Przedmiotem wynalazku jest srodek grzybobójczy oraz sposób wytwarzania zwiazków aktywnych dla tego srodka, tj. N-acylo-pochodnych aminokwasów.W J.Biol. Chem. 1963, 283, nr 12, s. 3999 zostala opisana synteza pewnej grupy zwiazków, stanowia¬ cych N-acylo-N-hydroksy^pochodne aminokwasów, oraz ich dzialanie in vitVo jako inhibitorów niektó¬ rych procesów enzymatycznych. Obecnie nieoczeki¬ wanie odkryto, ze pewna grupa zwiazków o podob¬ nej budowie chemicznej wykazuje cenne wlasciwo¬ sci grzybobójcze.Wynalazek obejmuje wiec srodek grzybobójczy, który jako skladnik aktywny zawiera zwiazek o ogólnym wzorze 1, ewentualnie w postaci soli lub estru, w którym R1 oznacza atom wodoru lub ewen¬ tualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylowa i R2 oznacza ewentualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylowa, oraz od¬ powiedni nosnik.We wzorze 1 grupa akilowa R1 lub R2 posiada korzystnie do 6, a zwlaszcza do 4, atomów wegla, grupe arylowa korzystnie stanowi grupa fenylowa, a grupa cykloalkilowa korzystnie posiada od 3 do 6 atomów wegla.Ewentualnymi podstawnikami przy fych grupach moga byc przykladowo atomy chlorowca, grupy al¬ kilowe, chlorowcoalkilowe, chlorowcoalkoksy, hy- droksy, cyjanowa, nitrowa, aminowa, karboksylowa, alkoksykarbonylowa, fenylowa i fenoksy, przy 10 15 20 25 30 czym w podstawnikach tych czesc alkilowa korzy¬ stnie posiada do 4 atomów wegla.Korzystnie R1 oznacza atom wodoru albo niepod- stawiona grupe alkilowa lub arylowa. Szczególnie korzystne sa zwiazki o wzorze 1, w którym Rl ozna¬ cza grupe metylowa lub fenylowa-albo, korzystniej, atom wodoru.Korzystnie R2 oznacza niepodstawiona grupe al¬ kilowa, grupe fenylowa lub grupe benzylowa.Szczególnie korzystne sa zwiazki, w których R2 oznacza grupe metylowa.Sól zwiazku owzorze 1 moze zawierac jeden rów¬ nowaznik anionowy, to znaczy w postaci zjonizo- wanej wystepuje grupa karboksylowa, lub moze za¬ wierac dwa równowazniki anionowe, gdy równiez grupa N-hydroksy jest zjonizowana. Wielowa-rfo- sciowe jony metali na ogól tworza z tymi dwu- wartosciowymi anionami sole lub chelaty, a jedno- wartosciowe jony metali moga tworzyc jedno- lub dwusole. Na ogól slabe zasady tworza tylko jedno- równowaznikowe sole.Do typowych naleza sole litu, sodu, potasu, ma¬ gnezu, wapnia, cynku, miedzi, olowiu, manganu i zelaza.Do typowych soli niemetali naleza sole amono¬ we i podstawione amoniowe, np. kation ma postac +NR*R*R6R7, w którym R4-R7 niezaleznie moga ozna¬ czac atom wodoru albo ewentualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylowa do 12 atomów wegla. Ewentualnymi podstawnikami w tych 132 656132 656 3 4 grupach moga na przyklad byc atomy chlorowca, grupy alkilowe, alkoksy, chlorowcoalkilowe, chlo- rowcoalkoksy, hydroksy, cyjanowa, nitrowa, amino¬ wa, karboksylowa, alkoksykarbonylowa, fenylowa lub fenoksy, przy czym czesc alkilowa korzystnie zawiera do 4 atomów wegla.¦'.^Ep . odpi^jgdbiich soli naleza równiez zwiazki, w których atom azotu tworzy czesc nasyconego lub nienasyconego pierscienia, który równiez moze za¬ wierac dodatkowe heteroatomy, zwlaszcza azot, tlen i/lub siarke. Typowymi tego rodzaju solami sa so¬ le pirydyniowe, pirolidyniowe, piperydyniowe i mor foliniowe.Dalsze odpowiednie sa sole z substancjami poli- merycznymi zawierajacymi grupy zasadowe, np. z zywicami jonowymiennymi. Sole takie sa szcze¬ gólnie uzyteczne w takich zastosowaniach, w któ¬ rych wymagane sa substancje nierozpuszczalne.Do odpowiednich estrów kwasu o wzorze 1 na¬ leza estry ewentualnie podstawionych alkili, cyklo- alkili i aryli, które sa ewentualnie podstawione jak podano wyzej. Korzystne sa estry nie podstawionych alkili zwlaszcza zawierajace do 4 atomów wegla w czesci alkilowej.Szczególnie korzystnym skladnikiem aktywnym w srodku wedlug wynalazku sa sole kwasu o wzo¬ rze 1.Zwiazki o wzorze 1 posiadaja niesymetryczny atiom w poyzcji 2 i wobec tego moga istniec w dwóch postaciach optycznie czynnych, które nie ko¬ niecznie wykazuja jednakowa aktywnosc grzybo¬ bójcza. Obydwie postacie optycznie czynne oraz po¬ stac racemiczna zwiazków o wzorze 1 wchodza w zakres wynalazku.Wynalazek obejmuje takze sposób zwalczania grzybów w danym miejscu, polegajacy na apliko¬ waniu na odpowiednie miejsca, którymi na przyklad moga byc rosliny, nasiona tych rosKn lub srodowis¬ ko, w którym rosliny rosna lub beda rosnac, sku¬ tecznej pod wzgledem grzybobójczym ilosci wyzej okreslonego zwiazku o wzorze 1.Srodek grzybobójczy wedlug wynalazku ma sze¬ rokie zastosowanie w ochronie upraw roslin przed zaatakowaniem grzybami. Zwiazkami o wzorze 1 mozna zwalczac wiele organizmów nalezacych do klasy Oomycetes, np. phytophora infestans, bremia latucae i peronoapora desfructor. Do typowych upraw roslin, które moga byc chronione przy uzy¬ ciu srodka wedlug wynalazku, naleza tyton, ziem¬ niaki, pomidory, salata i palma kokosowa. Srodek wedlug wynalazku szczególnie nadaje sie do ochro¬ ny winorosli przed grzybami takimi jak maczniak rzekomy (Plasmopara viticola) ze wzgledu na ochronne dzialanie zwiazków o wzorze 1 na wino¬ rosle nawet w miejscach odleglych od miejsc za¬ aplikowania srodka. Tak wiec, jesli górne po¬ wierzchnie lisci winorosli zostana opryskane srod¬ kiem wedlug wynalazku, to ochronie ulegaja nie tylko spodnie partie lisci (ochrona franslaminowa). lecz równiez te partie rosliny, które pojawiaja sie po opryskaniu. Srodek równiez jest skuteczny w przypadku aplikowania go na lodygi lub korzenie roslin. Okres takiej ochrony normalnie zalezy od zwiazku aktywnego wystepujacego w srodku grzy¬ bobójczym wedlug wynalazku, a takze od szeregu czynników zewnetrznych, fakich np. jak klimat, których wplyw mozna regulowac przez odpowied¬ nie zestawienie srodka.Srodek grzybobójczy wedlug wynalazku korzys- 5 tnie zawiera od 0,5 do 9t5% wagowych skladnika aktywnego.Nosnikiem w srodku grzybobójczym wedlug wy¬ nalazku moze byc dowolna substancja, z która daje sie zestawiac skladnik aktywny w celu ulatwienia aplikowania go na dane miejsce, np. na rosliny, ich nasiona lub do gleby, albo w celu ulatwienia jego magazynowania, transportu i innych manipulacji.Nosnikiem moze byc substancja stala Iwb ciekla, w tym substancje, które w normalnycli warunkach sa gazami, lecz latwo ulegaja skropleniu |fad wply¬ wem sprezania i jako nosnik moze b^c uzyta do¬ wolna substancja stosowana do zestawiania srodków grzybobójczych.Do odpowiednich nosników naleza;^ naturalna krzemionka, np. ziemia okrzemkowa, krzemiany magnezu, np. falk, krzemiany magnezówo^gHnowe, np. atapulgit i wermikulit, krzemiany glinowe np. kaolinit, montmorylonit i mika, weglan wapnia, siarczan wapnia, syntetyczne uwodnione tlenki krzemu i syntetyczne krzemiany wapnia lub glinu, pierwiastki, np. wegiel i siarka, naturalne i synte¬ tyczne zywice, np. zywica kumaronowa, polichlorek winylu, polimery i kopolimery styrenu, stale poli- chlorofenole, bitumy, woski, np. wosk pszczeli, parafina i chlorowane woski mineralne, a takze stale nawozy mineralne, np. superfosfat.Do odpowiednich nosników cieklych naleza: wo¬ da, alkohole, np. izopropanol i glikole, ketony, np. aceton keton metylowo-etylowy, keton metylowo- -izobutylowy i cykloheksanon, etery, aromatyczne i aryloalifatyczne weglowodory, np. benzen, toluen i ksylen, frakcje ropy naftowej, np. nafta i lekkie oleje mineralne, chlorowane weglowodory np. czte¬ rochlorek wegla, czterochloroetylen i trójchloroetan.Czesto odpowiednie sa mieszaniny róznych cieczy.Srodki grzybobójcze czesto sie zestawia i tran¬ sportuje w postaci koncentratów, które uzytkownik rozciencza przed samym aplikowaniem. Obecnosc niewielkich ilosci nosnika o charakterze srodka powierzohniowo-czynnego ten proces rozcienczania ulatwia. Z tego powodu srodek grzybobójczy we¬ dlug wynalazku zawiera co najmniej jeden nosnik, który jest srodkiem powierzchniowoczynnym. Tak, na przyklad, srodek wedlug wynalazku moze zawie¬ rac co najmniej dwa nosniki, z których co najmniej jeden jest srodkiem powierzchniowo-czynnym.W celu przedluzenia ochronnego dzialania srodka wedlug wynalazku, dodaje sie do niego nosnik po¬ wodujacy powolne uwalnianie zwiazku fungicydo- wego do otoczenia rosniny poddawane} ochronie.Taki srodek grzybobójczy o powolnym uwalnianiu skladnika aktywnego mozna, na przyklad, Aplikowac do gleby w poblizu korzeni winorosli, albo mozna dodac skladnik przylepny umozliwiajacy stosowa¬ nie srodka bezposrednio na lodygi winorosli.Jako srodek powierzchniowo-czyimy mozna stosc- wac emulgator, srodek dyspergujacy lub srodek zwilzajacy, przy tym moze miec charakter niejono¬ wy lub jonowy. Przykladami odpowiednich srodków powietrzchniowo-czynnych sa sole sodowe lub wap- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60132 656 * 8 niowe polikwasów akrylowych i kwasów lignosul- fonowych, produkty kondensacji kwasów tluszczo¬ wych lub amin alifatycznych albo amidów, zawie¬ rajacych w czasteczce co najmniej 12 atamów wegla, z tlenkiem etylenu i/lub tlenkiem propylenu, estry kwasów tluszczowych i gliceryny, sorbitu, sacharozy lub pentaerytrytu, produkty kondensacji alkoholi tluszczowych lub alkilofenoli, np. p-okty- lofenolu lub p-oktylokrezolu, z tlenkiem etylenu i/lub tlenkiem propylenu, takze siarczany lub sul¬ foniany tych produktów kondensacji; sole metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych, korzys¬ tnie sole sodowe estrów kwasów siarkowego lub sulfonowego, zawierajacych co najmniej 10 atomów wegla w czasteczne, np. laurylosiarczan sodowy, sulfoniany sodowo-sec.-alkilowe, sole sodowe sulfo¬ nowanego oleju racznikowego oraz sulfoniany sodo- wo-alkiloarylowe, jak np. dodecylobenzenosulfonian sodowy, a takze polimery tlenku etylenu i kopoli¬ mery tlenku etylenu i tlenku propylenu.Srodek grzybobójczy wedlug wynalazku moze byc, na pneyklad, zestawiany jako proszek zawiesinowy, jtyl, granulat, roztwór, rózfwór do emulgowania, emulsja, koncentrat zawiesinowy i aerozol. Proszek zawiesinowy zwykle zawiera 25,50 lub 75% wag. skladnika aktywnego oraz, oprócz stalego obojetne¬ go nosnika, 3^10% wag. srodka dyspergujacego oraz ^ razie potrzeby 0—10% wag. stabilizatora(ów) i/lub innych dodatków takich jak srodki ulatwiajace przenikanie lub srodki powodujace przylepnosc do podloza. Pyl zwykle zestawia sie w postaci skon¬ centrowanej o podobnym skladzie jak proszek za¬ wiesinowy lub bez srodka dyspergujacego i mozna go rozcienczac w polu przed uzyciem dodatkowym stalym nosnikiem, zwykle do uzyskania zawartosci skladnika aktywnego 0,5^10% wag.Granulat zwykle posiada ziarna wielkosci miedzy 10 i 1Ó0 BS mesh (1,676—0,152 mm) i mozna go wytwarzac metoda aglomeracyjna lub impregnacyj¬ na. Granula? na ogól zawiera 0,5—25% wag. sklad¬ nika aktywnego i 0—10% wag. dodatków takich jak stabilizatory, substancje spowalniajace uwalnianie skladnika aktywnego i srodki wiazace. Roztwór do emulgowania zwykle zawiera, oprócz rozpuszczal¬ nika i w razie potrzeby ko-rozpuszczalnika, 10—15% wag./obj. skladnika aktywnego, 2—20% wag./obj. emulgatorów i 0—20% wagiobj. innych dodatków jak s&bilizatory, srodki ulatwiajace przenikanie i inhibitory korozji. Koncentrat zawiesinowy zwykle zestawia sie w postaci trwalego, niesedymentujace- go produktu plynnego, który na ogól zawiera 10— —75% wag. skladnika aktywnego, 0,5—1-5% wag. srodków dyspergujacych, 0,1—10% wag. srodków suspendujacyeh, takich jak koloidy ochronne i srod¬ ki tiksotfropowe, 0*10% wag. innych dodatków, jak srodki przeciwko pienieniu, inhibitory korozji, sta¬ bilizatory, srodki ulatwiajace przenikanie, srodki powodujace przylepnosc, oraz wode lub ciecz orga¬ niczna, w które} skladnik aktywny zasadniczo sie nie rozpuszcza. Moga byc równiez rozpuszczone pewne stale substancje organiczne lub sole nieor¬ ganiczne przeciwdzialajace sedymentacji lub dzia¬ lajace jako srodki przeciwko zamarzaniu wody.Srodek grzybobójczy wedlug wynalazku moze zawierac i inne znane skladniki aktywne posiada¬ jace wlasnosci szkodnikobójcze, zwlaszcza owado¬ bójcze, roztoczobójcze, chwastobójcze lub grzybobój¬ cze.Wodne zawiesiny i emulsje* np. kompozycje otrzy- 5 mane przez rozcienczenie woda proszku zawiesino¬ wego lub roztworu do emulgowania, równiez wcho¬ dza w zakres wynalazku. Emulsje te moga byc typu woda w oleju lub olej w wodzie i moga posiadac konsystencje majonezu. io Zwiazki aktywne o wzorze 1 wystepujace w srod¬ ku grzybobójczym wedlug wynalazku mozna otrzy¬ mac typowymi sposobami, np. poprzez odpowiedni nitron, jak ujawnione w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki 3 154 578, lub poprzez odpo- 15 wiednie dostosowanie takich znanych sposobów.Wynalazek jednak obejmuje udoskonalony sposób wytwarzania tych zwiazków.Wedlugwynalazku, sposób wytwarzania zwiazków o wzorze ogólnym 1, ewentualnie w postaci soli 20 lub estrów, przy czym we wzorze tym R1 i Rf nie¬ zaleznie oznaczaja atom wodoru lub ewentualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub ary¬ lowa, polega na poddaniu reakcji estru kwasu o wzorze 2, w którym R* oznacza atom wodoru lub 25 ewentualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloal¬ kilowa lub arylowa, a L oznacza odpowiednia gru¬ pe opuszczajaca, z hydroksylamina i otrzymuje ester fewasu o wzorze 3, który ewentualnie przepro¬ wadza sie w odpowiedni wolny kwas lub jego sól ?o oraz acyluje sie otrzymany zwiazek odpowiednim srodkiem acylujacyim i w razie potrzeby otrzymany tak ester o wzorze 1 przeprowadza sie w dowolna wymagana sól, ester lub wolny kwas znanymi ana¬ logowymi sposobami. 25 Jako wspomniana grupe opuszczajaca w sposobie wedlug wynalazku, zastepowana przez hydroksyla- mine, mozna stosowac dowolna grupe nadajaca sie do tego celu. Tak wiec moze nia byc atom chlorow¬ ca, zwlaszcza chloru lub bromu, lub grupa orga- 40 nicznego kwasu sulfonowego o wzorze QSQ|0—, w którym Q oznacza grupe weglowodorowa, np. alkilowa, arylowa lub alkiloarylowa; do typowych naleza grupa mesylanowa i grupa tosylanowa. Re¬ akcje z hydroksylamina korzystnie prowadzi sie 45 w obecnosci srodka wiazacego kwas, np. w obec¬ nosci aminy, takiej jak np. trójalkiloamina.Stosunek molowy reagentów nie ma zasadniczego znaczenia. Mozna dogodnie uzyc raniej wiecej ste- chiometrycznych ilosci, korzystnie stosujac co naj- 50 mniej jeden mol hydroksylaminy na jeden mol wyjsciowego estru. Nadmiar hy na stosowac w charakterze srodka wiazacego kwas.Reakcje mozna np. prowadzic w temperaturze w zakresie 0—100°C, zwlaszcza w zakresie 15— 55 —T0°C.W razie potrzeby hydroksylamine mozna wytwa¬ rzac in sitfu, np. w reakcji soli hydroksylaminy, takiej jak chlorowodorek, z zasada np. z wodoro¬ tlenkiem lub alkanolanem metalu alkalicznego albo <° z amina. W razie potrzeby ester o wzorze 3 mozna przeprowadzic znanymi sposobami w odpowiedni wolny kwas lub sól, a nastepnie otrzymany zwiazek zacylowac.Do zacytowania zwiazku o wzorze 3 mozna uzyc 65 dowolnego odpowiedniego srodka acylujacego, np.132 656 7 8 bezwodnika, estru lub halogenku kwasowego, po¬ chodnych kwasu IUCOOH. Czesto korzystny okazuje sie bezwodnik mieszany. Gdy R1 oznacza atom wo¬ doru, korzystnym srodkiem acylujacym jest' miesza¬ ny bezwodnik kwasu mrówkowego i kwasu octo¬ wego. Ten mieszany bezwodnik mozna stosowac jako taki lub wytworzyc go in situ z mieszaniny kwasu mrówkowego i bezwodnika octowego. Koj rzystnie stosuje sie co najmniej jeden mol, np. od 1 do 5 moli, srodka* acylujacego na mol zwiazku o wzorze 3. Reakcje mozna np. prowadzic w zakre¬ sie od 0 do 10©°C, korzystnie 15—7©°C. W pewnych przypadkach, gdy uzyly zostal estfer o wzorze 3 a wymagany jest produkt koncowy w postaci soli lub kwasu, grupe estrowa w zwiazku o wzorze 3 mozna przeprowadzic w kwasowa lub sól w tym samym naczyniu reakcyjnym, w którym prowadzi sie acylowanie, jesli etap acylowania prowadzi sie w warunkach, w których grupa estrowa jest nie trwala, inp. w warunkach silnie kwasowych.Szczególnie korzystne wytwarzanie wolnego kwa¬ su o wzorze 1 lub jego soli polega na uzyciu wyj¬ sciowego estru, w którym grupa estrowa daje sie latwo usunac" w ostatnim etapie sposobu. Do takich korzystnych estrów naleza np. ester benzylowy lub, korzystniej, ester tert-butylowy, w którym grupa estrowa zostaje latwo usunieta na drodze hydrolizy lub solwolizy badz po efapie acylowania badz rów¬ noczesnie.Wyjsciowy ester kwasu o wzorze 2 mozna otrzy¬ mac w dowolny dogodny sposób, np. przez tramses- tryfikacje innego estru kwasu o wzorze 2, lub przez estryfikacje wolnego kwasu lub jego halogenku.Korzystny sposób otrzymania estru itert-butylowego polega na reakcji wolnego kwasu o wzorze 2 z 2- Hmertfylopropanem w warunkach kwasowych. Jako katalizator kwasowy stosuje sie np. kwas mineral¬ ny, taki jak kwas siarkowy, kwas organiczny, taki jak kwas p-toluenosulfonowy, lub kwasowa zywice jonowymienna.Jesli wymagany jest pojedynczy izomer optyczny zwiazku o wzorze 1, mozna do syntezy uzyc odpo¬ wiedniego estru chiralnego jako zwiazku wyjscio¬ wego i etapy syntezy prowadzic w starannie dobra¬ nych warunkach aby uniknac racemizacji. W tym przypadku, gdy stosuje sie substancje chiralne. szczególnie kdrzystne sa zwiazki, w których opusz¬ czajaca grupa L jest organiczna grupa sulfonowa.Wynalazek ilustruja ponizsze przyklady: Przyklad I. Wytworzenie zwiazku aktywnego A) Synteza poprzez nifron Do roztworu etanolami sodu, przygotowanego z 2 moli sodu w 4 1 etanolu, dodano 1,0 mol Z-benzal- doksymu i 14 mola ikwasu a-bromopropionowego.Roztwór przez 3 godziny ogrzewano w 65—70UC podczas mieszania, schlodzono i odsaczono kryszta¬ ly soli sodowej N-tlenku N-benzylidenoalininy.Produkt ten rozpuszczono w wodzie i zakwaszono 2n HO. Otrzymane krysztaly przemyto eterem i wysuszono, otrzymujac wolny kwas, którego tem¬ peratura topnienia wynosila 168—170°C. 40 g tego nitronu kwasu zadano 400 mol kwasu mrówkowego i 80 ml bezwodnika octowego, przez godzine mieszano w temperaturze pokojowej, nas¬ tepnie przez 3/4 godziny mieszano w 40—45°C, po czym odparowano rozpuszczalniki. Otrzymany olej rozpuszczono w wodzie, przemyto benzenem i wars¬ twe wodna zobojetniono przez dodanie stezonego roztworu wodorotlenku sodu w etanolu. Dodano 5 powoli etanolu i odsaczano otrzymana sól sodowa N-formylo-N-hydroksylaminy, temp. topn. 193*— ^195°C.Wyniki analizy Wyliczone: C 31 H 3,9 N 9,0% Znalezione: 30,5 4,2 8,8 Wolny kwas otrzymano latwo przez przepuszcze¬ nie soli sodowej przez kolumne z zywica jonitowa Dowex-50 przy eluowaniu woda. temp. top. 7T7— —79°CC.Wyniki analizy: Wyliczone: C 36,1 H 5,25 N 10,5% Znalezione: 36,3 3,5 10,4 B) Synteza poprzez butylowanie W kolbie Parrado uwodorniania umieszczono 0,33 mola kwasu a-bromopropionowegQ, 2 mole izabuty- lenu i 1,7 mola stezonego kwasu siarkowego. Mie¬ szanine reakcyjna wytrzasano przez 48 godzin, po czym wylano do energicznie mieszanego 20% roz¬ tworu wodorotlenku sodowego, ekstrahowano ete¬ rem i wysuszono,o trzymujac surowy produkt sta¬ nowiacy ester tert-butylowy kwasu a-bromopropio¬ nowego.Wytworzono w metanolu hydroksylamine, przez dodanie 0,1 mola metanolanu sodu do 0,1 mola chlorowodorku hydroksylaminy i odsaczenie chlor¬ ku sodowego, po czym dodano do 0,1 mola powyz¬ szego est*ru i 0,1 mola trietyloaminy w metanolu.Calosc ogrzewano pod chlodnica zwrotna przez 24 godziny, po czym schlodzono, dodano eteru i odsa¬ czono nierozpuszczalny bromowodorek trietyloami¬ ny. Po odparowaniu rozpuszczalników otrzymano pólstaly produkt, który zadano eterem naftowym (40—60) i odsaczono. Produkt przekrystalizowano z naftfy (80—100), otrzymujac ester tert-butylowy N-hydtoksylaminy o temp. top. 69—70°C.Produkt ten (5 g) w 50 ml kwasu lmrówkowego, i 10 ml bezwodnika octowego przez godzine miesza¬ no w temperaturze pokojowej i nastepnie przez go¬ dzine w 40—45°C. Po usunieciu rozpuszczalników w niskiej temperaturze, pozostalosc rozpuszczono w wodzie i przemyto benzenem. Do warstwy wod¬ nej dodano równowazna ilosc stezonego wodnego roztworu wodorotlenku sodu i powoli dodano eta¬ nolu z wytworzeniem soli sodwej N-formylo-N- -hydroksy^alaniny o temp. top. 186—187°C.C) Postepujac jak wyzej opisano w (B) otrzymano dalsze pochodne N-hydroksy pochodne aminokwa¬ sów o wzorze 4 zestawione w tablicy 1.E) Rozdzielenie izomerów optycznych Równomolowe ilosci N-formylo-N-hydroksy-ala- niny i strychniny rozpuszczono w mieszaninie ace¬ tonu i etanolu i przez 24 godziny mieszano w tem¬ peraturze 4°C. Nastepnie odsaczono osad i zadano wodnym roztworem wodorotlenku sodu. Wytracony osad odsaczono, a przesacz wysuszono przez wym- razanie. Otrzymane cialo stale przekrystalizowano z wodnego etanolu, otrzymujac (+)—izomer soli sodowej N-formylo-N-hydroksyalaniny, której skre- calnosc wlasciwa w roztworze wodnym wynosila +26,3°. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 80132 936 10 Zwiazek o wzorze ~~ R* C2H5 1 Fenyl CgllsCr^ C2H5 (CH3)2CHCH2 CH, (CH3)2CH 4 R3 H H Na Na Na C2H5 Na Tablica Temper atfura <°C) 135^137 112—114 0 153—155 214-H217 240^243 nie destylujacy sie olej 239—241 1 Wyniki analizy (%) Obi.Znal.Obi.Znal.Obi.Znal.Obi.Znal.Obi.Znal.Obi.Znal. ow.Znal.C 40,8 40,9 55,4 54,6 52,0 52,0 35,5 35,4 42,6 42,4 44,7 44,2 39,3 39,3 H 6,12 6,3 4,6 4,8 4,3 4,4 4,7* 4,7 6,1 6,1 6,85 6,7 5,5 5,3 N 9,5 9,3 ¦"" 7,2 7,2 ' 6,05 6,1 8,3 8,0 7,1 7,0 8,7 8,4 7,65 7,8 Powyzsze postepowanie powtórzono, lecz zamiast strychniny uzyto brucyny. Ofrzymano (—)-izoimer soli sodowej N-formylo-N-hydroksyalaniny, skre- cakiosc wlasciwa —25,2°.F) Synteza z substratów optycznie czynnych Izomer optyczny S kwasu 2^mesylopropionowego w ilosci 0,35 mola rozpuszczono w 25 ml pirydyny i 500 ml t^butanolu i dodano podczas mieszania przy —5°C 66 g tlenochlorku fosforu. Po 30 minu¬ tach dodatkowego mieszania w -^5°C i 2 godzinach w 20°C mieszanine wylano do wody z lodem i do¬ dano chlorku metylenu. Warstwe organiczna prze¬ myto kolejno rozcienczonym kwasem solnym, wo¬ doroweglanem sodu i woda, po czym odparowano do ciala stalego, z którego po przekrystalizowaniu z eteru naftowego otrzymano 0,269 mola (z wydaj¬ noscia 77%) izomeru (S) 2-mesyloksypropionianu t-4uitylu. 0,05 mola tego estru rozpuszczono w 25 ml N- -metylopirolidonu i dodano 0,051 mola chlorku hydroksyloamoniowego oraz 0,1 mola frietyloaminy.Calosc mieszano przez noc w 50°C, po czym wyla¬ no do wody, dodano eteru etylowego, odparowano warstwe organiczna i otrzymany produkt oczysz¬ czono chromatograficznie na krzemionce, stosujac jako eluenty eter etylowy i chlorek metylenu.Otrzymano z wydajnoscia 67% izomer (R) 2-hydro- ksyaminopropionianu t'-butylu o skrecalnosci wlas¬ ciwej w roztworze chloroformu +22,6°. Produkt ten nadawal sie do poddania go reakcji z kwasem mrówkowym i bezwodnikiem octowym, jak opisano w (B), z wytworzeniem wymaganego zwiazku.Przyklad II. Ocena wlasnosci grzybobójczych w szklarni a) Aktywnosc przeciwzarodnikowa wobec macznia- ka rzekomego winorosli (Plasmopara viticola; P.v.a) Jest to test bezposredniego dzialania przeciwza- rodnikowego (ang. a direcf antisporulant test), w którym stosuje sie opryskiwanie lisci. Spodnie powierzchnie lisci calej winorosli zakaza sie przez opryskanie ich wodna zawiesina zawierajaca 105 zoosporangii (nil na dwa dni przed opryskaniem testowanym zwiazkiem. Zakazone rosliny przez 24 godziny przetrzymuje sie w pomieszczeniu o wyso¬ kiej wilgotnosci, a nastepnie przez 24 godziny 20 25 30 40 50 55 60 65 w szklarni w normalnych warunkach temperatury i wilgotnosci. Po tym czasie rosliny suszy sie i od¬ dziela zakazone liscie, których spodnie powierzchnie opryskuje sie roztfworem aktywnego zwiazku w mie¬ szaninie wody i acetonu 1:1 zawierajacej 0,04% Triton X-155. Oprysku dokonuje sie przy uzyciu opryskiwacza gasienicowego zuzywajacego 620 l/ha, przy stezeniu skladnika aktywnego wynoszacego 1 kg/ha. Po wyschnieciu ogonki lisci zanurza sie w wodzie i liscie przenosi na powrót w warunki wysokiej wilgotnosci, gdzie przebywaja przez 96 godzin, po czym przeprowadza sie ocene, która po¬ lega na oznaczeniu procentowosci powierzchni lisci pokrytych zarodnikami w porównaniu z liscmi kon¬ trolnymi. b) Aktywnosc translaminarna wobec macznlaka rzekomego winorosli (PlasmopdTa vitficola; P.vi.) Jest to test na translaminarne dzialanie ochron¬ ne (ang. translaminar protectamt test) z opryskiwa¬ niem lisci. Górne powierzchnie lisci calej winorosli opryskuje sie przy dawce 1 kg skladnika aktywnego na hektar, stosujac opryskiwacz gasienicowy jak w (a). Nastepnie spodnie powierzchnie tych lisci do 6 godzin po oprysku testowym zwiazkiem, oprysku¬ je sie wodna zawiesina zawierajaca 105 zoosporan- gii/ml. Tak zarazone rosliny przez 24 gocfainy prze¬ trzymuje sie w pomieszczeniu o wysokiej wilgot¬ nosci, 5 dni w szklarni, gdzie panuja warunki nor¬ malnej temperatury i wilgotnosci, a nastepnie przenosi sie na powrót do wysokiej wilgotnosci na 24 godziny. Ocena polega na oznaczeniu procenilfo- wosci powierzchni lisci pokrytych zarodnikami w porównaniu z liscmi kontrolnymi c) Aktywnosc wobec szarej plesni winorosli (Bo- trytis cinerea; B.c.) Jest to test na bezposrednie dzialanie zwalczaja¬ ce (ang. a direct eradicant fest) z opryskiwaniem lisci. Spodnie powierzchnie oderwanych lisci wino¬ rosli zakaza sie przez odpipetowanie na kazdy lisc 10 duzych kropli wodnej zawiesiny zawierajacej 5X10* konidiów/ml. Zarazone liscie pozostawia sie nie przykryte na noc, w ciagu której grzyb ten penetruje lisc i w miejscu gdzie umieszczona zosta¬ la kropla, moze pojawic sie widoczna martwicowa zmiana. Miejsca zarazone opryskuje sie bezposred¬ nio w dawce 1 kg skladnika aktywnego na hektar132 «S6 11 12 przy uzyciu opryskiwacza gasienicowego jak w (a).Po obeschnieciu opryskanych lisci przykrywa sie je szkielkami Petóriego i w tych warunkach wilgotnosci pozostawia sie do rozwiniecia choroby. Rozprzes¬ trzenienie zmian martwicowych poza pierwotny obszar zajety przez krople oraz stopien zarodniko¬ wania porównuje sie z liscmi kontrolnymi. d) Aktywnosc wobec póznej rdzy pomidorów (Phy- tophithora infestans; P.i.p) Test tfen polega na oznaczeniu bezposredniej aktywnosci ochronnej zwiazku stosowanego jako spray do lisci. Do badan stosuje sie rosliny pomi¬ dora „cultivar Outdoor Girl", wysokosci 10—15 cm, znajdujace sie pojedynczo w doniczkach. Cala ros¬ line opryskuje sie w dawce 1 kg skladnika aktyw¬ nego na hektar, stosujac opryskiwacz gasienicowy jak w (a). Nastepnie, do 6 godzin po tym potrakto¬ waniu zwiazkiem badanym, rosline opryskuje sie zawiesina wodna zawierajaca 5X10* zoosporangii/ /ml. Zarazone rosliny przez 3 dni utrzymuje sie 10 15 w warunkach wysokiej wilgotnosci, po czym doko¬ nuje sie oceny, polegajacej na porównaniu choroby na roslinach badanych i kontrolnych. e) Aktywnosc wobec maczniaka jabloniowego (Po- dosphaera leucotricha; P.l.) Jest to test polegajacy na bezposrednim dzialaniu przeciwzarodnikowym przy opryskiwaniu lisci. Gór¬ ne -powierzchnie lisci calej sadzonki jabloni zaraza sie przez opryskanie wodna zawiesina zawierajaca 105 konidiów/ml. Zabieg ten przeprowadza sie na 2 dni przed potraktowaniem ich zwiazkiem bada¬ nym. Zarazone w ten sposób rosliny natychmiast suszy sie i utrzymuje w cieplarni, w której panuja normalne warunki temperatury i wilgotnosci. Ros¬ liny opryskuje sie badanym zwiazkiem aktywnym w dawce 1 kg/ha, przy uzyciu opryskiwacza gasie¬ nicowego jak opisano w (a). Po wysuszeniu rosliny przenosi sie do pomieszczenia o normalnej tempe- rarifurze i wilgotnosci, gdzie sa utrzymane do 9 dni, po czym dokonuje sie ich oceny, która polega na Ri H H H H H H H t-C4H, H H H H H H H H H H H H H H H H H 1 H 1 H H H H H H H M Zwiazek c 1 ** CH, CH, i-C,H7 CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, 1 CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, CH, i CH, CH, CH, CH, CH, wzorze 5 1 R* H CJ£U Na Na Na Li K t-C4Hg Mg Ca Cu Pb Fe Mn Zn NH^ +NH,-(CH,)2OH +NH-[(CH»),OHl1 +NH-[(CHt)rf)H], wzór 6 +NH,-(CH2)1CH, +NHS-(CH2),.CH, wzór 7 ?NH^CH,), +NHCCH,), +N[CH,.(CH^,]4 wzór 8 wzór 9 Amberlite* CG400 Amberlite* IRAI93 Amberlyst* A26 Amberlyst* A21 Dowex* Zerolit* FX1P Ta 1 x H H H H 1 Na H H H 1 H H 1 H H H H H H H H H H H H H H H H H blica 2 ] Aktywnosc grzybobójcza P.v.a. 2 2 0 2 2 2 2 0 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 *\ 2 2 | P.v.t. 3 2 0 0 0 0 1 1 0 0 2 0 0 0 0 2 0 0 1 1 1 0 0 1 1 2 0 1 1 0 2 1 1 0 1 B.c. 0 1 2 0 1 ° 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 — • — — — —i —l ^1 — — -~ 0 0 0 0 0 0 0 0 P.i.p. 0 — 0 0 0 0 0 0 0 a 0 0 0 0 0 0 — — — — — — — — — — 0 — 0 0 0 0 0 0 1 P.O. — — — — 2 0 — 0 0 — — 0 — — — — — — i — . — — — — — — — — a — — — — ' 1 PJ- ' l — —^ 0 0 0 0 0 0 10 1 a 0 0. a 0 0 0 0 0 0 2 1 0 0 2 0 0 ~— 0 1 0 0 0 |13 132 656 14 oznaczeniu procentowosci powierzchni lisci pokry¬ tych zarodnikami w porównaniu do lisci roslin kontrolnych. f) Aktywnosc wobec zarazy ryzowej (Pyricularia oryzae; P.o) Jest to test bezposredniego zwalczania przy opryskiwaniu lisci. Na 20—24 godziny przed potrak¬ towaniem testowanym zwiazkiem liscie sadzonek ryzu (jedna doniczka zawiera okolo 30 sadzonek) opryskuje sie zawiesina wodna zawierajaca w 1 ml W przetrwalników. Zarazone rosliny przez noc utrzymuje sie w wysokiej wilgotnosci i pozostawia do wysuszenia, po którym opryskuje sie je zwiaz¬ kiem badanym w dawce 1 kg/ha, stosujac opryski¬ wacz gasienicowy jak opisano w (a). Po tym zabie¬ gu rosliny utrzymuje sie przez 4—5 dni w 25^30°C i wysokiej wilgotnosci, po czym dokonuje sie oce¬ ny, która polega na oznaczeniu gestosci zmian martwicowych i stopnia zmarszczenia w porówna¬ niu z roslinami kontrolnymi.Stopien zwalczania choroby we wszystkich wyzej opisanych testach wyraza sie, w porównaniu z rosli¬ nami opryskiwanymi wylacznie rozcienczalnikiem, jako 0=zwalczenie choroby ponizej 50% 1= „ ,. okolo 50—80% 2= „ „ powyzej 80% W tablicy 2 zestawiono wyniki z wyzej opisanych testów dla reprezentatywnych zwiazków objetych wynalazkiem, które przedstawia wzór 5.Przyklad III. Ochronna aktywnosc fungicy- dowa wybranych zwiazków o wzorze 1 oceniono w nastepujacym postepowaniu: Liscie zdrowych winorosli (Cabernet-Sauvignon), rosnacych w doniczkach o srednicy ok. 10 cm, w cieplarni, opryskano badanymi zwiazkami, które stosowano w mieszaninie 1:1 acetonu i wody z do¬ datkiem 0,04% wagVobj. srodka powierzchniowo- -czynego Tween 20 (znak zastrzezony).Po osmiu dniach od opryskania rosliny zarazono Tablica 3 Zwiazek N-formylo-N-hydro- ksyalanina N-acetylo-N-hydro- ksyalanina sól sodowa kwasu N-formylo-N-hydro- ksy-2-aminomaslowe- | go Dawika (ppm) 500 liOOO 1O00 Procento¬ we obni¬ zenie za¬ rodnikowa¬ nia 100 T2,6 50,8 1 przetrwalnikami Plasmopara viticola (w zawiesi¬ nie zawierajacej 30* zoosporangii w 1 ml). Po na¬ stepnych osmiu dniach odczytano sitopien zarodni¬ kowania na powierzchni opryskanych lisci.Z odczytan tych obliczono procentowe obnizenie zarodnikowania w porównaniu z roslinami kontrol¬ nymi, które byly opryskane tylko rozcienczalnikiem aceton(woda)srodek powierzchniowo czynny. Wyni¬ ki zestawiono w ponizszej tablicy 3: Zastrzezenia patentowe 1. Srodek grzybobójczy, znamienny tym, ze jako skladnik aktywny zawiera kwas o wzorze ogól¬ nym 1, sól lub ester tego kwasu, w którym to wzo¬ rze R1 oznacza atom wodoru lub ewentualnie pod¬ stawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylo- wa a R2 oznacza ewentualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylowa oraz nosnik. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom wodoru a R* oznacza grupe metylowa. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera sól sodowa N-formylo-N-hydroksyalaniny. 4. Sposób wytwarzania N-acylopochodnych ami¬ nokwasów o ogólnym wzorze 1, ewentualnie w po¬ staci soli lub estrów, w którym R1 i R* niezalez¬ nie oznaczaja atom wodoru albo ewentualnie pod¬ stawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylo¬ wa, znamienny tym, ze ester kwasu o wzorze 2, w którym R* oznacza atom wodoru albo ewentualnie podstawiona grupe alkilowa, cykloalkilowa lub arylowa, a L oznacza odpowiednia grupe opuszcza¬ jaca, poddaje sie reakcji z hydroksylamina z wy¬ tworzeniem estru o wzorze 3, w którym R* ma wy¬ zej podane znaczenie, ewentualnie przeksztalcajac ten ester w odpowiedni wolny kwas lub jego sól, i acyluje sie otrzymany zwiazek odpowiednim srod¬ kiem acylujacym i w razie potrzeby przeksztalca sie tak otrzymany ester kwasu o wzorze 1 w dowol¬ na wymagana sól lub ester wolnego kwasu o wzo¬ rze 1 znanymi sposobami. 5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze stosuje sie ester kwasu o wzorze 2, w którym L oznacza atom chloru lub bromu albo grupe o wzo¬ rze QS020, w którym Q oznacza grupe weglowo¬ dorowa, a Rf ma wyzej podane znaczenie. 6. Sposób wedlug zastrz. 4 albo 5, znamienny tymy ze jako srodek acylujacy stosuje sie bezwod¬ nik, ester lub halogenek kwasowy pochodny kwasu R^OOH, w którym R1 ma wyzej podane znaczenie. 7. Sposób wedlug zastrz. 6, znamienny tym, ze R1 oznacza atom wodoru i jako srodek acylujacy stosuje sie mieszany bezwodnik kwasu mrówko¬ wego i kwasu octowego. ft. Sposób wedlug zastrz. 6, znamienny tym, ze jako zwiazek wyjsciowy stosuje sie ester tert-bu- tylowy. 10 15 20 25 ?o 35 40 45 50132 656 OH R 1 ' ' RCO-N—CH-C02H OH R^ I I HCO -N —CH-COOR 3 H3N-Q WZÓR WZÓR k WZÓR 7 R I L-CH-COOH OX R 1 I I RCO-N CH-COOR^ 0n h2nJ WZÓR 2 WZÓR 5 WZÓR 8 OH R^ I 1 HN — CH-COOH ©^ H2N O H2N0 WZÓR 3 WZÓR 6 WZÓR 9 ZGK 1761/1131/5 — 80 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL