Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie hamul¬ cowe z hamulcem dynamicznym i hamulcem me¬ chanicznym.Z opisu ogloszeniowego RFN nr 2239008 znane jest urzadzenie hamulcowe wyposazone w nastaw¬ nik do regulacji dynamicznego momentu hamu¬ jacego, przy czym osiagane momenty hamujace dynamiczne, wedlug wykresu obrazujacego mo¬ ment hamujacy w funkcji predkosci obrotowej, maja znajdowac sie wewnatrz obszaru roboczego, ograniczonego charakterystyka graniczna maksy¬ malnego dynamicznego momentu hamujacego, a ponadto zawierajace urzadzenie regulacyjne, które porównuje wielkosc regulowana, np. dynamiczny moment hamujacy z wielkoscia zadana, i w przy¬ padku wystapienia niezgodnosci pomiedzy wiel¬ koscia zadana a wielkoscia regulowana zasila na¬ stawnik hamulca dynamicznego wielkoscia nas¬ tawiajaca, zalezna od uchybu regulacji, a takze hamulec mechaniczny, korzystnie cierny, który jest wyposazony w nastawnik do ustalania me¬ chanicznego momentu hamujacego i który jest uruchamiany tylko wtedy, gdy zadany moment hamujacy wykracza poza obszar roboczy hamulca hydrodynamicznego.Jak wiadomo, moment hamujacy, wytwarzany przez hamulec dynamiczny rosnie wzdluz krzywej, o ksztalcie zblizonym do paraboli wraz ze wzros¬ tem predkosci obrotowej wirnika w przypadku, gdy pozostale warunki pozostaja niezmienione. 15 20 25 30 A zatem podana powyzej charakterystyka granicz¬ na, ograniczajaca zakres roboczy hmulca dynami¬ cznego ma w dolnym zakresie predkosci obroto¬ wych ksztalt paraboli, natomiast powyzej pewnej predkosci obrotowej przebiega poziomo lub tez lekko wznoszaco albo opadajaco, poniewaz w tym zakresie maksymalny moment hamujacy musi byc utrzymywany jako mniejszy od teoretycznie moz¬ liwego momentu hamujacego w tym celu, aby nie- dopuscic do mechanicznego lub cieplnego przecia¬ zenia hamulca dynamicznego. Hamulec dynamicz¬ ny powinien dzialac w zakresie roboczym, jako regula, wzdluz okreslonych charakterystyk, i w tym celu jest wyposazony w urzadzenie regula¬ cyjne, które np. w przypadku hamulca hydrody¬ namicznego odpowiednio ustala jego stopien na¬ pelnienia.Znane urzadzenie hamulciwe jest wyposazone w tym celu w zawór regulacji stopnia napelnienia oraz w przyrzad do pomiaru rzeczywiscie wyt¬ warzanego momentu hamujacego. Ruchome za- wieradlo zaworu regulacji stopnia napelniania stanowi komparator sil, który porównuje sile pro¬ porcjonalna do zmierzonego, dynamiczngo mo¬ mentu hamujacego, stanowiacego wielkosc regu¬ lowana z sila proporcjonalna do zadanego mo¬ mentu hamujacego bedacego wielkoscia zadana.W przypadku wystepowania uchybu regulacji za- wieradlo zaworu regulacji stopnia napelniania jest przestawiane tak, aby wielkosc regulowana 127 235127 235 równala sie wielkosci zadanej.Gdy podczas przebiegu hamowania predkosc ob¬ rotowa wirnika hamulcowego obnizy sie tak da¬ lece,? ^/moment hamuiaey dynamiczny wykroczy poza* paraboliczna -^zesl charakterystyki granicz¬ nej,, a wiec gdy wystepujacy dynamiczny moment hamujacy stanie sie misiejszy od zadanego, to mu¬ si z£stej£jJoótk#wo wlaczony hamulec cierny. To samo moze wyHaglc^w* przypadku, gdy przy duzej predkosci obrotowej wirnika jest wymagane wy¬ warcie momentu hamujacego, który lezy powyzej charakterystyki granicznej. Dotad, dokad hamulec dynamiczny sam moze wytworzyc zadany mo¬ ment hamujacy, hamulec cierny pozostaje w bez¬ ruchu, co ogranicza do minimum zuzywanie sie okladzin ciernych.W znanych urzadzeniach hamulcowych w celu Umozliwienia samoczynnego dolaczania hamulca ciernego w tak zwanym zaworze regulacyjnym ¦trójdrogowym sila, odpowiadajaca chwilowemu, dynamicznemu momentowi hamujacemu, jest po¬ równywana z sila reprezentujaca wielkosc zadana.Jesli ta ostatnia jest wieksza, to uruchamia on nastawnik hamulca mechanicznego, to znaczy ot¬ wiera zawór, który doprowadza czynnik pod cis¬ nieniem do nastawczego silownika hamulca cier¬ nego, uruchamiajac go. Powinno to sie odbywac tak, aby moment hamujacy, wytwarzany przez hamulec cierny mozliwie rówtial sie róznicy mie¬ dzy zadanym momentem hamujacym a chwilo¬ wym, dynamicznym momentem hamujacym. In¬ nymi slowy, aby suma wytwarzanych momentów hamujacych byla stale równa zadanemu momen¬ towi hamujacemu.W praktyce, w tego rodzaju, kombinowanych urzadzeniach hamulcowych czesto zauwaza sie, ze pozadany, idealny sposób dzialania utrzymuje sie w ciagu pewnego okresu czasu. Potem w wielu przypadkach moment. hamujacy, wytwarzany me¬ chanicznie chwilami wykracza w góre lub w dól poza moment hamujacy, jaki jest niezbedny do uzupelnienia dynamicznego momentu hamujacego.Blad ten mozna skorygowac w przypadku hamo¬ wania pojazdu, poniewaz kierowca kazdy taki blad moze wyeliminowac poprzez zmiane poloze¬ nia pedalu hamulca.Jesli jednak takie urzadzenie hamulcowe jest stosowane w urzadzeniach stacjonarnych, nie nad¬ zorowanych przez obsluge w sposób ciagly, to wskazana w pewnych okolicznosciach wada moze byc przyczyna powaznych zaklócen w jego funk¬ cjonowaniu. Ponizej sa podane przyklady zasto¬ sowan w urzadzeniach stacjonarnych. a) Urzadzenie przenosnikowe, które zawiera wiele tasm przenosnikowych, umieszczonych jedna za druga, lecz napedzanych oddzielnie. W tym przypadku istotne jest, aby po wylaczeniu urza¬ dzenia wszystkie tasmy przenosnikowe pokony¬ waly te sama droge hamowania niezaleznie od obcia&nia. W przeciwnym przypadku istnialoby zagrozenie przesypywania sie przenoszonego mate¬ rialu z tasmy przenosnikowej, pozostajacej jesz¬ cze w ruchu, na tasme nastepna, w pewnych wa¬ runkach juz zatrzymana. b) Tasma przenosnikowa, która obok przenosze¬ nia materialu jest wykorzystywana takze do prze¬ wozenia osób. W tym przypadku przepisy zabra¬ niaja przekraczania okreslonego opóznienia. c) Tasma przenosnikowa, która jest wykorzys- 5 tywana do przenoszenia materialów po pochylos¬ ci. W tym przypadku predkosc przenoszenia musi byc utrzymywana jako stala niezaleznie od róznic w jej obciazeniu poprzez stale jej hamowanie.Celem wynalazku jest skonstruowanie kombino- 10 wanego urzadzenia hamulcowego, zawierajacego hamulec dynamiczny i hamulec mechaniczny, umo¬ zliwiajacego nastawianie zadanej wartosci robo¬ czej, np. okreslonego momentu hamujacego lub okreslonej predkosci obrotowej, lub tez okreslo- 15 nego opóznienia równiez i w przypadku równo¬ czesnego hamowania dynamicznego i mechanicz¬ nego. ^ Cel ten wedlug wynalazku zostal osiagniety przez to, ze przyrzad pomiarowy, wspóldzialajacy 20 z urzadzeniem regulacyjnym jest przystosowany do jednoczesnego dokonywania pomiaru wspólnie,, przez oba hamulce nastawianej wielkosci regulo¬ wanej. Innymi slowy, np. w przypadku potrzeby dokonania regulacji okreslonego momentu hamu- 25 jacego, wedlug wynalazku jest dokonywany po¬ miar nie tylko momentu hamujacego, wytwarza¬ nego przez hamulec dynamiczny, jak to mialo miejsce w znanych urzadzeniach hamulcowyeh,., lecz jest dokonywany pomiar momentu hamuja- 30 cego, wytwarzanego wspólnie, przez oba hamulce.Tym samym równiez w przypadku hamowania mieszanego ma miejsce taki przebieg regu¬ lacji, podczas którego suma momentów hamuja¬ cych jest w kazdym przypadku sprowadzana do 35 wartosci zadanej.Przy tym hamulec cierny jest za¬ silany dopiero wtedy, gdy zadany moment hamu¬ jacy jest wiekszy od wytwarzanego przez hamulec dynamiczny. Osiaga sie tó wedlug wynalazku przez zastosowanie czujnika wysylajacego sygnal,., 40 który wyczuwa, kiedy zadany moment hamujacy przewyzsza zakres roboczy hamulca dynamiczne¬ go, i za pomoca urzadzenia przelacznikowego,' któ¬ rym w danym przypadku jest urzadzenie regula¬ cyjne hamulca mechanicznego, uruchamia dodat- 45 kowo ten hamulec. Innymi slowy, sygnal nasta¬ wiajacy, wydawany przez urzadzenie regulacyjne,, jest w ciagu pewnego okresu czasu kierowany do nastawnika hamulca dynamicznego, a w pewnym okresie czasu do nastawnika hamulca mechanicz- 50 nego.Po zaistnieniu przelaczenia, w trakcie którego urzadzenie regulacyjne dolaczylo hamulec cierny^ urzadzenie regulacyjne tymczasowo nie wywiera wplywu na hamulec dynamiczny. Powinno jednak' 55 byc zapewnione to, ze hamulec dynamiczny po¬ zostanie wlaczony. W szczególnosci, w przypadku hamulca hydrodynamicznego osiaga sie to przez to, ze stopien jego napelniania po wspomnianym przelaczeniu jest utrzymywany na wartosci na— M stawianej jako ostatnia. Po dokonaniu przelacze¬ nia, to jest podczas mieszanego hamowania, mo¬ ment hamujacy dynamiczny moze wprawdzie^pod— legac zmianom, np. na skutek zmiany predkosci obrotowej, lecz urzadzenie regulacyjne bedzie ut¬ rzymywalo sume obu momentów hamujacych, jako*127 235 6 równa wartosci zadanej, albo tez urzadzenie re¬ gulacyjne bedzie utrzymywalo sume momentów hamujacych na takiej wartosci, przy której pred¬ kosc obrotowa lub opóznienie przyjmie wartosc zadana.Dzieki zastosowaniu wynalazku udalo sie wye¬ liminowac szkodliwe wplywy, jakie wystepowaly podczas hamowania mieszanego, jak np.. zmiany wspólczynnika tarcia hamulca ciernego, spowodo¬ wane zasadniczo wahaniami wilgotnosci powiet¬ rza, lub zmiany oporów mechanicznych nastawni¬ ka hamulca ciernego. Tego rodzaju wplywy byly przyczyna wspomnianych niedogodnosci wystepu¬ jacych w znanych urzadzeniach hamulcowych.Dalsza istotna cecha wynalazku dotyczy dzia¬ lania wspomnianego czujnika sygnalizacyjnego, który sygnalizuje wykroczenie wartosci momen¬ tu hamujacego poza zakres roboczy hamulca dy¬ namicznego. Czujnik sygnalizacyjny musi byc bo¬ wiem przystosowany do wydawania sygnalu przy dwóch róznych stanach roboczych, który sygnal powoduje dolaczenie hamulca mechanicznego za pomoca urzadzenia regulacyjnego, a mianowicie w przypadku, gdy predkosc obrotowa hamulca dy¬ namicznego jest za mala do wytworzenia zadane¬ go momentu hamujacego, oraz w przypadku, gdy zostalo przekroczone dopuszczalne obciazenie me¬ chaniczne lub cieplne hamulca dynamicznego.W celu rozwiazania tego zagadnienia czastko¬ wego, w przypadku gdy hamulcem dynamicznym jest hamulec hydrodynamiczny, z jednej strony ustala sie, czy cisnienie w przewodzie doplywo¬ wym hamulca hydrodynamicznego przekroczylo okreslona wartosc, przy czym zostaje wykazane osiagniecie paraboli pelnego napelnienia, a z dru¬ giej strony ustala sie, czy cisnienie cieczy, które ustalilo sie w obudowie hamulca hydrodynamicz¬ nego i jest w duzej mierze uzaleznione od pred¬ kosci obrotowej, przekroczylo okreslona wartosc, przy czym zostaje wykazane osiagniecie maksy¬ malnie dopuszczalnego momentu hamujacego hy¬ drodynamicznego. Urzadzenie przelacznikowe rea¬ guje zatem albo na jeden albo na drugi sygnal wlaczenia, w kazdym przypadku dolaczajac urza¬ dzenie regulacyjne hamulca mechanicznego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia uklad polaczen kombinowanego urza¬ dzenia hamulcowego, zawierajacego hamulec hy¬ drodynamiczny i hamulec mechaniczny, a fig. 2 wykres momentu hamujacego w funkcji predkos¬ ci obrotowej dla hamulca hydrodynamicznego we¬ dlug fig. 1.Jak pokazano na fig. 1, na hamowanym wale 9 jest umieszczony hamulec hydrodynamiczny 10 oraz hamulec mechaniczny 20. Wal 9 stanowi czesc symbolicznie zaznaczonej maszyny roboczej 30, np. urzadzenia przenosnikowego, napedzanego za po¬ moca silnika elektrycznego 31.Hamulec hydrodynamiczny 10 zawiera wieniec lopatkowy wirujacy 11, wieniec lopatkowy unie¬ ruchomiony 12 z obudowa hamulcowa 13, obie¬ giem chlodzenia, wyposazonym w przewód odply¬ wowy 14a, chlodnice 14 i przewód doplywowy 14b.Do tego ostatniego jest dolaczony .przewód napel¬ niajacy i oprózniajacy 15, który wychodzi z aku¬ mulatora hydraulicznego 16. Wysokosc nastawia¬ nego w nim cisnienia powietrza okresla jak wia¬ domo stopien napelnienia hamulca hydrodynamicz- 5 nego. A od stopnia napelnienia i predkosci obro¬ towej wirnika zalezy wytwarzany hydrodynamicz¬ ny moment hamujacy.Po stronie powietrznej akumulator hydrauliczny 16 jest polaczony ze zródlem 8 cisnienia za pomo- io ca przewodu cisnieniowego 17a/17b z elektroma¬ gnetycznie uruchamianym zaworem odcinajacym 17. Z przewodu cisnieniowego 17a odchodzi prze¬ wód odciazeniowy 18a, prowadzacy do dalszego za¬ woru odcinajacego 18, uruchamianego elektrómag- 15 netycznie.Hamulec mechaniczny 20 zawiera znany beben hamulcowy 21 oraz szczeke hamulcowa 22, która jest polaczona mechanicznie z tlokiem 23 akumu¬ latora sprezynowego 24, którego surezyna 25 do- 20 ciska szczeke hamulcowa 22 do bebna hamulco¬ wego 21. Poprzez doprowadzanie sprezonego po¬ wietrza przewodem cisnieniowym 26a, 26b, 26c, wychodzacym ze zródla. 8 cisnienia, hamulec me¬ chaniczny 20 jest uwalniany spod dzialania spre- 25 zyny 25. W przewodzie cisnieniowym 26a, 26b, 26c znajduje sie elektrycznie wlaczalny zawór odpo¬ wietrzajacy 26 oraz zawór 27 do nastawiania cis¬ nienia równiez uruchamiany elektromagnetycznie.Gdy zostaje wzbudzony elektromagnes zaworu 26, 30 wtedy akumulator sprezynowy 24 zostaje polaczo¬ ny z zaworem 27 do nastawiania cisnienia, nato¬ miast w innym przypadku akumulator sprezynowy 24 jest odpowietrzany za pomoca przewodu odpo¬ wietrzajacego 28a z nastawnym dlawikiem 28. 35 Uklad ten umozliwia w przypadku wystapienia spadku cisnienia samoczynne wlaczenie hamulca mechanicznego 20. Zawór 27 nastawiania cisnienia ma trzy polozenia, poza polozeniem srodkowym spoczynkowym, posiada polozenie zwiekszania cis- 40 nienia w akumulatorze sprezynowym , 24, przyj¬ mowane po wzbudzeniu elektromagnesu 79, oraz polozenie obnizania cisnienia, przyjmowane po wzbudzeniu elektromagnesu 77.Urzadzenie regulacyjne 40 jest polaczone, za po- 45 moca przewodu pomiarowego 32, z tachometrem 33. Dzieki temu urzadzenie regulacyjne otrzymuje jako wielkosc regulowana sygnal proporcjonalny do predkosci obrotowej walu 9. Zamiast tego jako wielkosc regulowana moze byc podawane opóznie- 50 nie walu 9, poprzez przewód 34 z czlonem róz¬ niczkujacym 35, który rózniczkuje sygnal proporr cjonalny do predkosci obrotowej. Dalszy wariant stanowi podawanie na urzadzenie regulacyjne 40 sygnalu, jako wielkosci regulowanej, proporcjo- 55 nalnego do momentu hamujacego, wspólnie wy¬ twarzanego przez oba hamulce 10 i 20, za pomoca przewodu pomiarowego 36, wyposazonego w ma¬ nometr 37. Przewód sterujacy 42 umozliwia dopro¬ wadzanie wielkosci nastawiajacej, to jest sygnalu 60 odpowiadajacego zadanej predkosci obrotowej. Za¬ miast tego, w zaleznosci od tego, jaka wielkosc robocza ma byc regulowana, jest za pomoca prze¬ wodów 44 albo 46 podawany^sygnal proporcjonal¬ ny do opóznienia lub momentu hamujacego, jako wielkosc nastawiajaca. Przewód 41 sluzy do za-127 7 silania pradem urzadzenia regulacyjnego 40 oraz elektromagnesu zaworu odpowietrzajacego 26.Urzadzenie regulacyjne ma wyjscie 47 na syg¬ nal „zwiekszanie momentu hamujacego" oraz wyj¬ scie 49 na sygnal „zmniejszanie momentu hamuja¬ cego". Wyjscie 47 jest polaczone z wejsciem ele¬ mentu logicznego^koniukcyjnego 47', którego wyj¬ scie jest za pomoca przewodu 47a, wzmacniacza 7 i przewodu 47b przylaczone do elektromagnesu zaworu 17. Wyjscie 47 jest ponadto polaczone, za pomoca przewodu 57, z wejsciem dalszego elemen¬ tu logicznego koniunkcji 57', którego wyjscie jest za pomoca przewodu 57a, wzmacniacza 7 i przewo¬ du 57b polaczone z elektromagnesem 77 zaworu 27 nastawiania cisnienia. Wyjscie 49 jest polaczone z wejsciem trzeciego elementu logicznego koniukcyj- nego 49'. Ten ostatni ma wyjscie negujace, które za pomoca przewodu 49a, wzmacniacza 7 i prze¬ wodu 49b jest polaczone z elektromagnesem za¬ woru 18. Poza tym wyjscie 49 jest za pomoca przewodu 59, dalszego elementu logicznego ko- ninkcji 59', przewodu 59a, wzmacniacza 7 i prze¬ wodu 59b polaczone z elektromagnesem 79 za¬ woru 27 nastawiania cisnienia.Dó powietrznego przewodu cisnieniowego 26c jest przylaczony przelacznik 6,8 cisnienia, który w przypadku przekroczenia okreslonego cisnienia, co oznacza, ze hamulec cierny 20 jest calkowicie zwolniony, za pomoca przewodu 69 podaje sygnal na dalsze wejscie elementu logicznego koniunk¬ cyjnego 4$* oraz na dalsze wejscie, negujace, ele¬ mentu logicznego koniunkcji 59*. Hamulec hydro¬ dynamiczny 10 jest wyposazony w czujnik sygnali^ zacyjny 50-=-56, opisany bardziej szczególowo po¬ nizej, który za pomoca przewodu 58 jest pola¬ czony z dalszym wejsciem elementu logicznego koniunkcyjnego 57' oraz z dalszym wejsciem, ne¬ gujacym, elementu logicznego koniunkcyjnego 47'.Na figurze 1 urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawione w stanie spoczynku. W tym stanie szczeka hamulca ciernego 20 jest docisnieta za po¬ moca sprezyny 25, a akumulator cisnienia jest pozbawiony nadcisnienia, to znaczy, zfe hamulec hydrodynamiczny jest oprózniony. Przed wprowa¬ dzeniem w ruch urzadzenia przenosnikowego 30, przy zalozeniu wykazywania gotowosci roboczej urzadzenie za pomoca nie przedstawionego urza¬ dzenia nadzorujacego, zostaje przylozone napiecie do przewodu 41, na skutek czego zostaje przela¬ czony zawór odpowietrzajacy 26. Ponadto regulator *5 otrzymuje rozkaz zwolnienia hamulca ciernego 20. Regulator powoduje przejsciowe wzbudzenie elektromagnesu 79, dzialajac poprzez wyjscie 49 i przewody 59, 59a i 59b, na skutek czego tlok 23 zostaje obciazony sprezonym powietrzem, a tym samym hamulec 20 zostaje zwolniony.Jednoczesnie, la pdmocra negujacego wyjscia ele¬ mentu logicznego koniunkcyjnego 49* powoduje sie wzbudzenie elektromagnesu zaworu 18, a tym sa¬ mym Odciecie przewodu odciazeniowego 18a, co Oznacza sprowadzenie ich do polozenia gotowosci roboczej. Przedstawione polozenie zawór 18 przyj¬ muje jedynie w stanie spoczynkowym albo wtedy, gdy sygnal jeset doprowadzany do obu wejsc ele¬ mentu logicznego koniunkcyjnego 49*. 235 8 To powoduje, ze w przypadku^ zaniku przeplywu pradu, przez co unieruchomione zostaje takze urzadzenie regulacyjne 40, hamulec hydrodyna¬ miczny 10 staje sie nieczynny. W tym przypadku 5 powinien dzialac bowiem tylko hamulec mecha¬ niczny 20, i to z nastawionym na stale momentem hamujacym, korzystnie z maksymalnie dopusz¬ czalnym momentem hamujacym. Dzieki temu uni¬ ka sie przeciazenia walu 9, jakie zaistniec moglo- io by w przypadku jednoczesnego zadzialania obu ha¬ mulców 10 i 20 z pelna ich skutecznoscia.Podczas hamowania w urzadzeniu regulacyjnym 40 wielkosc regulowana jest porównywana w spo¬ sób ciagly z wielkoscia zadana. W przypadku gdy 15 wielkosc regulowana jest np. mniejsza od wiel¬ kosci zadanej, gdy zatem nalezy zwiekszyc mo¬ ment hamujacy, to na wyjsciu 47 pojawia sie wielkosc nastawiajaca, zalezna od uchybu regu¬ lacji, o postaci pradu elektrycznego o okreslonej 20 czestotliwosci impulsów i okreslonym stosunku impulsów. Prad ten przeplywajac przewodami 47a, 47b powoduje czasowe wzbudzenie elektromagnesu zaworu 17, a na skutek tego zostaje zwiekszony, zgodnie z powyzszym opisem, moment hamujacy, 25 wytwarzany przez hamulec hydrodynamiczny 10.Gdy zadany moment hamujacy wykracza poza zakres roboczy hamulca hydrodynamicznego 10, to nastepuje zadzialanie czujnika sygnalizacyjne¬ go 50-J-56, i w przewodzie 58 pojawia sie sygnal. 30 Ma to ten skutek, ze sygnal pojawiajacy sie na wyjsciu 47 jest podawany dalej przewodem 57a a nie przewodem 47a. Po pierwsze osiaga sie przez to to, ze elektromagnes zaworu 17 pozostaje wy¬ laczony, a elektromagnes zaworu 18 wlaczony, to 35 znaczy, ze oba zawory 17, 18 znajduja sie w po¬ lozeniu zamkniecia, a zatem utrzymuje sie stopien napelnienia nastawiony w hamulcu hydrodynami¬ cznym 10 jako ostatni, i to dotad, dokad nie zanik¬ nie sygnal w przewodzie 58, albo bedzie wystepo- 40 wal sygnal na obu wejsciach elementu logicznego koniunkcyjnego 49*. Po drugie osiaga sie przez tó to, ze zostaje czasowo wzbudzony elektromagnes zawo¬ ru 27 nastawiania cisnienia, a tym samym ma miejsce sterowane obciazanie hamulca ciernego 20 45 za pomoca sprezyny 25, a przy tym i sterowane odpowietrzanie cylindra akumulatora sprezynowe¬ go 24 poprzez przewody 26c, 26b.Jesli na odwrót, wielkosc regulowana jest wiek¬ sza niz wielkosc zadana, gdy nalezy zatem zmniej- 50 szyc moment hamujacy, to na wyjsciu 49 pojawia sie sygnal, to jest wielkosc nastawiajaca, zalezna od uchybu regulacji. Jesli hamulec cierny 20 jest czynny do tej chwili, to najpierw zostaje wzbu¬ dzony elektromagnes 79 zaworu 27 nastawiania 55 cisnienia w tym celu, aby zmniejszyc moment ha¬ mujacy mechaniczny. W przypadku calkowitego zwolnienia hamulca ciernego, przelacznik 88 cis¬ nienia podaje sygnal na elementy logiczne ko-- niunkcyjne 49', 59' za pomoca przewodów 69. Gdy 60 wielkosc regulowana nadal przewyzsza wielkosc zadana, zatem istnieje sygnal na wyjsciu 49, to negujace wyjscie elementu logicznego koniurfk- cyjnego 49' powoduje czasowe sprowadzenie za¬ woru 18 w spoczynkowe polozenie otwarcia, a przez to sterowane zmniejszenie momentu hamu-127 235 9 10 jacego hamulca hydrodynamicznego 10. Jednoczes¬ nie sygnal ten powoduje w przewodach 69 i we wspóldzialaniu z negujacym wejsciem elementu logicznego koniunkcyjnego 59* to, ze z wyjscia 49 regulatora 40 przestaje byc wysylany sygnal do elektromagnesu 79. Moglo by to nie byc potrzebne, poniewaz hamulec cierny 20 i tak juz jest calko¬ wicie zwolniony.Czujnik sygnalizacynjy 50-^56, umieszczony na hamulcu hydrodynamicznym 10 zasadniczo zawie¬ ra dwa cisnieniowe czujniki sygnalizacyjne 51, 52, których wyjscia sa za pomoca elementu logicznego dysjunkcyjnego 50 polaczone z przewodem 58.Czujnik 51 cisnienia jest za pomoca cisnieniowego przewodu pomiarowego 53 polaczony z przewodem doplywowym I4b hamulca hydrodynamicznego 10.Porównuje on zmierzone w nim cisnienie cieczy z wielkoscia odniesienia podawana przewodem 55, która odpowiada cisnieniu cieczy, panujacemu w przewodzie doplywowym 14b w czasie, gdy hamu¬ lec hydrodynamiczny 10 osiagna maksymalny sto¬ pien napelnienia. Gdy to nastapi, czujnik sygnali¬ zacyjny cisnieniowy 51 podaje sygnal, poprzez przewód 51a, element logiczny dysjunkcyjny 50 i przewód 58, na elementy logiczne koniunkcyjne 57', 47*. W podobny sposób cisnieniowy czujnik sygnalizacyjny 52 jest, za pomoca przewodu po¬ miarowego cisnieniowego 54, polaczony z promie¬ niowo zewnetrznym obszarem obudowy hamulco¬ wej 13. Zmierzone w tym miejscu cisnienie cieczy jest porównywane z wielkoscia odniesienia poda¬ wana przewodem 56 a odpowiadajaca maksymalnie dopuszczalnemu cisnieniu cieczy w obudowie ha¬ mulcowej 13. Gdy cisnienie to zostanie osiagniete, cisnieniowy czujnik sygnalizacyjny 52 wytwarza sygnal, który poprzez przewód 52a, element logicz¬ ny dysjunkcyjny 50 oraz przewód 58 jest poda¬ wany na element logiczny koniunkcyjny 57' oraz 47'.W nastepnej czesci jest opisane ponownie, tym razem na podstawie fig. 2 z przedstawionym na niej wykresem zaleznosci momentu hamujacego od predkosci obrotowej, dzialanie urzadzenia regula¬ cyjnego 40 i cisnieniowych czujników sygnaliza¬ cyjnych 50-=-56. Na wykresie tym jest naniesiony moment hamujacy M, to jest dynamiczny mo¬ ment hamujacy, wytwarzany przez hamuleec hy¬ drodynamiczny 10 oraz mechaniczny moment ha¬ mujacy, wytwarzany w niektórych przypadkach dodatkowo przez hamulec cierny 20, w funkcji predkosci obrotowej n walu 9.Paraboliczna charakterystyka maksymalnego sto¬ pnia napelnienia hamulca hydrodynamicznego 10 jest zaznaczona linia 60. W dolnym zakresie pred¬ kosci obrotowych parabola ta stanowi graniczna charakterystyke maksymalnie osiagalnego momen¬ tu hamujacego dynamicznego. Górna czesc para¬ boli 60 jest przedstawiona jedynie linia przery¬ wana. W górnym zakresie predkosci obrotowych maksymalnie osiagalny dynamiczny moment ha¬ mujacy jest okreslany przez dopuszczalne cisnie¬ nie cieczy w promieniowo zewnetrznej czesci obu¬ dowy 13 hamulca hydrodynamicznego 10, a wyzna¬ czony przez charakterystyke graniczna 61. Ograni¬ cza ona wraz z parabola 60 oraz pionowa linia 64, wyznaczajaca maksymalnie dopuszczalna predkosc obrotowa, zakres roboczy hamulca hydrodynamicz¬ nego^ 10. Obszar ten na fig. 2 jest zakreakowany liniami ukosnymi. 5 Gdy nalezy wyregulowac tasme przenosnikowa, dzialajaca po pochylosci, tak, aby poruszala sie z okreslona predkoscia za pomoca urzadzenia ha¬ mulcowego, ustalajacego okreslona predkosc ob¬ rotowa 112, to w zaleznosci od obciazenia tasmy io przenosnikowej trzeba przylozyc rózne momenty hamujace, które na fig. 2 przebiegaja przez linie pionowa 62. Te rózniace sie momenty hamujace sa nastawiane przez urzadzenie regulacyjne 40, które w opisany sposób uruchamia zawory 17, 18, 15 a przez to ustala cisnienie w akumulatorze hy¬ draulicznym 16, powodujac zmiane stopnia napel¬ nienia hamulca hydrodynamicznego 10. Jesli za¬ dany moment hamujacy bedzie np. równy M3 a wiec wiekszy od najwiekszego dynamicznego mo- 20 mentu hamujacego M2 osiaganego przy predkosci obrotowej 112, to cisnienie cieczy, zmierzone przez cisnieniowy czujnik sygnalizacyjny 52, przekroczy wartosc dopuszczalna. W takim przypadku zostaje dodatkowo uruchomiony hamulec mechaniczny 20 25 w sposób opisany powyzej. Ich moment hamujacy jest nastepnie równy róznicy M, minus M*.W trakcie trwania tego stanu roboczego stopien napelnienia hamulca hydrodynamicznego 10 pozos¬ taje nie zmieniony tak jak i jego moment hamu- 30 jacy M2, poniewaz równiez i predkosc obrotowa 112 pozostaje stala.W przypadku, gdy trzeba zahamowac maszyne za pomoca urzadzenia hamulcowego stosujac staly moment hamujacy, najpierw wykorzystuje sie do 35 wywarcia momentu hamujacego Mi sam hamulec hydrodynamiczny 10. Jego punkt roboczy wedruje wraz z maleniem predkosci obrotowej, po prostej poziomej 63 w lewo, i przy osiagnieciu charakte¬ rystyki granicznej 60, 61 hamulec hydrodynamicz¬ na ny 10 osiaga maksymalny stopien napelnienia.Dalsze zwiekszanie cisnienia w akumulatorze hy¬ draulicznym 16, a tym samym i w przewodzie do¬ plywowym 14b, powoduje zadzialanie cisnienio¬ wego czujnika sygnalizacyjnego 51, który stanowi 45 o dolaczeniu hamulca mechanicznego 20. Podczas dalszego malenia predkosci obrotowej hydrodyna¬ miczny moment hamujacy staje sie coraz mniej¬ szy, lecz regulator 40 odpowiednio zwieksza me¬ chaniczny moment hamujacy. 50 w przykladzie przedstawionym na fig. 1 urza¬ dzenie regulacyjne 40 zasila nastawniki obu ha¬ mulców 10, 20, a wiec zawory 17, 18 i 27, cyfro¬ wymi sygnalami nastawiajacymi. Oznacza to, ze cisnienie powietrza w przewodach 17a, 26b, 26c 55 zmienia sie stopniowo. Mimo to skutecznosc dzia¬ lania obu hamulców 10, 20 zamienia sie zasadni¬ czo w sposób ciagly, poniewaz akumulator hydrau¬ liczny 16 oraz akumulator sprezynowa 24 dzialaja - jako elementy tlumiace. Zaleta takiego sterowania go jest, ze jako wyposazenie np. hamulca hydrody¬ namicznego 10 moga byc uzyte proste zawory od¬ cinajace 17, 18 jako nastawnijci. Inaczej ma sie rzecz w przypadku, gdy stopieni napelniania ha¬ mulca hydrodynamicznego 10 ma byc sterowany za pomoca zaworu regulacyjnego, umieszczonego127 235 11 w przewodzie cieczy roboczej, a zatem gdy brak akumulatora hydraulicznego. W tym przypadku celowym jest zastosowanie jako zaworu regula¬ cyjnego takiego zaworu, którego zawieradlo moze przyjmowac dowolnie wiele polozen posrednich.Do tego celu nadaje sie serwozawór lub zawór proporcjonalny. Urzadzenie regulacyjne musi w tym przypadku zasilac zawór regulacyjny analo¬ gowymi sygnalami nastawiajacymi, to znaczy bez- stopniowo zmieniajacymi sie sygnalami elektrycz¬ nymi.Sposób ten moze byc wykorzystywany oczywis¬ cie równiez do sterowania hamulca ciernego uru¬ chamianego pneumatycznie albo do hamulca hy¬ drodynamicznego sterowanego pneumatycznie za pomoca akumulatora hydraulicznego.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie hamulcowe z hamulcem dynamicz¬ nym, korzystnie hamulcem hydrodynamicznym, któ¬ ry jest wyposazony w nastawnik do regulacji dy¬ namicznego momentu hamujacego, przy cym osia¬ gane momenty hamujace dynamiczne wedlug wy¬ kresu obrazujacego moment hamujacy w funkcji predkosci obrotowej, maja znajdowac sie wewnatrz obszaru roboczego, ograniczonego charakterystyka graniczna maksymalnego dynamicznego momentu hamujacego, a ponadto zawierajace urzadzenia re¬ gulacyjne, które porównuje wielkosc regulowana, korzystnie dynamiczny moment hamujacy z wiel¬ koscia zadana, i w przypadku wystapienia róznicy pomiedzy wielkoscia zadana a wielkoscia regulo¬ wana zasila nastawnik hamulca dynamicznego wielkoscia nastawiajaca, zalezna od uchybu regu¬ lacji, a takze hamulec mechaniczny, korzystnie cierny, który jest wyposazony w nastawnik do 12 ustalania mechanicznego momentu hamujacego, i który jest uruchamiany tylko wtedy, gdy zadany moment hamujacy wykracza poza obszar roboczy hamulca hydrodynamicznego, znamienne tym, ze 5 jego urzadzenie regulacyjne (40) ma przyrzad po¬ miarowy (33, 37) dokonujacy pomiaru wielkosci re¬ gulowanej, nastawianej wspólnie przez oba ha¬ mulce (10, 20), a ponadto jego hamulec dynamicz¬ ny (10), korzystnie majacy postac hamulca hydro- io dynamicznego, jest wyposazony w czujnik sygna¬ lizacyjny (50-56), przekazujacy poprzez przewód (58) sygnal przelaczeniowy, gdy zadany moment hamujacy wykroczy poza obszar roboczy hamul¬ ca dynamicznego (10)^ a ponadto zawiera element 15 przelacznikowy (57*), polaczony z tym czujnikiem i podajacy sygnal nastawiajacy, zalezny od uchy¬ bu regulacji, do nastawnika (27) hamulca cier¬ nego (20). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, 20 ze hamulec hydrodynamiczny zawiera wieniec lo¬ patkowy wirnikowy (11) oraz otaczajaca go obu¬ dowe (13), do której jest przylaczony przewód od¬ plywowy (14a) i przewód doplywowy (14b) dla cieczy roboczej, natomiast czujnik sygnalizacyjny 25 (50-56) zawiera pierwszy cisnieniowy czujnik syg¬ nalizacyjny (51), przylaczony do przewodu doply¬ wowego (14b), oraz drugi cisnieniowy czujnik syg¬ nalizacyjny (52), przylaczony do obudowy (13), a korzystnie jej promieniowo zewnetrznej czesci, 30 które to czujniki sygnalizuja osiagniecie przez ha¬ mulec hydrodynamiczny granicy (60, 61) obszaru roboczego. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze hamuleec cierny (20) jest sprzegniety z przela- 35 cznikiem cisnieniowym (68), polaczonym przewo- cem (69) z nastawnikiem (18) hamulca hydrody¬ namicznego (10), korzystnie poprzez element prze¬ lacznikowy (49').127 235 12 JA11 _^ FiG. 1 .14 b ^T |55L -51au52u ^^ < » k(5F13 E-? (T33~T~ 36'— -J51UI Lr/. * i—^ -I 30 5! --M 56&2C -rft: -54 25' -23 ,24 50L 158 26^ 28 ,Q ^ Sx 28q? 34^: j—u.-J |~26c 35-J47 68' 40 46 hv/,2 mi 5953 3 59^f~l,g 49 41 -44 PL