicznosc, iz uzy¬ cie jej umozliwia wykonanie takiego me¬ chanizmu, który moze byc stosowany przy obliczaniu w obrebie wszelkich katów i nie zachodizi potrzeba wylaczania go- przy ka¬ cie polozenia, wynoszacym 80°, jak to trzeba robic w wielu znanych urzadzeniach tego rodzaju.Wzmiankowana prowadnica bebnowa jest tylko jedna z wielkiej ilosci tak zwa¬ nych prowadnic trójwymiarowych, naj¬ czesciej stosowanych do tego celu, to jest prowadnic, które nietylko obracaja sie na swej osi, lecz daja sie przesuwac w kie¬ runku tej osi.Stosowanie prowadnic trójwymiarowych jest znane, lecz w znanych urzadzeniach na wspólnym walku osadza sie obok siebie kilka nieokraglych tarcz i przesuw osiowy osiaga sie przesuwaniem sztyftu po tych tarczach. Taka konstrukcja prowadzi do blednych obliczen, poniewaz dane sa otrzy- mywane wskutek ruchu sztyftu do góry lub nadól. W konstrukcji zas wedlug wy¬ nalazku sztyft jest utrzymywany w polo¬ zeniu, prostopadlem do prowadnicy, pro¬ wadnica zas jest obracana odpowiednio do zmiany jednej ze skladowych wzmianko¬ wanego równania i jest przesuwana w kie¬ runku osiowym odpowiednio do zmian drugiej skladowej tego równania.Wzmiankowana prowadnica bebnowa jest osadzona we wsporniku 11, osadzo¬ nym zkolei na sworzniu nagwintowanym 12, obracanym zapomoca kólka recznego 13 mechanizmu, okreslajacego poczatkowa odleglosc do celu. Prowadnica jest obra¬ cana na swej osi zapomoca walka 14, któ¬ rego obrót zalezy od wysokosci, odczyty¬ wanej na tarczy wskaznikowej Ho. Do po¬ ruszania tego mechanizmu sluzy raczka H, która wprawia w ruch przekladnie zebata 15 i 16, a wskutek tego i walek 14, oraz przekreca pierscien zewnetrzny 16* przy¬ rzadu wskazujacego- Ho za posrednictwem walka 17. Oczywiscie, moze byc zastosowa¬ na odpowiednia przekladnia, zmniejszajaca sile, niezbedna do poruszania tego mecha¬ nizmu.Z powierzchnia prowadnicy bebnowej wspóldziala dajacy sie przesuwac sztyft 19*, którego przesuw w kierunku podluz¬ nym wprawia w ruch obrotowy, zapomo¬ ca zebnicy i kólka zebatego 20*, walek 21', który obraca zkolei za posrednictwem walka 22 wskazówki 23 i 23* przyrzadów Eo i E*o, wskazujacych kat polozenia. Pro- _ 4 —W&nttics. faebiiowa jest ink uksztaltowana, iz po tostaletiiu scislych dtóych; Odpowia¬ daj sfceyfeh wysokosci Hó i katowi pólozeiiia Eo; i wprowadzeniu tych danych do urza¬ dzenia wedlttg wynalazku; obrót raczki 13 mechanizitiiUj Okreslajacego tibeoiia odle¬ glosc do celu, Uskuteczniany w celtl odpo¬ wiedniego tiastdwtóiiict przyrzadów wskaz¬ nikowych E, Eó, bidzie stanowil miare po¬ ziomej Odleglosci Ro.Nalezy jednak miec na uwadze* ze w riiiai-e posuwania sie samolotu w przestrze- tU rozmaite wzmiankowane ptowyzej czyn¬ niki zmieniaja sie nieprzerwanie. W miare ztiiiaiiy kata polozenia obsltjgtijacy raczke 13 wprawia w ruch kólko reczfoe 24 me¬ chanizmu, wskazujacego zmiane odleglo¬ sci. To kólko reczne obraca tarcze wskazni¬ kowa 25 oraz nastawia narzad sprzegaja¬ cy p^diii o zmieimytti stosunku przeklad- tii. Jak to przedstawiono na rysrifcku, obrót tego kólfe& powoduje przesuw ktilfci ltife ku¬ lek 26, Sprzegajacych ciernie tarcze 27, obracaja zaporifoOea siltóka 28 b &talej szybkosci obtottt; z feylisndreni 29. Wzmian¬ kowany cylinder 29 tfbrafea tenze witek 30, co i raczka 13, za posrednictwem dy- ferencjalu 31, wskfutfcfc fczegoj gdy zipómo- ca kólka recztiego 24 przyrzady wskazni¬ kowe zostana ustawidfce w Odpdwiediiie polozenie, Obrót tego kólka Odpowiada sfcislfe ztriiaiiie odleglosci.Walek 30 riietylfcb nkstawis prblwadni- ce b^bisowa 10 w powyzej Opkaity spOsób, lecz wprawia w ruch frówiliez walek 31* i walki 32 Oraz 33, w&kutek czego datie, odpowiadajace odleglosci w danej chwili, zostaja przekazane mechdtlizmowi 34, o- kreslajacemu poczatkowe polozenie celli, oraz meehanizimbwi 35, okresla jafcfctiiu przyszle polozfenie celu.W podobny sposób katy Aó kzimuiu sa nastawiane zapomoca kólka recznego AH oraz walków 36; 37 i 38, pcnzyczem walek 38 jest sprzezony z mechanizmem 34 za¬ pomoca walka 39. Wzmiahkotyaiie mecha- iiizitty 34 i 35 najlepiej jest tiirtliescic jedeli iiad drugim, pfzyfczem Oba mechatiizltiy moga posiadac identyczna btidbw| (patfz równiez fig. 3 i 4).Kazdy z tych ttiechatiLziftów osiada fliize kolo zebate 41, zaopatfzbne w spiral- tiy rowek pfrowadrikzy 42, wykonany ria bocznej powierzchni tarczy tego kola.Wzmiankowane kolo 41 jest napedzane w odmianie mechanizmu, przedstawioriej Ha rysunku, zapotaota walków 31, 32 oraz kólka zebatego 45. Nad kolein 41 jest u- niieszczone wispólsrodkowo i nidrfi drugie kolo zebate lub tarcza 43; posiadajaca otwór szczelinowy 44, wyciety w kieriunku promienia tej tarczy; tarcza 43 jest obra¬ cana zapbmbca kólka zebatego 46, okadzo¬ nego na walkti 39 inechanizmUj okresla¬ jacego azinnit celu. W tym otwbrze szcze¬ linowym daje sie przesuwac klocek 47, zaopatrzony w czopy, wystajace zen po o- bydwóch stroliach; na czopach tych daja sie obracac krazki 48 — 48'. Dolny krazek pirzetkcza sie w spiralnym rowku prowad- niczyitt 42, iótny zas czop przechodzi przez Otwory szczelinowe 49 i 50; wyko¬ nane w ramionach suwaków^ 51 i 52; uihie- szczanych jeden nad drugim.Z rysunku mozna latwo wywniosko¬ wac, ze polozenie klocka 47 wzglednie srbdka O obrotu wzmiankowanego kola odpowiada danemu katowi Ao azimtofcu, ponitewaz linja laczaca srtodek tarczy 43 Oraz srodek krazka 48' tworzy kat azimutu Ao, przecinajac sie z limja pozioma; a od¬ leglosc od tego srodka dó kldfeka, mierzo¬ na wzdlik promienia, Odpowidda odleglo¬ sci Ro.Wzmiankowane powyzej suwaki 51 i 52 dajH sie przesuwac na szybach prowad¬ niczych 53 i 54, wskutek czego przesuwaja sie prostopadle wzgledem siebie, przyczem przesuniecia tych suwaków odpowiadaja skladowym rzutu poziomych przesuniec ruchomego celu wtedy, gdy kolo zebate 41 zostaje ustawione odpowiednio do poczat- — 5 -kowtej; odleglosci do celu, a kolo zebate lub tarcza 43 jest nastawiona odpowiednio do poczatkowego kata Ao azimutu. Dyfe- rencjal 50' zapobiega przestawianiu sie kola 41 w tyttn przypadku, gdy zmienia sie tylko Ao, poniewaz w tych warunkach dyferencjal ten zmusza oba kola do poru¬ szania sie jednoczesnie/ Jak zaznaczono powyzej, mechanizm 35, okreslajacy przyszle polozenie celu w przestrzeni, moze posiadac konstrukcje zu¬ pelnie podobna do konstrukcji mecha¬ nizmu 34, z ta róznica, ze kolo zebate 41* (kolo odleglosciowe) jest obracane za po¬ srednictwem walka 33, napedzanego nie- tyilko zapomoca walka 31' mechanizmu, okreslajacego poczatkowa odleglosc, lecz równiez zapomoca silnika 96, dzialajacego w zaleznosci od zmian odleglosci do celu, oraz dyferencjalu 97.Pbdobnie kolo 43' (kolo azimutowe) jest obracane zapomoca walka 40, nape¬ dzanego nietylko zapomoca walka 38, lecz równiez zapomoca silnika 98, dziala¬ jacego w zaleznosci od zmian azimutu, oraz za posrednictwem walków 99 i 100 i dyferencjalu 101.Suwak 52', przesuwajacy sie w kierun¬ ku pionowym, wprawia w ruch w tej od¬ mianie przyrzadu walek 110 za posred¬ nictwem zebnicy i kólka zebatego Ul. Na walku 110 jest umocowana jedna czesc 86' przelacznika obrotowego 86, 86'. Suwak zas 51' wprawia w ruch ze swej strony za¬ pomoca podobnej zebnicy i kólka zebate¬ go Ul' czesc 83' przelacznika obrotowego 83, 83'. Pozostale czesci przelaczników obrotowych sa poruszane zapomoca silnika mechanizmu, obliczajacego zmiany odle¬ glosci, lub silnika mechanizmu, obliczaja¬ cego zmiany azimutu, jak to opisano poni¬ zej.W mechanizmie, obliczajacym poczat¬ kowe polozenie celu, szybkosci ruchu suwaków 51 i 52 sa, oczywiscie, propor¬ cjonalne do obydwóch skladowych ruchu celu. W celu okreslenia tych skladowyph, przesuniecie suwaka 52 do góry lub wjdól jest przekazywane zapomoca zebnicy i kólka zebatego 57 walkowi 56, a ruchy suwaka 51 w lewo i w prawo sa przeka¬ zywane zapomoca podobnej zebnicy i kóf- ka zebatego 57' walkowi 58. Walek 56 jest sprzezony za posrednictwem walków 60 i 6/ z przyrzadem 59, mierzacym szybkosc, a walek 58 jest sprzezony zapomoca walka 63 z podobnym przyrzadem mierniczym 62. Wzmiankowane przyrzady miernicze moga byc wykonane w postaci tachome¬ trów, dzialajacych w ciagu pewnego okre¬ slonego czasu, np. 3 sekundy, po kazdem nacisnieciu dzwigni 64. Taka konstrukcja urzadzen do mierzenia szybkosci daje moznosc otrzymywania prawdziwych i dokladnych szybkosci skladowych w od¬ niesieniu do zastosowanego prostokatnego ukladu wspólrzednych, lecz konstrukcja ta, oczywiscie, nie dawalaby pozadanych wyników w razie uzycia biegunowego u- kladu wspólrzednych, poniewaz w ukla¬ dzie biegunowym skladowe szybkosci nie pozostaja stalemi przy stalej szybkosci celu, lecz zmieniaja sie w zaleznosci od kata pomiedzy promieniem wodzacym a powierzchnia pozioma oraz w zaleznosci od odleglosci do celu.Obsluga urzadzenia obraca kólka recz¬ ne 65 i 66 w celu obrócenia zewnetrznych pierscieni 67 i 68 przyrzadów wskazniko¬ wych odpowiednio do danych, wskazywa¬ nych przez tachometry, tak ze np. kólko reczne 65 jest obracane odpowiednio do skladowej szybkosci celu, skierowanej wzdluz linji pólnoc — poludnie, a kólko reczne 66 — odpowiednio do skladowej, skierowanej wzdluz lioji wschód1—zachód.Bardziej scisle przyrzady do wskazy¬ wania szybkosci skladowych sa stosowane w urzadzeniu równiez w celu wprowadze¬ nia poprawki na dzialanie wiatru, przy- czem stosowanie ich jest bardzo proste i bezposrednie. Mozna dowiesc z latwoscia, — 6ze dzialanie wiatru spowoduje przesuw le¬ cacego pocisku w kierunku wiatru na odle¬ glosc, proporcjonalna do czasu lotu poci¬ sku oraz do szybkosci wiatru. Wobec tego, jezeli szybkosc oraz kierunek wiatru sa znane, to czynniki te mozna z latwoscia za¬ stapic sklkdowemi, skierowanemi wzdluz linij pólnoc—poludnie i wschód—zachód, i wprowadzic w zwiazku z tern) odpowiednie poprawki do skladowych szybkosci ruchu celu, przesuwajac nieco w ten sposób obli¬ czone uprzednio przyszle polozenie celu o pewna odleglosc, równa odleglosci, o któ¬ ra wiatr przesunie lecacy pocisk. Powyz¬ sze uskutecznia sie pokrecaniem kólek recznych 280, 201, nastawiajacych pierscie¬ nie wskaznikowe 202, 203 odpowiednio do poprawek na dzialanie wiatru, które nale¬ zy wprowadzic do danych, wskazywanych przez przyrzady wskaznikowe 67 i 68.Obrót kólka recznego 65 powoduje ob¬ racanie sie nagwintowanego sworznia 70, na którym jest osadzona dajaca sie prze¬ suwac nakretka 71; obrót zas walka 66 po¬ woduje obracanie sie podobnego nagwinto¬ wanego sworznia 70', na którym jest osa¬ dzona dajaca sie przesuwac nakretka 71'.Kazda nakretka jest zaopatrzona w czop 72, dajacy sie przesuwac w otworze szcze¬ linowym 73 dzwigni 74 lub dzwigni 75.Kazda z tych dzwigni posiada ponadto o- twór szczelinowy 76, w którym jest osa¬ dzony dajacy sie przesuwac krzyzulec, zaopatrzony na przeciwleglych swych stronach w czopy, przechodzace przez o- twory szczelinowe suwaków 78 i 79, po¬ siadajacych ksztalt litery T, oraz przez o- twory szczelinowe suwaka 77 w ksztalcie litery T, wspólnego dla krzyzulców oby¬ dwóch dzwigni 74 i 75. Suwak 78, przesu¬ wajacy sie w lewo lub w prawo, obraca za¬ pomoca zebnicy i kólka zebatego 81 walek 80, napedzajacy walek 81', sprzezony za posrednictwem walka 82 z przelacznikiem 83 mechanizmu 35, obliczajacego przyszle polozenie celu. W podobny sposób suwak 79 wprawia w ruch »a posrednictwem feeb- nicy, i kólka zebatego 81* ora* walków 80', 84 i 85 przelacznik 86, umieszczony po przeciwleglej stronie mechanizmu 35, obli¬ czajacego przyszle polozenie celu.Polozenie w kierunku pionowym suwa¬ ka 77 zalezy od czasu lotu pocisku. Suwak ten jest przesuwany zapomoca preta 88, którego drugi koniec posuwa sie po pro¬ wadnicy bebnowej T, której powierzchnia jest uksztaltowana odpowiednio do równa¬ nia lotu pocisku. Mechanizm ten oblicza szybkosci skladowe pomnozone przez czas lotu pocisku; skladowe te sa jednoczesnie skladowemi przesuniec celu z poczatkowe¬ go polozenia w polozenie przyszle. Pro¬ wadnice bebnowa T stanowi równiez trój¬ wymiarowa prowadnica, mogaca przesu-r wac sie w kierunku osiowym i osadzona w tym celu we wsporniku 90, osadzanym zkolei na sworzniu nagwintowanym 91, napedzanym zapomoca przyrzadu, okresla¬ jacego wzniesienie celu, lub zapomoca kól" ka recznego H. Prowadnica T |est wpra¬ wiana w ruch obrotowy zapomoca walka 92, na którym dobrze jest umiescic czwar¬ ta prowadnice bebnowa QE, przyczem pro¬ wadnica T jest obracana zapomoca walka 92 i przekladni zebatej 93 z szybkoscia dwa razy mniejsza od szybkosci obraca¬ nia sie prowadnicy QE, poniewaz w przy¬ kladzie wykonania, przedstawionym na ry¬ sunku, prowadnice T stanowi jedna tyUdo polowa stozkowatej bryly obrotowej, któ¬ rej druga polowa tworzy odrebna prowad* nice F, wyliczajaca i okreslajaca moment strzalu. Walek 92 jest obracany za posred¬ nictwem walków 93 [94, walek zas 94 jesi sprzezony zapomoca przekladni 95 z wal¬ kiem 33 mechanizmu obliczajacego przy¬ szla! odleglosc do celu.Wzmiankowane powyzej skladowe wspólrzedne odleglosci, obliczone ze skla¬ dowych szybkosci zapomoca opisanych po¬ wyzej mechanizmów, mnozacych je przez czas lotu pocisku, sa dodawane do wspól- — 7 —rzednych poczatkowego polozenia celu za posrednictwem walków 81' i 84 oa-kz przez przekrecanie przelaczników 83 i 86 o war¬ tosc, odpowiadajaca wzmiankowanym po¬ wyzej wspólrzednym zmiany polozenia celu.Kazdy z suwaków 52' i 51' mechanizmu 35 nastawia czesci 86' i 83' przelaczników obrotowych 86 i 83, jak opisano powyzej, wspóldzialajace z czesciami tych prze¬ laczników, nastawianemi zapomoca mecha¬ nizmów mnozacych. Przelaczniki te roz¬ rzadzaja dzialaniem silników 96 i 98 me¬ chanizmów, okreslajacych zmiany odleglo¬ sci i azimutu, przyczem rozrzad ten jest uskuteczniany najlepiej zapomoca ukladu, opisanego ponizej i przedstawionego na fig. 5.W wyniku tego mechanizmowi, ustala¬ jacemu przyszle polozenie celu, przeka¬ zywane sa zgóry obliczone wspólrzedne polozenia celu, z których przyszla odle¬ glosc Rp i przyszly kat azimutu Ap moga byc okreslone na podstawie polozenia ka¬ towego kól zebatych 41' i 43'. Polozenie pierwszego z nich okresla obrót walka 33, a drugiego — obrót walka 40, odczytywa¬ ny jako azimut przyszlego polozenia celu na tarczach wskaznikowych Ap i Ap'. Do tych danych wprowadzone moga byc po¬ prawki na dzialanie wiatru, co uskutecznia sie zapomoca kólka recznego 104, które obraca magnesnice przekaznika 105 przy¬ rzadu Ap, przekazujacego przewodem 106 kat azimutu przyszlego polozenia celu od¬ biornikowi przy dziale.Rozpatrzenie dzialania mechanizmu, ustalajacego przyszle polozenie celu, wy¬ kazuje, ze mechanizm ten zamienia dwie wspólrzedne przyszlego polozenia celu dane w ukladzie prostokatnym na wspól¬ rzedne biegunowe, mianowicie odleglosc Rp i kat azimutu Ap, czyli, innemi slowy, mechanizm rozwiazuje zadanie z dwiema niewiadomemi zmiennemi jednoczesnie, u- rzadzenie zas, jako calosc, calkuje te rów¬ nania w sposób ciagly, czyli dziala w spo¬ sób ciagly, przyczem dokladne dane co do nastepnego polozenia celu sa otrzymywane bardzo szybko, aczkolwiek kazda zmiana jednej zmiennej powoduje odpowiednia zmiane drugiej zmiennej i odwrotnie.Wskutek tego oba silniki 96 i 98 dzialaja jednoczesnie, przyczem bieg kazdego z nich oddzialywa na bieg drugiego.Z rozpatrzenia wykresu, przedstawio¬ nego na fig. 6, wynika, ze, w celu osiagnie¬ cia najlepszych wyników, kazdy ze wzmiankowanych powyze j przelaczników obrotowych nie powinien rozrzadzac bie¬ giem jednego silnika, lecz najlepiej, gdy w zaleznosci od nastawienia tarcz 41 143 kaz¬ dy przelacznik obrotowy laczy sie to z jed¬ nym to z drugim silnikiem.Jezeli np. cel znajduje sie w miejscu T1 (fig. 6), to zmiane kata Ap latwiej jest zastapic odpowiednia zmiana wspólrzed¬ nej Yp, niz zmiana odleglosci Rp, podczas gdy zmiane odleglosci Rp latwiej jest za¬ stapic zmiana wspólrzednej Xp, niz zmiana kata Ap. Podobniez, gdy cel znajduje sie w miejscu T21 to zmiane kata Ap latwiej jest zastapic odpowiednia zmiana wspól¬ rzednej X, a zmiane odleglosci — zmiana wspólrzednej Y. Innemi slowy, pomiedzy punktami T1 i T2 silnik 98 nalezy odla¬ czyc odl przelacznika 86 i polaczyc z prze¬ lacznikiem 83, a silnik 96 przelaczyc od¬ wrotnie do powyzszego. Jako zasade moz¬ na ustalic, ze dla punktów, lezacych po¬ miedzy linjami L3 i L przelacznik 86 powi¬ nien rozrzadzac silnikiem 98, a przelacz¬ nik 83 — silnikiem 96, podczas gdy w wy¬ cinku pomiedzy linjami L i Lx sprzezenie powinno byc odwrotne. W wycinku L1 L2 panuja te same warunki, co i w wycinku L, L3,: z ta róznica, iz znaki sa odwrócone, to znaczy, ze silniki powinny biec w kie¬ runkach przeciwnych do poprzednich, a w wycinku L2 L3 warunki sa podobne do warunków w wycinku L, Lx z ta róznica, ze znaki sa równiez zamienione na odwrotne. — 8 —Na fig. S przedstawiono urzadzenie, u- skuteczniajace samoczynnie opisane po¬ wyzej przelaczanie silników; Przelaczniki 86, 86' i 83 i 83* rozrza¬ dzaja silnikami 96 i 98 za posrednictwem zespolu przekazników R, R± i R2. Ponadto urzadzenie to zawiera przelacznik obroto¬ wy 120. Przelacznik ten posiada kontakty L1 L19 L2 i L3, zapomoca których usku¬ tecznia sie przelaczanie silników, gdy urza¬ dzenie ma dzialac wedlug schematu, przedstawionego na fig. 6, wpoblizu linij, nachylonych pod katem 45° do osi wspól¬ rzednych, przyczem ramie 121 przelaczni¬ ka jest osadzone na walku 40, uwidocznio¬ nym na fig. 1. Dlugosc kazdego z pierscie¬ niowych kontaktów wycinkowych L, Llf L2, Z,3 jest nieco wieksza od luku, odpowiada¬ jacego katowi 90°, wskutek czego dzialanie kontaktów kazdej pary pokrywa sie ze so¬ ba w obrebie kilku stopni, jak to uwidocz¬ niaja zakreskowane strefy na fig. 6. Zapo¬ moca przekazników i?x — R2, których dzia¬ lanie jest powszechnie znane w elektro¬ technice i nie wymaga bardziej szczególo¬ wego opisu, rozrzad kazdym silnikiem mo¬ ze byc przekazywany dowolnemu z prze¬ laczników 86, 86* lub 83, 83', ponadto kie¬ runek biegu silników moze byc zmieniany na odwrotny w zaleznosci od polozenia ramienia 121, lecz w razie ustawienia te¬ go ramienia w polozenie, odpowiadajace którejkolwiek z zakreskowanych stref na fig. 6, silnik bedzie rozrzadzany nadal za¬ pomoca tego kontaktu wycinkowego, który rozrzad ten uskutecznial poprzednio, az do chwili przesuniecia sie ramienia 121 cal¬ kowicie na nastepny kontakt wycinkowy; powyzsze zjawisko zachodzi dzieki odpo¬ wiedniemu sprzezeniu ze soba obwodów przekazników. Powyzsze ma równiez na celu zapobiezenie zbyt raptownemu prze* laczaniti silników, gdy ramie 121 jest usta¬ wione lub waha sie wpoblizu polozenia, odpowiadajacego linjom, nachylonym pod katem 45° na fig. 6.Obsluga dzial musi wiedziec, w któ¬ rym wycinku znajduje sie kat, pod którym ma byc nastawione dzialo, przyczem war¬ tosc tego kata jest równa sumie wartosci kata polozenia przyszlego polozenia celu oraz poprawki tego kata. Poniewaz zarów¬ no kat polozenia przyszlego polozenia ce¬ lu jak i jego poprawka zaleza od poziomej odleglosci Rp do celu w przyszlem jego polozeniu oraz od wysokosci H, to nalezy obliczac sume tych czynników zapomoca wzmiankowanej juz prowadnicy bebnowej Q E w celu otrzymania kata podniesienia dla dziala. Odleglosc przyszla Rp, okre¬ slana obracaniem walka 94, mozna wiec wykorzystac do toowyzszego celu, przeno¬ szac obrót tego walka na walek 92, a przez to i na prowadnice Q£, F i T.Jak opisano powyzej, powyzsze pro¬ wadnice sa przesuwane w kierunku osio¬ wym w zaleznosci od wzniesienia celu za¬ pomoca walka 91; do tego przesuwu moze wiec byc wprowadzona odpowiednia po¬ prawka przez pokrecanie galki 107, przy¬ czem obrót walka 108 powoduje obracanie sie wycinka slimacznicy 109 i przesuw w kierunku osiowym walka 91 i ramki 90.Jezeli powierzchnia robocza prowadni¬ cy bebnowej, zapomoca której okresla sie wycinek i kat podniesienia dla dziala, zo¬ stala uksztaltowana wlasciwie, to prze¬ suw preta 112 bedzie odpowiadal wlasnie wlasciwemu katowi podniesienia dla dzia¬ la, to jest katowi polozenia nastepnego polozenia celu lacznie z poprawka. Prze¬ suw tego preta powoduje zapomoca zebni- cy i kólka zebatego 113 obrót przekaznika 114 i przekazanie obsludze dzial wzmian¬ kowanego powyzej kata podniesienia. W razie potrzeby moga byc zastosowane tar¬ cze wskaznikowe 115 i 115', wskazujace w przyblizeniu (115) oraz bardziej doklad¬ nie (115') wzmiankowany kat. Moze byc równiez wprowadzona poprawka do war¬ tosci tego kata zapomoca kólka recznego 116 i tarczy wskaznikowej 117. Obrót kól- - 9 —ka 116 powoduje obrót magnesnicy prze¬ kaznika 114, w celu wprowadzenia poza¬ danej poprawki do wzmiankowanego kata.Podobniez, jezeli prowadnica bebnowa F jest uksztaltowana wlasciwie, to prze¬ suw preta 118 bedzie odpowiadal danym, niezbednym do strzalu, które to dane moz¬ na przekazac obsludze dziala zapomoca przekaznika 119.Do tych danych równiez moga byc wprowadzane pozadane poprawki zapomo¬ ca kólka recznego 120 i tarczy wskazniko¬ wej 121, poniewaz obrót kólka 120 powo¬ duje odpowiedni obrót magnesnicy prze¬ kaznika 119, jak opisano powyzej.Powyzej opisane zostalo dzialanie i konstrukcja urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku, umieszczonego tuz przy dziale. Zwy¬ kle jednak, urzadzenie do kierowania o- gniem dzialowym znajduje sie w pewnej odleglosci od dziala i moze byc ustawione na innym poziomie. Nalezy wobec tego zaopatrzyc je w mechanizmy pomocnicze, wprowadzajace do danych obliczanych zapomoca tego urzadzenia, poprawki, u- wzgledniajace róznice w polozeniu urza¬ dzenia i dziala; poprawki te sa nazywane ponizej poprawka na paralakse azimuto- wa, czyli paralaksa azimutowa, oiraz po¬ prawka na paralakse w plaszczyznie pio¬ nowej, czyli paralaksa pionowa. Dogod¬ nym sposobem wprowadzania paralaksy azimutowej jest wprowadzanie poziomej odleglosci od baterji dzial do urzadzenia (w postaci skladowych wzdluz osi prosto- katnego< ukladu wspólrzednych) jako po¬ prawki polozenia opisanych wyzej suwa¬ ków 51', 52' mechanizmu obliczajacego przysizle polozenie celu tak, by poprawka ta zostala juz uwzgledniona w danych, o- kreslajacych to przyszle polozenie celu, aczkolwiek poprawka ta nie wplywa na dzialanie mechanizmu okreslajacego po¬ czatkowe polozenie celu. W tym celu zebni- ce 130 i 130', które obracaja kólka zebate 81, 81', sa zaopatrzone w gwint i nakreco¬ ne na sworznie nagwintowane 131, 131', dajace sie obracac w uchach 132' suwaków 78 i 79, posiadajacych ksztalt litery T.Zapomoca obracania galki nacinanej 133, osadzonej na sworzniu 131, mozna nasta¬ wiac zebnice 130' odpowiednio do wspól¬ rzednej skladowej Y odleglosci dziala od urzadzenia do kierowania ogniem dzialo¬ wym, a przez pokrecanie galki nacinanej 133' nastawia sie zebnice 130 odpowiednio do wspólrzednej skladowej X tejze odle¬ glosci.Paralakse pionowa mozna wprowadzic z latwoscia pokrecaniem galki 107 mecha¬ nizmu, obliczajacego poprawke kata polo¬ zenia przyszlego polozenia celu; w ten sposób paralaksa pionowa moze byc wpro¬ wadzana bez wplywu na dzialanie mecha¬ nizmu, okreslajacego poczatkowy kat po¬ lozenia celu.Aczkolwiek urzadzenie wedlug wyna¬ lazku jest przystosowane do kierowania ogniem dzialowym przy ostrzeliwaniu sa¬ molotów, lecacych na pewnej niezmiennej wysokosci, to mozna urzadzenie powyzsze stosowac równiez w razie lotu samolotu na zmiennej wysokosci. W tym przypad¬ ku wzmiankowana powyzej galka 107 i tarcza wskaznikowa 107' moze byc wyko¬ rzystana do wprowadzania odpowiednich poprawek do zmiennego wzniesienia celu.Inny sposób polega na tern, ze obsluga u- rzadzenia pozostawia kólka reczne 13 i 24 w tern polozeniu, w jakiem one znajdowa¬ ly sie w chwili zauwazenia zmiany wznie¬ sienia lecacego samolotu i utrzymuje wskazówki tarcz wskaznikowych Eo we wlasciwem polozeniu przez pokrecanie kólka recznego H. Urzadzenie bedzie obli¬ czalo obecne wzniesienie celu, przyjmujac jako zalozenie, iz szybkosc zmiany Ro po¬ zostaje stala podczas tego „nurkowania" samolotu. Wskutek tego urzadzenie okre¬ sla poczatkowe polozenie celu, w razie zas wprowadzenia odpowiednich popra¬ wek, w celu okreslenia przyszlego poloze- — 10 —nia celu, pocisk rozerwie sie dokladnie przy celu.Jak juz wspomniano powyzej, urza¬ dzenie wedlug wynalazku moze byc stoso¬ wane równiez przy kierowaniu ogniem dzialowym do celów ruchomych, posuwa¬ jacych sie po powierzchni ziemi lub po wodzie. W tym przypadku odlacza sie od urzadzenia zapomoca sprzegla 150 me¬ chanizm, okreslajacy wartosc H i laczy sie ze soba walki 30 i 19 zapomoca sprze¬ gla 151, czyli laczy sie mechanizm, obli¬ czajacy odleglosc do celu, ze skala ze¬ wnetrzna 16* tarczy Ho, której skala we¬ wnetrzna jest obracana za posrednictwem silnika 2, rozrzadzanego zapomoca przy¬ rzadu do okreslania odleglosci do celu. W ten sposób zamiast danych, dotyczacych wysokosci celu, do urzadzenia wprowadza sie dane, dotyczace odleglosci i przekazu¬ je sie je tarczy wskaznikowej Ho, nasta¬ wianej nastepnie w odpowiedni sposób zapomoca kólek recznych 13 i 24. Jezeli cel znajduje sie na tymze poziomie co i u- rzadzenie, to wskazówki Eo beda staly na serze, a skale zewnetrzne 23 i 23' tarcz Eo ustawia sie na zero obracaniem kólka recz¬ nego H.Urzadzenie wedlug wynalazku daje równiez rozwiazanie zagadnienia kierowa¬ nia ogniem dzialowym nawet wtedy, gdy cel znajduje sie na poziomie nizszym lub wyzszym od poziomu, na którym umieszczo¬ ne zostalo urzadzenie wedlug wynalazku.Aby w tym przypadku ulowic cel w po¬ le widzenia, lunete poszukujaca ET, oczy- wiscie, odpowiednio opuszcza sie lub pod¬ nosi, obracajac ja o pewien kat Eo, na¬ stepnie zas, odpowiedniem nastawieniem tarcz Ho i Eo zapomoca kólek recznych 13 i //, kat Eo jest wprowadzany do danych, obliczanych przez urzadzenie, przez co u- rzadzenie okresla samoczynnie róznice w polziomach celu i urzadzenia. Paralakse piojnowa oraz, paralakse aziinutowa mozna wprowadzic, w razie róznicy w poziomach i róznicy w azimucie celu i urzadzenia, w sposób opisany powyzej- PL