3/0*1 Wynalazek niniejszy dotyczy maszy¬ ny do przebijania lub wiercenia tunelów, której swider do wiercenia mozna prze¬ stawiac wzgledem powierzchni skaly lub ziemi, podlegajacej drazeniu. Swider nie¬ których znanych maszyn tego rodzaju mozna przestawiac wzgledem calej po¬ wierzchni skaly lub ziemi, w której wierci sie tunel lub szyb, swider zas maszyny wedlug niniejszego wynalazku wywierca w scianie czolowej w tunelu jedynie kanal obwodowy, pozostawiajac nietknieta jej czesc srodkowa, czyli rdzen, który rozsa¬ dza sie nastepnie zapomoca srodków wy¬ buchowych lub w podobny sposób.Swider maszyny wedlug wynalazku przesuwa sie po szynie kierowniczej lub podobnej czesci o zarysie, dostosowa¬ nym do zarysu otworu, który ma byc wy¬ wiercony w scianie czolowej tunelu, przy- czem specjalne urzadzenie przesuwa swi¬ der wzdluz tej szyny w miare wywierca¬ nia wspomnianego kanalu, otaczajacego rdzen, czyli czesc srodkowa scianki czolo¬ wej tunelu ze wszystkich stron lub tylko z dowolnej strony, dzieki czemu podczas rozsadzania tego rdzenia zapomoca nabo¬ jów, sila wybuchu nie przechodzi do skaly lub ziemi, znajdujacej sie z zewnatrz tego kanalu. Jest to korzystne zwlaszcza w przypadku wiercenia tunelu pod rzeka, gdy tunel ten oddziela od dna lozyska rze¬ ki niezbyt gruba warstwa skaly, poniewaz wtedy nalezy izolowac sile wybuchu na-boju przynajmniej od górnej czesci tune¬ lu, czyli od Warstwy, dz&Iacej ten tunel od dna rzeki. Moztia wtejly wywiercic za- pomoca maszyny wedlug wynalazku ka¬ nal, stanowiacy tylko czesc okregu kola, otaczajacego rdzen tunelu, lecz w pew¬ nych przypadkach nalezy wywiercic ka¬ nal taki wzdluz calego okregu kola, ota¬ czajacego rdzen tunelu. Kanal ten prze¬ biega zazwyczaj wzdluz luku lub calego okregu kola, lecz moze nliec równiez inny zarys, zalezny od przekroju przebijanego tunelu, który np. moze byc owalny, prosto¬ katny (z zaokraglonemi katami), lub two¬ rzyc czesc tych ksztaltów. Powierzchnia scian tunelu, wywiercona swidrem maszy¬ ny wedlug wynalazku, jest gladka, co jest bardzo korzystne, gdyz ulatwia ocemento- wywanie, czyli ocembrowanie ; tunelu.Wzmiankowana juz szyne kierownicza mozna przymocowac do segmentów pier¬ scienia, przymocowanych do przodu skle¬ pienia, wzmacniajacego wywiercona juz czesc tunelu, np. do ostatniego pierscie¬ nia wzmacniajacego. Po obu bocznych po¬ wierzchniach wspomnianej szyny tocza sie krazki ramy, podtrzymujacej obsa¬ de swidra. Wysuniety ku tylowi koniec tej ramy jest zaopatrzony w inny krazek lub krazki, toczace sie po jednym lub kilku pierscieniach wzmacniajacych, umieszczo¬ nych w wywierconej juz czesci tunelu. Ra¬ ma jest przesuwana ruchem zwrotnym po wspomnianej szynie przez odpowiednie urzadzenie, jak np. przez silnik, porusza¬ jacy te rame zapomoca bebna, po którym biegna liny, polaczone z przeciwleglemi koncami ramy. Rama ta moze byc równiez przesuwana przez silnik zapomoca urza¬ dzenia, zazebiajacego sie z zebatka lub wspóldzialajacego z szyna cierna, umie¬ szczona na wspomnianej szynie kierowni¬ czej lub na czesci podtrzymywanej lub po¬ laczonej z ta szyna. Swider mozna posu¬ wac naprzód w miare wywiercania otwo¬ ru, a w tym celu obsade swidra mozna przesuwac wzgledem wspomnianej ratiiy tak, aby swider posuwal sie wglab wywier¬ canego otworu.Wynalazek jest przedstawiony na ry¬ sunkach, na których fig. 1 przedstawia przekrój podluzny jednego przykladu wy¬ konania maszyny wedlug wynalazku, u- mieszczonej w tunelu, fig. 2 — przekrój tejze, widziany ztylu, wzdluz linji 2—2 na fig. 1, fig 3 — widok zgóry po zdjeciu jej ze wsporników w tunelu, fig. 4 — wi¬ dok zprzodu w malej podzialoe przekro¬ ju tunelu z umieszczona w nim maszyna; fig. 5i6 — podluzne przekroje samego swidra maszyny, fig. 7 — widok zgóry swidra inego rodzaju, fig. 8 — widok zboku innej odtoiiany maszyny wedlug wynalaz¬ ku, ustawionej w tunelu, fig. 9 — widok zprzodu tej maszyny.Swider A maszyny jest osadzony w obsadzie A1, umocowanej! na ramie B, zaopatrzonej w cztery krazki fi1, toczace sie po powierzchniach bocznych szyny kierowniczej C. Maszyna, podana na fig. 1—3, sluzy do wywiercania w górnej cze¬ sci scianki czolowej tunelu lukowego ka¬ nalu, a wobec tego wspomniana szyna kie¬ rownicza C jest równiez lukowa i przy¬ mocowana do segmentów pierscienia C1, przytwierdzonych do jednego lub wiecej pierscieni C2, wzmacniajacych wykonana juz czesc tunelu.Szyna kierownicza C jest przymocowa¬ na, jak widac na fig. 1 — 3, do strony przedniej ostatniego, czyli najdalej ku przodowi wysunietego, pierscienia C2, wzmacniajacego sklepienie tunelu, przy- czem pomiedzy tym pierscieniem i segmen¬ tami C1 jest wlozona podkladka C3, przej¬ mujaca uderzenia, swidra. Pomiedzy seg¬ mentami C1 i szyna C mozna zalozyc rów¬ niez taka podkladke. Koniec ramy B, wy¬ suniety ku tylowi, jest zaopatrzony w kra¬ zek B2, toczacy sie po obwodzie nastepne¬ go pierscienia C2 (fig. 1). Ucha 53, wysta¬ jace z ramy B, sa polaczone dwoma lina- - 2 —mi fl4, z których jedna przebiega bezpo¬ srednio po krazku linowym S5 (fig. 4), u- mieszczonym po jednej stronie wykonanej juz czesci tunelu, a druga — przebiega najpierw po dwóch krazkach linowych BQ, znajdujacych sie po drugiej stronie tune¬ lu, a nastepnie ponownie po krazku B5.Liny te sa umieszczone w rowkach szyny kierowniczej C, która na fig. 1 jest belka korytkowa, przyczem liny te sa napedza¬ ne zapomoca bebna, obracanego silnikiem B7 (fig. 4), który {albo wal napedzany przezen) posiada urzadzenie do recznego lub samoczynnego odwracania kierunku jego obrotów, gdy rama B dochodzi do jednego z konców swej drogi.Swider A uwidoczniony na fig. 1—3, jest typu uderzeniowego i bywa wprowa¬ dzany w ruch w znany sposób zapomoca plynu uderzajacego, przyczem suwak o ruchu zwrotnym, uderzajacy w ten swider jest umieszczony w obsadzie A1, do któ¬ rej plyn ten doplywa z odpowiedniego sil¬ nika hydraulicznego poprzez gietki waz, polaczony z otworem wlotowym A2, wio¬ dacym do wnetrza obsady A1, która, jak widac na fig. 3, posiada dwa takie otwo¬ ry A2, umieszczane po obu bokach, przy¬ czem, gdy jeden z tych otworów jest o- twarty, to drugi jest zamkniety w dowol¬ ny sposób. Swider A jest posuwany ku przodowi, w miare wywiercania otworu, zapomoca przesuwania jego obsady jA1 po ramie B; w tym celu slup A3, podpie¬ rajacy te obsade, wspiera sie na suwaku A4, zaopatrzonym w prowadnice, zapo¬ moca których moze sie on posuwac po bocznych powierzchniach ramy B. Suwak A4 jest przesuwany po ramie B zapomoca sruby A5, wsrubowanej w nagwintowany otwór w belce poprzecznej ramy B i po¬ laczonej z tym suwakiem tak, iz sruba ta moze sie swobodnie obracac. Pomiedzy tylna czescia obsady A1 i przednia strona skrajnego fpierscienia! C2 sa umieszczone kliny A6 i A7, sluzace do przejmowania reakcji, spowodowanej uderzeniami swi¬ dra A przy rozmaitych polozeniach suwa¬ ka A4. Kliny te zazebiaja sie ze soba swe- mi zabkowanemi powierzchniami (fig. 3), przyczem klin A6 jest przymocowany do tylnej czesci obsady A1, a klin A7 daje sie przesuwac zapomoca sruby A8, przecho¬ dzacej przez ucho, wykonane na wsporni¬ ku A9, przymocowanym do ramy B, któ¬ ra to sruba A8 wsrubówuje sie w nagwin¬ towany otwór ucha A10, wystajacego z wspomnianego klina A7. Po przesunieciu suwaka A4 zapomoca sruby A5 ku przo¬ dowi na zadana odleglosc i po przesunie¬ ciu klina A7 w taki sposób, aby nie bylo pomiedzy nim a klinem A6 odstepu, wy¬ wolanego przez przesuniecie suwaka A4, obraca sie srube A5 w przeciwnym kierun¬ ku w celu lekkiego cofniecia suwaka A4 i scislego zetkniecia przez to zabkowanych powierzchni obu wspomnianych klinów/ Pomiedzy tylna powierzchnia klina A7 i przednia powierzchnia skrajnego pierscie¬ nia C2 mozna w razie potrzeby zalozyc podkladke, przejmujaca uderzenia swidra, które to uderzenia mozna . równiez prze¬ niesc na sam swider zapomoca zalozenia specjalnych slupków rozporowych o róz¬ nych dlugosciach pomiedzy glowica swi¬ dra i jego obsada A1. Na fig. 5 glowica swidra A jest polaczona bezposrednio z trzonem napedowym Ax, umieszczonym W obsadzie A1, a na fig. 6 pomiedzy te glowice A i trzon A* jest zalozony slu¬ pek rozporowy a, polaczony odpowiednio z ta glowica i trzonem, np. zapomoca prze¬ tyczek, przechodzacych przez odpowiednie otwory, lub zapomoca lacznika bagnetowe¬ go czyli wychwytowego. Aby wymienic ta¬ ka glowice swidra na nowa, nalezy obrócic slup A3 okolo jego osi tak, aby wysunac te glowice z kanalu, który ona juz wywier¬ cila. Kliny A6 i A7 mozna wtedy pominac i zastapic gladkiemi blokami. W konstruk¬ cji, uwidocznionej na fig. 1—3, kliny te sa jednak zastosowane jednoczesnie ze wspo- — 3 —mnianemi slupkami a o rozmaitej dlugosci do przedluzania swidra A. W razie uzy¬ cia bardzo dlugiego slupka a, czesc przed¬ nia swidra zwisa czyli wygina sie znacznie; aby tego uniknac nalezy zastosowac jarz¬ mo A° (fig. 7), przymocowane jednym koncem odejmowalnie do obsady A1 i o- bejmujace drugim koncem trzon glówki swidra A.Poniewaz powierzchnia kanalu, wy¬ wierconego swidrem w sciance czolowej tunelu, jest gladka, wiec wnetrze tunelu moze byc bdrazu ocementowane zapomo- ca maszyny wedlug niniejszego wynalaz¬ ku; w tym celu segmenty C1 przysuwa sie szczelnie do skrajnego pierscienia C2, wzmacniajacego wywiercona juz czesc tu¬ nelu (fig. 1) i wtlacza zaprawe cemento¬ wa lub beton w pierscieniowy odstep po¬ miedzy tym ostatnim pierscieniem C2 a powierzchnia scian tunelu, przyczem czesc segmentów C1, wysunieta poza obwód pierscienia C2, zapobiega wypadaniu za¬ prawy z tego odstepu; ahy zas jeszcze le¬ piej zabezpieczyc sie od tego, mozna umie¬ scic za temi wysunietemi czesciami seg¬ mentów C1 male woreczki, napelnione piaskiem lub innym materjalejm.Obsade A1 swidra mozna ustawiac pod katem czyli w kierunku promienia od srod¬ ka tunelu, aby zmieniac w razie potrzeby szerokosc pierscieniowego odstepu po¬ miedzy powierzchnia scian tunelu i po¬ wierzchnia obwodowa pierscieni C2. Gdy zmiana kierunku swidra ma byc niewielka, to mozna ja wykonac przez przestawienie obsady A1 wzgledem ramy B, lecz gdy trzeba wywiercac inne kanaly w sciance czolowej tunelu w rozmaitych kierunkach promieni od srodka tunelu, to wtedy obsa¬ da A1 powinna byc umieszczona nastaw¬ nie na ramieniu, wysunietem w kierunku promienia tunelu i osadzonem na wspo¬ mnianej ramie B tak samo, jak opisano powyzej.Obsada A1 swidra maszyny, uwidocz¬ nionej na fig. 8 i 9, jest umieszczona na pomoscie D i moze posuwac sie w otworze poprzecznym czopa D1, osadzonego obro¬ towo we wsporniku B8, umieszczonym na ramie B. Pomost ten, polaczony zapomo- ca ogniwa D2 ze wspornikiem B8, posiada lukowa zebatke Ds, wspóldzialajaca z kólkiem zebatem D4, osadzonem we wspor¬ niku B8. Kólko zebate D4 moze obracac kierowca, siedzacy w koszu D8, umocowa¬ nym obrotowo na ramie B (fig. 9), zapo¬ moca kólka recznego D5, osadzonego na tej ramie, i za posrednictwem slimaka D6 i slimacznicy D1. Jezeli dobrac odpowied¬ nio polozenie czopa D1 wzgledem punk¬ tu polaczenia ogniwa D2 ze wspornikiem B8 (który to punkt jest osia czesciowych obrotów pomostu D), wówczas swider A mozna posuwac ku przodowi w miare wy¬ wiercania otworu, w przyblizeniu wzdluz linji prostej, równoleglej do osi tunelu, za¬ pomoca obracania kólka recznego Z)5. Na pomoscie D jest umieszczony równiez sil¬ nik hydrauliczny D9 zwyklej konstrukcji, doprowadzajacy plyn uderzajacy do wne¬ trza obsady A1 zapomoca weza c/9, który to silnik hydrauliczny jest napedzany sil¬ nikiem elektrycznym D10, umieszczonym równiez na tym pomoscie.Wedlug fig. 8 i 9 rama B nie jest poru¬ szana zapomoca lin, jak na fig. 1—4, lecz na ramie B jest umieszczony elektryczny silnik E, obracajacy zapomoca slimaka E1 i slimacznicy E2 wal E3, osadzony w ramie B i zaopatrzony po obu koncach w dwa kólka zebate E4, zazebiajace sie z zebat¬ ka, umieszczona na lukowych szynach kie¬ rowniczych C, zawieszonych w odpowied¬ ni sposób na niektórych pierscieniach C2, wzmacniajacych tunel, które to szyny kie¬ rownicze C maja w danym przykladzie postac belek o przekroju w ksztalcie lite¬ ry H, na których dokiem ramieniu jest u- mieszczona wspomniana zebatka. Rama B moze byc poruszana nie zapomoca kól ze¬ batych i zebatki, lecz zapomoca napedu — 4 —clern^zOf a wtedy zamiast kólek zebatych nalezy osadzic krazki ciernie, a zamiast zebatki umiescic pierscien cierny. Po obu koncach ramy B znajduja sie krazki B1, toczace sie po bocznych powierzchniach szyn kierowniczych C, a przedni koniec tej ramy posiada dodatkowe krazki Blxf toczace sie po powierzchniach przedniej i tylnej, tylko przedniej szyny kierowniczej.Gdy rama B jest napedzana sztyw.no zapomoca lin (fig. 1—4) lub przekladni zebatej (fig, 8 i 9), to wtedy nalezy zao¬ patrzyc te napedy w sprzeglo cierne, sli¬ zgajace sie w przypadku napotkania przez maszyne zbyt wielkiego oporu, co ma miej¬ sce np. w chwili wpadniecia i zatrzymania sie pod przednia czescia ramy B lub na¬ rzadem z nia poruszajacym sie odlamka skaly, przyczem aby tego uniknac obsada A1 winna posiadac po obu stronach wy¬ giete oslony.Swider A, opisany powyzej, jest typu uderzeniowego, lecz w razie potrzeby mo¬ ze byc równiez typu obrotowego lub tna¬ cego. PL