Przy wyrobie nici sztucznego jedwabiu roztwór pochodnych blonnika wytlaczany jest z dysz zapomoca pomp umieszczonych w szeregu na ramie, przyczem kazda pom¬ pa odpowiada jednej dyszy. Dla osiagnie¬ cia dokladnego przedzenia kazda z pomp musi przetloczyc taka sama ilosc roztworu w jednostce czasu, prócz tego wydajnosc pomp musi byc zawsze jednakowa przy kazdej szybkosci. Z powodu niedokladno¬ sci pod tym wzgledem otrzymuja sie nici o nierównomiernej grubosci. Kazda z pomp musi byc tak zbudowana, aby mogla dzia¬ lac dokladnie, nie zapychac sie i równo¬ miernie przetlaczac roztwór przy danej szybkosci.Urzadzenie wedlug niniejszego wyna¬ lazku odpowiada wyzej wymienionym wy¬ maganiom.Urzadzenie posiada dwa zaczepiajace sie kola zebate, przetlaczajace roztwór po¬ chodnych celulozy przez obracanie sie we¬ wnatrz skrzynki. Kola osadzone sa na wa¬ lach, wychodzacych nazewnatrz skrzynki.Pomiedzy kolami zebatemi i otaczajacemi je czesciami urzadzenia, oraz pomiedzy walami i ich lozyskami, w bokach skrzynki pozostawiona jest bardzo mala przestrzen, tak ze podczas pracy pewna ilosc roztwo¬ ru stale przeplywa wokolo kól zebatych i wzdluz walów wytlaczana jest nazewnatrz.W ten sposób plyn nie moze osiadac i twardniec na bedacych w ruchu czesciach, przez co unika sie zeskrobywania go z lo-zysk, kól lub scianek skrzynki. Roztwory pochodnych celulozy w tym przypadku 'dzjpjaga \akp sj^aty. Oleje smarowe lub intie ^odkf tego rodzaju sa tu wykluczone, gdyz psulyby roztwór przedzalniczy.Aby uniknac zbierania sie twardnieja¬ cego roztworu wokolo lozyska walu i na- zewnatrz skrzynki, na skrzynce tej umo¬ cowane sa zgarniacze, zapewniajace stale wolny przeplyw roztworu. Jest to bardzo pozyteczne urzadzenie, gdyz jesli maszy¬ na przez pewien czas stoi, roztwór, który przylgnie nazewnatrz skrzynki wokolo wa¬ lu, móglby stwardniec i zamknac przejscie.Dla nadania jednemu z walów kól ze¬ batych równomiernego napedu obrotowego, bez niepozadanego cisnienia w innych kie¬ runkach, mozna zastosowac specjalne srod¬ ki. Tak samo, aby uniknac poprzecznego naporu na waly na skutek przedostawania sie plynu pomiedzy zeby kól w punkcie zazebienia tych dwóch kól i wynikajacego stad wysokiego cisnienia na ten plyn, mo¬ ga byc zastosowane specjalne srodki zapo¬ biegawcze, nizej dokladnie opisane, po¬ zwalajace na swobodny odplyw plynu.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku, a mianowicie: fig. 1 przedstawia pionowy przekrój urzadzenia po linji /—1 wedlug figury 2, fig. 2 — pio¬ nowy przekrój w plaszczyznie pod katem prostym do przekroju wedlug figury 1, jak wskazuje linja 2—2 figury 1, fig. 3 — czesc widoku na urzadzenie z lewej strony figury 1, fig. 4 — widok na urzadzenie z prawej strony figury 1, fig. 5 — przekrój poprzeczny wedlug linji 5—5 figury 2, fig. 6 — w zwiekszonej skali widok zboku zmienionej nieco postaci kola zebatego z uwidocznieniem urzadzenia do wypuszcza¬ nia plynu, znajdujacego sie miedzy sprze- gajacemi sie zebami uzupelniajacych sie kól zebatych, fig. 7 — widok zboku czesci kola zebatego przedstawionego na figu¬ rze 6.Skrzynka przedstawionego na rysunku urzadzenia sklada sie z dwóch zewnetrz¬ nych plyt 5 i 6, o ile moznosci z lanego ze¬ laza, oraz z plyty wewnetrznej 7 z harto¬ wanej stali. Plyty te sa zlozone razem i po¬ laczone w ten sposób, ze tworza szczelna skrzynke, nieprzepuszczajaca plynu.Plyta 7 posiada wykrój, w który wcho¬ dza dwa kola zebate 8 i 9, oraz otwory 10 i 11, dla wejscia i odplywu plynu. Pozada¬ ne jest równiez, aby i boczne plyty posia¬ daly wyciecia obok wykroju w plycie srod¬ kowej, przyczem wyciecia te powinny byc nieco wieksze niz powyzsze otwory. W wy¬ ciecia te wpuszczone sa plytki 13 i 14, za¬ chodzace na otwory w plycie srodkowej.W plycie 6 znajduje sie zewnetrzne wyciecie 15, od którego prowadzi ukosny kanal 16 do komory wejsciowej 10, laczac ja z kanalem 17, przecinajacym równiez i plytke 14; boczna plyta 5 posiada podob¬ ne wyciecie 18, polaczone kanalami 19 i 20 z otworem wylotowym 11. Wyciecia te mo¬ ga tworzyc kanaly, przecinajace nawylot plyty 5 i 6, przyczem jeden od drugiego moze byc oddzielony wewnetrzna plyta 7, jak wskazuje fig. 1, i polaczony z rura przewodowa, laczaca je szczelnie w odpo¬ wiedni sposób z wejsciem i wylotem dla plynów.Kola zebate 8 i 9 osadzone sa na wa¬ lach 21 i 22, spoczywajacych w bocznych plytach, w razie potrzeby zas moga byc one umocowane zapomoca klinów 23 i 24, jak wskazano na rysunku. Pozadane jest za¬ opatrzenie bocznych plyt w panewki 25— 25 i 26—26 dla walu, wykonane z mate- rjalu o niskim wspólczynniku tarcia w sto¬ sunku do stali, np. metalu o duzej zawar¬ tosci grafitu. Waly i ich lozyska przecho¬ dza nawylot przez boczne plyty, pozwala¬ jac przez to na ujscie i staly przeplyw roz¬ tworu wciskanego pod dzialaniem kól ze¬ batych pomiedzy stykajace sie powierzch¬ nie walów i lozysk. — 2 —Czesci stykajace sie z roztworem moga byc wykonane z metalu, odpornego na zrace dzialanie tego roztworu; moze byc równiez zastosowane pokrycie chromem metalicznym lub pokrycie innym metalem w celu stworzenia odpornych na to dziala¬ nie powierzchni. Moze byc równiez w tym celu uzyte dla plyt 5 i 6 drobnoziarniste lane zelazo oraz stal narzedziowa, odpo¬ wiednio traktowana na goraco, z doskona¬ lym wynikiem.W urzadzeniach tloczacych zapomoca kól zebatych kola te osadza sie zwykle w wycieciach, starajac sie przy ich osadzaniu o jak najdokladniejsze dopasowanie i u- szczelnienie walów, aby uniemozliwic naj¬ mniejsze ujscie plynu. Dlatego tez, gdy pompa stoi przez pewien czas bezczynnie, a nastepnie puszczana jest w ruch, wów¬ czas szybko sie zuzywa na skutek tarcia, wywolywanego przez stwardnialy roztwór.Przez usuniecie tarcia kól zebatych o ota¬ czajace je czesci osiaga sie dobre smarowa¬ nie zapomoca roztworu oraz staly prze¬ plyw roztworu po czesciach wymagajacych smarowania, przyczem przeplyw ten jest regulowany.Wszystkie czesci wykonczone sa z naj¬ wieksza dokladnoscia w celu osiagniecia dobrego ich dopasowania i pozostawienia malych szczelin, które sa niezbedne do przeplywu tylko tej ilosci roztworu, jaka jest potrzebna do smarowania.Szerokosc kól zebatych jest nieco mniejsza niz szerokosc plyty wewnetrznej 7. Róznica miedzy gruboscia kól i plyty wynosi 0,005 cm, moze jednak wynosic ilawet 0,025 cm. Mimo malej szybkosci z jaka obracaja sie kola trybowe, szczelina taka, umozliwiajac przeplyw roztworowi, potrzebnemu do smarowania, nie moze pod duiem cisnieniem wywolac niepozadanego uplywu, a przeplyw ten uniemozliwia osia¬ danie i twardnienie roztworu na kazdem miejscu, do którego dojdzie.Przesycenie sie szczeliwa roztworem w zwyklych pompach i nastepnie twardnienie jest objawem zwyklym.Dla poruszania urzadzenia zewnetrzne kolo zebate 27 polaczone jest z jednym z walów, np. z walem 21; porusza ono kolo 8, które zaczepia kolo 9, poruszajac je.Kolo 27 jest osadzone na piascie 28, wyko¬ nanej z metalu przesyconego grafitem; ko¬ lo to obraca sie na zewnetrznym pierscie¬ niu 29, przymocowanym do plyty 5.Duza zawartosc grafitu w piascie 28 sprawia, ze specjalne smarowanie jest zby¬ teczne.Polaczenie kola 27 z walem dokonywa sie zapomoca sprzegla 30, luzno osadzone¬ go w lozysku walu i posiadajacego od we¬ wnetrznej strony poprzeczne wyciecie, któ¬ re sprzega sie z wystepem 31 na wale, a od zewnetrznej strony — wystep 32 w pla¬ szczyznie prostopadlej do plaszczyzny wy¬ ciecia i zachodzacy w dodatku w wyciecie w sztabie 33.Sztaba ta umieszczona jest wpoprzek osi sprzegla; jej konce 34 sa zagiete i prze¬ chodza przez kolo zebate za jego tylna czesc. Kolo utrzymywane jest na pierscie¬ niu 29 zapomoca plytki 36, przymocowa¬ nej do konca pierscienia srubami 37 i za¬ chodzacej za piaste kola. W znajdujacy sie w srodku tej plyty otwór wchodzi sprze¬ glo 30. W ten sposób kolo napedowe obra¬ ca sie na swem wlasnem stalem lozysku, jest jednak luzno polaczone ze swym wa¬ lem 21 i obraca go nie wytwarzajac bocz¬ nego cisnienia.Aby uniknac gromadzenia sie roztwo¬ ru wyciskanego z konców walów dzieki przedstawionemu systemowi smarowania, zapomoca roztworu przedzalniczego, urza¬ dzone sa zgarniacze 38 i 39, dotykajace powierzchni konców wystajacych walów, obcierajace i zeskrobujace powierzchnie tych walów z gromadzacego sie na nim roztworu. — 3 —Na drugim koncu walu 21 opisana po¬ wyzej sztaba równiez stale zeskrobuje roz¬ twór, saczacy sie z konca lozyska we¬ wnatrz piasty 29.Dla odplywu roztworu, który dostanie sie pomiedzy dwa sasiednie zeby kola i wchodzacy w nie wierzcholek zeba drugie¬ go kola, stosuje sie urzadzenie wedlug fi¬ gury 2 i 5. W stykajacych sie plaszczy¬ znach plyt skrzynki lub tez w plytkach 13 i 14, które sa w nich umocowane, sa wyko¬ nane zaglebienia 40, 41, laczace sie z ko¬ mora, z której prowadzi wylot i idace do punktu, w którym zeby kól zebatych cal¬ kowicie zaczepiaja sie. Roztwór, który do¬ stal sie pomiedzy zeby, jest w ten sposób wyciskany wbok do powyzszego zaglebie¬ nia ; poniewaz zaglebienie to nie dochodzi do strony wejsciowej, niema obawy, aby roztwór ten splywal zpowrotem do wej¬ scia. Zaglebienia te koncza sie w takiem miejscu, gdzie zeby kola po minieciu tych zaglebien sa calkowicie zaczepione i sluza za zamkniecie niepozwalajace na powrotne splyniecie roztworu do wejscia. Pozadane jest, aby wyciecia te konczyly sie przed punktem w którym zeby najglebiej w sie¬ bie zachodza tak, aby niezaleznie od cisnie¬ nia wtyl, w dalszym ciagu wywierane bylo cisnienie na znajdujacy sie pomiedzy zeba¬ mi plyn i to cisnienie dostateczne, aby go wtloczyc pomiedzy szczeliny lozyska.Na fig. 6 i 7 przedstawiono inny sposób odprowadzania z pomiedzy zebów kól schwytanego przez nie plynu. Przy kaz- dem z wyciec pomiedzy zebami znajduja sie ukosne kanaly 42, z których kazdy pro¬ wadzi od malej komory 43, znajdujacej sie w jednym boku kola, poprzez otworek do wyciecia miedzy zebami; kanaly te ida u- kosnie do podobnej malej komory, znajdu¬ jacej sie w drugim boku kola, i do nastep¬ nego wyciecia miedzy zebami. W ten spo¬ sób plyn schwytany w jednem wycieciu moze przeplynac przez drugie wyciecie ko¬ mory wylotowej, zanim to drugie wyciecie bedzie zamkniete przez wchodzacy wen zab. W kazdem z kól zebatych kanaly te lacza sie z odpowiedniemi wycieciami po¬ miedzy zebami po tej samej stronie kola, a kazde z wspóldzialajacych kól urzadzenia posiada posrednie przestrzenie, laczace sie z podobnemi kanalami w drugiem kole ze- batem.Zewnetrzne plyty 5 i 6 musza byc do¬ kladnie dopasowane jedna do drugiej i nie¬ ruchome, a konce ich moga byc polaczone zapomoca masywnych trzpieni 46 i 47, u- mocowanych w plycie 6, lecz dajacych sie wyjmowac i scisle dopasowanych w leza¬ cych dokladnie naprzeciwko siebie otwo¬ rach w plycie 5, lub odwrotnie. Trzpienie te i ich otwory sa równolegle do lozysk wa¬ lów, jak wskazuje lin ja 1—1 figury 2.Utrzymuja one w jednej linji lozyska w o- bu plytach i zwalniaja przez to waly od u- trzymywania ich w jednej linji. Sruby 48 przepuszczone sa przez jedna plyte i wkre¬ cone w otwory w drugiej, w ten sposób sciagaja plyty razem i tworza nieprzepu- szczajace plynu polaczenie miedzy plyta¬ mi zewnetrznemi a srodkowa. Gdy urza¬ dzenie jest zlozone, zespól trzpieni i wa¬ lów oraz lozysk ustala polozenie poszcze¬ gólnych czesci i okreslonych pomiedzy nie¬ mi szczelin. Jak wskazano na rysunku, kon¬ ce plyt bocznych wystaja poza konce ply¬ ty wewnetrznej i w wystepach tych umie¬ szczone sa trzpienie.Dzieki opisanej wyzej konstrukcji, przy umiejetnem technicznem wykonaniu i do¬ kladnosci przy fabrykacji, oraz przy do- kladnem zlozeniu czesci otrzymuje sie urzadzenie, którego wydajnosc na dlugi o- kres czasu nie rózni sie wiecej niz 2% od wydajnosci takich urzadzen zainstalowa¬ nych na ramie przedzalniczej przy jedna¬ kowej ich szybkosci. Róznicy takiej mozna nie brac w rachube przy przedzeniu sztucz¬ nego jedwabiu, a poza tern calkowicie uni- — 4 —ka sie kosztów i strat czasu na dopasowy¬ wanie i próby. PL