Twórcywynalazku: Zbigniew Krynicki, Kazimierz Majchrzak Uprawniony z patentu: Kombinat Metalurgiczny „Huta Katowice", Zaklady Koksownicze im. Powstanców Slaskich, Zdzieszowice (Polska) Uklad olejowy maszyn wirnikowych friejsiiotem wynalazku jest uklad olejowy maszyn wirnikowych, w szczególnosci dla dmuchaw i ssaw koksowniczych. Maszyny wirnikowe, jak: dmuchawy, ssawy, sprezarki i wentylatory pracuja w warunkach. kiedy to w przypadku odlaczenia czy wypadniecia napedu komprymowany czynnik ulega rozprezeniu powodujac zatrzymanie, a nastepnie bieg odwrotny wir¬ nika maszyny. W przypadku pracy równoleglej maszyny zdarza sie, ze wypadniecie napedu jednej z maszyn powo¬ duje ruch czynnika w obiegu przez maszyne nie nape¬ dzana i uzyskanie przez nia odwrotnych obrotów.Odbywa sie to bardzo szybko.Smarowanie lozysk maszyny odbywa sie za pomoca pompy olejowej zebatej, która jest napedzana bezposred¬ nio z walu maszyny wirnikowej, co spowodowane jest wymogiem równomiernej, korelowanej obrotami samej maszyny pracy ukladu olejowego. Dlatego tez pompa olejowa, pracujaca w ukladzie olejowym maszyny, w przypadku odwrotnych obrotów maszyny nie podaje oleju przewodem tlocznym do lozysk skutkiem czego nastepuje zatarcie lozysk, uszkodzenie maszyny, a czesto pozar lub wybuch gazu, jesli przetlaczanym czynnikiem jest gaz palny.Znane uklady olejowe skladaja sie ze zbiornika, w którym zanurzona jest rura ssawna, zaworu zwrotnego i pompy zebatej, z której olej pod cisnieniem tloczony jest do lozysk maszyny. Z lozysk olej splywa przewodami do zbiornika w którym nastepuje uspokojenie, sedymenta¬ cja i czesto chlodzenie lub podgrzewanie oleja Do zabezpieczenia przed sfcutkami odwrotnych obro¬ tów wirnika, niektórzy wytwórcy stosuja specjalne uklady, których celem jest sledzenie wybiegu maszyn i uruchamianie pomp pomocniczych napedzanych para lub pradem stalym dla zasilania lozysk maszyn konieczna iloscia oleju. Szeregowe uklady olejowe nie daja gwaran¬ cji zabezpieczenia duzych maszyn wirnikowych u opisa¬ nych przypadkach. Maszyna musi byc obserwowana przez obsluge i w przypadku wypadniecia napedu obs¬ luga winna niezwlocznie rozpoczac odcinanie maszyny zaworami odcinajacymi. Niejest to zawsze prostei skute¬ czne, poniewaz srednice nominalne zaworów duzych maszyn dochodza do 1600 mm, a same zawory nie zawsze sa sprawne technicznie z uwagi na zanieczyszczenia zawarte w przetlaczanym czynniku,jak: smola, naftalen, piasek i tym podobne. Gdy proces zamykania zaworów trwa zbyt dlugo lub zaczal sie zbyt pózno, nie masposobu by uniknac uszkodzenia maszyny.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad i opracowa¬ nie rozwiazania za pomoca którego mozliwe jest zabez¬ pieczenie lozysk przed zatarciem poprzez stale doprowa¬ dzenie oleju, przy róznych obrotach walu.Cel ten osiagnieto zgodnie z wytyczonym zadaniem przez opracowanie ukladu olejowego maszyn wirniko¬ wych skladajacego sie z pompy, do której podlaczony jest przewód ssacy wyposazony w zawór zwrotny uniemozli¬ wiajacy powrót oleju do zbiornika zlewowego, oraz z Jjraewodu tlocznego wyposazonego w zawór zwrotny, laczacego pompe z przewodami smarowniczymi, dopro-112 095 wadzajacymi olej do lozysk. Poza tym uklad olejowy wyposazony jest w drugi przewód ssacy podlaczony do przewodu tlocznego pomiedzy pompa a zaworem zwrot¬ nym. Przewód ten wyposazony jest w zawór zwrotn\ uniemozliwiajacy powrót oleju do zbiornika zlewowego.Uklad olejowy maszyn wirnikowych ma równiez odgale¬ zienie przewodu tlocznego podlaczonego jednym kon¬ cem do przewodu ssacego pomiedzy zaworem zwrotnym a pompa, zas drugim koncem do przewodu tlocznego pomiedzy zaworem zwrotnym a przewodami smarowni¬ czymi, przy czym przewód ten wyposazony jest w zawór zwrotny uniemozliwiajacy powrót oleju z czesci tlocznej do ssacej.Przedmiot wynala/kujest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, przedstawiajacym uklad olejowy maszyn wirnikowych. Jak uwidoczniono na rysunku uklad olejowy maszyn wirnikowych sklada sie z pompy zebatej 1 napedzanej z walu maszyny. Do pompy zebatej podlaczony jest przewód ssacy 2 wyposazony w zawór zwrotny uniemozliwiajacy powrót oleju do zbiornika 4.Przewód tloczny 5 pompy zebatej wyposazony w zawór zwrotny 6 laczy sie z przewodami olejowymi 7 lozysk, z których olej przewodem splywowym 12 odprowadzany jest do zbiornika splywowego 4. Poza tym uklad olejowy wyposazony jest w drugi przewód ssacy 8, podlaczony do przewodu tlocznego 5 pomiedzy pompa a zaworem zwrotnym 6. Przewód ten wyposazony jest w zawór zwrotny 9 uniemozliwiajacy powrót oleju do zbiornika zlewowego 4. Uklad olejowy maszyn wirnikowych ma równiez odgalezienie przewodu tlocznego 10 podlaczo¬ nego jednym koncem do przewodu ssacego 2 pomiedzy zaworem zwrotnym 3 a pompa, zas drugim koncem do przewodu tlocznego pomiedzy zaworem zwrotnym 6 a przewodami smarowniczymi 7, przy czym przewód ten wyposazony jest w zawór zwrotny 11 uniemozliwiajac powrót oleju z czesci tlocznej do ssacej.W zaleznosci od kierunku obrotów pompy 1 wystepuje przemiennosc funkcji w przewodach olejowych, to jest w czasie normalnej pracy maszyny pompa olejowa zebata sprzezona z walem maszyny ssie olej ze zbiornika 4 za pomoca przewodu ssacego 2 z zaworem zwrotnym 3 i podaje go przewodem tlocznym 5 z zaworem zwrotnym 6, poprzez przewody smarownicze 7 do lozysk maszyny.Odprowadzenie oleju z lozysk do zbiornika odbywa .sie przewodem splywowym 12. Gdy maszyna przerwie prace w przypadku niekontrolowanym i otrzyma przeciwne obroty pompa zebata 1 na stronie staje sie tloczaca, a na stronie tloczacej ssaca. Zmienia sie wówczas samoczyn¬ nie uklad olejowy, pompa zasysa olej po stronie tlocznej za pomoca przewodu ssacego 8, a nastepnie tloczy go za pomoca przewodu ssacego 2 przewodu tlocznego 10 do czesci przewodu tlocznego 5 pomiedzy zaworem zwrot¬ nym 6 a przewodami olejowymi 7, skad olej przedostaje sie do lozysk maszyny. Olej z lozysk odprowadzon jest do zbiornika zlewowego 4 za pomoca przewodu splywo¬ wego 12.Rozwiazanie wedlug wynala/kujest proste w realizacji i moze byc zastosowane w zainstalowanych juz zespolach.Zastrzez e nie patentow e Uklad olejowy maszyn wirnikowych a w szczególnosci dla ssaw i dmuchaw koksowniczych, znamienny tym, ze sklada sie z pompy (1) napedzanej za pomoca walu maszyny wirnikowej, z przewodu ssacego (2) wyposazo¬ nego w zawór zwrotny (3) uniemozliwiajacy powrót oleju do zbiornika (4), z przewodu tlocznego (5) wyposa¬ zonego w zawór zwrotny^), który laczy pompe z prze¬ wodami smarowniczymi (7) doprowadzajacymi olej do lozysk, z drugiego przewodu ssacego (8). podlaczonego do,przewodu tlocznego (5) pomiedzy pompa (1) a zawo¬ rem zwrotnym (6) i wyposazonego w zawór zwrotny (9) uniemozliwiajacy powrót oleju do zbiornika (4), z odga¬ lezienia przewodu tlocznego (10) wlaczonego jednym koncem do przewodu ssacego (2) pomiedzy zaworem zwrotnym (3) a pompa (1), zas drugim koncem do prze¬ wodu tlocznego (5) pomiedzy zaworem zwrotnym (6) a przewodami smarowniczymi (7) i wyposazonego w zawór zwrotny (11) uniemozliwiajacy powrót z czesci tlocznej do ssacej, oraz z przewodu (12), którym splywa olej z lozysk do zbiornika oleju (4).Prac. Poligraf.UF PRL. 130 e$z.Cona45zl PL