Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych, N-podstawionych pochodnych 3-/3- lub 4-pirydyloalkilo/4ndolu, które wykazuja zdolnosc selektywnego hamowania dzialania enzymu synte- tazy tromboksanowej, nie hamujac przy tym znacz¬ nie dzialania enzymów syntetazy prostacyklinowej i cyklooksygenezy. Z tego powodu omawiane zwiazki sa uzyteczne np. w leczeniu zakrzepów, niedokrwiennych chorób serca, udarów, chwilo¬ wych ataków niedokrwienia, migreny, raka oraz cukrzycowych powiklan naczyniowych.Sposób wedlug wynalazku wytwarzania nowych 3-/3- lub 4-pirydyloalkilo/'indoli o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom wodoru, grupe C^-C^alr kilowa, grupe C8-C7-cykloalkilowa lub grupe feny- lowa, Ra oznacza atom wodoru, grupe Ci-C^alka- lowa, grupe Ci-C^alkoksylowa lub atom chlorow¬ ca, R8 oznacza atom wodoru lub grupe Ci-C^alki- lowa, X oznacza grupe o wzorze -/CH/2- lub gru¬ pe o wzorze CH^CH/CH^- a Z oznacza grupe 3- lub 4-pirydylowa, oraz ich farmaceutycznie do¬ puszczalnych soli polega na poddaniu zwiazku o wzorze 2, w którym R1, Rs, R8 i Z maja wyzej podane znaczenie, w obecnosci zasady, reakcji ze srodkiem alkilujacym o wzorze C!H2 = C/R4/Y, w którym R4 oznacza atom wodoru lub grupe mety¬ lów^, a Y oznacza grupe cyjanowa lub grupe -COO/C1-C4-alkilowa/, a nastepnde hydrolizie gru¬ py cyjanowej lub grupy nCOO/Ci-C^alkilowej/ do grupy -COOH i na ewentualnym przeksztalceniu 30 10 15 20 25 otrzymanego zwiazku o wzorze 1, w znany sposób, w jego farmaceutycznie dopuszczalna sól.Reakcje prowadzi sie na ogól poddajac zwiazek o wzorze 2 reakcji z pochodnymi akrylowymi roz¬ puszczonymi w odpowiednim rozpuszczalniku, np. dioksanie lub czterowodorofuranie. Nastepnie doda¬ je sie mocna zasade organiczna, np. wodorotlenek benzylatrójmetyloaminiowy w metanolu (nazwa handlowa „Triton B"), i otrzymany roztwór albo miesza sie w temperaturze pokojowej, albo, w za¬ leznosci od potrzeby, ogrzewa sie do wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu okolo 6 godzin. Grupe cyjnowa lub grupe -CX0/C1^4-alkilowa/ pochodza¬ ca od podstawnika Y we wzorze CH2 = C/R4/Y poddaje sie nastepnie hydrolizie np. hydroLizie al¬ kalicznej do grupy -OOOH. Produkt wyodrebnia sie nastepnie i oczyszcza znanymi metodami.Zwiazki o wzorze 2, w którym R1, R* R8 i Z maja wyzej podane znaczenie, mozna otrzymac sposobami zilustrowanymi na schematach li 2.Zwiazki o wzorze 2, w którym R8 oznacza grupe C1-C4-alkilowa mozna otrzymac równiez w sposób przedstawiony na schemacie 3. We wzorach 2, 3, 4, 5, 6, 7 i 8 wystepujacych w schematach 1, 2 i 3 podstawniki R1, Ra, R8 i Z maja podane wyzej znaczenie, a R4 oznacza grupe alkilenowa o takiej samej liczbie atomów wegla jak R8. Na przyklad odwodnienie zwiazku o wzorze 6, w którym R8 oznacza grupe metylowa, daje zwiazek o wzorze 7, w którym R4 oznacza grupe CH2, z którego przez 133 6342 133 634 4 uwodornienie, np. wodorem, pod cisnieniem 1,96— 4^96 • 10* kCPa, w roztworze etanolowym wobec pla¬ tyny na weglu, uzyskuje sie pozadany produkt koncowy.Reakcje te przeprowadzic mozna znanymi sposo¬ bami, np. metoda opisana w J. Het. Chem. (1972), 9, 833.Wyjsciowe zwiazki indolowe opisane sa w opisie europejskiego zgloszenia patentowego nr 3901 opu¬ blikowanego 5 wrzesnia 1979.We wzorze 1 atom chlorowca oznacza atom fluo¬ ru, chloru, bromu, lub jodu. Grupami alkilowymi i grupami alkoksylowymi zawierajacymi 3 lub 4 atomy wegla moga byc grupy o lancuchu prostym lub rozgalezionym. R1 oznacza korzystnie grupe metylowa. Kazdy z podstawników R2 i R3 oznacza korzystnie atom wodoru lub grupe metylowa. Z oznacza korzystnie grupe 3-p.irydylowa a korzystna grupa cykloalkilowa jest grupa cyklopropylowa.Korzystne, konkretne zwiazki wytwarzane sposo¬ bem wedlug wynalazku okreslone sa wzorami 9 i 10.Farmaceutycznie dopuszczalnymi solami addycyj¬ nymi z kwasami zwiazków wytwarzanych sposo¬ bem wedlug wynalazku sa sole kwasów zawieraja¬ cych farmaceutycznie dopuszczalne aniony, np. chlo¬ rowodorki, bromowodorki, siarczany lub wodoro¬ siarczany, fosforany lub kwasne fosforany, octany, maleindany, fumarany, mleczany, winiany, cytry¬ niany, glikoniany, bursztyniany i p-tóluenosulfo- niany. Z powodu obecnoscd grupy karboksylowej, zwiazki o wzorze 1 moga tworzyc dopuszczalne far¬ maceutycznie sole kationowe, takie jak sole sodo¬ we, potasowe i amonowe.Farmaceutycznie dopuszczalne sole addycyjne z kwasami zwiazków o wzorze 1 mozna otrzymywac znanymi sposobami, np. przez reakcje wolnej za¬ sady w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak etanol, z roztworem zawierajacym równowazna ilosc pozadanego kwasu w odpowiednim rozpusz¬ czalniku, np. w eterze. Sól zazwyczaj wytraca sie z roztworu lub jest odzyskiwana przez odparowa¬ nie rozpuszczalnika. Podobnie, znanymi sposobami otrzymywac mozna sole kationowe.Jesli zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wy¬ nalazku zawieraja asymetryczny atom wegla, to zakresem wynalazku objete sa zarówno mieszaniny racemiczne, jak i oddzielne formy izomeryczne op¬ tycznie czynne D i L. Formy takie otrzymac moz¬ na znanymi sposobami, np. przez krystalizacje frakcjonowana soli z odpowiednimi optycznie czynnymi kwasami, np. z kwasem winowym.Stwierdzono, ze zwiazki o wzorze 1 i ich farma- ceutyczniie dopuszczalne sole addycyjne z kwasami selektywnie hamuja dzialania enzymu syntezy troboksanowej, nie wplywajac w sposób znaczny na dzialanie enzymów syntetazy prostacyklinowej lub cykloksygenazy. Na skutek tego zwiazki te sa uzy¬ teczne w leczeniu szeregu stanów klinicznych cha¬ rakteryzujacych sie brakiem równowagi prostacy- klina/-tromboksan A2. Z powodów podanych nizej stany takie moga obejmowac zakrzep, niedokrwien¬ na chorobe serca, udar, chwilowy atak niedokrwie¬ nia serca, migrene, raka oraz cukrzycowe powikla¬ nia naczyniowe.Prace badawcze wykazaly, ze w wi^BBaosfii tka¬ nek glównym produktem metabolizmu kwasu ara- chidonowego jest jedna z dwóch nietrwalych sub¬ stancji, tromboksan (Aa/TxA2) lub prostecyklina g i(PGI2). (Proc. Nat. Acad. Sci. UJS.A. 1975, 72, 2994, Nature, 1976, 263, 663, Prostaglandina, 1976, 12, 897).W wiekszosci przypadków prostaglandyny PGEa, PGFa i PGD2 stanowia w tych procesach biosyn¬ tezy mniej znaczace produkty uboczne. 10 Odkrycie tromboksanu Aa i prostacykliny znacz¬ nie poszerzylo nasza wiedze o .homeostazie naczy¬ niowej. Tak np. prostacyklina jest silnym srod¬ kiem rozszerzajacym naczynia i inhibitorem zle¬ piania sie krwinek plytkowych. W tym ostatnim 15 znaczeniu jest cna najsilniejsza z dotychczas od¬ krytych substancji endogennych. Enzym, syntetaza prostacyklinowa, zgromadzony jest w warstwie sródblonkowej ukladu naczyniowego i jest zasila¬ ny przez endonadtlenki uwalniane przez krwinki M plytkowe stykajace sie ze sciankami przewodu. W zwiazku z tym wytwarzanie prostacykliny jest nie¬ zbedne do zapobiegania osadzaniu sie krwinek plyt¬ kowych na sciankach przewodów (Prostaglandina 1976, 12, 685, Science 1976, 17, Nature 1978, 273, Tromboksan A2 wytwarzany jest przez enzym syntetaze tromboksanowa umiejscowiona np. w krwinkach plytkowych. Tromboksan A2 jest silnym srodkiem zwezajacym naczynia i substancja ulat- 30 wiajaca zlepianie sie plytkowych krwinek. Jak z tego wynika, jego dzialanie jest wprost prze¬ ciwne dzialaniu prostacykliny. Jesli z jakiegokol¬ wiek powodu wytwarzanie prostacykliny przez uklad naczyniowy zostanie zaklócone, endonadtlen- 35 ki wytworzone przez krwiaki plytkowe w zetknie¬ ciu ze sciankami naczyn ulegaja przeksztalceniu w tromboksan, a nie w prostacykline (Lancet, 1977, 18, Prostaglandina 1978, 13, 3).Zaklócenia równowagi prostacyklinowo-trombo- 40 ksanowej na korzysc tej ostatniej substancji mo¬ ga spowodowac zlepianie sie krwinek plytkowych, skurcz naczyn krwionosnych (Lancet 19*77, 479, Science 1976, 1136, Amer. J. Cardiology 197<8, 41, 787) oraz zwiekszona podatnosc na zakrzep na- 43 czyn (Lancet (i) 1977, 1216). Wiadomo równiez, ze w doswiadczalnej miazdzycy naczyn powstawanie prostacykliny ulega oslabieniu, wzmaga sie nato¬ miast wytwarzanie tromboksanu A2 (Prostaglan- dins 1977, 14, 1025 i 1035). Wywnioskowano stad, 50 ze tromboksan A2 jest czynnikiem powodujacym rózne anginy, zawal miesnia sercowego, nagly zgon sercowy i udar (Tromb. Haemostasis 1977, 38, 132).Badania na królikach wykazaly, ze zmiany w elektrokardiogramie typowe dla takich stanów wy- 55 woluje sie, jesli do serca zwierzecia wstrzyknie sie bezposrednio swiezo otrzymany tromboksan Ai (Biochem. aspects of Prostaglandins and Thrpmbo- xanes, wydawcy N. Kharasch i J. Fried. Academic Press 1977, strona 189). Uwaza sie, ze metoda ta 60 stanowi unikalny model ataku serca u pacjentów chorych na chorobe wiencowa. Zostala ona wyko¬ rzystana do wykazania, ze podawanie zwiazku, o którym sadzi sie, ze znosi dzialanie tromboksanu Aa, chroni króliki przed niekorzystnymi komsekwen- g5 cjami wstrzykiwania tromboksanu A2.5 133 634 C Uwaza sie, ze lima daedzina, w której odgrywa role brak równowagi F&Ia/TxAs, stanowia migre¬ ny.Migrenowy ból glowy zwiazany jest ze zmianami wewnetrznego i pozamózgowego przeplywu krwi, w szczególnosci z poprzedzajacym ból obnizeniem sie krazenia krwi w mózgu i nastepujacym potem rozszerzeniem sie obydwu obszarów naczyniowych W czasie fazy bólu glowy.Przed wystapieniem bólu glowy wzrasta po¬ ziom 5-hydroksytryptaminy we krwi, co sugeruje wystepowanie in vivo zlepiania sie krwinek plyt¬ kowych i uwalniania z nich nagromadzonej ami¬ ny. Wiadomo, ze krwinka plytkowe u osób cho¬ rych na migrene sa bardziej podatne na zlepianie sie, nóz u osobników normalnych (J. Clin. Pathol. 1971, 24, 250, J. Headache 1077, 17, 101). Ponadto ostatnio zasugerowano, ze nieprawidlowosci w dzia¬ laniu krwinek plytkowych odgrywaja nie tylko znaczna ale nawet podstawowa role w patogene¬ zie ataków migreny, ((Lancet (i) 1978, 501). Tak wiec lek, który selektywnie modyfikuje dzialanie krwinek plytkowych hamujac powstawanie trom- boksanu A* moze przyniesc znaczne korzysci w leczeniu migreny.Istnieja doniesienia o nieprawidlowym zachowa¬ niu sie krwinek plytkowych u osób chorych na cu¬ krzyce (Metabolism 1979, 28, 394, Lancet 1978 (i) 235. Wiadomo, ze cukrzycy sa szczególnie podatni na komplikacje mikronaczyniowe, miazdzyce na¬ czyn i zakrzepy. Zasugerowano, ze przyczyna ta¬ kich chorób naczyniowych jest nadmierna reak¬ tywnosc kTwdnek plytkowych. Krwinki plytkowe cukrzyków wytwarzaja zwiekszone ilosci TxB2 i dwualdehydu malonowego (Sympozdum „Diabetes and Thrombosis — Implications for Therapy, Leeds, Wielka Brytania, kwiecien 1979).Wskazano równie, ze u szczurów z cukrzyca doswiadczalna naczyniowe wytwarzanie prostacy- kliny ulega zahamowaniu, a zwieksza sie wytwa¬ rzanie TxA2 przez krwinki plytkowe (IV Interna¬ tional Prostagladin Conference, Washington, D. C.May 1979). W zwiazku z tym uwaza sie, ze brak równowagi miedzy prosiacyklina i TxA2 jest przy¬ czyna wystepowania komplikacji mikronaczynio- wych u cukrzyków. Inhibitor syntetazy TxA2 moze z tego wzgledu znalezc zastosowanie kliniczne w zapobieganiu takim komplikacjom naczyniowym.Aspiryna i wiekszosc niesterydowych leków prze¬ ciwzapalnych hamuje enzym cyklooksygenaze.Dzialanie to polega na zmniejszaniu wytwarzania endonadtlenków PGGa/Hg, a tym samym obnize¬ nie poziomów zarówno prostacykliny, jak i trom- boksanu A2. Przeprowadzono badania kliniczne nad mozliwoscia wykorzystania aspiryny i leków aspi- ryno-podobnych w zapobieganiu szokom i atakom serca (New England nad J. Med. 1978, 299, 53, B. M. J. 1978, 1188, Stroke 1977, 8, 301).Jakkolwiek przy stosowaniu tych leków uzyska¬ no pewne zachecajace wyniki, to zwiazek, który selektywnie hamuje powstawanie tromboksanu A2, pozostawiajac niezaklócona biosynteze prostacykli¬ ny, bylby korzystniejszy w takich stanach klinicz¬ nych (Lancet Ci) 1978, 780).Zcolnosc nowotworów pierwotnych do przerzu¬ cania sie jest podstawowa przyczyna niepowodzen w leczeniu raka u ludzi. Wysunieto sugestie, te przerzutowe komórki nowotworowe moga wplywac na równowage, krytyczna PGI,-TxAj faworyzujac zakrzepy (Science 1081, 212, 1070). Ostatnio stwier¬ dzono, ze prostacyklina jest silnym srodkiem prze- ciwprzerzutowym ze wzgledu na jej dzialanie za¬ pobiegajace zlepianiu sie plytek krwi. Wynik ten wskazuje, ze Inhibitor syntetazy TxAa moze dzia¬ lac jako srodek przeciwprzerzutowy in vivo J. Celi.Bdol. 1080, 87, 64).Dzialanie zwiazków o wzorze 1 na enzym syn¬ tetazy tromboksanowa oraz enzymy syntetazy pro- stacyklinowej i cyklooksygenazy mozna mierzyc w nastepujacych badaniach enzymatycznych in vitro. 1. Cyklooksygeneza Badanie pecherzykowe mikrozomy nasienne (Bio- chemistory 1971, 10, 2OT2) inkubuje sie w kwasie arachidonowym (100 mmoli, 1 minuta, 22°C) w celu wytworzenia PGHj. Próbki mieszaniny reak¬ cyjnej wstrzykuje sie do strumienia wodorowegla¬ nu Krebsa w temperaturze 37°C (zawierajacego mieszanine substancji antagonizujacych (Nature 1978, 218, 1135) i izometacyne (Brit. J. Pharmacol. 1972, 45, 451) przesycajacego spiralnie wyciety pa¬ sek aortykrólika. ' Zdolnosc zwiazku do hamowania enzymu mierzy sie przez porównanie wzrostów napiecia izomefcrycz- nego wytwarzanego przez PGHj bez badanego zwiazku oraz po wstepnej inkubacji enzymu w badanym zwiazku przez 5 minut. 2. Syntetaza prostocyklinowa (PGI2) Mikrozomy aorty swinskiej (Nature 1976, 263, 663) inkubuje sie (30 s, 22°C) za pomoca PGH2 o- trzymanego tak, jak w pk 1), po czym próbki pod¬ daje sie badaniom biologicznym równiez jak w pk 1).-.Wytwarzanie PG^ ocenia sie posrednio przez pomiar oslabienia napiecia wywolywanego przez PGH2 (sam PGI2 niepowoduje skurczu aor¬ ty). Oslabieniu temu moze calkowicie zapobiec przez wstepna inkubacje enzymu selektywnym in¬ hibitorem syntetazy PGI* czyli kwasem 15-hydro- ksyarachidonowym (Prostaglandina 1976, 12, 715).Z kolei badany zwiazek inkubuje sie wstepnie en¬ zymem przez 5 minut i mierzy sie jego zdolnosc do zapobiegania oslabianiu sie napiecia. 3. Syntetaza tromboksanu A^JTslAJ Mikrozomy ludzkich krwinek plytkowych pod¬ dane wstepnej obróbce indometacyna (Science 1976, 193, 163) inkubuje sie (2 minuty, 0°C) za pomoca PGH2 (otrzymanego jak w pk 1). Próbkami mie¬ szaniny reakcyjnej przesyca sie dwie spirale z aorty królika rozdzielone przez zwój opózniajacy (2 minuty). Ten ostatni jest niezbedny, aby umozli¬ wic selektywny rozpad bardziej nietrwalego trom¬ boksanu Aj (Proc. Nat. Acad. Sci. 1975, 72, 2904), co pozwala rozdzielic pomiar wzrastajacego napie¬ cia izometrycznego spowodowanego powstajacym TxA2 i pozostalym PGH2. Badany zwiazek inku¬ buje sie wstepnie enzymem przez 5 minut i jego zdolnosc do hamowania enzymu syntetazy trom- boksanowej oznacza sie jako oslabienie skladnika TxAj napiecia izomeitrycznego.Przeprowadzone w ten sposób badania wykaza¬ no 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60133 634 8 tov i*, cwiazki wytwarzane apos&bem wedlug wy- Mlazfcit *a zdoiae 4o leLefcitywnego hamowania ea- jarm* *rntefcwy iroaboks*i*ow&j Ofróec nawyzt»qnQk badan opiaano próbe ki vi- i** **mow««ia zlepiania Ale hadzkwOi krwinek plyt- s kowyck. Na postawie tej próby przewidywac mezaa skutecznosc praeciwaakrzepowa w woran- feaeh klifucznyoh (Laneet 4fe& L*67, 126, I7'D. Dwa srodka skuteczne w wa¬ runkach fc&iHCz&yeh* aspiryna i sufóuaopirazon, 10 wykazuja dzialanie hamujace im vu*ro w stosunku do szeregu srodków powodujacych zlepianie sie Icrwinak plytkowy**.Opisano równiez szereg badan in vdvo na zwie- rzetach do oceny potencjalnych leków przeciwza- 15 krzepowych.Metode Patrono i innych przystosowano do ba- danaa wytwarzania TxBt w próbkach pelnej krwi $efcranyca zwierzetom praed i po podaniu leku. skrótowo opisujac postepowanie, próbki krwii u- w mieszcza sie w próbkach szklanych i pozostawia do skrzepniecia w temperaturze 37°C. Surowice oddziela sie przez odwirowanie, a próbki prze¬ chowuje sie w temperaturze —40°C do wykonania próby aa TzB^ w której odpowiednio rozcienczo- ^ ae próbki odproteanowane za pomoca etanolu, ba¬ da sie metoda RIA (analizy radioimmunologicz- -ne*j). Metode te stosowano w doswiadczeniach ze zwiazkami kontrolnymi w celu zbadania ich do- iyinej skuteczmosci w przypadku znieczulonych 50 królików.Znieczulone króliki Samce bialych królików nowozelandzkich o wa¬ dze 2,6—6,6 kg znieczulono przez wstrzykniecie do¬ zylne pentabarbitonu sodu w dawce 30 mg/kg, a 3° nastepnie podanie dootrzewnowo uretanu w dawce 600 mg/kg. Po wykonaniu cewnikowania tchawi¬ cy wykonuje sie cewnikowanie tetnicy szyjnej w celu pobierania próbek krwi. Droznosc utrzymuje sie przez powolne podawanie jalowego roztworu 40 soli fizjologicznej z szybkoscia 0,2 ml/minute. Kon¬ trolne próbki krwi z tetnicy szyjnej pobiera sie 30 i 5 minut przed podaniem badanego zwiazku sodowego o stezeniu 0,t% wagowo-objetosciowych w ilosci 0,2 ml/kg wagi, poprzez brzezna zyle ** uszna.Badania przeprowadzono na trzech grupach kró¬ lików. Pierwszej grupie podano badany zwiazek najpierw w ilosci 0,03 mg/kg, a po godzinie jesz¬ cze 0,1 mg/kg. Analogiczne dawki w przypadku drugiej grupy wynosily najpierw 0,3 mg/kg, a po¬ tem 1 mg/kg. Trzeciej grupie -wstrzykiwano dwu¬ krotnie w odstepach godzinnych roczynnik. Prób¬ ki krwi z tetnicy szyjnej pobierano w 15 i 45 indnut po kazdym dawkowaniu. W kazdym przy¬ padku jKbierano prólke 1 ml krwi do probówki 'szklanej bez srodka przeciwdzialajacego koagula¬ cji, w celu odznaczenia TxB2. W tym celu próbki krwi pozostawiono do skrzepniecia w czasie inku¬ bacji prowadzonej przez 2 godziny w temperaturze 37°C.Badania Wstepne wykazaly, ze w podanych wa¬ runkach tworzy sie maksymalna ilosc TxBf. Po inkubacji surowice krwi odwirowuje sie. Próbki w 55 surowicy poddaje sie ao-Uizie metoda RIA w celu oznaczenia TxB* po ^protednowaniu za pomoca etanolu i rozcienczeniu "buforem Isogel Tris.Wstrzykniecie dozylne kwasu arachidonowego powoduje smierc królików wywolana anglutynac^ krwinek plytkowych i powstawaniem zakrzepów w plucach, Równiez w tym przypadku dwa srod¬ ki skuteczne w warunkach klinicznych* aspiryna (Agents and Action 1977, 1, 481) i sulfinopiraizoa, {Pharmacology 1976, 14* 522) chronia króliki przed smiertelnymi skutkami takiego wstrzykiwania.Stwierdzono, ze sulfinopirazon zajpobiega zlepianiu sie krwinek plytkowych w pozaustrojowej petli aorty brzusznej szczura in vivo (Thromib. Diathes.Haem. 1973, 30, 138).Zwiazki mozna podawac doustnie w postaci ta¬ bletek lub kapsulek zawierajacych dawki jednost¬ kowe zwiazku wraz z dodatkami takimi, jak skro¬ bia kukurydziana, weglan wapniowy, fosforan dwu- wapniowy, kwas alginowy, laktoza, stearynian mag¬ nezowy, „Primoge!" (nazwa handlowa) lub talk.Tabletki wytwarza sie zazwyczaj przez wspólna granulacje skladników i sprasowanie uzyskanej mieszaniny na tabletki pozadanej wielkosci. Kap¬ sulki otrzymuje sie zazwyczaj pnzez granulowanie skladników razem i wypelnienie otrzymana mie¬ szanka twardych kapsulek zelatynowych o takich rozmiarach zaby zawieraly one odpowiednia daw¬ ke.Zwiazki mozna podawac równiez pozajelitowo, np. przez wstrzykiwanie domiesniowe, dozylne lub podskórne. Przy podawaniu pozajelitowym najle¬ piej stosuje sie je w formie jalowego roztworu wodnego, który moze zawierac równiez inne sub¬ stancje rozpuszczone, takie jak srodki tonizujace i buforujace wartosc pH. Zwiazki mozna dodawac do wody destylowanej, doprowadzajac nalstepnie wartosc pH do 3—6 za pomoca kwasu takiego, jak kwas cytrynowy, mlekowy lub solny. Dla za¬ pewnienia roztworowi izotonicznosci mozna doda¬ wac odpowiednia ilosc substancji rozpuszczalnych, takich jak dekstroza lub solanka^ Uzyskany roztwór mozna nastepnie sterylizowac i wprowadzac do sterylnych szklanych fiolek o odpowiedniej wielkosci, aby zawieraly one wyma¬ gana objetosc roztworu. Zwiazki wytwarzane spo¬ sobem wedlug wynalazku mozna równiez podawac przez wkraplanie kompozycji pozajelitowej opisa¬ nej powyzej do zyly.Przy podawaniu doustnym ludziom uwaza sie, ze dzienny poziom dawki zwiazku o wzorze 1 wy¬ nosic bedzie od 0,1 do 20 mg/kg na dzien dla typo¬ wego doroslego pacjenta (70 kg). Przy podawaniu pozajelitowym uwaza sie, ze poziom dawki dzien¬ nej zwiazku o wzorze 1, wynosic bedzie od 0,01 do 0,5 mg/kg na dzien dla typowego doroslego pa¬ cjenta. Tak wiec, tabletki lub kapsulki moga zgod¬ nie z ogólnymi przewidywaniami zawierac od 5 do 150 mg skladnika aktywnego do podawania do¬ ustnego do 3 razy na dzien.Przewiduje sie, ze jednostkowe dawki do po¬ dawania pozajelitowego beda zawierac od 0,5 do 35 mg skladnika aktywnego. Typowa fiolka moze byc fiolka 10 ml zawierajaca 5 mg skladnika aktywnego w 6—10 ml roztworu. \9 133 634 10 Oczywiste jest, ze w kazdym przypadku lekarz bedzie wyznaczal aktualna dawke najbardziej od¬ powiednia dla danego pacjenta, zmieniajaca sie w zaleznosci od wieku, wagi i reakcji pacjenta na lek.Powyzsze dawki podane sa przykladowo dla przecietnego pacjenta i oczywiscie w poszczegól¬ nych przypadkach moga byc wskazane dawki wyz¬ sze lub nizsze.Stwierdzono, ze zwiazki o wozrze 2 badane uprzednio opisanymi sposobami sa selektywny¬ mi ihibitorami enzymu syntetazy tromboksanowej.Wytwarzanie nowych zwiazków o wzorze 1 ilu¬ struja nastepujace przyklady.Przyklad I. A. Wytwarzanie l-/2-cyjanoe- tylo/-2-metylo-3-/3Hpirydylometylo/indolu o wzorze 11 3,2 g 2 Metylo-3-/i3-pirydylometylo/indol rozpusz¬ czono w 50 min dioksanu i mieszano w tempera¬ turze pokojowej w czasie wkraplania 1 ml „Tri- tonu B" (nazwa handlowa) i 0,84 g akrylonitrylu.Roztwór mieszano w temperaturze pokojowej przez 2 godziny, po czym usunieto rozpuszczalnik i do pozostalosci dodano 25 ml wody. Roztwór wodny ekstrahowano 3 X 25 ml CH2CI2, po czym polaczo¬ ne ekstrakty organiczne przemyto nasyconym roz¬ tworem wodnym NaCl, wysuszono (MgS04), prze- filtrowano i odparowano uzyskujac olej. Olej pod- 10 dano chromatografii („Kieselgehl 60T", jako eluent 10% roztwór estru naftowego o zakresie tempe¬ ratur wrzenia 60—80ÓC w CH2CI2) a produkt re- krystalizowano z toluenu uzyskujac 1,2 g tytulo¬ wego zwiazku o temperaturze topnienia 122°C.Analiza %: Znaleziono: C 78,45 H 6,25 N 15,5 Obliczono dla C18H17N3: C 78,45 H 6,2 N 15,25.B. Wytwarzanie l-/2-karboksyetylo/-2-metylo-3-/ 3-pirydylometylo|indolu o wzorze 12 0,9 g Nitrylu otrzymanego w czesci A dodano do 8 ml 10% roztworu wodno-etanolowego KOH i ogrzewano w temperaturze wrzenia przez 6 go^ dzin. Nastepnie roztwór zakwaszono kwasem octo¬ wym i odparowano. Pozostaly osad odfiltrowano i rekrystalizowano z uwodnionego etanolu uzysku¬ jac 0,3 g tytulowego zwiazku o temperaturze top¬ nienia 180—181°C.Analiza %: Znaleziono: C 72,9 H 6,2 N 9,6 Obliczono dla C18H1BH202: C 73,45 H 6,15 N 9,5 Przyklady: II—V. Zwiazki o wzorach 13, 14, 15 i 16 otrzymane przez dzialanie na pirydy- loalkiloindol akrylonitrylem lub metakrylonitry- lem w sposób zblizony do opisanego w przykla¬ dzie IA, a nastepnie hydrolize otrzymanego ni¬ trylu sposobem wedlug przykladu IB, zestawiono w tablicy 1.Tablica 1 1 Numer przy¬ kladu II III IV V Zwia¬ zek wzór 13 wzór 14 wzór 15 wzór 16 Tem¬ peratura topnie¬ nia °C 209—210 197—198 164^165 164r-166 Analiza, % Znaleziono: Okreslono dla CisHao^Oj: Znaleziono: Obliczono dla CiaHnClNaO* Znaleziono: Obliczono dla CwHao^O,: Znaleziono: Obliczono dla C19H20N2O2: C 73,65 C 74,00 C 65,79 C 65,75 C 73,98 C 74,00 C 73,58 C 74,00 H 6,53 H 6,54 H 5,30 H 5,21 H 6,55 H 6,54 H 6,54 H 6,54 N 9,08 N 9,09% | N 8,58 N 8,52% | N 9,13 N 9,09% | N 8,84 N 9,09% | Przyklad VI. A. Wytwarzanie l-/2-karbome- toksyetylo/2-cyklopropylo-3-/3-pirydylometylo/indo- lu Mieszanine 1,98 g 2-cyklopropylo-3-/3-pirydylo- metylo/indolu, 2,06 g akrylanu metylu i 0,5 ml „Tritonu B" w metanolu w 50 ml czterowodorofu- ranu ogrzewano w temperaturze wrzenia przez -4 godziny, po czym odparowano. Pozostalosc roz¬ puszczono w octanie etylu, a uzyskany roztwór przemyto woda i wysuszono nad NaaSOi. Po od¬ parowaniu rozpuszczalnika uzyskano olej, który poddano chromatografii na zelu krzemionkowym.:Po eluowaniu mieszanine 3:1 chloroformu i eteru naftowego o zakresie temperatur wrzenia 40—60°C uzyskano 1,20 g l-/2-karbometoksyetylo/-2-cyklo- ;propylo-3-^3-pirydylometylo/indolu w postaci oleju..Analiza %: 60 56 60 Znaleziono: C 74,82 H 6,63 N 8,14 Obliczono dla OnHeNsO*: C 75,42 H 6,63 N 8,38 B. Wytwarzanie l-/2-karboksyetylo/-2-cyklopro- pylo-3-/3-pirydylometylo/indolu, wzór 26 Mieszanine 1,0 g l-/2-karbometoksyetylo/-2-cy- klopropylo-3-/3-pirydylometylo/indolu, 0,18 g Wo¬ dorotlenku sodowego, 1 ml metanolu i 10 ml wo¬ dy ogrzewano1 w temperaturze wrzenia przez 6 go¬ dzin. Uzyskany roztwór odparowano do sucha, a pozostalosc rozpuszczono w niewielkiej ilosci wody. Po zakwaszeniu kwasem octowym uzyska¬ no osad, który odsaczono, przemyto woda, wysu¬ szono i krystalizowano z mieszaniny izopropanolu i eteru naftowego o zakresie temperatur wrzenia 60—80°C uzyskujac 0,55 g l-/2-karboksyetylo/-2- -cyklopropylo-3-/3-pirydylometylo/indolu o tempe¬ raturze topnienia 159—160°C.11 133 634 12 Analiza %: Znaleziono: C 75,21 H 6,38 N 8,44 Obliczono dl* CgH^NjCy C 74,97 « 6,29 N 8,74 Przyklady VII—IX. Zwiazki o wzorach 17, 18 i 19 otrzymane przez dzialanie na pirydylome— tyloindol akrylanem metylu w sposób zblizony do opisanego w przykladzie VIA, a nastepnie hydro¬ lize uzyskanego estru sposobem wedlug przykla¬ du VIB, zestawiono w tablicy 2.Tablica 2 Itt VII VIII IX Zwia¬ zek wzór 17 wzór 18 wzór 19 Tem¬ peratu¬ ra top¬ nienia °C 194^195 194^195 181—183 Analiza, % Znaleziono: Obliczono dla CjjHib^C^: Znaleziono: Obliczono dla CoH^NiO* Znaleziono: Obliczono dla CigHa^O,: C 73,27 C 73,45 C 77,18 C 77,50 C 70,60 C 70,35 H 6,37 H 6,16 H 5,72 H 5,66 H 6,40 H 6,22 N 9,42 N 9,52 1 N 8,02 N 7,86 | N 8,47 1 N 8,64 Ponizsze przyklady ilustruja wytwarzanie pewnych substancji wyjsciowych stosowanych w poprzed¬ nich przykladach. Wszystkie temperatury podano w °C.Przyklad X. Wytwarzanie 2-metylo-3-/3-pi- rydylometylo/indolu o wzorze 20. 27,25 g 3-Pirydylometanolu dodano do zawiesi¬ ny 2,24 g wodorotlenku potasowego w 200 ml ksy¬ lenu i mieszanine ogrzewano w temperaturze wrze¬ nia w urzadzeniu Deana-Starka w celu usuniecia wody. Po schlodzeniu dodano 16,4 g 2-metyloindo- lu i mieszanine ogrzewano w temperaturze wrze¬ nia przez 3 godziny. Z kolei dodano 1,0 g stopu Raneya do goracego roztworu i grzewano w tem¬ peraturze \ rzenia kontynuowano przez noc. Po schlodzeniu osad metaliczny odfiltrowano i prze¬ myto 25 ml eteru. Polaczone przesacze organiczne ekstrahowano dwukrotnie porcjami po 100 ml wo¬ dy, po czym warstwe, organiczna oddzielono i schlodzono do temperatury 0°C, w wyniku czego wytracil sie osad, który odsaczono. Po krystaliza¬ cji osadu z toluenu odzyskano 14fi g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 207—210°C: Analiza, %: Znaleziono: Obliczono dla C^H^Na: C 81,05 H 6,35 N 12,6 C 00,6 H 6,3 N 12,15 Przyklad XI. Wytwarzanie 2-metylo-3-/4-pi- rxdylon^tylo/inóklu 32,p g jo^ku metylowego w 100 ml suchego ete- xu wkrpjulono do mieszanej mieszaniny magnezu W Sft ml suchego eteru z taka s^bkQSc% aby re¬ akcja nie przebiegala zbyt gwaltownie. Po zakon¬ czeniu wfcraplania mieszanina ogrzewano w ten- pe^aturze wrzenia przez $Cf mjput, a nastepnie gcjtfo^zono do tejnpecatury «9G. Wkroplono roz- ¦ilHftf IM * %^%ylomtf&u w 1QA roi suchego ete- X4i z in^zaniem i uzyskana, mieszanine ogrzewa¬ na u; tcmperaiurze wronia pczez l£ godziny.Schlodzono ja nastepnie 25 90 35 40 45 £0 55 dano porcjami z mieszaniem 10,5 g chlorowodorku 4-chlorometylopirydyny.Mieszanine ogrzewano w temperaturze wrzenia z mieszaniem przez 3 godziny, po czym schlodzo¬ no. Wkroplono roztwór 30 g chlorku amonowego w 200 ml wody z mieszaniem i warstwy rozdzie¬ lono. Warstwe eterowa Wysuszono nad NajS04 i odparowano uzyskujac olej, który poddano chro¬ matografii na zelu krzemionkowym. Przy eluowa- niu chloroformem poczatkowo pewne zanieczysz¬ czenia wraz z wyjsciowym indolem. Przy dal¬ szym eluowaniu uzyskano 8,0 g 2-metylo-3-/4-pi- rydylometylo/-indolu o temperaturze topnienia 126—127°C, po rekrystalizacji z eteru.Analiza, %: Znaleziono: C 81,32 H 6,39 N 12,45 Obliczono dla C15H14N2: C 81,05 H 6,35 N 12,60 Inne substancje wyjsciowe o wzorach 21, 22, 23, 24 i 25 otrzymane w ten sam sposób z zastoso¬ waniem chlorowodorku 3-chlorometylopirydyny i odpowiedniego indolu, zestawiono w tablicy 3.Przyklad XII. Wytwarzanie 2-metylo-3-[l-/3- -pirydylo/etylo]indolu Roztwór 9,37 g l-/2-metylo-3-indolilo/-l-/3-piry- dylo/etylenu (otrzymany zgodnie z J. Met. Chem. 1972, 9, 833) w 200 ml etanolu uwodorniono pod cisnieniem 2,5 atm w obecnosci 10% palladu na weglu drzewnym. Roztwór przefiltrowano i od¬ parowano, a pozostalosc krystalizowano z miesza¬ niny octanu etylu i eteru naftowego o zakresie temperatur wrzenia 60—80°C, uzyskujac 5,74 g 2- -metylo-2Hl-/3-pirydylo/etylo]indqlu o temperatu¬ rze topnienia 139—141°C.Analiza, %: Znaleziono: Obliczono dla C1SH16N2: C 81,56 H 7,11 N lMfr C 81,32 H 6,83 N 11,86 W tabUcy 4 podano wyniki hamowania w cza¬ sie wytwarzania tromboksanu u królików przez, zwiazki otrzymane w odpowiednich przykladach.13 133 634 Tablica 3 Zwia- | zek wzór 21 wzór 22» | Wzór 23 1 wzór 24a wzór 25 Tem¬ peratu¬ ra top¬ nienia °C 188—189 1 184—185 168—171 1 171—173 1 Analiza, % Znaleziono: Obliczono dla C17HlflN2: Znaleziono: Obliczono dla doHieN2: Znaleziono: Obliczono dla CuHleN2: Znaleziono: Obliczono dla C^uClNj: C 81,73 C 82,22 C 84,59 C 81,59 C 81,20 C 81,32 "C 70,29 C 70,17 H 6,54 H 6,50 H 5,56 H 5,67 H 6,87 H 6,83 | H 5,14 H 5,11 | N 11,07 N 11,28% 1 N 9,69 N 9,85% | N 11,45 N 11,86% | N 10,59 N 10,9% 1 Pólprodukt ten oczyszczono czesciowo i stosowano 1 bezposrednio bez wykonywania analizy | Uwaga: a) Wyjsciowy indol rozpuszczano w suchym czterowodorofuranie Tablica 4 Numer przy¬ kladu I B II III IV V VIB Zwia¬ zek wzór 12 wzór 13 wzór 14 wzór 15 wzór 16 wzór 26 Dawka (mg/kg) dozylnie 0,3 1,0 0,3 1,0 0,3 1,0 0,3 1,0 0,3 1,0 0,3 1,0 % hamowania po podaniu 1 2 min. — 97 — 96 — 100 — 99 — 93 — 81 15 min. 92 96 93 — 98 99 96 100 85 89 33 72 30 min. 88 — 93 — 95 — 96 — 80 — 26 — 45 min. — 93 — 93 — 100 — 100 — 94 — 49 75 min. — 1 95 1 — | 89 | — | 100 [ — 1 99 [ — [ 88 1 — 1 9 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych N-podstawionych pochodnych 3-/3- lub 4-pirydyloalkilo/indolu o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom wodoru, grupe Cx—C4-alkilowa, grupe C3—C-rCykloalkilowa lub grupe fenylowa, R* oznacza atom wodoru, gru¬ pe Cx—C4-alkilowa, grupe Ci—C4-alkoksylowa lub atom chlorowca, R* oznacza atom wodoru lub grupe Cx—C«-alkilowa, X oznacza grupe o Wzorze -^/CH^— lub grupe o wzorze —CHaCH/CIV— a Z oznacza grupe 3-pirydylowa lub grupe 4-piry- dylowa oraz ich farmaceutycznie dopuszczalnych soli, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze 2, w którym R1, R*, RMZ maja wyzej podane znacze¬ nie, poddaje sie, w obecnosci zasady, reakcji ze srodkiem alkilujacym o wzorze CH* = C/R4/Y, w którym R4 oznacza atom wodoru lub grupe me¬ so 55 60 tylowa a Y oznacza grupe cyjanowa lub grupe —COO/Ci—C4-alkilowa/, po czym hydrolizuje sie grupe cyjanowa lub grupe —COO/i—C4-alkiloWa/ do grupy —COOH i ewentualnie zwiazek o wzo¬ rze 1 przeksztalca sie znanym sposobem w jego farmaceutycznie dopuszczalna sól. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zasade stosuje sie wodorotlenek benzylotrój- metyloamoniowy. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w przypadku wytwarzania l-/2-karboksyetylcy-2- -metylo-3-/3-pirydylometylo/indolu, 2-metylo-3-/3- -pirydylometylo/indol poddaje sie reakcji z akry¬ lonitrylem w obecnosci zasady a nastepnie otrzy¬ many l-/2-cyjanoetylo/-2-metylo-3-/3-pirydylo- metylo/indol poddaje sie hydrolizie alkalicznej.15 Lóó 634 16 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w przypadku wytwarzania l-/2-karboksyetylo/-2,5- -dwumetylo-3-/3-pirydylometylo/indolu, 2,5-dwu- metylo-3-/3-pirydylometylo^indol poddaje sie reak¬ cji z akrylonitrylem w obecnosci zasady a naste¬ pnie otrzymany l-/2-cyjanoetylo/-2,5-dwumetylo- -3n/3-pirydylometylo/indol poddaje sie hydrolizie alkalicznej.H0CH(R3)Z 11 KQH . Wzór 3 -\ * n • Wzór i 3)stop Raneya Schemat 1 , (^N_/CH(R3)Z H Wzór 2 H R Wzór 5 i)CH3Mg3 2) CLCH(R3)Z Schemat 2 H Wzór 2 H R2- Wzór 5 R3 w® + ZCOR3 N ^s.H Wzór 8 (np.CH3C00H) uwodornienie d2 H H Wzor 6.-H20 l R' I! li ' H Wzór 7V Schemat 3133 634 2 ^ XH-Z Wzor 1 COOH R2- _XH(R3)Z Im hTR H Wzór 2 (CH2)2C02H Wzor 9 CU N N^CH: CN Wzór 11 CH.CH3 ¥ KHkCOzH Wzór 10 COOH Wzór 12 N CO2H Wzór 13 caH Wzór 14133 634 CHa1 C02H Wzór 17 C02H Wzór 19 a N NTCH ^CHa CO2H Wzór 16 Wzór 21 Wzór 20 c^ 1 II CeH N ^ H Wzor 22 Wzor 23 CL K H Wzór 24 CH3O 3^v? H Wzór 25 ^ C02H Wzór 26 PZGraf. Koszalin A-2017 85 A-4 Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL