Przedmiotem wynalazku jest sposób powierzchniowego ^barwienia wyrobów wlókienniczych, szczególnie przedzy .z wlókien chemicznych i naturalnych oraz ich mieszanek.Wedlug znanej metody powierzchniowe barwienie przedzy przeprowadza sie na specjalnie skonstruowanych agrega¬ tach do ciaglego barwienia skladajacych sie z szeregu prze¬ dzialów barwiacych, odpowiedniej ilosci walów prowadza¬ cych i wyzymajacych a w przypadku barwienia barwnikami utlenianymi na wlóknie, odpowiedniej ilosci pasazy po¬ wietrznych do naturalnego utleniania barwnika na przedzy.Proces barwienia polega na wielokrotnym napawaniu prze¬ dzy w poszczególnych przedzialach barwnikiem zredukowa¬ nym, na przyklad indygiem, odzeciu i utlenianiu.Zabarwiona przedza osnowowa poddawana jest klejeniu na klejarkach, suszeniu, a nastepnie poddawane jest pro¬ cesowi tkania. Metoda ta uzyskuje sie wyroby zabarwione na kolor od jasno blekitnego do ciemnego granatu. W trak¬ cie uzytkowania gotowego wyrobu przez mechaniczne scieranie nastepuje rozjasnienie tla. Metoda ta ma tylko zastosowanie do barwienia wlekna bawelnianego, a ponadto wymaga stosowania rozbudowanych agregatów barwiacych skladajacych sie z kilku, a nawet kilkunastu przedzialów barwiacych — w zaleznosci od wymaganej intensywnosci wybarwienia.Sposób powierzchniowego barwienia tkanin opisany w pat. polskim nr 84435 polega na polaczeniu procesu klejenia przedzy osnowowej z procesem barwienia, poprzez dodanie do roztworu kapieli zawierajacej srodki klejace skladnika biernego barwnika tworzonego na wlóknie, np.-CI. Azoic Couplina Component 10, który zostaje powierz¬ chniowo naniesiony na wlókno, po czym przedze suszy sie i poddaje procesowi tkania.Otrzymana tkanine poddaje sie dalszej obróbce w kapieli zawierajacej skladnik czynny, np. CI. Azoic Diazo Com¬ ponent 35, dzieki czemu w procesie sprzegania barwnika nastepuje wywolanie koloru na tkaninie. Zabarwiona tka¬ nine poddaje sie dalszym operacjom technologicznym jak suszenie, apretowanie, wykurczanie. Efekt miejscowego rozjasnienia tla nastepuje poprzez scieranie okreslonych miejsc na powierzchni tkaniny.Metoda powyzsza ma zastosowanie do barwienia wlókien celulozowych, gdyz z wlóknami syntetycznymi barwniki azowe tworzone na wlóknie wiaza" sie trwale i nie mozna uzyskac efektu miejscowego rozjasnienia tla. Dodatkowym mankamentem sa niskie odpornosci uzytkowe zabarwionych wyrobów, szczególnie na swiatlo, pranie, pot. ^ W przypadku wytwarzania wyrobów wlókienniczych z wlókien mieszanych syntetycznych i/lub naturalnych powszechnie stosowana metocla jest barwienie surowca' wlókienniczego w stanie luznym, uzywajac barwniki sto¬ sowane dla rodzaju danego wlókna jak: zawiesinowe, siar¬ kowe, reaktywne, po czym zabarwione luzne wlókno pod¬ daje sie suszeniu, preparowaniu i przerabia na przedze. 25 Z kolorowej przedzy przygotowuje sie osnowe, która musi byc preparowana srodkami antyelektrostatycznymi i/lub klejona. Tak przygotowana przedze osnowowa pod¬ daje sie procesowi tkania. Otrzymana w ten sposób za¬ barwiona tkanine poddaje sie dalszym operacjom te- 30 chnologicznym na drodze obróbki mokrej: pranie, prepa- 10 15 20 116 165116 165 3 rowanie srodkami usztywniajacymi, a nastepnie suszenie, strzyzenie, dekatyzowanie, parowanie i prasowanie.Otrzymane ta metoda barwne wyroby wlókiennicze posiadaja wysokie wartosci odpornosci uzytkowych jak: swiatlo i obróbka mokra, lecz nie mozna na nich uzyskac 5 efektu miejscowego rozjasnienia tla — wycieralnosci koloru.Przeprowadzenie powyzej podanych niezbednych operacji technologicznych, wymaga rozbudowanego parku maszy¬ nowego, jest pracochlonne i powoduje duze zuzycie energii i wody. Ponadto procesy barwienia i operacje zwiazane io z mokra obróbka wykonczalnicza powoduja wytwarzanie duzych ilosci agresywnych scieków, które stanowia powazne toygrózenie dla-srcdowiska naturalnego.« Celem* wynalaiku*jgst sposób zabarwiania wyrobów wló¬ kienniczych z róznycrf wlókien i ich mieszanek, najkorzyst- 15 niej.przedzy, na dowolne kolory, w prosty i technologicznie ekonomiczny -sposób,*otrzymujac gotowy wyrób o wysokich odpórnosciach-uzytkowych, charakteryzujacy sie efektem miejscowego rozjasnienia tla w trakcie uzytkowania.Sposobem wedlug wynalazku surowo-biala przedze 20 osnowowa po snuciu lub surowy wyrób wlókienniczy z wlókien sztucznych, syntetycznych, naturalnych lub z ich mieszaniny poddaje sie barwieniu metoda ciagla na urzadzeniu przystosowanym do tego celu.Kapiel napawajaca zawiera barwnik pigmentowy orga- 25 niczny i/lub nieorganiczny nierozpuszczalny w wodzie, srodek wiazacy, np. na bazie mieszaniny kopolimerów butadieno-akrylonitrylowych i pochodnych akrylonitrylu, .w ilosci 100—300 g/l kapieli, srodek antymigracyjny, np. bedacy kompleksowa mieszanina polimerów na bazie 30 kwasu akrylowego, w ilosci od 15 do 25 g/l kapieli, zagesz¬ czenie np. na bazie zwiazków z grupy polisacharydów, szczególnie pochodnych poligalaktomanitu, w ilosci od 1—3 g/l kapieli, srodek kwasotwórczy, np. wodny roztwór rodanku amonowego, w ilosci od 5 do 15 g/l kapieli, przy 35 c zym ilosc srodka antymigracyjnego oraz zageszczenia jest tak dobrana, aby zapewnic odpowiednia lepkosc dynamicz¬ na kapieli napawajacej, najkorzystniej w granicach od 20 do 45 cp. W kapieli napawajacej barwnik zostaje nanie¬ siony na powierzchnie wlókna. Po napawaniu przedze lub 40 wyrób poddaje sie odzeciu, suszy w temperaturze 70— —110°C i/lub dogrzewa w temperaturze 110^170°C w ciagu 5—1 minut, korzystnie w temperaturze 150 °C w ciagu 3 minut.W przypadku barwienia surowo-bialej przedzy osnowo- 45 wej po operaqi napawania i suszenia przedze poddaje sie procesowi tkania, a nastepnie gotowy wyrób procesowi dogrzewania.W zaleznosci od przeznaczenia, zabarwiony wyrób moz¬ na ewentualnie poddawac dodatkowym procesom wy- 50 konczalniczym, jak zmiekczanie, apretura wodoodporna itp.Zabarwiona sposobem wedlug wynalazku przedza lub inny wyrób wlókienniczy posiada efekt barwny na po¬ wierzchni, np. w przypadku tkaniny efekt barwny wyste¬ puje na powierzchni tkaniny w ukladzie nitek osnowowych. 55 Efekt taki powstaje w wyniku nieoczekiwanego dzialania srodka antymigracyjnego, polegajacego na ograniczeniu w sposób optymalny penetracji kapieli napawajacej zawie¬ rajacej odpowiednio dobrany sklad jakosciowy i ilosciowy w glab wlókna. Dotychczas znane bylo stosowanie srodka 6o - antymigracyjnego w kapieli napawajacej w przypadku barwienia sposobem ciaglym, metoda napawania tkanin z wlókien poliestrowych barwnikami zawiesinowymi, Srodki te dzialaja wówczas wyrównujaco powodujac równo¬ miernie osadzanie sie nierozpuszczalnego w wodzie, a po- 65 4 zostajacego w stanie drobflo zdyspergowanej zawiesiny, barwnika ha powierzchni i w glab wlókna. Stosowanie srodka antymigracyjnego zapobiegalo ponadto lokalnym przemieszczeniom sie czasteczek barwnika na powierzchni tkaniny podczas suszenia po napawaniu.Efekt miejscowego rozjasnienia tla — efekt wycieralnosci koloru, nastepuje poprzez scieranie okreslonych miejsc na powierzchni wyrobu. Otrzymane zabarwione wyroby wlókiennicze charakteryzuja sie wysokimi odpornosciami uzytkowymi na swiatlo i operacje mokre. Ponadto bar¬ wiona sposobem wedlug wynalazku przedza osnowowa jak i zabarwiony wyrób posiadaja niezbedne dla swego prze¬ znaczenia sztywnosc, dzieki czemu zostaje wyeliminowany proces przygotowania przedzy osnowowej, jak klejenie, woskowanie oraz usztywnianie gotowych tkanin, np. srod¬ kami na bazie dyspersji octanu poliwinylu. Odpowiednia sztywnosc wyrób uzyskuje w trakcie barwienia, a stopien sztywnosci jest uzalezniony od ilosci uzytych do kapieli napawajacej srodków wiazacych i zageszczajacych. Wynosi ona najkorzystniej od 130 do 280 g/l kapieli.Ponadto stosujac sposób wedlug wynalazku zostaje wy¬ eliminowany proces preparowania srodkami antyelektro¬ statycznymi, gdyz nieoczekiwanie okazalo sie, ze poddajac tkaniu przedze zabarwiona opisanym powyzej sposobem zostaje wyeliminowane negatywne zjawisko elektryzowania sie przedzy.. Otrzymane zabarwione wyroby gotowe, nie pilinguja sie, nie wymagaja strzyzenia, jak równiez posiadaja znacznie obnizony stopien kurczliwosci. Powyzsze zalety umozliwily wyeliminowanie szeregu pracochlonnych ope¬ racji, jak pranie, usztywnienie, dekatyzowanie, parowanie, strzyzenie, a prosta ciagla metoda napawania bedaca jed¬ noczesnie procesem barwienia, usztywniania, klejenia osnów, preparowania, ograniczyla do minimum zuzycie wody i wytwarzania scieków.Podane przyklady przedstawiaja wykonanie sposobu wedlug wynalazku: Przyklad I. Przedze osnowowa o skladzie: 30% wlókna z politereftalanu etylu i 70 % wlókna z regenerowa¬ nej celulozy poddaje sie napawaniu metoda ciagla w ko¬ rytku klejarki w temperaturze pokojowej w kapieli za¬ wierajacej na 1 litr roztworu wodnego: 60 g barwnika pigmentowego CI. Pigment Red 9, 250 g srodka wiazacego na bazie mieszaniny kopolimerów butadieno-akrylonitry¬ lowych i pochodnych akrylonitrylu, 20 g srodka antymi¬ gracyjnego bedacego kompleksowa mieszanina polimerów na bazie kwasu akrylowego, 200 g 1%-owego roztworu wodnego srodka zageszczajacego na bazie zwiazków z grupy polisacharydów, szczególnie pochodnych poligalaktoma¬ nitu, 20 g srodka kwasotwórczego w postaci 50% wodnego roztworu rodanku amonowego. Nastepnie przedze odzyma sie do stopnia odzecia okolo 80 % i suszy w temperaturze 90—110°, Tak zabarwiona przedze osnowowa poddaje sie procesowi tkania* Wytworzona tkanine surowa poddaje sie dogrzewaniu w temperaturze 150° w ciagu 3 minut. Do¬ grzewanie przeprowadza sie w suszarce ramowej lub innym przystosowanym do tego celu urzadzeniu.Otrzymana w powyzszy Sposób tkanina zabarwiona na kolor czerwony posiada wlasciwa dla swego przeznaczenia sztywnosc, charakteryzuje sie wysokimi odpornosciami na swiatlo i operacje mokre, przy jednoczesnym efekcie roz¬ jasnienia tla w trakcie uzytkowania wyrobu.Przyklad II. Postepujac jak w przykladzie I, przedze osnowowa o skladzie 40 % wlókna z politereftalanu etylu i 60% bawelny poddaje sie napawaniu metoda ciagla w ka¬ pieli barwiacej zawierajacej na 1 litr wodnego roztworu:116 165 5 30 g barwnika pigmentowego CL Pigment Blue 15:3, 150 g srodka wiazacego na bazie mieszaniny kopolrmerów buta- dieno-akrylonitrylowych i pochodnych akrylonitrylu i 100 g srodka wiazacego bedacego mieszanina kopolimerów meta- krylowych, winylowych oraz reaktywnych polaczen hydro- ksymetylowych, 20 g srodka antymigracyjnego bedacego kompleksowa mieszanina polimerów na bazie kwasu akrylo¬ wego, 200 g 1 %-owego roztworu wodnego srodka zagesz¬ czajacego na bazie zwiazków z grupy polisacharydów, szcze¬ gólnie pochodnych poligalaktomanitu, 20 g srodka kwaso¬ twórczego w postaci 50%-owego wodnego roztworu ro¬ danku amonowego. Otrzymuje sie wyrób wlókienniczy zabarwiony na kolor niebieski o wlasciwej dla swego prze¬ znaczenia sztywnosci charakteryzujacy sie wysokimi odpor- nosciami na swiatlo i operacje mokre oraz posiadajacy pozadany efekt rozjasnienia tla w trakcie uzytkowania wyrobu.Przyklad III. Surowa tkanine poliestrowa 100 %-owa poddaje sie napawaniu metoda ciagla w kapieli zawierajacej na 1 litr wody: 40 g barwnika pigmentowego CL Pigment Blue 15 i 1 g barwnika pigmentowego CL Pigment Violet 23, 150 g srodka wiazacego na bazie mieszaniny kopolime¬ rów butadieno-akrylonitrylowych i pochodnych akrylo¬ nitrylu, 20 g srodka antymigracyjnego bedacego komplek¬ sowa mieszanina polimerów na bazie kwasu akrylowego, 200 g 1 %-owego srodka zageszczajacego na bazie zwiazków z grupy polisacharydów, szczególnie pochodnych poli¬ galaktomanitu, 20 g srodka kwasotwórczego w postaci 50%-wego wodnego roztworu rodanku amonowego. Po procesie napawania tkanine odzyma sie i poddaje operacji suszenia z jednoczesnym dogrzewaniem w temperaturze 150° w ciagu 3 minut. Otrzymany wyrób zabarwiony na kolor granatowy posiada wlasciwa dla swego przeznacze¬ nia sztywnosc oraz wysokie odpornosci uzytkowe na swiatlo i operacje mokre przy jednoczesnym efekcie rozjasnienia tla w trakcie uzytkowania.Przyklad IV. Postepujac jak w przykladzie I przedze osnowowa o skladzie 75% wlókna celulozowego i 25% wlókna poliamidowego poddaje sie napawaniu w kapieli wodnej o skladzie: na 1 litr wody 20 g nieorganicznego barwnika pigmentowego bedacego podwójna sola chromianu cynku i dwuchromianu potasu, 250 g srodka wiazacego na bazie mieszaniny kopolimeru butadieno-akrylonitrylowych i pochodnych akrylonitrylu, 20 g srodka antymigracyjnego, 200 g srodka zageszczajacego na bazie zwiazków z grupy polisacharydów, szczególnie- pochodnych poligalaktomani- 6 tu, w postaci 1%-wego wodnego roztworu, 20 g srodka kwasotwórczego w postaci 50 %-owego wodnego roztworu rodanku amonowego. Otrzymany wyrób w kolorze zóltym posiada odpowiednia wymagana sztywnosc, wysokie od- 5 pornosci uzytkowe na swiatlo i operacje mokre i jednoczes¬ nie efekt rozjasnienia tla w trakcie uzytkowania wyrobu* Przyklad V. Postepujac jak w przykladzie III, prze¬ dze osnowowa zawierajaca 30% wlókna poliakrylonitrylo- wego i 70% wlókna z politereftalanu metylu napawa sie 10 w kapieli zawierajacej na 1 litr wody'80g barwnika pig¬ mentowego bedacego odpowiednio preparowana zdysper- gowana sadza, przy czym pozostale skladniki uzyto w ilosci jak w przykladzie II. Otrzymuje sie wyrób zabarwiony na kolor czarny, charakteryzujacy sie wlasciwa dla swego 15 przeznaczenia sztywnoscia, wysokimi odpornosciami uzyt¬ kowymi na swiatlo i operacje mokre, oraz posiadajacy pozadany efekt rozjasnienia tla w trakcie uzytkowania.Podane przyklady ilustruja sposób wykonania wynalazku nie ograniczajac jego zakresu. 20 „ .Zastrzezenie patentowe Sposób powierzchniowego barwienia wyrobów wlókien¬ niczych szczególnie przedzy z wlókien chemicznych i na¬ turalnych oraz ich mieszanek metoda ciagla, na drodze 25 napawania przedzy, odzecia, suszenia w temperaturze 70— —110°C, po czym przerobienia przedzy na wyrób wlókien¬ niczy, który dogrzewa sie w temperaturze 110—170 °C lub na drodze napawania przedzy, suszenia i dogrzewania w temperaturze 110—170 °C lub na drodze napawania 30 surowego wyrobu wlókienniczego, suszeniu i dogrzewaniu w temperaturze 110—170°C, przy czym kapiel napawajaca zawiera substancje barwiaca, srodek wiazacy, srodek anty- migracyjny, zageszczenie i srodek kwasotwórczy, znamien¬ ny tym, ze do sporzadzenia kapieli napawajacej stosuje 35 sie jako substancje barwiaca — nierozpuszczalny w wodzie barwnik pigmentowy organiczny i/lub nieorganiczny w ilosci 10—90 g/l, srodek wiazacy na bazie mieszaniny kopolimerów butadieno-akrylonitrylowych i pochodnych akrylonitrylu w ilosci 100—300 g/l korzystnie 250 g/l, jako 40 srodek antymigracyjny kompleksowa mieszanine polime¬ rów na bazie kwasu akrylowego w ilosci 15—25 g/l ko¬ rzystnie 20 g/l, zageszczenie na bazie zwiazków z grupy polisacharydów szczególnie pochodnych poligalaktomanitu w ilosci 1—3 g/l korzystnie 2 g/l oraz srodek kwasotwórczy 45 w ilosci 5—15 g/l korzystnie rodanek amonowy w ilosci 10 g/l. PL