Przedmiotem wynalazku jest urzadze¬ nie, które umozliwia szybkie wyznaczenie na drodze mechanicznej potrzebnych przy zegludze powietrznej wielkosci, t. j, szyb¬ kosci i kursu samolotu, jak równiez szyb¬ kosci i kierunku wiatru, które wplywaja na te wielkosci, oraz oznaczenie kata wy¬ przedzania torped, niezbednego do torpe¬ dowania ruchomego celu z samolotu, Urzadzenie niniejsze sklada sie z przyrzadu celowniczego, który przy wia- domem wzniesieniu samoloti; pozwala na oznaczenie poziomej odleglosci i poziome¬ go kata pomocniczego celu w terenie lub tez ruchomego celu zarówno na poczatku jak i przy koncu danego okresu pomiaro¬ wego oraz z przyrzadu do rozwiazywania trójkatów podwónych, którego czesci skla¬ dowe, zaopatrzone w podzialki dlugosci i katów, nastawione stosownie do wskazan przyrzadu celowniczego, pozwalaja na bez¬ posrednie odczytanie szukanej szybkosci i kierunku kursu.Poniewaz na malych samolotach niemozna "pomiescic i zastosowac poziomych , dalekomierzy, przeto do oznaczania pozio¬ mej" odleglosci pomocniczego celu uzywa sie lunety, obracanej kolo pionowej osi, z pryzma, odbijajaca swiatlo, umieszczona u spodu i zwrotna na poziomej osi, W lune¬ cie ze wzgledu na pomiar pionowego kata celu jest umieszczona poziomnica, wzgled¬ nie sa zawieszone wahadlowo skrzyzowa¬ ne nitki; poza tern zas, aby dac moznosc logarytmicznego mnozenia tangensów tego kata przez wzniesienie samolotu ponad cel pomocniczy, luneta osadzona jest w ten sposób, ze z jednej strony zwroty tej pry¬ zmy przenosi sie zapomoca przekladni ze¬ batej o stosunku przeniesienia 2 : 1 na pa¬ re sprzezonych wycinków lukowych, przy- czem obrót jednego wycinka, wyposazone¬ go w raczke i wskaznik odpowiada logaryt- mowi tangensa kata obrotu drugiego wy¬ cinka; z drugiej strony kolista podzialka, osadzona wspólsrodkowo wzgledem pierw¬ szego wycinka lukowego i zwrotna rów¬ niez zapomoca raczki oraz zebatej prze¬ kladni, wykonana jest jako logarytmiczna podzialka wysokosci.Na rysunku jest uwidoczniony przy¬ klad wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia geometryczna pod¬ stawe pomiaru kursu i szybkosci samolotu oraz szybkosci wiatru, fig. 2 — geometrycz¬ na podstawe pomiaru kierunku i szybko¬ sci celu, przesuwajacego sie w poziomie prostolinijnie i jednostajnie oraz wyzna¬ czajacego dane, potrzebne do torpedowa¬ nia, fig. 3 — widok zgóry przyrzadu do mechanicznego rozwiazywania trójkatów podwójnych, fig. 4 — widok boczny, cze¬ sciowo zas przekrój optycznego przyrzadu celowniczego do oznaczania kierunku celu i jego odleglosci od samolotu, który leci na znanej wysokosci ponad celem, fig. 5 — rzut poziomy przyrzadu celowniczego z ukla¬ dem do wyznaczania kata wyprzedzania przy torpedowaniu.Przyjmuje sie punkt F± (fig, 1), jako rzut poziomy samolotu iia poczatku, a punkt F2 — przy koncu pomiaru, linje F1A1 wzglednie F2A2 — za osie podluzne samolotu, którego droga F^F^ przebyta w locie i bedaca nastepstwem wiatru boczne¬ go, zamyka kat K lotu, przyczem cel po¬ mocniczy Z znajduje sie na powierzchni ziemi lub morza. Jezeli obydwa trójkaty, utworzone przez samolot, jego rzut pozio¬ my i cel pomocniczy, to jest F'F^Z oraz F"F2Z wyobrazic sobie jako trójkaty obró¬ cone do poziomu, to otrzymuje sie stad poziome odleglosci celu pomocniczego od rzutu poziomego samolotu na poczatku i przy koncu pomiaru.F±Z = FtF1 tg. cPl = htg. ?! i F2Z = = F"F2 tg. jezeli cp1 oraz cp2 oznaczaja katy sytuacyj¬ ne celu pomocniczego wzgledem pionu.Dalej otrzymuje sie boczne katy celu po¬ mocniczego ax i a2 wzgledem drogi F1A1 samolotu wzglednie jego podluznej osi F2A2. Jezeli za czas pomiaru wezmie sie umyslnie T = 100 sek i odetnie sie na osi samolotu droge FXAV przebyta w powie¬ trzu bez wiatru jako stokrotna wlasna szybkosc, to otrzyma sie odcinek A±F2 = T. c czyli droge, przebyta przez wiatr w ciagu okresu pomiarowego T, jako stokrot¬ na szybkosc wiatru c, oraiz kat o = F1i41/r2, jako boczny kat wiatru wzgledem osi sa¬ molotu, podczas gdy odcinek F±F2 = T. v wystepuje jako stokrotna szybkosc lotu.Wielkosc v, k, c, o, niezbedne przy ze¬ gludze samolotu, daja sie wyznaczyc bez wykonywania rachunków zapomoca mecha¬ nicznego przyrzadu do rozwiazywania po¬ dwójnych trójkatów (fig. 3), jezeli znane sa poziome odleglosci FXZ i F2Z, jak rów¬ niez katy poziome a± i a2 celu pomocnicze¬ go na poczatku i na koncu pomiaru. Przy^ rzad ten sklada sie z linijki 24, przedsta¬ wiajacej os F1A1 samolotu, i zaopatrzonej w podzialke dlugosci (podzialke szybkosci - 2 -wlasnej), do której przymocowany jest czop Fv-'który przedstawia spód samolotu, oraz tarczy podzialowej 25 katów pozio¬ mych. Naokolo czopa Fx osadzona jest ob¬ rotowo linijka 26, wyposazona w podzial- ke odleglosci poziomych; linijke mozna za¬ cisnac zapomoca skrzydlatej nakretki 25a w ustalonem polozeniu. Linijki 26 i 24 po¬ siadaja suwaki 27 i 30, zaopatrzone we wskazniki, które zapomoca srub zacisko¬ wych 27a i 30a daja sie ustalac w nasta- wionem polozeniu. Na kazdym z tych su¬ waków na czopach Z i A sa umocowane tarcze 28 i 31 do oznaczania katów pozio¬ mych. Na tych czopach sa osadzone obro¬ towo zaopatrzone w podzialke linijki 29 i 32, które zapomoca skrzydlatych nakretek 28a i 31a mozna zacisnac na tarczy, jaka sie nad niemi znajduje. Linijka 29, zaopa¬ trzona w podzialke odleglosci poziomych, posiada zaciskany suwak 33, wyposazony we wskaznik. Na czopie F1 osadzona jest obrotowo jesizcze linijka 34, która podob¬ nie jak linijka 32 posiada podzialke szyb¬ kosci i daje sie niezaleznie od linijki 26 nastawiac wzgledem tarczy 25 i zaciskac zapomoca umieszczonej pod nia skrzydla¬ tej nakretki 256.Przyrzadu tego uzywa sie w ten spo¬ sób, ze wskaznik suwaka 30 ustawia sie na linijce 24 wedlug szybkosci wlasnej samo¬ lotu i zaciska, poczem nastawia sie linijke 26 zapomoca jej krawedzi, skierowanej poprzez srodki czopów F1 i Z wedlug po¬ ziomego kata ax na podzialce tarczy 25 i w tern polozeniu zaciska. Teraz nastawia sie suwak 27 tej linijki zapomoca jej wskaznika tia odleglosc pozioma FXZ i za¬ ciska, podczas gdy linijka 29 nastawia sie zapomoca jej krawedzi mierniczej, skiero¬ wanej przez srodek czopa Z wedlug rózni¬ cy obydwóch katów poziomych a2 i ax na podzialce tarczy 28 i na niej zaciska.Teraz ustawia sie wskaznik suwaka 33 na wspólna odleglosc pozioma ZF2 i jest sie w moznosci zarówno krawedz miernicza linijki 34, jak i krawedz linijki 32 umiescic na zaznaczonym punkcie F2, przez co o- trzymuje sie z jednej strony rzeczywista szybkosc V samolotu (na linijce 34), jak równiez szybkosc wiatru (na linijce 32), jednoczesnie równiez kat kursu K i kat boczny wiatru o.Jednak, aby wyznaczyc odleglosci po¬ ziome FXZ i F2Z, jak równiez katy pozio¬ me celu pomocniczego wzgledem osi samo¬ lotu przy znanej jego wysokosci h ponad celem pomocniczym/potrzebny bylby przy¬ rzad celowniczy, któryby przez samo skie¬ rowanie na cel podawal bez rachunku odle¬ glosc pozioma FZ, jako iloczyn z wysoko¬ sci i tangensu kata sytuacyjnego cp celu po¬ mocniczego wzgledem pionu, a wiec po¬ dobnie jak przy suwaku rachunkowym na podstawie mnozenia logarytmicznego. Taki przyrzad (fig. 4 i 5) sklada sie z oprawy lunety 2, obracanej kolo pionowej osi X w otworze plyty podstawowej 1, ustawionej poziomo; oprawa ta wyposazona jest w kok) poziome 2a, które sluzy do odczyty¬ wania katów poziomych ax i a2, wzietego pod obserwacje celu pomocniczego zapo¬ moca wskazówki la, umieszczonej na ply¬ cie podstawowej. W tej oprawie osadzona jest odbijajaca swiatlo pryzma 4, obracana na poziomych czopach 3, 3*, która smuge promieni równoleglych, padajaca ukosnie zdolu, odbija w strone pryzmy 5; ta ostat¬ nia odchyla te smuge pionowo wgóre, aby ja zapomoca objektywu 6 polaczyc w obraz celu w jego plaszczyznie ogniskowej. Aby dokladnie utrzymac pionowo os objekty¬ wu, w [plaszczyznie ogniska tego objekty¬ wu jest umieszczona poziomnica 7, która zarazem dziala, jak soczewka zbierajaca i której banke powietrza widac wspólnie z obrazem celu w okularze 8, majacym wspólne ognisko z objektywem. Oprawka pryzmy 4 polaczona jest stale z wycinkiem zebatego kola 9, z którem zazebia sie in¬ ny wycinek zebaty 11 z obwodem podzia¬ lowym o promieniu dwa razy mniejszym; — 3 —wycinek ten jest obracany kolo osi 10, równoleglej do osi czopów. 3, .3'. Wycinek ten polaczony jest z wycinkiem lukowym 12, który zapomoca dwóch bardzo cienkich ulozonych obok siebie tasiem stalowych 13, 14 sprzezony jest w znany sposób z drugim wycinkiem lukowym 15 dzieki temu, ze ta¬ smy te opasuje równiez ten ostatni wycinek wzdluz pewnej czesci jego obwodu i to w kierunku wprost przeciwnym wycinka luko¬ wego 15, którego kat zwrotu odpowiada lo- garytmowi tangensa kata zwrotu przeciwle¬ glego wycinka 12, umocowanego na wale 16f osadzonym wewnatrz oprawy lunety równolegle do osi 10 i dajacym sie obracac zapomoca raczki 17, polaczonej ze wska¬ zówka 18. Na wale 16 osadzona jest luzno tarcza 19 z podzialka na obwodzie, zaopa¬ trzona w uzebienie kola czolowego, z któ- rem zazebia sie kólko zebate 20, osadzone na wale 22, który zaopatrzony jest w racz¬ ke 21 obracana wewnatrz oprawy lunety równolegle do walu 16.Stosowanie tego przyrzadu optycznego odbywa sie w ten sposób, ze przez obrót raczki 21 ustawia sie znana wysokosc lotu ponad celem pomocniczym zapomoca przy¬ mocowanego do oprawy wskaznika wyso¬ kosci 23 na logarytmicznej podzialce koli¬ stej tarczy podzialowej 19 a nastepnie przez obrót srodkowej raczki 17 nastawia sie cel pomocniczy, jaki ukazuje sie w oku¬ larze, ostro na banke w poziomnicy 7, po- czem otrzymuje sie pozioma odleglosc F^Z cehi pomocniczego na poczatku, wzglednie odleglosc F2Z przy koncu 100 sekundowe¬ go okresu (pomiarowego na podzialce loga¬ rytmicznej przez odczyt zapomoca wska¬ zówki 18, trwale polaczonej z raczka 17.Jednoczesnie otrzymuje sie kat poziomy ax z poczatku wzglednie kat a2 z konca o- kresu pomiarowego, obserwowanego celu pomocniczego Z wzgledem osi aeroplanu przez odczytanie skali katów poziomych Za zapomoca wskazówki la, tak ze wyznaczo¬ ne zostaja wszystkie dane, jakie trzeba przeniesc na przyrzad do rozwiazywalna podwójnych trójkatów wedlug fig. 3.Przyrzady te, przedstawione na iig. 3 — 5 daja sie zastosowac równiez do wyzna¬ czania kata wyprzedzania torped, jakie maja byc wypuszczane z samolotu przy znanej szybkosci lotu, posuwajacego sie w prostej linji ze stala szybkoscia.Nalezy wiec najpierw wyznaczyc szyb¬ kosc i kierunek kursu o samolotu, który w okresie pomiarowym przebywa droge ZXZ2 = u. T. Trzeba zatem na zasadnie geometrycznej, przedstawionej na fig, 2, o- kreslic zapomoca przyrzadu celowniczego wedlug fig. 4 i 5 na poczatku i na koncu pewnego okresu pomiarowego, na który najlepiej przyjac sto sekund, zarówno po¬ ziome odleglosci celu F1Z1 i F2Z2f jak i katy boczne at i a2 celu.Tecztery dane przenosi sie najpierw na przyrzad do rozwiazywania podwójnych trójkatów w ten sposób, ze wzgledem linij¬ ki 24, ulozonej w kierunku krtu nastawia sie wedlug kata at na tarczy podzialowej 25 linijke 26 i ustala ja, a wskaznik na su¬ waku 27 ustawia na poziomej odleglosci celu FrZ1% poczem ustala sie linijke 29 we¬ dlug kata a2 lub ax na tarczy podz&lo^ej 28, natomiast suwak 33 tej linijki wraz z jej wskaznikiem nastawia sie na pozioma odleglosc celu F2Z. Jezeli teraz przylozy sie linijke 34 do tego przesuwanego wskaz¬ nika, to odczytana na nim odleglosc F1F2 bedzie sie równala zmianie odleglosci, jaka powstala w okresie pomiarowym T, a wiec przy T = 100 sek równa sie stokrotnej szybkosci wzglednej. Jezeli wskaznik su¬ waka 30 ustawi sie na ^tokrotnosc szybko¬ sci lotu, a linijke 32 nalozy równiez na punkt F2, pokazany wskaznikiem suwaka 33, to otrzymuje sie kat kursu wzgledem osi samolotu na tarczy podzialowej 31, podczas gdy odczyt na linijce 32 daje sto- krotnosc szybkosci c.Przez to samo jest juz jednak dany kat wyprzedzania % torpedy najkorzystniejsay -— 4 —przy prostapaufeim uderzeniu vtorpedy w cel, poniewaz przy danej szybkosci w .tor¬ pedy *TJ ^ r r-i \) M ,X .* } ¦;. r - u ¦; •¦ ~ ", :. - \ i :¦"-A ' Jezeli zakon w os samolotu wprowadzi sie pozioma linijke 35, zaopatrzona w po- rffialke szybkosci (fig. 5), umocowana na plycie podstawowej 1 optycznego przyrza¬ du celowniczego i nalozy na nia zaciskany suwak 36, wyposazony we wskaznik E, a w kierunku przesuwania — prostopadle ra¬ mie 37 z podzialka szybkosci, które to ra¬ mie posiada równiez zaciskany suwak 38, zaopatrzony we wskaznik E^ i srube zaci¬ skowa 40, to uzyskuje sie moznosc natych¬ miastowego nastawienia optycznego przy¬ rzadu celowniczego na kat wyprzedzania r, a to przez przylozenie do kreski podzialki, zaznaczonej wskaznikiem Ex krawedzi li¬ stwy 39, która umocowana jest na oprawie 2, przepuszczonej przez srodek obrotu, i lezacej w pionowej plaszczyznie celowania.Moznosc ustalenia przyrzadu celowniczego uzyskuje sie zapomoca sruby zaciskowej 40, skoro tylko suwak 36 zostanie nasta¬ wiony na linijce 35 na szybkosc torpedy w, a suwak 38 — na linijce 37 na szybkosc celu u i w tern polozeniu zostanie zacisnie¬ ty. Przed ponownem wycelowaniem do ce¬ lu zapomoca przyrzadu celowniczego, na¬ stawionego do osi samolotu pod katem wy¬ przedzania r, nalezy zmienic kurs samolotu o kat 90 — a, aby wypuscic torpede w tej chwili, gdy w punkcie Z3 ukaze sie cel, aby zostal trafiony pod katem prostym. Jak wi¬ dac, mozna równiez opuscic linijke 39, je¬ zeli przyrzad ma sluzyc jedynie do wyzna¬ czania kata wyprzedzania torped. PL