Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie do samoczynnego ustalania ele¬ mentów koniecznych do ostrzeliwania sta¬ le sledzonego celu, przyczem nie uzywa sie innych urzadzen pomocniczych oprócz do¬ wolnego przyrzadu do pomiaru wysokosci (przy ostrzeliwaniu celu znajdujacego sie w powietrzu) lub przyrzadu do pomiaru od¬ leglosci (przy ostrzeliwaniu celu porusza¬ jacego sie na ziemi).Urzadzenie wykonane w mysl niniej¬ szego wynalazku jest zbudowane tak, ze moze byc uzywane bezposrednio przy dzia¬ le, jako przyrzad celowniczy, albo moze byc umieszczone w innem miejscu jako cen¬ tralny przyrzad dla dowódcy, któremu przyrzad ten podaje samoczynnie w chwili wystrzalu wszystkie potrzebne elementy balistyczne, przenoszone potem w dowolny sposób na poszczególne dziala w formie ko¬ mendy.Przy konstrukcji omawianego przyrza¬ du przyjeto, ze cel nie zmienia swej wyso¬ kosci od chwili wystrzalu do chwili trafie¬ nia i ze porusza sie w tym okresie po linji prostej z szybkoscia jednostajna. To znane zalozenie umozliwia skonstruowanie przy¬ rzadu celowniczego na zasadzie okresleniaruchu celu jako funkcji zmiany topogra¬ ficznej odleglosci X celu, kata polozenia t i ruchu tocznego s oeltL Zasade wynalazku 1 jej zastosowanie przedstawiono dla przykladu schematycz¬ nie na rysunkach, przyczem fig. 1 i 2 przed¬ stawiaja zasade nowego sposobu i nowego urzadzenia, podczas gdy fig. 3 przedstawia prosty przyklad wykonania przyrzadu dla dowódcy, nadajacego sie do specjalnych dzial przeciwlotniczych lub do zwyklych dzial polowych, przystosowanych do o- strzeliwania samolotów, lub wreszcie jako przyrzad celowniczy 6o ostrzeliwania sa¬ molotów.Zalozenie niezmiennosci wysokosci lotu celu umozliwia: 1. Wyrazenie wysokosci lotu celu w postaci nomogramu szeregu krzywych róz¬ nych wysokosci lotu h celu w zaleznosci od topograficznej odleglosci x celu i kata polozenia t podlug równania h=f (x, t ), przyczem nomogram ten moze byc wykre¬ slony w ukladzie spólrzednych bieguno¬ wych albo prostokatnych i w dowolnej ska¬ li (1/50000, 1/40000, 1/25000 i t. d.). 2. Polaczenie nomogramu znajdujace¬ go sie na tarczy 1 (fig. 1) z luneta 2, któ¬ ra porusza sie przy celowaniu do samolotu w zaleznosci od kata polozenia t. 3. Pomiar wysokosci lotu celu zapo¬ moca przyrzadu do mierzenia wysokosci i sledzenia krzywej nomogramu odpowiada¬ jacej tej wysokosci zapomoca wskaznika 4.Przy stalem sledzeniu lecacego celu przez lunete 2 (fig. 1), nastawiana zapomo¬ ca kólka recznego 3 sprzezonego ze slima¬ kowa przekladnia lunety, luneta obraca sie w zaleznosci od kata polozenia t jednocze¬ snie z nomogramem wyrysowanym na tar¬ czy 1, a jezeli jednoczesnie sledzi sie za¬ pomoca wskaznika 4 krzywa nomogramu, odpowiadajaca wysokosci lotu celu, to wskaznik wskazuje bez przerwy topogra- * ficzna odleglosc x celu, przyczem ruch wskaznika 4 odbywa sie w zaleznosci od zmian topograficznej odleglosci A x celu, wzglednie tej skladowej drogi celu, która lezy w plaszczyznie pionowej. Wskaznik 4 przesuwa sie recznie wzdluz jednej ze srednic tarczy 1 zapomoca walu srubowego 10 i korbki recznej 5. Ze wskaznikiem 4 jest polaczone kólko cierne 6, które poru¬ sza sie z nim razem wzdluz srednicy tar¬ czy ciernej 7, sprzezonej z przekladnia 8 i 9 mechanizmu kierunkowego i obracaja¬ cej sie w czasie celowania w zaleznosci od bocznego ruchu s celu.Przy celowaniu jeden z obslugi dziala nastawia nieprzerwanie ostrze wskaznika 4 na odnosna wysokosc lotu celu, odmie¬ rzona zapomoca dowolnego przyrzadu, wo¬ bec czego wal srubowy 10 (uruchomiany zapomoca recznej korbki 5) obraca sie w zaleznosci od tej skladowej A x drogi lotu celu, która lezy w plaszczyznie pionowej, a kólko cierne 6 obraca sie w zaleznosci od bocznej skladowej A s drogi lotu celu. Z walem 10 jest polaczona tarcza cierna 11, a z walem 12 (wprawianym w ruch przez kólko 6) tarcza cierna 13, tak ze tarcza 11 obraca sie w zaleznosci od skladowej A x, a tarcza 13 w zaleznosci od skladowej A s. Wzdluz srednic tarcz 11 i 13 przesu¬ waja sie kólka cierne 14 i 15 w zaleznosci od czasu przelotu l pocisku, a waly 16 i 17, polaczone z temi kólkami, obracaja sie w zaleznosci od funkcji / (A x.t) i / ( A s.t).Do przesuwania kólek ciernych 14 i 15 w zaleznosci od czasu przelotu / pocisku slu¬ zy korbka reczna 18, dzialajaca na prze¬ kladnie slimakowa 19 i wal srubowy 21.Odnosny czas przelotu pocisku odczytuje sie w chwili celowania na nomogramie wy¬ sokosci lotu celu, narysowanym w ukladzie spólrzednych prostokatnych jako funkcja topograficznej odleglosci x i czasu przelo¬ tu pocisku. Nomogram ten jest nawiniety na plaszcz bebna 20, z którym jest pola¬ czone kolo slimakowe 19. Wzdluz bebna 20 porusza sie w zaleznosci od topograficznej odleglosci x wskaznik 22, który otrzymuje — 2 —nich od walu srubowego 10 zapomoca kól zebatych 23. Do nastawiania czasu przelo¬ tu pocisku wyznacza sie specjalnego czlo¬ wieka, który, obracajac beben 20, uzgad¬ nia te krzywa, która odpowiada wysokosci lotu celu, z ruchomym wskaznikiem 22.Srednice tarcz 1 i 7 oraz dlugosc bebna 20 sa wykonane w tej samej skali, wskutek czego przesuniecia wskazników 4 i 22, kól¬ ka ciernego 6 oraz obrót tego ostatniego sa proporcjonalne do topograficznej odleglo¬ sci poruszajacego sie celu.Fig. 2 przedstawia schematycznie urza¬ dzenie do kierowania ogniem dzial lado¬ wych i okretowych, rózniace sie od po¬ przednio opisanego tylko tern, ze zastoso¬ wano tu optyczny przyrzad A do mierzenia topograficznej odleglosci x celu.Skladowa drogi A x celu w plaszczy¬ znie strzalu oznacza sie w tym wypadku w ten sposób, ze przy zmianie odleglosci to¬ pograficznej x celowniczy, obslugujacy lu¬ nete, wprawia w ruch wskazówke 25. Inny obslugujacy obraca korbke 26, uzgadnia¬ jac polozenie wskaznika 27 na odcinku 28 ze wskazówka 25, wskutek czego obraca sie takze wal 29 z tarcza cierna 30, (która od¬ powiada tarczy 11 na fig. 1), a widelki 31 przesuwaja kólko cierne 32 wzdluz sredni¬ cy tarczy ciernej 33 (która odpowiada tar¬ czy 7 na fig. 1), w zaleznosci od zmian od¬ leglosci topograficznej a X, wzglednie proporcjonalnie do tej skladowej drogi ce¬ lu, która lezy w plaszczyznie pionowej.Przy sledzeniu celu, przyrzad do mierzenia odleglosci obraca sie (pod dzialaniem korb¬ ki recznej 24) wzgledem nieruchomej tar¬ czy ciernej 33 w zaleznosci od bocznego ruchu celu s, wskutek czego kólko cierne 32 obraca sie wraz z walem 34 i polaczona z nim tarcza cierna 35 (odpowiadajaca tar¬ czy 13 na fig. 1) w zaleznosci od sklado¬ wej bocznej drogi celu A s.Na fig. 3 przedstawiono inne urzadze¬ nie do wyznaczania elementów strzalu, przyczem urzadzenie to moze sluzyc jako aparat dowódcy albo jako przyrzad celow¬ niczy, który mozna umiescic wprost na dziale.Zestaw pryzmatów lunety panoramowej 36 (niestanowiacej przedmiotu niniejszego wynalazku) wprawia sie w ruch zapomoca korb recznych 37 i 38. Do sledzenia celu potrzeba obracac zestaw pryzmatów tej lu¬ nety w plaszczyznie poziomej i pionowej, przyczem wlasciwy aparat dowódcy pozo¬ staje w spoczynku tak, ze obslugiwanie te¬ go urzadzenia jest bardzo latwe. Do obra¬ cania pryzmatów lunety w plaszczyznie pionowej sluzy korbka reczna 38, wal 39, kola zebate 40, 41, 42, 43, wal wydrazony 44, kola zebate 45 i 46, sruba 47, dalej po¬ sredniczy znany juz przyrzad do mierzenia wysokosci 48, 49, 50 i 51 (mogacy zastapic nomogram tarczy /, wskaznik 4 i korbke reczna 5 ze sruba 10 w wykonaniu wedlug fig. 1), kola stozkowe 52 i 53 oraz wal 54.Jednoczesnie z korbka reczna 38 obraca sie równiez tarcza cierna 55, osadzona na wale 39, dalej waly 59 i 60, wprawiane w ruch przez wal wydrazony 44 zapomoca kól róznicowych 61, 62, 63 i kól stozko¬ wych 64, 65, oraz wal 56, otrzymujacy ruch za posrednictwem kól stozkowych 57, 58.Wal 56 przechodzi w srube, na której prze¬ suwa sie wzdluz srednicy tarczy ciernej 66 nakretka 67 z kólkiem ciernem 68. Na sru¬ bowym wale 59 przesuwa sie wskaznik 70 wzdluz bebna 69, wyznaczajacego czas trwania przelotu pocisku; z walu tego przenosi sie ruch za posrednictwem walu 72 i kól stozkowych 73, 74, 75, 76 na srube 71, wzdluz której przesuwa sie wskaznik 77 bebna 78 wyznaczajacego katy podniesie¬ nia.Na plaszczu 69 znajduje sie nomogram krzywych czasów przelotu pocisków, nary¬ sowany w ukladzie spólrzednych prosto¬ katnych jako funkcja odleglosci poziomej x i czasu przelotu pocisku l wedlug rów¬ nania h=l fx, l). Na plaszczu bebna 78 znajduje sie podwójny nomogram, zawie- — 3 -*rajacy szereg krzywych, bedacych funk¬ cjami odleglosci poziomej x i kata podnie¬ sienia i podlug równania h=f (x, i ), o- raz drugi szereg krzywych, bedacych funkcjami odleglosci poziomej x i wyso¬ kosci h podlug równania c=f (x, h).Ruch obrotowy walu 60 przenosi sie zapomoca podwójnego kola stozkowego 79 na wal róznicowy 80 zaopatrzony w srube, a zapomoca walu 82 i kól stozkowych 83, 84 na wal 81. Na srubie walu 80 przesuwa sie wzdluz srednicy odcinka ciernego 85 nakretka 86 z kólkiem ciernem 87, pod¬ czas gdy wzdluz srednicy kola azymuto- wego 89 przesuwa sie na nagwintowanej czesci walu 81 wskaznik piszacy 88.Przy nastawianiu odmierzonej wysoko¬ sci lotu celu na przyrzadzie wysokoscio¬ wym 47, 48, 49 , 50 i 51 oraz przy celowa¬ niu, przesuwaja sie nakretki 67, 86 oraz wskazniki 70, 77, 88, w zaleznosci od topo¬ graficznej odleglosci x.Obracajac korbke reczna 37 przestawia sie pryzmaty lunety 36 w kierunku pozio¬ mym, przyczem tarcza 66 obraca sie jed¬ noczesnie w zaleznosci od ruchu boczne¬ go celu s; obrót ten przenosi sie na kolo azymutowe 89 za posrednictwem walów 90 i 91)f kól stozkowych 93, 94, 95, 96 i kól róznicowych 97, 98, 99.Wskutek jednoczesnego przesuwania sie nakretki 67 i wskaznika 88 w zalezno¬ sci od topograficznej odleglosci celu oraz wskutek obrotu tarczy ciernej 66 i kola azymutowego 89 w zaleznosci od boczne¬ go celu, obraca sie kólko cierne 68 w za¬ leznosci od skladowej bocznej drogi lotu celu, a wskaznik piszacy 88 rysuje na ko¬ le azymutowem 89 droge samolotu w od¬ powiedniej skali. Obrót kólka ciernego 68 przenosi sie przez waly 100, 101, 102 oraz odnosne przekladnie na tarcze cierna 103, przyczem wzdluz jej srednicy oraz wzdluz srednicy tarczy 55 przesuwa sie nakretka 104, posiadajaca kólka cierne 105 i 106.Nakretka 104 przesuwa sie przy obrocie bebna 69 pod dzialaniem walu 107 z prze¬ kladnia 108, 109, polaczona z walem korb¬ ki recznej 110 posiadajacym slimak, który zaczepia sie z kolem slimakowem 111, beb¬ na 69.Jezeli beben 69 obraca sie w ten spo¬ sób, ze ostrze wskaznika 70 pozostaje cia¬ gle na krzywej odpowiadajacej wysokosci lotu celu, to nakretka 104 przesuwa sie jednoczesnie proporcjonalnie do czasu przelotu pocisku, wskutek czego kólko cierne 105 obraca sie wraz z walem 112 w zaleznosci od A x.t, a kólko 106 z walem 113 w zaleznosci od A s.t. Na koncu wa¬ lów 112 i 113 znajduja sie tarcze 114 i 115 posiadajace kreski; Do wyznaczania wy¬ przedzania bocznego i odleglosciowego przy pomocy tarcz 114 i 115 sluzy maszy¬ na napedowa 116 o stalej ilosci obrotów, wprawiajaca w ruch dwie tarcze cierne 117 i 118. Wzdluz srednic tych tarcz sa o- sadzone swobodnie na walach 112 i 113 wydrazone waly 119 i 120, a na koncach tych ostatnich sa umocowane pierscienie 121 i 122, tez posiadajace kreski. W po¬ dluznych zlobkach walów 119 i 120 prze-' suwaja sie kólka cierne 127 i 128 zapomo¬ ca nakretek 125, 126 i srub obracanych za¬ pomoca korb recznych 123, 124. Zapomo¬ ca tych kólek ciernych 127, 128 maszyna napedowa 116 nadaje taki ruch walom wydrazonym, ze ich szybkosci katowe i kierunek obrotu odpowiadaja szybkosciom katowym i kierunkowi obrotu walów 112 i 113, co mozna stwierdzic, obserwu¬ jac obrót tarcz 114 i 115 oraz pier¬ scieni 121 i 122. W tych warunkach wiel¬ kosc przesuwu nakretek 125 i 126 jest pro¬ porcjonalna do szybkosci katowych tarcz 114 i 115, wzglednie do wyprzedzenia bocznego i odleglosciowego.Wyprzedzenie odleglosciowe A x.t przenosi sie z walu korby recznej 123 na wskazniki 70, 77 bebnów 69 (czasów prze¬ lotu pocisku) i 78 (katów podniesienia i od- tykania) zapomoca czolowych kól zeba* -_ A --tych 129, 130 i przekladni róznicowej 61, 62, 63 oraz na nakretke 86 i kólko cierne 87 zapomoca kól stozkowych 134, 135 i przekladni róznicowej 135, 136, 79.Wyprzedzenie boczne A s.t przenosi sie..a walu korby recznej 124 na wal 137 kólka ciernego 87 zapomoca walu 138 i kól stozkowych 139, 140^141, 142. Wskutek obrotu kólka ciernego 87 obraca sie odci¬ nek 85 i kat wyprzedzenia bocznego pro¬ porcjonalnie do iloczynu A s.t i obrót ten przenosi sie przez zeby odcinka na krzyz przekladni róznicowej 98 tak, ze kolo azy- mutowe 89 ustawia sie na punkt trafienia w cel, przyczem punkt ten wskazuje na skali azymutowej wskazówka 145.Kat podniesienia otrzymuje sie w ten sposób, ze beben 78 obraca sie pod dziala¬ niem kólka recznego 143 i przekladni sli¬ makowej 144, przyczem ostrze wskaznika 77 jest ustawione na odnosnej krzywej wysokosci lotu celu, a kat odczytuje sie na skali, której na schemacie nie pokazano.Na ostrzu wskaznika 77 odczytuje sie jed¬ noczesnie odnosne odtykanie.Czas e, t. j. czas (wyrazony w sekun¬ dach), który uplywa od chwili wydania rozkazu do wystrzalu, nastawia sie przed¬ tem, obracajac plaszcz bebna 69 wzgle¬ dem wskaznika 146, który jest narysowa¬ ny na powierzchni bebna.Jezeli opisany przyrzad jest umie¬ szczony wprost na dziale jako przyrzad celowniczy, to przy obrocie bebna 78 po¬ chyla sie równiez lufa dziala odpowiednio do kata podniesienia, a ten, który obslugu¬ je tarcze azymutowa $9, ustawia dzialo (zapomoca odpowiedniego mechanizmu) w zwiazku ze wskaznikiem 145 w kierunku bocznym na punkt trafienia w cel.Na fig, 3 nie przedstawiono urzadzenia do poprawiania bledu wyprzedzenia bocz¬ nego, powstajacego wskutek tego, ze odci¬ nek cierny 85 obraca sie zapomoca kólka ciernego 57, to znaczy na drodze lukowej, podczas gdy cel porusza sie w mysl zalo¬ zenia po linji prostej. Poprawke te mozna jednak latwo uskutecznic przez odpowied¬ nia zmiane odnosnej przekladni. Opisane schematy przedstawiaja tylko przyklady wykonania przedmiotu wynalazku, w prak^ tyce mozna oczywiscie zastosowac takze inne urzadzenie i mechanizmy w celu osia-* gniecia tego samego celu, który podaje ni¬ niejszy wynalazek. PL