Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania 4-/2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo/krot- nonianu etylu, o wzorze przedstawionym na rysunku, bedacego nowym zwiazkiem chemicznym, znajdujacym zastosowanie jako skladnik kompozycji perfumeryjnych.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze 2,3-epoksypinan poddaje sie izomeryzacji wobec halogenku cynkowego jako katalizatora, po czym otrzymana mieszanine poreakcyjna poddaje sie reakcji Wittiga-Hornera z dialkilofosfonooctanem etylu, a nastepnie wyodrebnia sie, korzystnie przez destylacje, produkt koncowy w postaci 4-/2,2,3-trimetylo-3/-cyklopentenylo/krotonianu etylu, o wzorze przedstawionym na rysunku. Korzystne jest prowadzenie procesu izomeryzacji wobec bromku cynkowego, z zastoswaniem toluenu jako rozpuszczalnika, natomiat reakcje Wittiga-Hornera korzystnie jest prowadzic w mieszaninie eteru etylowego i toluenu albo w miesza¬ ninie dimetyloformamidu i toluenu.Zwiazek chemiczny wytworzony sposobem wedlug wynalazku ma intensywny, przyjemny zapach owocowo-kwiatowy. Surowiec do wytwarzania tego zwiazku jest latwo dostepny, gdyz otrzymuje sie go z duza wydajnoscia z alfa-pinenu w postaci optycznie czynnej lub racemicznej.Przedmiot wynalazku jest objasniony w przykladach wytwarzania 4-/2,2,3-trimetylo-3- cyklopentenylo/krotonianu etylu.Przyklad I. Roztwór 76,1 g (0,50 mola) /IR, 2R/-2,3-epoksypinanu/ a20D=+84°, n20D= 1,4698/ w 350 ml toluenu ogrzewa sie do wrzenia w aparaturze do destylacjo azeotropowej, w celu oddestylowania sladów wody. Po przerwaniu ogrzewania i ustaniu wrzenia dodaje sie porcjami 1,1 g (0,005 mola) stopionego bezwodnego bromku cynkowego. Po dodaniu pierwszej porcji, w ilosci 0,55 g, przebiega reakcja egzotermiczna trwajaca okolo 3 minut, której towarzyszy wrzenie mieszaniny. Po ustaniu wrzenia dodaje sie nastepne porcje bromku cynkowego do czasu, az kolejna porcja nie spowoduje zmian w mieszaninie.Nastepnie mieszanine schladza sie do temperatury 293 K i dodaje sie ja do intensywnie mieszanego roztworu soli sodowej dietylofosfonooctanu etylu, który sporzadza sie przez wkrople- nie 117,7 g (0,525 mola) dietylofosfonooctanu etylu do zawiesiny 12,6g (0,525 mola) wodorku2 126 064 sodowego w 350 ml eteru etylowego w temperaturze 293 K. Po okolo 5 minutach dodaje sie 200 ml wody, rozdziela fazy, po czym faze wodna ekstrahuje dwukrotnie 100ml eteru etylowego lub naftowego. Polaczone ekstrakty przemywa sie nasyconym kwasnym weglanem sodu, a nastepnie suszy bezwodnym siarczanem magnezu. Po odparowaniu rozpuszczalnika pozostalosc saczy sie przez zel krzemionkowy, eluujac eterem naftowym.Otrzymuje sie 1 lOg surowego produktu, który poddaje sie destylacji frakcyjnej na kolumnie Vigreux. W ten sposób otrzymuje sie 90 g /R/-4-/2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo/krotonianu etylu o nastepujacych wlasnosciach fizycznych: temperatura wrzenia 368-369 K/0,7 hPa; n20D= 1,4778; a20D = + 2,2°; a20578= + 2,47°; a20546 = + 3,05°; a20436 = +7,62°; a20406=+10,5°; a20366 = +16,0°; 'H-NMRtCCU, Stms): 0,85 i l,05(2s,2X3H, Me2C), l,23(t,J = 7,5Hz, 3H, CH2CH3), l,63(s, br, 3H, CH3C = ), l,7-2,55(m, 5H), 4,06(q, J = 7,5 Hz, 2H, CH2CH3), 5,18(s, br, 1H, =CH cykl.), 5,75(d, J=16Hz, 1H, CH = CHCOOEt), 6,82(dd, J=16Hz, J = 7, 5Hz, 1H, CH = CHCOOEt); IR(film, cm"1): 3055w ( = CH), 2967s, 1721vs(C = 0), 1654s(C = C), 1463m, 1446m, 1368m, I317s, 1263s, 1232m, 1187vs(C-0), 1147s, 1097m, 1047s, 988m, 800m( = CH).MS(15eV):m/e (wzgledna intensywnosc) 114(100), 133(70), 109(62,3), 161(38,9), 108(34), 93(24,4), 207(16,0), 107(15,8), 134(13,2), 67(12,0), 222(M*;6,5).Przyklad II. Sposób wytwarzania 4-/2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo/krotonianu etylu jest analogiczny jak opisano w przykladzie pierwszym, z ta róznica, ze w reakcji Wittiga-Hornera roztwór soli sodowej dietylofosfonooctanu etylu sporzadza sie przez wkroplenie dietylofosfonooc¬ tanu etylu do zawiesiny wodorku sodowego w dimetyloformamidzie. W wyniku destylacji frakcyj¬ nej otrzymuje sie 86 g produktu koncowego.Przyklad III. Sposób postepowaniajest analogicznyjak opisano w przykladzie pierwszym, z ta róznica ze proces izomeryzacji prowadzi sie w benzenie a nie w toluenie. Uzyskany produkt koncowy jest identyczny jak wytworzony w przykladzie pierwszym.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania 4-/2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo/krotonianu etylu, o wzorze przedstawionym na rysunku, znamienny tym, ze 2,3-epoksypinan poddaje sie izomeryzacji wobec: halogenku cynkowego jako katalizatora, a otrzymana mieszanine poreakcyjna poddaje sie reakcj; Wittiga-Hornera z dialkilofosfonooctanem etylu, po czym wyodrebnia sie podukt koncowy, korzystnie przez destylacje. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie bromek cynkowy. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze izomeryzacje prowadzi sie w toluenie. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze reakcje Wittiga-Hornera prowadzi sie w mieszaninie eteru etylowego i toluenu. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze reakcje Wittiga-Hornera prowadzi sie w mieszaninie dimetyloformamidu i toluenu. cooc2n5 ^lW Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 100 zl PL