PL130910B1

PL130910B1 - Process for preparing isosorbite 2-nitrate

Info

Publication number: PL130910B1
Application number: PL1982236706A
Authority: PL
Original assignee: Mack Chem Pharm
Priority date: 1981-06-22
Filing date: 1982-06-01
Publication date: 1984-09-29
Also published as: ATE12500T1; DK278082A; PL236706A1; JPH0129191B2; EP0067964A2; DD202719A5; IE821460L; GR75951B; DK149155C; DK149155B; IE53323B1; CS224648B2; DE3124410A1; EP0067964B1; DE3262856D1; US4417065A; JPS584785A; EP0067964A3

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania 2-azotanu izosorbitu o wzorze przedstawionym na rysun¬ ku.Stosowanie azotanów organicznych w przypadku chorób naczyn wiencowych jest ogólnie przyjeta praktyka terapeutyczna. Od pewnego czasu wiadomo bylo, iz atak dusznicy bolesnej mozna powstrzymac podajac nitrogliceryne, a nastepnie terapie te zaczeto stosowac takze w profilaktyce. Podjeto poszukiwania innych substancji o zblizonym dzialaniu, lecz o dluzszym czasie dzialania. Wsród wielu substancji wytworzonych i przebadanych pod tym katem najkorzystniejszy okazal sie dwuazotan izosorbitu (ISDN), jednak w dalszym ciagu istnieje zapotrzebowanie na azotany o dluzszym czasie dzialania.Stwierdzono, ze przyczyna krótkiego okresu polowicznej przemiany ISDN jest bardzo szybka biotransfor- macja enzymatyczna zachodzaca w watrobie. Podczas procesu przemiany materii powstaja glównie 2-azotan izosorbitu (2-ISM), 5-azotan izosorbitu (5-ISM), izosorbit (IS) oraz odpowiednie zwiazki sprzezone (patrz S.F. Sisenowine i H.W. Ruelius, J. Pharmacol, Exp. Ther. 176, 269 (1971)).R.L. Wendt wykazal w J. Pharmacol. Exp. Ther., 180, 732 (1972), ze 2-ISM i 5-ISM maja dzialanie typowe dla azotanów. Dalsze badania wykazaly, ze metabolity te sa znacznie korzystniejsze terapeutycznie od zwiazku macierzystego, zwlaszcza ze wzgledu na lepsze wchlanianie, a wiec polepszona przyswajalnosc przez organizm, a takze ze wzgledu na wyraznie dluzszy okres polowicznej przemiany. Tak wiec, w przypadku tych metaboli¬ tów, moze okazac sie zbedne stosowanie preparatów o przedluzonym dzialaniu. Do tej pory jednak, stosowanie monoazotanów, szczególnie 2-ISM, bylo ograniczone z powodu skomplikowanej i bardzo kosztownej syntezy tego zwiazku.Zgodnie z metoda J.G. Csizmadia i L.D. Haywarda (Photochem. Photobial, 4, 657 (1965) 2-ISM mozna otrzymac droga czesciowego nitrowania izosorbitu. Mieszanina uzyskana w tej reakcji zawiera jednak 5-ISM, ISDN i IS, zas 2-ISM wystepuje w niej w niewielkiej ilosci. Jakkolwiek 2-ISM mozna wyodrebnic z mieszaniny metoda chromatografii kolumnowej, metoda ta nie ma praktycznego znaczenia ze wzgledu na niska wydajnosc oraz czasochlonny i kosztowny proces wyodrebniania.2 130910 Zgodnie z inna metoda (M. Anteunis i wsp., Org. Magnet. Resonance, 3, 693, (1971), IS przeprowadza sie najpierw w ISDN, który hydrolizuje sie czesciowo. W rezultacie otrzymuje sie wyzej wspomniana mieszanine ISDN, 2-ISM, S-ISM i IS. Rozdzielenie tej mieszaniny i wyodrebnienie jej skladników w sposób ekonomicznie dopuszczalny nie jest mozliwe.W opisie patentowym RFN DOS nr 2 751 934 i odpowiadajacym mu opisie patentowym St. Zjednoczo¬ nych Ameryki nr 4 0*56 488 ujawniono sposób, zgodnie z którym IS acyluje sie przy uzyciu halogenku lub bezwodnika kwasowego, w obecnosci katalizatora kwasowego, otrzymujac mieszanine IS, 2-acylo-IS, 5-acylo-IS i 2,5-dwuacylo-IS. IS ekstrahuje sie z tej mieszaniny, by podczas prowadzonego nastepnie etapu nitrowania zapobiec powstawaniu ISDN, który moze spowodowac wybuch. Pozostala mieszanine 2-acylo-IS, 5-acylo-IS i 2,5-dwuacylo-IS estryfikuje sie kwasem azotowym, otrzymujac mieszanine 5-azotanu 2-acylo-IS, 2-azotanu 5-acylo-IS i 2,5-dwuacylo-IS. Droga czesciowej hydrolizy uzyskuje sie nastepnie mieszanine 2-ISM, 5-ISM i IS, z której trzeba wyekstrahowac IS przed wyodrebnieniem 2-ISM droga rekrystalizacji z odpowiednich rozpusz¬ czalników. Nawet ta metoda prowadzi do uzyskania 2-ISM z bardzo umiarkowana wydajnoscia (24% wydajnosci teoretycznej).Wszystkie wyzej opisane metody charakteryzuje niemoznosc selektywnego wykorzystania 2-ISM. W kaz¬ dym przypadku otrzymuje sie mieszaniny, które nastepnie trzeba rozdzielac na poszczególne skladniki odpo¬ wiednimi metodami rozdzielania. Taki sposób postepowania jest zmudny i kosztowny. W kazdej z omówionych metod 2-ISM wyodrebnia sie z niewielka wydajnoscia, a zatem metody te nie nadaja sie do stosowania w prze¬ mysle.Pierwszy sposób pozwalajacy na selektywne wytworzenie 2-ISM ujawniono w opisie patentowym RFN nr 2 903 983. Zgodnie z tym opisem izomannit poddaje sie reakcji z halogenkiem lub bezwodnikiem kwasu trórjfluorometanosulfonowego, otrzymujac 2-trójfluorometanosulfonian izomannitu. Reakcja tego produktu z azotanem metalu alkalicznego, azotanem metalu ziem alkalicznych lub azotanem organicznym prowadzi do otrzymania zadanego produktu koncowego o odwróconej konfiguracji na atomie wegla w pozycji 2 ukladu pier¬ scieniowego. W porównaniu z poprzednio omówionymi metodami sposób ten niewatpliwie wykazuje korzystne cechy, gdyz prowadzi do uzyskania konkretnego produktu w dwóch zaledwie, jasno zdefiniowanych etapach, jednak z ekonomicznego punktu widzenia pozostawia wiele do zyczenia. Izomannit, stanowiacy zwiazek wyjscio¬ wy, jest obecnie znacznie trudniej dostepny i znacznie drozszy od izosorbitu. Inne zwiazki chemiczne stosowane w tej reakcji sa takze zdecydowanie dorgie. Ponadto, calkowita wydajnosc, która mozna uzyskac, wynosi zgodnie z przytoczonymi przykladami, zaledwie okolo 13% wydajnosci teoretycznej. Tak wiec, równiez ten sposób nie nadaje sie do stosowania w przemysle.Istnieje zatem nadal zapotrzebowanie na sposób wytwarzania 2-ISM, który bylby oparty na latwo dostep¬ nych zwiazkach wyjsciowych i dzieki któremu zadany produkt mozna by bylo uzyskac stosujac tanie reagenty, z wydajnoscia wieksza niz w sposobach znanych.Takimkorzystnym sposobem jest sposób wedlug wynalazku.Izosorbit jako diol zawiera dwie pozycje, w których moze zajsc zacytowanie. Dlatego tez, w doswiadczal¬ nych próbach acylowania otrzymuje sie zawsze mieszaniny IS, 2-acylo-IS, 5-acylo-IS i 2,5-dwuacylo-IS. Sklad mieszaniny zmienia sie w zaleznosci od sposobu acylowania i warunków reakcji: Z reguly jednak okazuje sie, ze proporcje czterech mozliwych skladników sa w przyblizeniu jednakowe.Sposób wedlug wynalazku po raz pierwszy stwarza mozliwosc ukierunkowania acylowania na wytwarzanie 5-acylo-IS, z duzym stopniem regioselektywmg^cL W sposobie tym 2-acylo-IS powstaje w nieznaczaCych ilo¬ sciach. Pozwala to na otrzymanie zasadniczego%olnego od izomerów 2-ISM w dalszych etapach procesu, droga nitrowania i transestryfikacji. Równoczesnie czysty 2-ISM mozna wyodrebnic ze znacznie wyzsza wydajnoscia nóz w metodach znanych. W rezultacie po raz pierwszy znaleziono proces nadajacy sie do realizacji w skali przemyslowej.Zgodny z wynalazkiem sposób wytwarzania 2-azotanu izosorbitu obejmuje etapy: acylowania izosorbitu, podczas którego grupa acylowa zostaje wprowadzona w pozycje 5 z duzym stopniem regioselektywnosci, w wyni¬ ku czego otrzymuje ae zasadniczo wolny od izomerów 5-acylo-IS, estryfikacji wolnego od izomerów 5-acylo-IS za pomoca kwasu azotowego, z wytworzeniem 2-azotanu 5-acylo-IS oraz odszczepiania grupy acylowej droga transestryfikacji.Sposób wedlug wynalazku realizuje sie nastepujaco. IS acyluje sie za pomoca 1—2 molowych równowazni¬ ków bezwodnika kwasu karboksylowego, w obecnosci 0,005-0,02 równowaznika molowego katalizatora. Acylo- wanie prowadzi sie bez stosowania rozpuszczalnika lub w obecnosci rozpuszczalnika obojetnego. Wlasciwymi, obojetnymi rozpuszczalnikami sa kwasy karboksylowe zawierajace odpowiednia grupe acylowa, takie jak kwas octowy, propionowy, maslowy, itd. Ponadto mozna stosowac takie rozpuszczalniki jak chloroform, dwuchloro-130910 3 metan, aceton, keton etylowometylowy, dioksan, tetrahydrofuran, acetonitryl, dwumetyloformamid, dwumety- losulfotlenek oraz eter dwualkilowy glikolu etylenowego. Reakcje prowadzi sie w temperaturze 50- 100°C, korzystnie 0 — 30°C, zas czas reakcji wynosi od kilku minut do 100 godzin, korzystnie 10—30 godzin.Odpowiednimi katalizatorami sa sole metali z grupy II, III, IV, V i VIII ukladu okresowego, przy czym aktywnosc w obrebie danej grupy zwieksza sie na ogól od grupy II do grupy VIII. Tak wiec, najaktywniejszymi katalizatorami sa sole metali z grupy VIII. Przykladami odpowiednich soli metali sa sole wapnia, strontu, baru, cynku, kadmu, rteci, indu, talu, lantanowców, cyny, olowiu, antymonu, bizmutu, zelaza, kobaltu i niklu, korzy¬ stnie sole baru, rteci, olowiu, bizmutu i olowiu, a zwlaszcza sole olowiu. Do wytwarzania soli mozna stosowac rózne kwasy, takie jak kwas weglowy, alifatyczne i aromatyczne kwasy karboksylowe oraz kwasy nieorganiczne.Korzystnymi solami metali sa weglany, octany, propioniany, benzoesany, chlorki, azotany i fosforany.Odpowiednimi bezwodnikami kwasów karboksylowych sa w sposobie wedlug wynalazku bezwodniki pro¬ stolancuchowych lub rozgalezionych, alifatycznych kwasów karboksylowych o 2-6 atomów wegla, korzystnie bezwodnik kwasu octowego, propionowego, maslowego, walerianowego, kapronowego, izomaslowego. izowale- rianowego lub trójmetylooctowego, bezwodniki cykloalifatycznych kwasów karboksylowych o 6—8 atomach wegla, korzystnie bezwodnik kwasu cyklopentanokarboksylowego, cykloheksanokarboksylowego lub cyklohep- tanokarboksylowego albo bezwodniki aromatycznych kwasów karboksylowych, korzystnie bezwodnik kwasu benzoesowego, ewentualnie podstawionego w pierscieniu benzenowym,, takimi podstawnikami jak nizsze grupy alkilowe o 1—4 atomach wegla, atomy chlorowca, grupy metoksylowe lub grupy nitrowe, np. bezwodnik kwasu benzenowego, kwasu o-, m- lub p-toluenokarboksylowego, kwasu dwumetylobenzoesowego, kwasu trójmetylo- benzoesowego, kwasu metoksybenzoesowego, kwasu nitrobenzoesowego lub kwasu chlorowcobenzoesowego.W wyniku acylowania IS otrzymuje sie 5-acylo-IS z wysokim stopniem regioselektywnosci, przy czym przemiana jest zasadniczo ilosciowa. Ilosc powstalego 2-acylo-IS jest taka, ze nie mozna jej wykryc metoda chromatografii cienkowarstwowej, zas 2,5-dwuacylo-IS powstaje w ilosciach nieznacznych. W praktyce, jesli reakcje prowadzi sie w sposób optymalny, to uzyskany produkt zawiera okolo 94 — 96% 5-acylo-IS. okolo 3 — 6% 2,5-dwuacylo-IS i mniej niz 1% IS. Obecnosc 2-acylo-ISjest niewykrywalna.Z surowego produktu mozna w razie potrzeby wyodrebnic 5-acylo-IS o czystosci ponad 99%, stosujac odpowiednie metody obróbki i oczyszczania, takie jak ekstrakcja, destylacja lub rekrystalizacja.W nastepnym etapie preparatywnym mozna stosowac bezposrednio albo czysty 5-acylo-IS o czystosci ponad 99%, albo surowy 5-acylo-IS otrzymany w etapie selektywnego acylowania, zawierajacy okolo 94 — 96% czystego zwiazku. Produktu tego nie wyodrebnia sie i nie oczyszcza. 5-acylo-IS estryfikuje sie kwasem azotowym w znany sposób, otrzymujac 2-azotan 5-acylo-IS, nie zanieczy¬ szczony izomerycznym 5-azotanem 2-acylo-IS lub ISDN. W ostatnim etapie usuwa sie grupe acylowa z pozycji 5, droga prowadzonej znanym sposobem transestryfikacji, otrzymujac 2-ISM. Odszczepianie grupy acylowej w pozy¬ cji 5, korzystnie realizuje sie poddajac 2-azotan 5-acylo-IS transestryfikacji w alkoholu o 1—3 atomach wegla, w obecnosci alkoholanu metalu alkalicznego. Metode taka ujawniono w opisie patentowym RFN nr 2 903 927.Korzystnymi nizszymi alkoholami sa metanol i etanol, a korzystnymi alkoholanami alkoholany sodu lub potasu o 1 —3 atomach wegla.Proces mozna prowadzic wyodrebniajac powstajace produkty posrednie i stosujac je w tej postaci w nastep¬ nym etapie, wzglednie wyodrebnianie mozna pominac, poddajac dalszej przeróbce produkty w takiej postaci, wjakiej je otrzymano. Metoda ta, nie wymagajaca skomplikowanych zabiegów technicznych, prowadzi do uzy¬ skania 2-ISM, który mozna uzyskac z duza wydajnoscia jako zwiazek o wysokiej czystosci, droga zwyklej rekry¬ stalizacji surowego produktu z odpowiedniego rozpuszczalnika.Sposób wedlug wynalazku ilustruja nastepujace przyklady.Przyklad I. Do mieszaniny 146g izosorbitu, 305g bezwodnika kwasu p-toluenokarboksylowego i 1 litra dwuchlorometanu dodaje sie 5 g octanu olowiu i mieszaja w temperaturze pokojowej w ciagu 40 godzin.Produkt poczatkowo rozpuszcza sie, a nastepnie ulega wytraceniu. Po ochlodzeniu do temperatury 0°C wytraco¬ ne krysztaly odsacza sie, stosujac pompke wodna i rekrystalizuje z toluenu. Otrzymuje sie 210 g 5-/p-tohiilo/izo¬ sorbitu o temperaturze topnienia 160—162° C.Przyklad II. W temperaturze okolo 15°C sporzadza sie mieszanine nitrujaca ze 130 g 65% kwasu azotowego i 400 ml bezwodnika octowego. Do tej mieszaniny dodaje sie najpierw 100 ml dwuchlorometanu, a nastepnie, porcjami, 264 g 5-/p-toluilo/izosorbitu. Podczas dodawania utrzymuje sie temperature 10—15°C.Nastepnie mieszanine ogrzewa sie do temperatury 25°C i pozostawia w tej temperaturze do stwierdzenia pelnego przebiegu reakcji na podstawie chromatogramu cienkowarstwowego (okolo 1 godziny). Na mieszanine dziala sie 400 ml dwuchlorometanu i 1 litrem wody. Warstwe wodna odrzuca sie, a warstwe organiczna laczy z rozcienczo¬ nym wodnym roztworem amoniaku, stosujac mieszanie, oddziela i zateza pod zmniejszonym cisnieniem. Pozosta¬ losc rekrystalizuje sie z metanolu, otrzymujac 290 g 2-azotanu 5-/p-toluilo/izosorbitu o temperaturze topnienia 93-94°C.4 130910 Przyklad III. Z 309g 1-azotanu 5-/p-toluilo/izosorbitu sporzadzono zawiesine w 1 litrze metanolu.Do zawiesiny wkrapla sie w trakcie mieszania 30% roztwór metanolami sodu w metanolu, do uzyskania wyraznie alkalicznej reakcji i otrzymania przejrzystego roztworu. Mieszanine miesza sie w temperaturze 40°C wciagu 2 godzin i zobojetnia kwasem octowym, a potem pod zmniejszonym cisnieniem usuwa sie rozpuszczalnik. Pozosta¬ losc rozdziela sie w temperaturze 40°C pomiedzy 1 litr wody i 500 ml eteru naftowego. Faze wodna oddziela sie i nateza do objetosci okolo 300 ml i oziebia do temperatury 0°C, w wyniku czego krystalizuje 2-azotan izosorbi- tu. Krysztaly odsacza sie i przemywa 100 ml zimnego izopropanolu, otrzymujac 151 g produktu o temperaturze topnienia 53—55 C.Przyklad IV. Mieszanine 146 g izosorbitu, 150 g bezwodnika octowego i 5 g octanu olowiu utrzymu¬ je sie w temperaturze pokojowej wciagu 20 godzin. W temperaturze okolo 15°C sporzadza sie mieszanine nitrujaca z 350 ml bezwodnika octowego i 130 g 65% kwasu azotowego. Do mieszaniny dodaje sie sporzadzona w wyzej opisany sposób mieszanine acylujaca, stosujac mieszanie w temperaturze 15 C. Mieszanie kontynuuje sie w ciagu 2 godzin w temperaturze pokojowej, po czym dodaje sie 300 ml dwuchlorometanu i 1 litr wody. Faze wodna odrzuca sie, a faze organiczna przemywa rozcienczonym wodnym roztworem amoniaku i zateza pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostalosc roztwarza sie w 200 ml metanolu, dodaje sie 10 ml 30% roztworu meta- nolanu sodu i calosc miesza w ciagu 1 godziny. Nastepnie mieszanine zobojetnia sie kwasem octowym i pod zmniejszonym cisnieniem usuwa rozpuszczalnik. Pozostalosc rozpuszcza sie w 200 ml wody, stosujac lagodne ogrzewanie (20-30° C). Roztwór miesza sie dokladnie z weglem aktywnym, przesacza i chlodzi do temperatury 0°C. Po odsaczeniu wykrystalizowanego 2-azotanu izosorbitu odsacza sie go stosujac podcisnienie i przemywa 100 ml oziebionego lodowato zimnego izopropanolu. Otrzymuje sie 151 g produktu o temperaturze topnienia 53-55°C.Przyklad V. Stosuje sie tok postepowania z przykladu IV, acylujac izosorbit przy uzyciu bezwodni¬ ków kwasów karboksylowych podanych w tabeli. Otrzymuje sie wymienione w tabeli 5-acyloizosorbity, które bez wyodrebniania estryfikuje sie kwasem azotowym. Produkty estryfikacji transestryfikuje sie metanolem, otrzymujac 2-azotan izosorbitu o temperaturze topnienia 53—55°C z porównywalna wydajnoscia.Ciekle bezwodniki poddaje sie reakcji bez stosowania rozpuszczalnika, zas bezwodniki stale rozpuszcza sie w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak dwuchlorometan, tetrahydrofuran, dioksan, acetonitryl lub dwume- tyloformamid.Tabela 1 Kwas, którego bezwodnik uzyto | Propionowy 1 Maslowy 1 Walerianowy 1 Kapronowy 1 Izomaslowy \* 1 Izowalerianowy | Trójmetylooctowy 1 Cyklopentanokarboksylowy 1 Cykloheksanokarboksylowy 1 Cyfcloheptanokarboksylowy [ Benzenoesowy 1 o-tohienokarboksylowy p-chlorobenzoesowy m-metoksybenzoesowy v p-nitrobenzoesowy 5-acyloizosorbit 5-propionyloizosorbit | 5-butynyloizosorbit ] 5-walerianoizosorbit 5-kaproiloizosorbit 5-izobutyloizosorbit 5-izowaleroiloizosorbit | 5-trójmetyloacetyloizosorbit 5-cyklopentanokarbonyloizosorbit | 5-cykloheksanokarbonyloizosorbit ] 5-cykloheptanokarbonyloizosorbit | 5-benzoiloizosorbit | 5-/o-toluilo/izosorbit ] 5-/p-chlorobenzoilo/izosorbit | 5-/m-metoksybenzoilo/izosorbit | 5-/p-nitrobenzoilo/izosorbit |130910 5 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania 2-azotanu izosorbitu o wzorze przedstawionym na rysunku przez reakcje izosorbitu ze srodkiem acylujacym, reakcje estryfikacji otrzymanego S-^cyloizosorbitu kwasem azotowym i usuniecie grupy acylowej, znamienny tym, ze izosorbit poddaje sie reakcji z 1 -2 równowaznikami molowymi bezwodni¬ ka kwasu karboksylowego, w obecnosci 0,005 - 0,02 równowaznika molowego soli metali z grupy II, III, IV lub VIII ukladu okresowego pierwiastków jako katalizatora, po czym ewentualnie oczyszcza sie otrzymany 5-acety- loizosorbit, a nastepnie na powstaly w wyniku estryfikacji 2-azotan 5-acyloizosorbitu, po ewentualnym uprzed¬ nim oczyszczeniu, dziala sie alkanolem o 1—3 atomach wegla, w obecnosci alkoholanu metalu alkalicznego o 1 —3 atomach wegla. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako bezwodnik kwasu karboksylowego stosuje sie prostolancuchowy lub rozgaleziony bezwodnik kwasu alkanokarboksylowego o 2—6 atomach wegla, bezwodnik kwasu cykloalkanokarboksylowego o 6-8 atomach wegla lub bezwodnik kwasu*aromatycznego ewentualnie podstawiony w pierscieniu takimi podstawnikami, jak nizsza grupa alkilowa o 1-4 atomach wegla, atom chlorow¬ ca, grupa metoksylowa lub grupa nitrowa. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny t y m, ze stosuje sie bezwodnik kwasu benzoesowego, bez¬ wodnik kwasu toluenokarboksylowego, bezwodnik kwasu dwumetylobenzoesowego, bezwodnik kwasu trójmety- lobenzoesowego, bezwodnik kwasu metoksybenzoesowego, bezwodnik kwasu nitrobenzoesowego lub bezwodnik kwasu chlorowcobenzoesowego. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie weglan metalu, zasado¬ wy weglan metalu, chlorek metalu, azotan metalu, fosforan metalu lub karboksylan metalu, w którym grupa acylowa zawiera prostolancuchowa lub rozgaleziona grupe alkilowa o 2—6 atomach wegla, grupe cykloalkilowa o 2—6 atomach wegla lub grupe fenylowa, ewentualnie podstawiona takimi podstawnikami, jak grupa metylowa, dwie grupy metylowe, trzy grupy metylowe, grupa metoksylowa, grupa nitrowa lub atom chlorowca. 5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie karboksylan metalu, w którym grupa acylowa jest identyczna z grupa acylowa uzytego bezwodnika kwasu karboksylowego. 6. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie sól wapnia, strontu, baru, cynku, kadmu, rteci, indu, talu, lantanowca, cyny, olowiu, bizmutu, antymonu, zelaza, kobaltu lub niklu.OH 0N02 CV^ PL

Claims

Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania 2-azotanu izosorbitu o wzorze przedstawionym na rysunku przez reakcje izosorbitu ze srodkiem acylujacym, reakcje estryfikacji otrzymanego S-^cyloizosorbitu kwasem azotowym i usuniecie grupy acylowej, znamienny tym, ze izosorbit poddaje sie reakcji z 1 -2 równowaznikami molowymi bezwodni¬ ka kwasu karboksylowego, w obecnosci 0,005 - 0,02 równowaznika molowego soli metali z grupy II, III, IV lub VIII ukladu okresowego pierwiastków jako katalizatora, po czym ewentualnie oczyszcza sie otrzymany 5-acety- loizosorbit, a nastepnie na powstaly w wyniku estryfikacji 2-azotan 5-acyloizosorbitu, po ewentualnym uprzed¬ nim oczyszczeniu, dziala sie alkanolem o 1—3 atomach wegla, w obecnosci alkoholanu metalu alkalicznego o 1 —3 atomach wegla.
2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako bezwodnik kwasu karboksylowego stosuje sie prostolancuchowy lub rozgaleziony bezwodnik kwasu alkanokarboksylowego o 2—6 atomach wegla, bezwodnik kwasu cykloalkanokarboksylowego o 6-8 atomach wegla lub bezwodnik kwasu*aromatycznego ewentualnie podstawiony w pierscieniu takimi podstawnikami, jak nizsza grupa alkilowa o 1-4 atomach wegla, atom chlorow¬ ca, grupa metoksylowa lub grupa nitrowa.
3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny t y m, ze stosuje sie bezwodnik kwasu benzoesowego, bez¬ wodnik kwasu toluenokarboksylowego, bezwodnik kwasu dwumetylobenzoesowego, bezwodnik kwasu trójmety- lobenzoesowego, bezwodnik kwasu metoksybenzoesowego, bezwodnik kwasu nitrobenzoesowego lub bezwodnik kwasu chlorowcobenzoesowego.
4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie weglan metalu, zasado¬ wy weglan metalu, chlorek metalu, azotan metalu, fosforan metalu lub karboksylan metalu, w którym grupa acylowa zawiera prostolancuchowa lub rozgaleziona grupe alkilowa o 2—6 atomach wegla, grupe cykloalkilowa o 2—6 atomach wegla lub grupe fenylowa, ewentualnie podstawiona takimi podstawnikami, jak grupa metylowa, dwie grupy metylowe, trzy grupy metylowe, grupa metoksylowa, grupa nitrowa lub atom chlorowca.
5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie karboksylan metalu, w którym grupa acylowa jest identyczna z grupa acylowa uzytego bezwodnika kwasu karboksylowego.
6. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie sól wapnia, strontu, baru, cynku, kadmu, rteci, indu, talu, lantanowca, cyny, olowiu, bizmutu, antymonu, zelaza, kobaltu lub niklu. OH 0N02 CV^ PL