PL115639B1 - Pesticide - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest srodek ochrony roslin, zawierajacy jako odtrutke nowq pochodna 1,4-oksaza- -spiroweglowodoru o wzorze 1, w którym R1r R2 i R3 oznaczaja grupe metylowa, a n oznacza liczbe 0 oraz ewentualnie jedna lub wieksza liczbe substancji chwas¬ tobójczych i/lub stalych lub cieklych nosników i. ewen¬ tualnie substancji powierzchniowo czynnych. Przed¬ miotem wynalazku jest równiez sposób wytwarzania pochodnych 1,4-oksazaspiroweglowodoru o wzorze 1.Wiadomym jest, ze pewne substancje chwastobój¬ cze oprócz czynnosci chwastobójczych przejawiaja rów¬ niez ujemny wplyw na wzrost roslin uzytecznych i mo¬ ga powodowac powazne ich uszkodzenia. Np. niektóre substancje chwastobójcze hamuja wzrost roslin upraw¬ nych, wywoluja anomalie wzrostu lub zmniejszaja plo¬ ny. Wybiórczosc srodków chwastobójczych, tj. toleran¬ cje przez rosliny uprawne zwykle zwieksza sie miesza¬ jac w kompozycji dwa lub wieksza liczbe skladników czynnych lub stosujac tzw. odtrutki. Odtrutki mozna wprowadzac do kompozycji chwastobójczej lub roz¬ prowadzac lacznie z kompozycja. Uzyteczne odtrutki sa opisane np. w zgloszeniu patentowym RFN nr 2 218 097.Obecnie nieoczekiwanie stwierdzono, ze nowe po¬ chodne 1,4-óksaza-spiroweglowodoru o wzorze 1, w którym R1r R2, R3 i n maja wyzej podane znaczenia, znacznie zmniejszaja lub nawet eliminuja niepozadane uszkodzenia roslin uprawnych powodowane przez srod¬ ki chwastobójcze.Powyzsze odtrutki sa szczególnie skuteczne przy lq- 10 15 20 25 30 cznym stosowaniu ze srodkami chwastobójczymi typu tiolokarbaminianu, przez co zwiekszaja ich wybiórczosc.Nowe pochodne 1,4-oksaza-spiroweglowodoru o wzo¬ rze 1, w którym R1r R2r R3 i n maja wyzej podane zna¬ czenia, mozna wytwarzac dzialajac na zwiazek o wzo¬ rze 2, w którym R1f R2r R3 i n maja wyzej podane zna¬ czenia, chlorkiem dwuchloracetylu, w obecnosci czynni¬ ka wiazacego kwas, korzystnie trójetyloaminy.Zwiazki o wzorze 2 mozna otrzymywac dzialajac na cykloalkanon o wzorze 3, w którym R1r R2r R3 i n maja wyzej podane znaczenia, etanoloamina (J.A.C.S. 75, 358 /1953/).Srodki ochrony roslin wedlug wynalazku mozna na¬ nosic na glebe lub wprowadzac do gleby ogólnie zna¬ nymi sposobami. Mozliwe jest równiez bezposrednie nanoszenie na rosliny lub impregnowanie nasion. Od¬ trutki o wzorze 1 badz to formuluje sie lacznie ze srodkiem lub srodkami chwastobójczymi lub stosuje w odzielnych kompozycjach, rozprowadzanych przed, po lub lacznie ze srodkami chwastobójczymi.Jak wyzej stwierdzono, odtrutki wedlug wynalazku korzystnie stosuje sie dla ograniczenia niepozadanych oddzialywan chwastobójczych pochodnych tiolokarba- minianowych. Odtrutki te umozliwiaja bezpieczne sto¬ sowanie równiez takich chwastobójczych srodków typu tiolokarbaminianowego, których dawka fitotoksyczna jest bardzo bliska dawki efektywnej lub nawet prze¬ wyzsza ja. Nie nalezy jednakze zapominac, ze na czynnosc srodków chwastobójczych duzy wplyw maja takie czynniki, jak sklad gleby, waunki pogodowe itp. \ 115 639\ 115< 3 Odtrutki wedlug wynalazku mozna stosowac w posta¬ ci kompozycji zawierajacych jeden lub wieksza liczbe skladników czynnych chwastobójczo. Korzystnie, jed¬ nym z takich skladników chwastobójczych jest pochod¬ na tiolokarbaminianowa. 5 Gdy odtrutke stosuje sie lacznie z jednym lub wiek- szq liczba srodków chwastobójczych, to korzystnie roz¬ prowadza sie jq w takiej samej postaci, jak same srod¬ ki chwastobójcze, tj. w postaci preparatów gotowych douzycia. 1° Ilosc odrutki moze zmieniac sie w szerokim zakre¬ sie, w zaleznosci od gatunków zwalczanych chwastów, rosliny uprawnej, uzytych srodków chwastobójczych i pozadanego efektu. Zwykle stosuje sie jq w ilosci od 0,001 do 50, korzystnie 0,1 do 10 czesci wagowych 15 na 100 czesci wagowych srodka chwastobójczego.Jezeli zwiazki o wzorze 1 stosuje sie w kompozy¬ cjach ochrony roslin lgcznie ze skladnikami czynnymi chwastobójczo, to sumaryczne stezenie skladników czynnych w takiej kompozycji moze wynosic od 0,1 20 do 95%.Jezeli zwiazki o wzorze 1 stosuje sie w oddzielnych kompozycjach, to takie kompozycje zwykle zawieraja od 0,1 do 95, korzystnie od 0,5 do 70% wagowych odtrutki. 25 Korzystnym przedstawicielem zwiazków o wzorze 1 jest N-dwuchloroacetylo-6,6,8-trójmetylo-1,4-oksaza- -spiro[4,4]nonan.Oprócz skladników czynnych, srodki wedlug wynalaz¬ ku zawieraja jeden lub wieksza liczbe konwencjonal- 30 nych, stalych lub cieklych nosników lub rozcienczalni¬ ków i ewentualnie substancje powierzchniowo czynne, jak czynniki dyspergujace lub emulgujace.Jako staly nosnik lub rozcienczalnik mozna stoso¬ wac np. talk, zel krzemionkowy, krzemiany glinu, fos- 35 foran trójwapniowy, kaolin lub bentonit.Typowymi przedstawicielami nosników lub rozcien¬ czalników cieklych sa weglowodory i ich pochodne, jak toluen, ksylen, acetofenon, rozpuszczalniki polarne oraz oleje mineralne, roslinne lub zwierzece. 40 Substancje powierzchniowo czynne moga miec cha¬ rakter jonowy lub niejonowy. Jako substancje powierz¬ chniowo czynne mozna stosowac np. produkty konden¬ sacji tlenku etylenu z nonylo- lub bktylofenonem, sole metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych estrów lub kwasów sulfonowych oraz sole kwasu lig— ninosulfonowego.Srodki wedlug wynalazku mozna rozprowadzac przez rozpylanie, rozpryskiwanie, pylenie itp.r w postaci od- _- powiednich preparatów, jak mieszaniny zbiornikowe, roztwory, zawiesiny, emulsje, higroskopijne proszki, proszki bez czynnika zwilzajacego lub granulki. Korzyst¬ nie jst wychodzic ze stezonych roztworów, które moga byc rozcienczone w miejscu stosowania do zadane¬ go stezenia lub mieszane z oddzielnymi preparatami srod¬ ków chwastobójczych.Wynalazek jest ilustrowany ponizszymi przykladami i badaniami biologicznymi, które nie ograniczaja jego zakresu. 50 Przyklad I. N-dwuchloroacetylo-6,6,8-trójmetylo- -1,4-oksaza-spiro [4,4]nonan.Do mieszaniny 80 ml benzenu i 12,61 g (0,1 mola) 2,2,4-trójmetylo-cyklopentanonu dodaje sie 6,21 g (0,1 mola) etanoloaminy. Mieszanine utrzymuje sie w cia- 65 4 gu 3,5 godzin we wrzeniu pod chlodnica zwrotna, od¬ prowadzajac w sposób ciagly powstajaca wode. Do benzenowego roztworu otrzymanego 6,6,8-trójmetylo- -1,4-oksaza-spiro[4,4] nonanu dodaje sie 10,12- g (0,1 mola) trójetyloaminy, w temperaturze nie przekracza¬ jacej 15°C, a nastepnie w 0—15°C porcjami, przy mie¬ szaniu, 14,74 g (0,1 mola) chlorku dwuchloroacetylu.Reakcja- jest silnie egzotermiczna i dla utrzymywania temperatury w zadanym zakresie konieczne jest wy¬ dajne chlodzenie.Z kolei mieszanine reakcyjna miesza sie w ciagu 0,5 godziny w temperaturze pokojowej, przy czym do¬ daniem wody rozpuszcza wytracona sól. Faze benzeno¬ wa oddziela sie, przemywa kolejno wodnym roztworem wodoroweglanu sodu i woda, suszy nad bezwodnym siarczanem sodu i przesacza. Osad na saczku przemy¬ wa sie mala objetoscia benzenu. Po oddestylowaniu rozpuszczaJnika otrzymuje sie 20,4 (72,9%) zwiazku ty¬ tulowego w postaci zóltej barwy cieczy; n =1,4892. tulowego w postaci zóltej barwy cieczy; n =1,4892.Badania biologiczne Koryta o wymiarach 30X40*X10 cm wypelnia sie piaskiem kwarcowym wolnym od materialu organicz¬ nego. Powierzchnie gleby opryskuje sie srodkiem chwas¬ tobójczym zawierajacym 3-etylo-dwupropylo-tiolokarba- minian, w ilosci odpowiadajacej dawce 10 kg sklad¬ nika czynnego/ha i równoczesnie kompozycja odtrutki zawierajaca N-dwuchloroacety:o-6,6,8-trójmetylo-1,4- -oksaza-spiro[4,4]nonan, w ilosci odpowiadajacej 0,1, 1, 2 5 lub 10 kg skladnika czynnego/ha. Nastepnie glebe dokladnie miesza sie i wysiewa do niej badane rosliny uprawne i chwasty.Dla kontroli przeprowadza sie próbe z roslinami nie poddanymi zabiegowi i z roslinami potraktowanymi srod¬ kiem chwastobójczym S-etylo-dwupropylo-tiolokarbami- nianem, samym i w mieszaninie ze znana odtrutka N,N- -dwuallilo-dwuchloroacetamidem, w dawkach odpowia¬ dajacych 10 kg/ha srodka chwastobójczego i 1 kg/ha odtrutki.Koryta utrzymuje sie w cieplarni w 21 do 32°C, pod¬ lewajac w miare potrzeby.Po uplywie 3 do 6 tygodni przeprowadza sie ocene wybiórczosci dzialania i fitotoksycznosci.Badano nastepujace rosliny: Zea mays, Avena sativa, Papaver somniferum, Trifolium pratense, Sinapis alba, Panicum capillare, Seteria wiridis i Echinochloa crus-galli.Otrzymane wyniki przedstawiono w ponizszej tablicy.Z uzyskanych danych wynika, ze N-dwuchloroacetylo- -6,6,8-trójmetylo-1,4-oksaza-spiro[4,4]nonan wykazuje zadowalajaca czynnosc odtruwajaca w dawce 0,1 kg/ha, tj. w ilosci 1% wagowy srodka chwastobójczego; in¬ nymi slowy, w takiej dawce ochrania rosliny uprawne nie zmniejszajac czynnosci chwastobójczej skladnika czynnego.W przypadku badanej odtrutki znanej, taki wynik uzy¬ skuje sie przy dawce odpowiadajacej 1 kg/ha, tj. sta¬ nowiacej 10% uzytego lacznie srodka chwastobójcze¬ go.Próby biologiczne przeprowadzono jak opisano w przykladzie I.Znaczenie uzytych w tabeli symboli jest nastepujace: A = mieszanina 10:1 S-etylo-dwupropylo-tiolokarbami- hianu i N,N-dwuallilo-dwuchloroacetamidu B = S-etylo-dwupropylo-tiolokarbaminian115 639 Tabela Skladnik czynny Kontrola bez zabiegu A B B B B B B B ¦ B B B Dawka (kg/ha) — 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 Odtrutka — — — C c c c c D D D D Dawka (kg/ha) — — — 0,1 1 2 5 10 1 2 5 10 Rosliny nie uszkodzone % 100 97 94 100 80 92 73 84 98 100 95 93 Waga zielo¬ nej masy kukurydzy. koryto (g) 114 100 103 111 97 100 98 86 105 102 98 93 Liczba roslin (sztuk) 93 ' 88 84 91 89 89 91 89 92 90 90 86 Kuku¬ rydza/g 1.14 1.03 1.09 1.11 1.21 1.08 1.34 1.02 1.20 1.16 1.15 1.08 Waga sztuk 80 80 80 80 80 80 80 80 80 80 80 80 (g) 97 86 94 97 88 88 86 75 95 90 88 82 C = N-dwuchloroacetylo-ó.ójS-trójmetylo-l^-oksaza- -spiro-4,4 nonan D = N-dwuchloroacetylo)-7,7,9-trójmetylo-1f4-oksaza- -spiro[4r5]dekan Zastrzezenia patentowe 1. Srodek ochrony roslin, znamienny tym, ze jako od¬ trutke zawiera pochodna 1,4-oksaza-spiroweglowodoru o wzorze 1, w którym R1r R2 i R3 oznaczaja grupe me¬ tylowa, a n oznacza liczbe 0 oraz ewentualnie jedna lub wieksza liczbe substancji chwastobójczych i/lub stalych lub cieklych nosników i ewentualnie substancji powierzchniowo czynnych. 30 35 2. Srodek wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze jako substancje chwastobójcza zawiera pochodna tiolokar- baminianu. 3. Srodek wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienny tym, ze jako odtrutke o wzorze 1 zawiera Nldwuchloroace- tylo-6,6,8-trójmetylo-1,4-oksaza-spiro[4,4] nonan. 4. Sposób wytwarzania pochodnych 1,4-oksaza-spiro¬ weglowodoru o wzorze ogólnym 1, w którym R1r R2 i R3 oznaczaja grupe metylowa a n oznacza liczbe 0, zna¬ mienny tym, ze zwiazek o wzorze ogólnym 2 w którym R1r R2, R3 i n maja wyzej podane znaczenie poddaje sie reakcji z chlorkiem dwuchloroacetylu w obecnosci srod¬ ka wiazacego kwas.115 639 O CL2HC-C-N O {Cn WZÓR 1 HN O R C^R3 -R- WZÓR 3 LDA - Zaklad 2 - zam. 192/82 - 85 szt.Cena zl 100 PL PL PL

Claims (1)

1.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek ochrony roslin, znamienny tym, ze jako od¬ trutke zawiera pochodna 1,4-oksaza-spiroweglowodoru o wzorze 1, w którym R1r R2 i R3 oznaczaja grupe me¬ tylowa, a n oznacza liczbe 0 oraz ewentualnie jedna lub wieksza liczbe substancji chwastobójczych i/lub stalych lub cieklych nosników i ewentualnie substancji powierzchniowo czynnych. 30 352. Srodek wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze jako substancje chwastobójcza zawiera pochodna tiolokar- baminianu.3. Srodek wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienny tym, ze jako odtrutke o wzorze 1 zawiera Nldwuchloroace- tylo-6,6,8-trójmetylo-1,4-oksaza-spiro[4,4] nonan.4. Sposób wytwarzania pochodnych 1,4-oksaza-spiro¬ weglowodoru o wzorze ogólnym 1, w którym R1r R2 i R3 oznaczaja grupe metylowa a n oznacza liczbe 0, zna¬ mienny tym, ze zwiazek o wzorze ogólnym 2 w którym R1r R2, R3 i n maja wyzej podane znaczenie poddaje sie reakcji z chlorkiem dwuchloroacetylu w obecnosci srod¬ ka wiazacego kwas.115 639 O CL2HC-C-N O {Cn WZÓR 1 HN O R C^R3 -R- WZÓR 3 LDA - Zaklad 2 - zam. 192/82 - 85 szt. Cena zl 100 PL PL PL