Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowej pochodnej trójmetylocyklopentenu, o wzorze przedstawionym na rysunku, znajdujacej zastosowanie jako skladnik kompozycji perfumeryjnych.Istota wynalazku polega na tym, ze surowiec w postaci 2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-yloacetonitrylu poddaje sie reakcji Grignarda z halogenkiem allilomagnezowym, a nastepnie izomeryzacji wobec katalizatorów zasadowych, korzystnie trzeciorzedowych amin alifatycznych w srodowisku alkoholi pierwszorzedowych, albo reaxcji Grignarda z halogenkiem 1-propenylomagnezowym. Ketony otrzymane w wyniku powyzszych reakcji redukuje sie do alkoholu allilowego. Nastepnie alkohol allilowy poddaje sie reakcji Claisena zortooctanem alkilowym, otrzymujac ester alkilowy.Pochodna trójmetylocyklopentenu, wytworzona sposobem wedlug wynalazku, zarówno w postaci race- micznej, jak i optycznie czynnej, ma trwaly zapach owocowo-kwiatowy. Zaleta sposobu jest stosowanie latwo dostepnego surowca, wytwarzanego z duza wydajnoscia z kamfory.Sposób wedlug wynalazku jest objasniony w przykladach wytwarzania nowej pochodnej trójmetylocyklo¬ pentenu, estru etylowego kwasu (E)-2-metylo-5-(2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-ylo) (penteno-3-karbokcylowe- go-1), o wzorze przedstawionym na rysunku.Przyklad I. Do roztworu bromku aililomagnezowego, otrzymanego z 24,3 g (1 mol) magnezu i 121 g (1 mol) bromku allilu w 1000 ml eteru etylowego, dodaje sie powoli, w temperaturze 20°C 59,7 g (0,40 mola) 2,2, 3-trójmetylocyklopenten-3-yloacetonitrylu w 100 ml eteru i pozostawia na okres 24 godzin. Nastepnie mieszanine wlewa sie do 400 g lodu z 80 ml kwasu octowego, ekstrahuje produkt eterem, przemywa ekstrakty nasyconym wodoroweglanem sodowym i suszy bezwodnym siarczanem sodowym. Otrzymuje sie 61,5 g mieszaniny izomerów do której dodaje sie 4,5 ml trójetyloaminy bezwodnej i 600 ml bezwodnego metanolu, po czym pozostawia sie w temperaturze 20°C na 24 godziny. Po oddestylowaniu metanolu, surowy produkt destyluje sie pod obnizonym cisnieniem, 55,4 g (0,288 mola) tak wytworzonego zwiazku rozpuszcza sie w 360 ml metanolu i w temperaturze 0°C dodaje sie roztwór 5,45 g (0,144 mola) borowodorku sodowego w 30 ml metanolu. Calosc miesza sie przez 4 godziny, w temperaturze 20°C rozciencza woda i ekstrahuje2 112 075 produkt eterem naftowym. Surowy produkt destyluje sie pod obnizonym cisnieniem, a nastepnie poddaje frakcyjnej destylacji prózniowej. 38,9 g (0,20 mola) tak otrzymanego zwiazku, miesza sie z 250 ml (1,40 mola) ortooctanu etylu i 1 kg kwasu propionowego i ogrzewa sie w temperaturze 138°C przez godzine, oddestylowujac alkonol etylowy tworzacy sie w reakcji. Nastepnie oddestylowuje sie, pod zmniejszoynm cisnieniem nieprzerea- gowany ortooctan etylu, a surowy produkt destyluje sie pod zrnniejszonym cisnieniem, uzyskujac 42,3 g estru etylowego kwasu (E)-2-metylo-5-(2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-ylo)penteno-3-karboksylowego-l.Przyklad II. Do roztworu bromku 1-propenylomagnezowego, otrzymanego z 29,2 g (1,20 mola) magnezu i 145 g (1,20 mola) 1-bromopropenu-l w 1200 ml czterohydrofuranu, dodaje sie powoli, w.temperatu¬ rze 20°C, 71,6 g (0,48 mola) 2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-yloacetonitrylu w 240 ml eteru i pozostawia w temperaturze 20°C na 24 godziny. Nastepnie mieszanine wlewa sie do 480 g lodu z 96° ekstrahuje produkt eterem, przemywa ekstrakty nasyconym wodoroweglanem sodowym i suszy bezwodnym siarczanem sodowym.Surowy produkt destyluje sie przez krótka kolumne, a 55,4 g (0,288 mola) otrzymanego zwiazku rozpuszcza sie w 360 ml metanolu. Do tego roztworu dodaje sie, w temperaturze 20°C roztwór 5,45 g (0,144 mola) borowodorku sodowego w 30 ml metanolu. Calosc miesza sie przez 4 godziny, w temperaturze 20°C, rozciencza woda i ekstrahuje produkt eterem naftowym. Surowy produkt destyluje sie pod obnizonym cisnieniem, a nastepnie poddaje frakcyjnej destylacji prózniowej, 38,9 g (0,20 mola) tak wytworzonego produktu miesza sie z 250 ml (1,40 mola) ortooctanu etylu i 1 g kwasu propionowego. Calosc ogrzewa sie w temperaturze I38°C przez godzine, oddestylowujac alkohol etylowy tworzacy sie w reakcji. Nastepnie oddestylowuje sie pod zmniejszonym cisnieniem nieprzereagowany ortooctan etylu, a surowy produkt destyluje pod zmniejszonym cisnieniem, uzyskujac 42,3 g estru etylowego kwasu (E)-2-metylo-5-(2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-ylo)penteno -3-karboksylowego-l. W wyniku prózniowej destylacji frakcyjnej otrzymuje sie 32,3 g czystego estru.Wlasnosci pochodnej trójmetylocyklopentenu, wytworzonej w opisanych przykladach wykonania wynalaz¬ ku, przedstawia ponizsza tabela.Temperatura wrzenia( 123-126/ 3,999.10"» 'C/kPa n2j° IR cm"1 1,4679 3040w , 1740s(C=D), 1670w(C=C), 1460s, 1370 s, 1360s, 1180s, 1150s, 1035s, 970s 800s(=CH) 4,30 5,40 5,61 i ¦ PMR(6,HMDS,CC14) 1,03 2s,6H,(CH,)aC Uwagi i4$&feiE 1,25 (a)™ + 3,93° 1,50 t,J=7Hz, 3H, COOCHaCH, 1^85 szer.s, 3H,CH3C= cykl.CqJ=7Hz,2H,OCH2CH3 diastereo- s,lH,=CH, cykl. m,2H,CH=CH, (E) (CH,OH, , cl8,3) mieszanina diastereo- izomerów lR,2Ri 1R,2S Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowej pochodnej trójmetylocyklopentenu, o wzorze przedstawionym na rysunku, znamienny tym, ze 2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-yloacetonitryl poddaje sie reakcji Grignarda z halogen¬ kiem allilomagnezowym, a otrzymana mieszanine izomerów poddaje sie izomeryzacji wobec katalizatorów zasadowych, po czym redukuje sie tak wytworzony keton do alkoholu allilowego, a nastepnie alkohol poddaje sie reakcji Claisena z ortooctanem alkilowym. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym. ze proces izomeryzacji prowadzi sie w srodowisku alkoholu pierwszorzedowego, stosujac jako katalizator trzeciorzedowa amine alifatyczna. 3. Sposób wytwarzania nowej pochodnej'trójmetylocyklopentenu, o wzorze przedstawionym na rysunku, znamienny tym, ze 2,2,3-trójmetylocyklopenten-3-yloacetonitryl poddaje sie reakcji Grignarda z halogen¬ kiem 1-propenyloamagnezowym, a tak wytworzony keton redukuje sie do alkoholu alliowego po czym alkohol poddaje sie reakcji Claisena z ortooctanem alkilowym. ^^^0 00C2Hj Prac. apligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL