Przedmiotem wynalazku jest wielotarczowa przeklad¬ nia bezstopniowa, której elementy czynne wykonane sa w postaci cienkich tarcz, a które nadaja sie do ciaglej regu¬ lacji przelozenia we wszystkich rodzajach maszyn.Znane wielotarczowe przekladnie bezstopniowe posia¬ daja tarcze o styku zewnetrznym i wewnetrznym. Te ostatnie sa bardziej sprawne i zwarte. Maja one ulozysko- wane w korpusie waly czynny i bierny z osadzonymi na nich tarczami o styku zewnetrznym lub wewnetrznym. W obu przypadkach waly te lozyskowane sa w korpusie tylko z jednej strony. W pierwszym przypadku, to jest gdy na wale z jego wolnego konca znajduja sie tarcze o styku zewnetrznym ma on naciety wielowpust, w drugim — wielowpust ten jest naciety na wewnetrznej powierzchni kosza tarcz, którym jest on zakonczony.Kosz ten wykonany jest w postaci tulei, w której znajduja sie tarcze o styku wewnetrznym. Waly te polaczone sa jarzmem, które zawiera ulozyskowany w nim wal. Na koncach tego walu znajduja sie tarcze, które sa sprzezone z tarczami na wale wejsciowym i wyjsciowym przekladni.W czasie zmiany przelozenia jarzmo przemieszcza sie promieniowo w stosunku do walów przekladni. Przy koncach tych walów usytuowane sa srubowe mecha¬ nizmy samoczynnego docisku.t Rozwiazanie to ma te niedogodnosc, ze pakiety tarcz w czasie zmiany przelozenia zmieniaja swoja grubosc, która musi byc kompensowana przez mechanizm samo¬ czynnego docisku. Wskutek tego w czasie zmiany kie¬ runku obciazenia ujawnia sie duzy luz obwodowy na tym mechanizmie, który jest powodem udarowego charak¬ teru jego pracy. Z tego samego powodu znane rozwiaza¬ nia srubowych mechanizmów samoczynnego docisku w przekladniach wielotarczowych nie posiadajaelementów tocznych, sa wiec malo sprawne. Duza ilosc tarcz w pakiecie, korzystna ze wzgledu na przenoszona moc, powoduje znaczne róznice grubosci tego pakietu mierzo¬ nego w miejscu styku tarcz a wyniklego z sumowania sie bledów wykonania i nierównomiernego zuzycia tarcz.Róznica ta wystepuje w czasie pracy przekladni a mecha¬ nizm docisku powinien te zmiany grubosci niwelowac.Przy malej jego sprawnoscijest to niemozliwe i prowadzi do wystepowania duzych nadwyzek dynamicznych. Nad¬ wyzki te oraz udarowy charakter pracy przy zmianie kierunku obciazenia przekladni powoduja duza ich zawodnosc. Lozyskowanie walów przekladni tylko zjed¬ nej ich strony zwieksza gabaryty i powoduje mala ich sztywnosc, co sprzyja wystapieniu drgan.Wynalazek dotyczy przekladni bezstopniowej wielp- tarczowej skladajacej sie z walu napedowego i napedza¬ nego, na których osadzone sa tarcze cierne. Istota wynalazku jest to, ze waly przekladni sprzezone sa ze soba przez uklad dwóch koszy tarcz o styku wewnetrz¬ nym wykonanych w postaci tulei. Tulejete wykonane sa w ten sposób, ze z jednej strony sa otwarte, a z drugiej zamkniete tarcza o styku wewnetrznym oraz posiadaja na swojej walcowej powierzchni wewnetrznej wpusty, a na zewnetrznej wience zebów przekladni daszkowej.Przekladnia ta przekazuje moment z jednego kosza na3 112 726 4 drugi i stanowi zarazem oryginalny mechanizm samo¬ czynnego docisku. Kosze tarcz ulozyskowane sa w jarz¬ mie, z mozliwoscia poosiowego przesuwu. Jarzmo to w czasie zmiany przelozenia przesuwane jest promieniowo w stosunku do osi walów przekladni. Waly lozyskowane sa z jednej swojej strony w korpusie przekladni, a z drugiej w jego pokrywie, co zapewnia odpowiednia ich sztywnosc. O jedno z kazdych dwóch lozysk lozyskuja¬ cych waly a lezacych naprzeciw siebie, opieraja sie pakiety tarcz. Do lozysk tych pakiety tarcz sa dociskane poosiowo w czasie pracy przekladni, samoczynnym mechanizmem docisku, który stanowia wience kól zeba¬ tych przekladni daszkowej; Istota: tego mechanizmu jest to, ze miedzy zebami nacietymi na koszach tarcz istnieje duzy luz obwodowy.Luz ten jest kasowany W przkladni nieobciazonej przez poosiowe przesuwanie koszy tarczo styku wewnetrznym.To przesuniecie powoduje, ze w zaleznosci od kierunku obciazenia przekladni pracujacej pod obciazeniem pra¬ cuje tylko para wienców przekladni daszkowej laczacej kosze tarcz, która wywoluje sile poosiowa starajaca sie zmniejszyc to przesuniecie, a wiec sile dzialajaca zawsze w jednym kierunku.Poza tym mechanizm ten jest mechanizmem dzialaja¬ cym bez luzu obwodowego i wszystkie jego elementy dzialaja jako elementy toczne. Nie wywoluje on wiec uderzen przy zmianie kierunku obciazenia i powinien skutecznie kompensowac wszelkie zmiany grubosci pakietu bez wywolania znacznych nadwyzek dynami¬ cznych. Celem dalszej kompensacji tych nadwyzek w przekladni uzyto niektóre z tarcz o styku wewnetrznym takze i jako elementy sprezyste. Tarcze te dzialaja jak sprezyny talerzowe, zapewniaja tez docisk tarcz przy nie¬ obciazonej przekladni. Celem umozliwienia wykonywa¬ nia powyzszych funkcji nie tylkko tarczom bocznym, które zamykaja kosze, uzyto w konstrukcji przekladni pierscieni, które rozdzielaja wybrane pary tarcz o styku wewnetrznym. Pierscienie te wykonane z materialu spre¬ zystego zwiekszaja podatnosc calego pakietu tarcz.Przedmiot wynalazku pokazany jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekladnie w przekroju podluznym, fig. 2 — przeklad¬ nie w widoku z góry i w czesciowym przekroju w pla¬ szczyznie osi walów, a fig. 3 — zeby kól daszkowych w rozwinieciu i ich wzajemne polozenie w przekladni nieobciazonej.Napedowy wal 1, ulozyskowany jest z jednej strony w korpusie 2, a z drugiej strony w pokrywie 3. Nawielowpu- scie nacietym na wale 1 osadzone sa cierne tarcze 4 o zewnetrznej powierzchni czynnej, które sa sprzezone z ciernymi tarczami 5 owewnetrznej powierzchni czynnej a osadzonymi przesuwnie w koszu tarcz wykonanym w postaci tulei 6. Tuleja 6 posiada na swoim obwodzie naciete wience kola daszkowego. Kolo to sprzega tuleje 6 z druga tuleja 7, na obwodzie której naciete sa wience zebate o przeciwnym pochyleniu. Boczne tarcze 8, zamy¬ kaja obydwie tuleje 6 i 7 z jednej strony, a przeciwlegle boczne tarcze 9 zamykajaje z drugiej strony. Tulejete sa lozyskowane w jarzmie 10, które jest wodzone sruba 11.Nakretki 12 sluza do regulacji wstepnego napiecia, a sprezyste podkladki 13 rozdzielaja tarcze 8 o styku wew¬ netrznym. Wal 14 sluzy do odbioru mocy. W czasie zmiany przelozeniajarzmo 10 przesuwane jest sruba 11 a wraz z nim tuleje 6 i 7 oraz cierne tarcze 5 i boczne tarcze 8. Tarcze te slizgajac sie po wspólpracujacych z nimi tarczach zmieniaja ich czynne promienie, co daje w efek¬ cie zmiane przelozenia. W czasie tej zmiany gmboscjed¬ nego pakietu tarcz zwieksza sie, a drugiego maleje, co powoduje poosiowe przemieszczanie sie tulei 6 i 7. Prze¬ ciwlegle usytuowanie bocznych tarcz 8 umozliwia zsyn¬ chronizowanie tych ruchów tak, ze wience kól daszkowych przemieszczaja sie równoczesnie. Dla uzy¬ skania wstepnego docisku dokreca sie do oporu regula¬ cyjne dokretki 12 wtedy wience nieobciazonych zebów przekladni daszkowej opieraja sie o siebie. W przypadku obciazenia przekladni pojawi sie luz miedzy jedna z par stykajacych sie kól zebatych, pracowac wiec bedzie tylko jedna para wienców. Druga para wienców bedzie praco¬ wac w przypadku zmiany kierunku obciazenia, dzieki czemu sila poosiowa dociskajaca tarcze proporcjonalnie do obciazenia przekladni bedzie dzialac zawsze wjednym kierunku. W czasie zmiany kierunku obciazenia luz mie¬ dzy zebami niepracujacego wienca jest likwidowany podatnoscia pakietów tarcz. Nie wystepuje wiec zjawisko udarowej pracy. Kola zebate sa bardzo sprawnym mechanizmem wywolujacym sile poosiowa proporcjo¬ nalna do obciazenia i dzieki temu mechanizm ten skute¬ cznie reaguje na oscylacyjne zmiany grubosci tarcz i obciazenia przekladni. Powyzsza zaleta oraz brak ude¬ rzen dynamicznych w czasie zmiany kierunku obciazenia powoduja, ze przekladnia wedlug wynalazku jest nie tylko bardzo zwarta i sprawna ale tez i niezawodna w dzialaniu.Zastrzezenie patentowe Wielotarczowa przekladnia bezstopniowa skladajaca sie z walu napedowego i napedzanego, na których osa¬ dzone sa tarcze cierne, znamienna tym, ze waly (1 i 14) przekladni sprzezone sa ze soba przez uklad dwóch koszy tarcz o styku wewnetrznym, wykonanych w postaci tulei (6 i 7), które z jednej strony sa otwarte, a z drugiej zamkniete bocznymi tarczami (8 i 9), przyczym tuleje (6i 7) maja na swojej powierzchni zewnetrznej wience zebów przekladni daszkowej, przenoszacej moment z jednego kosza na drugi, zas kosze tarcz ulozyskowane sa w jarz¬ mie (10), majacym mozliwosc poosiowego przesuwu.112 72C PL