Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania 2,6-ksylidydów kwasów N-alkilopipekolinowych o wzorze ogólnym 1, w którym Ri oznacza nizszy rodnik alkilowy o liczbie atomów wegla 1-4, jak tez icfe chlorowodorków, które stanowia dogodna postac ich stosowania w terapeutyce jako srodki znieczulaja** Znany sposób wytwarzania jednego z takich zwiazków polega np. na alkilowaniu 2,6-ksylidydu kwas* pipekolinowego bromkiem n-butylu, przy czym ksylidyd potrzebny do tego procesu otrzymuje sie z chloro¬ wodorku chlorku kwasu pipekolinowego i 2,6-ksylidyny, badz przez cyklizacje ksylidydu kwasu 2-chloro-6- aminokapronowego, tak jak podaje brytyjski opis patentowy 800670.Inny znany sposób wytwarzania jednej z pochodnych kwasu N-alkilopipekolinowego polega na dziala¬ niu na ester metylowy kwasu N-butylopipekolinowego, 2,6-ksylidyna wobec bromku alkilomagnezowego.Sposób ten wymaga stosowania 100% nadmiaru ksylidyny w stosunku do powstajacego ksylidydu, co wymaga zawracania i regeneracji tego surowca, jest wiec uciazliwy, w wiekszej skali technicznej.Ponadto zwiazek Gringard*a uzywany w tej reakcji musi byc swiezo sporzadzony w rozpuszczalniku latwopalnym, w którym nastepnie dalej prowadzi sie proces wytwarzania ksylidydu. Tewstepne czynnosci utrudniaja prowadzenie glównego procesu i stwarzaja zagrozenie pozarowe.Celem wynalazku bylo opracowanie mozliwie uproszczonej metody otrzymywania 2,6-ksylidydów kwasów N-alkilopipekolinowych o wzorze 1, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie, przez dzialanie 2,6-ksylidyne na ester alkilowy kwasu N-alkilopipekolinowego o wzorze 2, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie a R 2jest taki samjak Ri lub rózny i oznacza grupe alkilowa o liczbie atomówwegla 1-4, przy czym ta metoda odznaczalaby sie dobra wydajnoscia, która gwarantowalaby dobry efekt ekonomiczny procesu.Stwierdzono, ze cel ten sie osiaga, jezeli ta znana reakcje prowadzi sie w obecnosci wodorku metalu alkalicznego, zwlaszcza wodorku sodowego. Proponowana wedlug wynalazku reakcja nie polega na utwo¬ rzeniu soli sodowej aminy i reagowaniu tej soli z grupa estrowa kwasu, jakby mozna bylo sie spodziewac, gdyz wodorek metalu alkalicznego bardzo trudno i powoli tworzy sól z grupa aminowa 2,6-ksylidyny, ze wzgledu na przeszkode przestrzenna jaka stanowia grupy metylowe w pozycji 2 i 6.Tym bardziej nieoczekiwany jest fakt, ze sposobem wedlug wynalazku uzyskuje sie produkt koncowy z wydajnoscia ponad 50% wydajnosci teoretycznej prowadzac proces w podwyzszonej temperaturze w srodo¬ wisku rozpuszczalnika organicznego.Wodorek metalu alkalicznego stosowany moze byc w postaci zawiesiny w oleju w ilosci do 30% nadmiaru w stosunku do uzytych reagentów. Nadmiar wodorku pozostaly po zakonczeniu reakcji, np. rozklada sie woda podczas wyodrebniania produktu koncowego.1 118595 W sposobie wedlug wynalazku reagenty stosuje sie w ilosciach równomolowych w stosunku 1:1, co znacznie zmniejsza koszt procesu w porównaniu do znanej metody stosujacej zwiazek Grignarda.Nizej podane przyklady nie ograniczaja zakresu wynalazku a tylko blizej wyjasniaja jego istote.Przyklad I. Do wrzacej zawiesiny 48 g wodorku sodowego (50% zawiesina NaH w oleju; lmolNaH) w 200ml suchego toluenu wkroplono 40,4g (0,33 mola) 2,6-ksylidyny. Nastepnie wkroplono 80,4g (0,33 mola) estru butylowego kwasu N-butylopipekolinowego i calosc ogrzewano w ciagu 15 godzin w temperatu¬ rze 116°. Wydzielal sie powoli wodór. Po ochlodzeniu calosci wkroplono 17ml metanolu i 120ml wody.Rozdzielono warstwy. Warstwe wodna wyekstrahowano 2X50 ml toluenu. Do polaczonych roztworów toluenowych dodano mieszanine 115 ml stezonego kwasu solnego, 25 ml wody i 75 ml metanolu. Wytracil sie krystaliczny osad, który odsaczono, przemyto woda i przekrystalizowano z 300 ml metanolu z dodatkiem wegla aktywowanego. Po wysuszeniu otrzymano 70g chlorowodorku 2,6-ksylidyny kwasu N- butylopipekolinowego o temperaturze topnienia 243-248°C.Przyklad II. Do wrzacej zawiesiny 48 g wodorku sodowego (50% zawiesina NaH w oleju; 1 mol NaH) w 200ml suchego ksylenu wkroplono 43 g (0,35 mola) 2,6-ksylidyny a nastepnie 60g (0,35 mola) estru etylowego kwasu N-metylopipekolinowego. Calosc ogrzewano do temp. 138-142° przez 9 godz. Po ochlodze¬ niu do otrzymanej mieszaniny wkroplono ostroznie 100 ml wodyi rozdzielono warstwy. Warstwe ksylenowa ekstrahowano mieszanina 20 ml stezonego kwasu siarkowego i 140 ml wody. Do ekstraktu dodano roztwór 20 g chlorku amonowego w 70 ml wody i otrzymana mieszanine oziebiono w lodówce. Wytracil sie krystali¬ czny osad, który odsaczono, przemyto woda i przekrystalizowano z wody. Po wysuszeniu otrzymano 62g chlorowodorku 2,6-ksylidyny kwasu N-metylopipekolinowego o temperaturze topnienia 262-264°C.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania 2,6-ksylidydów kwasów N-alkilopipekolinowych o ogólnym wzorze 1, w którym Ri oznacza nizszy rodnik alkilowy o liczbie atomów wegla 1-4, przez dzialanie 2,6-ksylidyna na ester alkilowy kwasu N-alkilopipekolinowego o wzorze ogólnym 2, w którym Ri ma takie same znaczenie jak we wzorze 1, a R2 jest jednakowy lub rózny od Ri i oznacza rodnik alkilowy o liczbie atomów wegla 1-4, znamienny tym, ze reakcje prowadzi sie w obecnosci wodorku metalu alkalicznego, zwlaszcza wobec wodorku sodowego.11S 595 H,C / \ V Wzór-i I PL