Przedmiotem wynalazku jest zespól odchylajacy dla kineskopu kolorowego, zawierajacy uzwojenie odchylania pola, uzwojenie odchylania linii oraz pierscieniowy rdzen z miekkiego magnetycznie materialu otaczajacy przynajmniej uzwojenie odchylania linii.Pod okresleniem „uzwojenie odchylania linii*4 nalezy rozumiec dwie czesci uzwojenia odchyla¬ jacego ustawione naprzeciwko siebie na srednicy zespolu i sluzace do odchylania wiazki elektronów w pierwszym (poziomym) kierunku, a pod okresleniem „uzwojenie odchylenia pola" nalezy rozu¬ miec dwie czesci uzwojenia odchylajacego ustawione naprzeciwko siebie na srednicy zespolu i sluzace do odchylania wiazki elektronów w poprzecznym kierunku (pionowym) do pierwszego kierunku. Kazda z czesci uzwojenia odchylajacego moze byc typu siodlowego skladajace sie z przewodów elektrycznych nawinietych tak, ze sklada se ono z pierwszego i drugiego pasa bocznego, czesci czolowej i czesci tylnej, okreslajacych razem okno cewki. Przynajmniej czolowa czesc cewki jest wykonana w formie zawinietego od góry brzegu (kolnierza). Uzwojenie odchylania pola i linii jest otoczone przez pierscien z miekkiego magnetycznie materialu (rdzen), lub tez czesci uzwojenia odchylania linii jest typu siodlowego otoczone przez rdzen, a uzwojenie odchylania pola jest nawiniete toroidalnie na rdzeniu. To ostatnie rozwiazanie stanowi system hybrydowy.Odtwarzanie kolorowych obrazów telewizyjnych oznacza koniecznosc spelnienia pewnych wymagan elektro-optycznych przez uklad kineskop-zespól odchylania wiazki elektronowej.Tak wiec, obraz na ekranie musi byc prostokatny, a jego znieksztalcenia powinny lezec w okreslonych, waskich granicach. Zdolnosc rozdzielcza obrazu od srodka do brzegu ekranu moze zmalec tylko do pewnej ograniczonej wielkosci, nie przeszkadzajacej w obserwacji.Dla kineskopu kolorowego posiadajacego maskownice, dochodza jeszcze dwa dodatkowe wymagania.Selekcja kolorów w kineskopie maskowym jest rezultatem niecentrycznego ustawienia trzech wyrzutni elektronowych tak, ze plamka liminoforu o okreslonym kolorze swiecenia jest uderzana wylacznie przez elektrony z odpowiedniej wiazki, przechodzacej przez otwory maskownicy.Uzy¬ skanie obrazu o czystych kolorach jest zwiazane z wymaganiem, aby katy wyboru kolorów poszczególnych wiazek elektronowych nie ulegaly zmianie w trakcie odchylania. W razie niespel¬ nienia tego wymagania istnieje mozliwosc wystapienia plam barwnych.2 126844 Drugim równie waznym wymaganiem jest wymaganie koincydencji punktów bombardowa¬ nych przez trzy wiazki elektronowe na calym ekranie, co zapewnia pelna zbieznosc obrazów dla wszystkich trzech podstawowych kolorów. W razie niespelnienia tego wymagania wystepuja znieksztalcenia kolorów na konturach obrazu, ze zmianami jaskrawosci i koloru.Duze znaczenie dla rozwoju systemów telewizyjnego odtwarzania obrazu mialo wprowadze¬ nie kineskopu typu „in line", w którym wyrzutnie elektronowe sa umieszczone w jednej plaszczy¬ znie. Podstawowa zasada tego rozwiazania jest umozliwienie uzyskania automatycznej zbieznosci (autokonwergencji) na calym ekranie, przez zastosowanie silnie astygmatycznych pól odchylajacych.Dla uzyskania prawidlowego poziomu astygmatyzmu uzwojenia odchylania pola, magnety¬ czne pole odchylajace w kierunku pionowym powinno wykazywac zmiany ksztaltu barylkowatego w srodku i od ekranowej strony zespolu odchylajacego. Jezeli zmiany te sa zrealizowane przez zespól konwencjonalnych nawinietych prosto toroidalnych czesci cewek odchylajacych pola, lub tez przez zespól normalnych siodlowych czesci cewki odchylania pola o stalych rozmiarach okna, oznacza to, ze wytworzone pole magnetyczne posiada zmiany ksztaltu barylkowatego wszedzie, równiez od strony wyrzutni. Jako „proste nawiniecie" rozumie sie tu pod umieszczeniem zwojów tworzacych czesci cewki w plaszczyznach, przechodzacych przez podluzna os rdzenia.Poniewaz pozycjowanie trzech wyrzutni elektronowych odbywa sie w kolejnosci czerwony- -zielony-niebieski, w trakcie odchylania wiazka zielona opóznia sie wzgledem sredniego punktu wiazki czerwonej i niebieskiej. Blad ten nazywa sie „koma" (przecinek).Zmniejszenie znieksztalcen typu „koma" uzyskuje sie przez nawijanie czesci toroidalnej cewki odchylania pola „ukosnie", a czesci siodlowej cewki odchylania pola powinny byc nawiniete tak, aby sredni rozmiar okna zmienial sie w kierunku osiowym. Wada tego rozwiazania, oprócz zlozonego procesu nawijania, jest wprowadzanie znacznych znieksztalcen „wschód-zachód" obrazu.Celem niniejszego wynalazku jest opracowanie zespolu odchylajacego, w którym uzyskuje sie najmniejszy mozliwy poziom znieksztalcen „wschód-zachód" obrazu przy braku znieksztalcen typu Jeoma".Zespól odchylajacy dla kineskopu kolorowego,zawierajacy uzwojenie odchylania pola, uzwo¬ jenie odchylania linii oraz pierscieniowy rdzen z miekkiego magnetycznie materialu otaczajacy wspólosiowo przynajmniej uzwojenie odchylania linii, wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze na zewnatrz uzwojenia odchylania linii, ale w obszarze pola wytwarzanego przez uzwojenie odchylania pola znajduja sie dwa segmenty wykonane z miekkiego magnetycznie materialu, umieszczone naprzeciwko siebie po przeciwnych stronach szyjki kineskopu, dla wytwarzania pola magnetycznego powstalego w wyniku wzbudzenia uzwojenia odchylania pola, czemu odpowiada uksztaltowanie poduszkowate po stronie wlotowej wiazki elektronowej.Istotne jest, ze segmenty magnetycznie miekkie, widziane od strony podluznej osi zespolu odchylajacego, powinny byc umieszczone na zewnatrz cewek odchylania linii, aby nie wplywaly w znacznym stopniu, lub tez nie wplywaly wcale, na pole magnetyczne odchylania linii. Miekkie magnetycznie elementy dzialaja tu jako przedluzenie rdzenia otaczajacego uzwojenie odchylania linii.Elementy te sa wykonane w formie lukowato wygietych odcinków blachy z miekkiego magne¬ tycznie materialu, co ulatwia ich montaz — zwlaszcza w zespole odchylajacym z tak zwanymi cewkami muszlowymi — na plastikowym wsporniku cewki (tak zwanym kolpaku), na przyklad przez przyklejenie ich do kolpaka przed nalozeniem czesci cewek odchylania pola.Przedmiot wynalazku jest objasniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia telewizyjny kineskop kolorowy z zespolem odchylajacycm, w przekroju podluznym, fig. 2 — kineskop z fig. 1 w przekroju wzdluz linii II—II, fig. 3 — elementy formujace pole, przedstawione na fig. 1 i 2, w widoku perspektywicznym, fig. 4 — inny przyklad wykonania elementów formujacych pole, w widoku perspektywicznym, fig. 5 — wykres pól odchylajacych wytwarzanych w znanym kineskopie kolorowym „in line" w widoku od strony ekranu, fig. 6 i 7 przedstawiaja wykresy wartosci parametru H2 wzdluz osi z kineskopu ze znanym zespolem odchylajacym, fig. 8 przedstawia wykres wartosci parametru H2 wzdluz osi z kineskopu z zespolem126 844 3 odchylajacym wedlug wynalazku, a fig. 9, 10 i 11 przedstawiaja pola magnetyczne odchylania pionowego wytwarzane przez zespól odchylajacy wedlug wynalazku.Na figurze 1 i 2 przedstawiono kolorowy kineskop 1 z ekranem 2, szyjka 3 i elektronowa wyrzutnia 4. Na kineskopie 1 jest zamontowany odchylajacy zespól 5 zawierajacy pierscieniowy element 6 z materialu magnetycznego, w którym znajduje sie uzwojenie odchylania linii 7 i uzwojenie odchylania pola 8. Uzwojenia odchylajace 7 i 8 skladaja sie z zespolu cewek 11,12 i 13, 14, tak zwanego typu muszlowego, co oznacza, ze ich tylne czesci znajdujace sie najblizej szyjki 3 kineskopu 1 rozciagaja sie równolegle do podluznej osi kineskopu 1. Wynalazek nie jest jednak ograniczony wylacznie do tego typu siodlowych cewek.Miedzy uzwojeniami 7 i 8 umieszczone sa segmenty 9 i 10, tak ze jeden segment 9 znajduje sie ponizej czesci 13 cewki odchylania pola, a drugi segment 10 znajduje sie ponizej czesci 14 cewki odchylania pola, dzieki czemu segmenty te rozciagaja sie poprzecznie do pola magnetycznego uzwojenia odchylania pola. Fig. 3 przedstawia segmenty 9 i 10 w formiejednoczesciowej, przyczym wymiar w kierunku osi z wynosi korzystnie 20 mm dla zespolu odchylajacego kineskopu „in line" 61 cm 110° z waska szyjka. Podzial segmentów 9 i 10 ma oddzielne czesci, na przyklad 9A i9Boraz 10A i 10B jak przedstawiono na fig. 4, daje dodatkowa korzysc, ze drugorzedny efekt „komy4* linii ulega redukcji. Ksztalt segmentów 9A, 9B, 10A i 10B jest identyczny, a ich rozmieszczenie jest symetryczne. Mozna je wytwarzac z dowolnego miekkiego magnetycznie materialu o przenikal- nosci /z100.Gdy kineskop typu „in line" wspólpracuje z zespolem odchylajacym typu astygmatycznego o rozkladzie pola magnetycznego odchylania pola,jak przedstawiono na fig. 5, typubarylkowatego, a pola odchylajacego linii — typu poduszkowego, w zasadzie mozliwe jest uzyskanie samoczynnej zbieznosci.Dla otrzymania odpowiedniego stopnia astygmatyzmu uzwojenia odchylania pola, pole magnetyczne odchylania pola powinno wykazywac zmiany typu barylkowatego w srodku i od strony ekranowej zespolu odchylajacego. Przy zastosowaniu prosto nawijanych toroidalnych czesci cewek odchylajacych pola oznacza to barylkowate zmiany pola magnetycznego wszedzie, ze strona wyrzutni wlacznie. Rezultatem bedzie opóznienie sie wiazki zielonej G wzgledem srednich wartosci wiazki czerwonej R i niebieskiej Bjak na fig. 5. Takiblad odchylania okreslanyjest bledem „komy" odchylania pola.Figura 6 przedstawia wykres zmiany wzdluz osi z parametru H2, znanego z literatury techni¬ cznej w odniesieniu do prosto nawijanych toroidalnych cewek odchylajacych pola. Dla dodatnich wartosci H2 linia odchylania pola w plaszczyznie prostopadlej od osi z ma ksztalt poduszkowy, dla ujemnych wartosci H2 ma ona ksztalt beczulkowaty. Opis i pomiar parametru H2 jest podany w artykule R. Vonk w Philips Technical Review 32, 1971, nr 3/4 str. 61-72. Dla pola magnetycznego wolnego od znieksztalcen typu „koma" scalkowana w kierunku osiowym wartosc H2 musi byc mala. Dla prosto nawijanych cewek toroidalnych wartosc ta jest jednak znaczna.Wytwarzane przez zespól odchylajacy defekty pola sa okreslone glównie przez ksztalt pól odchylajacych po stronie zespolu odchylajacego zwróconej do ekranu.Beczulkowata zmiana pola magnetycznego pochodzacego od cewek odchylania pola w tym obszarze zwieksza poduszkowate znieksztalcenia „wschód-zachód" obrazu. Dla prosto nawija¬ nych czesci toroidalnych cewek odchylajacych pola zawartosc znieksztalcen beczulkowych jest stosunkowo niska i wypadkowe znieksztalcenia poduszkowate „wschód-zachód" okazuja sie stosunkowo niewielkie. Wartoscia typowa jest 8%.Korekcje znieksztalcen „koma" pola umozliwia „ukosne44 nawiniecie toroidalnych cewek odchylajacych pola. Pole magnetyczne od strony wyrzutni ma wtedy ksztalt poduszkowaty, zapewniajac wstepna korekcje znieksztalcen typu „koma44, podobnie jak to mialo miejsce dla beczulkowatego pola, po stronie zespolu odchylajacego zwróconej do ekranu. Zmiany perametru H2 maja wtedy charakter, przedstawiony na fig. 7. Przejscie H2 przez zero ma miejsce w poblizu srodka P odchylania, a jego scalkowana wartosc jest teraz mala.Dla uzyskania dobrego poziomu astygmatyzmu pole magnetyczne odchylania pola od strony zespolu zwróconej do ekranu z ukosnie nawijanymi czesciami cewek musi wykazywac silniejsze znieksztalcenia beczulkowate, niz w przypadku cewek nawijanychprosto. Wynika stad,ze cewki te4 126 844 maja silniejsze znieksztalcenia poduszkowate „wschód-zachód", a typowa wartoscia jest w tym przypadku 14%.Jesli chodzi o ksztalty wytwarzanych pól, znieksztalcen astygmatycznych, „komy44 oraz defek¬ tów pola, dla cewek odchylania pola typu siodlowego obowiazuja takie same wnioski jak podane dla cewek toroidalnych.Ksztalt wytwarzanego pola magnetycznego dla danej osiowej pozycji jest okreslony przez rozklad zwojów przewodu w silniej zmieniajacych sie osiowo czesciach cewek na poziomie tych polozen osiowych. Miara tego rozkladu jest „sredni rozmiar okna*4, okreslony jako kat0 wzgledem osi zespolu odchylajacego. Czesc cewki odchylajacej o stalym srednim rozmiarze okna wytwarza osiowe zmiany parametru H2 analogiczne do zmian, wytwarzanych przez czesc cewki toroidalnej nawijanej prosto.Przy zmianach sredniego rozmiaru okna w kierunku osiowym mozliwe jest otrzymanie w przyblizeniu tej samej zmiany H2 zarówno w cewce siodlowej, jak i w „ukosnie44 nawijanej cewce toroidalnej. Oznacza to, ze dla cewki odchylajacej pola z czesciami typu siodlowego o zmiennych rozmiarach okna obowiazuje zasada: dla cewki odchylajacej pola bez znieksztalcen typu „koma" uzyskuje sie wieksze znieksztalcenia „wschód-zachód" obrazu, niz przy dopuszczeniu znieksztal¬ cen typu „koma".Wynalazek opiera sie na stwierdzeniu, ze dla uzyskaniajednoczesnie wolnego od znieksztalcen „komy" pola magnetycznego odchylania pola oraz optymalnych znieksztalcen „wschód-zachód" obrazu wymagana jest zmiana parametru H2 pokazana na fig. 8. Punkt zerowy H2 znajduje sie tu znacznie przed srodkiem P odchylania od strony wyrzutni. Korzystny wplyw takiego przebiegu H2 moze byc wyjasniony w sposób nastepujacy. Calka H2 ma mala wartosc, a wiec wytwarzane znieksztalcenia typu „koma" moga byc pomijalnie male. Przy polu magnetycznym odchylania pola majacym ksztalt beczulkowaty w srodku i po ekranowej stronie zespolu odchylajacego, poziom astygmatyzmu cewek odchylania pola moze osiagnac dobre wartosci pomimo malej beczulkowa- tosci pola od strony ekranowej, co wplywa na nizszy poziom znieksztalcen poduszkowych „wschód-zachód", obrazu.Korzystny przyklad wykonania zespolu odchylajacego wedlug wynalazku wymaga takiego rozkladu przewodów w cewkach odchylajacych pola, ze wytwarzane pole magnetyczne ma slabo zaznaczona beczulkowatosc w srodku (fig. 10) i od strony ekranu (fig. 9). Silnie zaznaczony ksztalt poduszkowaty na malej powierzchni od strony wyrzutni (fig. 11) wytwarza sie dzieki wykorzysta¬ niu segmantów z cienkiego materialu magnetycznie miekkiego, które okreslaja ksztalt pola magne¬ tycznego odchylania pola. Segmenty te maja ksztalt dwóch pólkolistych blach umieszczonych naprzeciw siebie po przeciwnych stronach szyjki kineskopu w polu odchylania pola i oddzielonych od siebie dwoma szczelinami. Parametrami wplywajacymi na dzialanie tych elementów sa ich dlugosc poosiowa oraz szerokosc szczelin, W celu zmniejszenia pradów wirowych stosuje sie znane sposoby, jak np. wybór materialu o duzej rezystancji, laminowanie blachy.Zasadnicze znaczenie dla prawidlowego dzialania na umieszczenie segmentów widzianych od strony osi zespolu odchylajacego, na zewnatrz cewki odchylania linii tak, aby albo nie wplywaly na pole odchylania linii, albo tez ich wplyw byl niewielki. Segmenty dzialaja wtedy jako przedluzenie pierscienia magnetycznego dla cewek odchylajacych linii. Gdyby segmenty te, widziane od strony osi, byly umieszczone wewnatrz cewki odchylania linii, wystepowalby silny ich wplyw, na ogól nie pozadany, na pole odchylajace linii.Zastrzezenie patentowe Zespól odchylajacy dla kineskopu kolorowego, zawierajacy uzwojenie odchylania pola,uzwo¬ jenie odchylania linii oraz pierscieniowy rdzen z miekkiego magnetycznie materialu otaczajacy wspólosiowo przynajmniej uzwojenie odchylania linii, znamienny tym, ze na zewnatrz uzwojenia odchylania linii, ale w obszarze pola wytwarzanego przez uzwojenie odchylania pola znajduja sie dwa segmenty (9,10) wykonane z miekkiego magnetycznie materialu, umieszczone naprzeciwko siebie po przeciwnych stronach szyjki kineskopu, dla wytwarzania pola magnetycznego powstalego w wyniku wzbudzenia uzwojenia odchylania pola, czemu odpowiada uksztaltowanie poduszko¬ wate pola po stronie wlotowej wiazki elektronowej.126 844 B126 844 H2 Fig. 6 Fig.9 Fig.10 Fig. 11 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL