Przedmiotem wynalazku jest sposób odzyskiwania pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich, zwlaszcza z kryla antarktycznego euphausia supebra i urzadzenie do realizacji tego sposobu w postaci rozdzielacza elektrostatycznego.Wynalazek dotyczy technologii przemyslowego przetwórstwa nierybnych produktów morza, w szcze¬ gólnosci technologu przemyslowego przerobu maczki bezchitynowej z kryla i odzyskiwania w celach surowcowych chityny z pancerzy oraz konstrukcji urzadzen w postaci separatorów elektrostatycznych.Znane sa sposoby rozdzialu pylistych drobnoczasteczkowych substancji pochodzenia organicznego, realizujace fizyczna zasade róznicy w aktywnosci elektrostatycznej róznych skladników fizycznej nadkoloi- dalnej mieszaniny skladników mieszaniny, wprowadzanej w obreb oddzialywania pola elektrostatycznego, zwlaszcza elektrostatycznego pola tetniacego. Wedlug tej zasady realizuje sie na przyklad elektrostatyczne sortowanie na urzadzeniu przedstawionym w opisie patentowym RFN nr 2 134 298gdzie sortowany material ziarnisty mineralny jest przeprowadzany w periodycznym ruchu poziomym wymuszonym drganiami wibra¬ tora, przez komore utworzona z dwu plaskich powierzchni majacych na sobie elektrody i wytwarzajacych pionowo spolaryzowane pole elektryczne tetniace dwukierunkowe, w której wskutek róznicy aktywnosci elektrostatycznej nastepuje rozdzielenie frakcji o wiekszej aktywnosci wyseparowanej z frakcji o mniejszej aktywnosci jako frakcji stanowiacej oczyszczony z cial obcych material ziarnisty.Urzadzenie w postaci separatora elektrostatycznego wedlug opisupatentowego RFN nr 2134298 sklada sie z zasobnika mineralnego materialu sortowanego wspólpracujacego z podajaca rynna, która sortowany material jest zasypywany do komory podawczej ograniczonej od przodu scianka ograniczajaca, majaca w dolnej czesci dozujaca szczeline.Zasadniczy zespól sortujacy sklada sie z dolnej plyty elektrostatycznej majacej osadzone w jej spodniej czesci liczne elektrody listwowe ustawione w ksztalt choinki zwróconej wierzcholkiem ku wlotowi szczeliny.Nad ta dolna plyta elektrostatyczna jest umieszczona, w pewnej niewielkiej od niej odleglosci, górna elektrostatyczna plyta majaca na górnej zewnetrznej czesci podobny uklad elektrod listwowych. Obie tak zbudowane elektrody sa podlaczone do biegunów generatora pradu stalego tetniacego dwupolówkowego wytwarzajac w komorze miedzy plytami poleelektryczne dwukierunkowo zmienne. Ponadto napowierzchni dolnej plyty se osadzone liczne prowadnice separujace lzejszafrakcje o wiekszej aktywnosci elektrostatycznej w kierunku ukosnym do wektora ruchu posuwisto-zwrotnego drgajacych plyt, a nadto dolna plyta jest zakonczona zsypowa rynna transportowa oczyszczonego surowca mineralnego.2 118165 Znany i opisany sposób i urzadzenie ten sposób realizujace, w zastosowaniu do separacji pancerzy chitynowych z drobnopylistej maczki organicznej otrzymanej z kryla antarktycznego, wykazuja szereg wad i niedogodnosci. W szczególnosci, znany sposób stosujacy przeprowadzanie pylistej substancji przez strefe dwukierunkowo zmiennego pola elektrycznego w zamknietej co do dlugosci i szerokosci komorze separacyj¬ nej, jest bardzo malo wydajny albowiem zwiekszenie wydajnosci jest uwarunkowane wymiarami plyt, a nie na przyklad predkoscia transportu sortowanej substancji czy czestotliwoscia i parametrami pola elektry¬ cznego wytworzonego wewnatrz komory. Równiez i opisane urzadzenie w postaci separatora elektrostaty¬ cznego w jego praktycznym wykonaniu nie zapewnia wystarczajacej wydajnosci jednostkowej, przy rozsadnych z technicznego punktu widzenia wymiarach gabarytowych. Zastosowanie tego urzadzenia na statku jrybactfim polawiajacym kryla i przetwarzajacym go bezposrednio przy fabryce maczki na uzyteczne surowce, jest uciazliwe ze wzgledu na koniecznosc podwajania lub potrajania ilosci jego egzemplarzy, co powoduje nieuzasadniony wzrost nakladów inwestycyjnych, a w bilansie energetycznym na statku daje jego zdecydowanie ujemnywynik. < Wynalazek winien zrealizowac zadanie zaprojektowania sposobu odzyskiwania pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich, eliminujacego wskazanie wady znanej elektrostatycznej metody i urzadzenia te metode realizujacego. Dalszym celem wynalazku jest zaprojektowanie urzadzenia o zwartej budowie, malo miejscochlonnego i malo energochlonnego, nadajacego sie do zastosowania, zwla¬ szcza na statkach rybackich, i Zalozone cele realizuje sposób odzyskiwania pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich wedlug wynalazku, dzieki rozprowadzeniu maczki ogrzanej do temperatury ponad 50°C w cienkiej warstwie na elektrodzie uziemionej o ruchomej powierzchni wykonanej z dobrego przewod¬ nika elektrycznosci z równoczesnym elektryzowaniem tej warstwy maczki ladunkiem elektrycznosci staty¬ cznej i odprowadzaniem z niej ladunku elektrycznego. Uzyskuje sie przez to rozdzielenie skladników maczki na pancerze chitynowe i wysokobialkowa maczke krylowa. Urzadzenie do odzyskiwania pancerzy chityno¬ wych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich wedlug wynalazku realizuje sposób wedlug wynalazku dzieki temu, ze jego zasobnik maczki krylowej, ma regulowana co do wielkosci wydatku zasuwe sprzezona z pierwszym przenosnikiem tasmowym o bezstopniowej regulacji predkosci oraz drugi podobnej budowy przenosnik tasmowy. Nad tasmami obu przenosników jest ustawiony trzeci przenosnik tasmowy, w taki sposób ustawiony, zejest zachowana pomiedzy jego tasma a tasmami wymienionych obu przenosników szczelina o regulowanej wedlug potrzeb wielkosci. W górnej czesci trzeciego przenosnika tasmowego sa osadzone liczne wspólpracujace przez tarcie z jego tasma walki tarciowe, majace regulowany do niej docisk, zbiorowy naped i bezstopniowa regulacje predkosci. W szczelinie zawartej pomiedzy tasmami przenosnika drugiego i przenosnika trzeciego jest osadzony z elastycznym kontrolowanym dociskiem do tasmy trzeciego przenosnika nóz zbierajacy, osadzony przegubowo i uziemiony. Walki bierne przenosników tasmowych pierwszego i drugiego sa zaopatrzone w ustawione pod nimi zsypy wyseparowanych elektrostatycznie pancerzyków z kryla wysokobialkowej bezchitynowej maczki z kryla. Pod srodkowa czescia tasmy przenos¬ nika pierwszego i tasmy przenosnika drugiego w ich czesciach biernych znajduja sie elektrody uziemiajace szczotkowe: Tasma przenosnika pierwszego jest zaopatrzona w urzadzenie wytwarzajace jej drgania lub wibracje onieznacznej amplitudzie i czestotliwosci, natomiast tasma przenosnika trzeciego stanowi elektrode zbierajaca i jest sporzadzona z elastycznego materialu dielektrycznego, podatnego na zjawiska gromadzenia powierzchniowej elektrycznosci statycznej. Kierunek obrotu walków tarciowych trzeciego przenosnika jest przeciwny kierunkowi ruchu jednostajnego jego tasmy.Sposób wedlug wynalazku realizujac zalozone cele, wykazuje jednoczesnie szereg korzystnych techni¬ cznych i techniczno-uzytkowych skutków tj. zalet. Sposób w szczególnosci umozliwia uzyskiwanie wysoko¬ gatunkowych surowców dla dalszego przerobu na produkty oparte o wykorzystanie chityny, jak równiez pozwala Hauzyskanie wysokobialkowejmaczki ze skorupiakówmorskich, zwlaszcza zkryla antarktycznego, praktycznie pozbawionej wtracen chitynowych, nadajacej sie do bezposredniego skarmiania przezzwierzeta hodowlane, szczególnie przez ptactwo domowe oraz mogacej sluzyc jako Wartosciowy pelnobialkowy komponent mieszanek paszowych opartych na surowcach pochodzenia roslinnego.Sposób wedlug wynalazku, dzieki wykorzystaniu w nim mato energochlonnych procesów stosujacych naturalna elektrycznosc statyczna,jest szczególnie ekonomiczny i nadaje siedo wykorzystania bezposrednio na statku rybackim pofawiajacym kryla antarktycznego na lowisku.Urzadzenia do wytwarzania wysokobialkowej maczki z kryla antarktycznego i odzyskiwania pancerzy chitynowych wedlug wynalazku, realizujac postawione zadanie, wykazuje jednoczesnie szereg korzystnych cech technicznych i techniczno-uzytkowych. Urzadzenie w szczególnosci umozliwia uzyskiwanie wysokoga¬ tunkowych surowców dla dalszego przerobu na produkty oparte o wykorzystanie chitynazy, jak równiez pozwala na uzyskanie wysokobialkowej maczki ze skorupiakówmorskich zwlaszcza z kryla antarktycznego, praktycznie pozbawionej wtracen chitynowych,nadajacej sie dobezposredniego lubposredniego skarmiania118165 3 przez zwier/^ia hodow lane. szczególnie przez ptactwo domoweJak równiez dla hodowli sadowych szczegól¬ nie szlachetnych gatunków ryb slodkowodnych. Urzadzenie wedlug wynalazku, dzieki zastosowaniu w nim podzespolów majacych mozliwosc regulacji parametrów ich pracy w szerokim zakresie jest szczególnie ekonomiczne w eksploatacji, zwlaszcza jesli ma ona miejsce w warunkach morskich na statku rybackim polaviajucym kryla antarktvcznego.Sposób wedlug wynalazku jest szczególowo opisany na przykladach jego wykorzystania. Uzyto 1000 g maczki z kryla w skladzie: NaCl — 3rc,14:0-10%, tluszcz— 15%/pancerze— 15%,bialko— 57%. Maczkete zalano 2000 ml octanu etylu, calosc mieszano w temperaturze 20°C w czasie 20 minut, nastepnie oddzielono czesci stale od plynnych droga przecedzenia mieszaniny maczkowo-octanowej przez parokrotnie zlozona gaze opatrunkowa i nastepnie odcisnieto mechanicznie. Uzyskana porcje odtluszczonej wstepnie maczki poddano powtórnie ekstrakcji w octanie etylu, zalewajac maczke 1200 ml rozpuszczalnika i energicznie calosc mieszajac, a nastepnie rozdzielajac maczke od rozpuszczalnika w sposób wyzej opisany.Uzyskano w wyniku dwukrotnie prowadzonej ekstrakcji 800g maczki zawierajacej 28g NaCl, 68g H2O, 12 g tluszczu, 149,6 g pancerzy chitynowych, i 542,4 g bialka, co odpowiada nastepujacemu skladowi procentowemu: NaCl — 3,5%, H2O — 8,5%, tluszcz — 1,5%, pancerze — 18,7%, bialko — 67,8%. Tak uzyskana chuda maczka po jej podgrzaniu do temp. 58°C poddano rozdzialowi elektrostatycznemu. Maczke z kryla rozprowadzono w cienkiej 3 mm warstwie korzystnie na transporterze tasmowym wibrujacym i nastepnie zblizono te warstwe do naelektryzowanego elektrycznoscia statyczna ciala, korzystnie izolatora elektrycznosci. Cialo to zostalo naelektryczowane przez potarcie wskutek zblizenia warstwy nastapilo oddzielenie sie pancerzy chitynowych od maczki. Nastepnie spowodowano oddzielenie pancerzy od ciala naelektryzowanego przez mechaniczne zgarnianie zgarniakiem, uzyskujac w ten sposób wysokobialkowa maczke z kryla i pancerzyki chitynowe.Wysokobialkowa maczka z kryla otrzymana w wyzej opisany sposób wazyla 635,8g i zawierala 24,6g NaCl, 59,2g wody, lig tluszczu, 31,6g pancerzy i 509,4g bialka co odpowiada nastepujacemu skladowi procentowemu: NaCl — 3,87%, woda 9,31% tluszcz 1,1%, pancerze 4,97%, bialko 80,12%. Zgarniete zgarniakiem pokruszone pancerzyki wazyly 164,2g a ich sklad chemiczny byl nastepujacy: NaCl 2,1%, woda 5,35%, tluszcz 0,6%, pancerzyki 71,86%, bialko 20,09% co odpowiadalo nastepujacym zawartosciom poszczególnych skladników: sól 3,4g, woda 8,8g, tluszcz Ig, pancerze 118g, bialko33g.Urzadzenie do odzyskiwania pancerzy chitynowych realizujace sposób wedlug wynalazku sklada sie z zasobnika maczki krylowej 1. majacego regulowana co do wielkosci wydatku a zasuwe 2i wspólpracujacego grawtiacyjnie z pierwszym przenosnikiem tasmowym 3 uruchamianym, najlepiej z bezstopniowa regulacja predkosci zespolem napedowym 4 oraz z drugiego podobnej budowy przenosnika tasmowego 5 z podobnej budowy zespolem napedowym 6. Nad tasmami 7 i 8 tych przenosników poruszajacymi sie ruchemjednostaj¬ nym z predkosciami niekoniecznie co do wartosci sobie jednakowymi porusza sie ruchem jednostajnym tasma 9 trzeciego przenosnika tasmowego 10 majacego naped 11 najkorzystniej o bezstopniowej regulacji predkosci. Jest on w taki sposób ustawiony, zejest zachowana pomiedzy tasma 9 oraz tasmami 7 i (szczelina h, o regulowanej wedlug potrzeb wielkosci. W górnej czesci przenosnika tasmowego sa osadzone liczne wspólpracujace przez tarcie z jego tasma 9 walki tarciowe 12 majace regulowany do niej docisk oraz najlepiej zbiorowy naped 13 z bezstopniowa regulacja jego predkosci obrotowej. W szczelinie h zawartej pomiedzy tasma 8 i tasma 9 jest osadzony z elastycznym kontrolowanym dociskiem do tasmy 9 nóz zbierajacy 14, osadzony przegubowo w elemencie 15 i uziemiony uziemieniem Hi Odpowiednie walki bierne 17 i 18 przenosników tasmowych 3 i 5 sa zaopatrzone w ustawione pod nimi zsypy 19 i 29 wyseparowanej elektrostatycznie chityny i wysokobialkowej bezchitynowej maczki z kryla. Pod srodkowa czescia tasmy 7 przenosnika pierwszego 3 i tasmy 8 przenosnika drugiego S w ich czesciach biernych, znajduja sie elektrody uziemiajace szczotkowe 21. Tasma 7 przenosnika pierwszego 3jest zaopatrzona w urzadzenie wytwarzajace jej drgania lub wibracje o nieznacznej amplitudzie i czestotliwosci, a tasma 9 przenosnika trzeciego 10 . stanowi elektrode zbierajaca i jest sporzadzona z elastycznego materialu dielektrycznego, podatnego na zjawiska gromadzenia powierzchniowej elektrycznosci statycznej. Kierunek obrotu walków tarciowych 12 jest przeciwny kierunkowi ruchu jednostajnego tasmy 9 przenosnika trzeciego IOl Zastrzezenia patentowe 1. Sposób odzyskiwania pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich przez przeprowadzenie surowca w periodycznym ruchu poziomym przez komore majaca pionowo spolary¬ zowane pole elektryczne dwukierunkowo tetniace, wykorzystujace róznice w aktywnosci elektrostatycznej wyseparowanych frakcji, znamienoy tym, ze maczke z kryla korzystnie maczke ogrzana do temperatury % ponad 50°C rozprowadza sie w cienkiej warstwie na elektrodzie uziemionej o ruchomej powierzchni wykona¬ nej z dobrego przewodnika elektrycznosci z równoczesnym elektryzowaniem tej warstwy maczki ladunkiem4 118 165 J. Mrycznosci staiyc/ncj i odprowadzaniem z niej ladunku elektrycznego, prze/ co uzyskuje sie rozdzielenie skladników maczki na pancerze chitynowe i wysokobialkowa maczke krylowa. .2. Urzadzenie do odzyskiwania pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich majace zasobnik materialu sortowanego wspólpracujac) z czlonem podajacym material Jo komory elektrolitycznej, skladajacej sic z ruchomych powierzchni stanowiacych elektrody pola i majacych ^Wm^njty separujace trakcje i/ejsza o wiekszej aktywnosci elektrostatycznej, znamienne tym, ze jego zasobnik maczki kry lowcj ma regulowana co do wielkosci wydatku (s) zasuwe (2) sprzezona z pierwszym przenosni¬ kiem tasmowym (3), o bezsu»pniowej regulacji predkosci oraz drugi podobnej budowy przenosnik tasmowy (5), nad których tasmami (7 i 8) z zachowaniem szczeliny (h) o regulowanej wedlug potrzeb wielkosci, jest umieszczony przenosnik tasmowy (10) z licznymi, wspólpracujacymi przez tarcie z jego tasma (9), walkami tarciowymi (2) majacymi regulowany docisk, zbiorowy naped i bezstopniowa regulacja predkosci, przy czym w szczelinie (h) zawartej pomiedzy tasma (8) i tasma (9) jest osadzony z elastycznym kontrolowanym dociskiem do tasmy (9) nóz zbierajacy (14) osadzony przegubowo i uziemiony, a walki bierne (17 i 18) przenosników tasmowych (3 i 5) sa zaopatrzone w ustawione pod nimi odpowiednio zsypy (19 i 20) wyseparowanych pancerzyków i wysokobialkowej bezchity nowej maczki z kryla. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze pod srodkowa czescia tasmy (7) przenosnika pierwszego (3) i tasmy (8) przenosnika drugiego (5) w ich czesciach biernych znajduja sie elektrody uziemia¬ jace szczotkowe (21). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze tasma (7) przenosnika pierwszego (3)jest zaopatrzona w urzadzenie wytwarzajace jej drgania lub wibracje o nieznacznej amplitudzie i czestotliwosci. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamiennetym. ze tasma (9) przenosnika trzeciego (10) stanowi elektrode zbierajaca i jest sporzadzona z elastycznego materialu dielektrycznego, podatnego na zjawisko gromadzenia powierzchniowej elektrycznosci statycznej. 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienna tym, ze kierunek obrotu walków tarciowych (12) jest przeciwny kierunkowi ruchu jednostajnego tasmy (9) przenosnika trzeciego (10). hi Pkac. Poligraf: UP PRL. Naklad 120 egz.Ona 100 zl PL