Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych barwników mono- hib disazowych o ogólnym wzorze A—N=N—X—Y, w którym A oznacza reszte 2-benzoflo-4-chk)rofenylu, X oznacza reszte skladnika bier¬ nego z grupy kwasów mono- lub dwusulfonowych pochodnych naftolu, aminon&ftohi, aminonaftaknu lub dwu- hydroksynaftalenu albo reszte skladnika biernego pochodnego l-fenylo-3-mety!opirazolonu-5, a Y oznacza atom wodoru lub reszte o ogólnym wzorze —N=N—A, w którym A ma wyzej podane znaczenie.Stosowany w sposobie wedlug wynalazku jako skladnik czynny 2 amino-5-dilorobenzofenon, znanyjako zwiazek wyjsciowy do syntezy leków z grupy diazepin, nie byl dotychczas stosowany do wytwarzania barwni¬ ków.Sposobem wedlug wynalazku dwuazuje sie 2-amino-5~chiorobenzofenon, a uzyskany zwiazek dwuazonio- wy sprzega ze skladnikiem biernym z grupy kwasów mono- lub dwusulfonewych pochodnych naftolu, aminonaf- tolu, aminonaftalenu hib dwuhydroksynaftalenu albo ze skladnikiem biernym pochodnym l^enylo-3-metylopi- razokmu-5. Otrzymuje sie barwniki monoazowe o ogólnym wzorze A—N=N—X—Y, w którym A i X maja wyzej podane znaczenia, aY oznacza atom wodoru.W przypadku uzycia jako skladnika biernego zwiazku zdolnego do dwukrotnego sprzeganiajako skladnik bierny, jak np. w przypadku uzycia kwasów l,8-dwuhydroksynaftaleno-3,6-dwiisulfonowego, l-amino-8-hydro- ksynaftaleno-3,6-dwusulfonowego albo 2-amino-8-hydroksy-naftaleno-6 -sulfonowego, mozna otrzymany opisa¬ nym wyzej sposobem barwnik monoazowy poddac reakcji sprzegania ze zdwuazowanym 2-amino-5-chlorobenzo- fenonem. Uzyskuje sie w ten sposób barwniki disazowe o ogólnym wzorze A—N=N—X—Y, w którym A i X maja wyzej podane znaczenia, a Y oznacza reszte o ogólnym wzorze —N=N—A, wktórym A ma okreslone wyzej znaczenie.Reakcje dwuazowania 2-arnino-5-chlorobenzofenonu prowadzi sie w srodowisku kwasu octowego, przy czym korzystne wyniki zapewnia rozpuszczanie aminy przed dwuazowaniern w lodowatym kwasie octowym, z ztthowaniem stosunku 2—3 czesci wagowych aminy do 3—4 czesci objetosciowych kwasu. Uzyskuje sie w ten sposób ze zblizona do 100% wydajnoscia reakcji dwuazowania roztwór zdwuazowanego 2-amino-5-chlorobenzo- fenonu, który w temperaturze 18—20°C mozna przechowywac bez obawy rozkladu wciagu kilku godzin, a w temperaturze 0—5°C — nawet w ciagu kilku dni2 111999 Reakcje sprzegania barwnika mohoazowego ze zdwuazowanym 2-amino-5-chlorobenzbfenonem prowadzi sie w masie po reakcji syntezy barwnika monoazowego.Otrzymane sposobem wedlug wynalazku barwniki barwia wlókna naturalne i syntetyczne, a zwlaszcza wlókna welniane i poliamidowe na kolory zólty, pomaranczowy, czerwony, blekitny, fioletowy i brunatny.Sposób wedlug wynalazku ilustruja, nie ograniczajacjego zakresu, nastepujace przyklady, w których procen¬ ty oznaczaja procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza: Przyklad I. 23,15 czesci wagowych 2-amino-5-chiorobenzofenonu rozpuszcza sie w 33 czesciach objetosciowych kwasu octowego lodowatego i dodaje 33 czesci objetosciowe stezonego kwasu solnego. Pov wymieszaniu roztworu o barwie riemnobrunatnoczerwonej dodaje sie do calosci w ciagu 20—30 minut w tempe¬ raturze ponizej 20° roztwór zawierajacy 7,6 czesci wagowych azotynu sodowego i 30 czesci objetosciowych wody, po czym miesza sie w ciagu dalszych 30 minut, utrzymujac w masie reakcyjna staly nadmiar kwasu solnego.Nastepnie do calosci dodaje sie stopniowo 1 czesc wagowa mocznika oraz 100 czesci objetosciowych wody, po czym zawartosc sie saczy, a mase filtracyjna przemywa 20 czesciami objetosciowymi kwasu solnego rozcienczonego w stosunku 1:10. Przesacz barwy zóltej, zawierajacy zdwuazowany 2-amino-5-chiorobenzofenon, moze byc przechowywany w temperaturze 18-20° przez kilka godzin, a w temperaturze 0—5° —w ciagu kilku dni Wydajnosc procesu dwuazowania wynosi okolo 95,5%.Oddzielnie rozpuszcza sie 24,6 czesci wagowych kwasu l-naftolo-4-sulfonowego w 500 czesciach objeto¬ sciowych wody z dodatkiem 74 czesci wagowych weglanu sodowego. Calosc sie filtruje, a do przesaczu dodaje stopniowo w temperaturze 18—20° otrzymany opisanym wyzej sposobem roztwór zdwuazowanego 2-amino- 5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi ne w ciagu 2—3 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 70% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor pomaranczowy.Przyklad II. Do 40 czesci wagowych kwasu l-amino-8-naftolo-3,6-dwusulfonowego, rozpuszczonych w 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 5 czesci wagowych wodorotlenku sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 13,9 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 24 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik monoazpwy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 7 kwasu i-amino-8-naftolo-3,6-dwusulfo- nowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fioletowy.Przyklad ID. Postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie II, przy czym kwas l-amino-8-nafto- lo-3,6-dwusulfonowy wytraca sie przed reakcja sprzegania z alkalicznego roztworu za pomoca 15 czesci objeto¬ sciowych stezonego kwasu solnego. Otrzymuje sie z wydajnoscia 89% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania wolozeniu 2 kwasu l-amino-8-naftclo-3,6-dwusulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fiojetowy.Przyklad IV. Do 7,3 czesci wagowych kwasu 2-naftok-6-sulfonowego, rozpuszczonych w wodzie z dodatkiem 10 czesci wagowych kwasnego weglanu sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 6,95 czesci wagowydi 2-amino-5-chlorobenzofenomi. Reak¬ cje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2-3 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 70% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor pomaranczowy.Przyklad V. Do 11 czesci wagowych kwasu 2-naftolo-3,6-dwusulfonowego, rozpuszczonych w 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 10 czesci wagowych kwasnego weglanu sodowego, stopniowo sie dodaje w temperaturze 0° roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 6,95 czesci wagowydi 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegani* prowadzi sie w ciagu 2—3 godzin. Otrzymu¬ je sie z wydajnoscia 65% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor pomaran¬ czowy.Przyklad VI. Do 7 czesci wagowych kwasu l-anjinonaftaleno-4- sulfonowego, rozpuszczonych w 300 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 10 czesci wagowych octanu sodowego, stopniowo sie dodaje roz¬ twór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie 16,95 czesci wagowych 2-amino-5-chlo- robenzofenonu i zobojetnienie roztworu zwiazku dwuazoniowego za pomoca 6-8 czesci wagowych octanu sodo¬ wego do slabo kwasnej reakcji na papierek Kongo. Reakcje sprzegania prowadzi sie wciagu 1,5-2 godzin.Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony.F r z y k l a d VII. 20,8 czesci wagowych kwasu l-fenyloamino-8-naftolo- 6-sulfonowego rozpuszcza sie / * 40G czesciach objetosciowych wody zawierajacej 3 czesci wagowe wodorotlenku sodowego. Roztwór filtruje - : dodaje dc przesaczu 10-14 czesci objetosciowydi stezonego kwasu solnego celem wytracenia zawiesiny kvvt i-fenyioimlno- 8^naftolo-6-sulfonowego.111999 3 Nastepnie do calosci dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 13,9 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 0,5-1 godziny. Otrzymuje sie z wydajnoscia 85% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor brunatny.Przyklad VIII. Do 20,1 czesci wagowych kwasu 1,8-dwuhydroksynaftaleno- 3,6-dwusulfonowego, rozpuszczonych w 400 czesciach objetosciowych wody zawierajacej 80 czesci wagowych weglanu sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 13,9 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje przegania prowadzi sie w ciagu 12 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fioletowy.Przyklad DC Do U czesci wagowych kwasu 2-naftolo-ó,8-dwusulfonowego, rozpuszczonych w 300 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 10 czesci wagowych kwasnego weglanu sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 6,95 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2—3 godzin. Otrzymany barwnik wysala sie przez dodanie do wytworzonego roztworu 50—60 czesci wagowych soli kuchennej. Uzyskuje sie z wydajno¬ scia 60% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor pomaranczowoczerwony.Przyklad X. Do 15,8 czesci kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego, rozpuszczonych w 500 czescia¬ ch objetosciowych wody z dodatkiem 70 czesci wagowych weglanu sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie 113,9 czesci wagowych 2-amino-5-chloroben- zofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie wciagu 10-12 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 85% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 7 kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony.Przyklad XI. 15,8 czysci kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego rozpuszcza sie w400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 2,6 czesci wagowych wodorotlenku sodowego, filtruje i z przesaczu wytraca za pomoca 12 czesci objetosciowych stezonego kwasu solnego drobnokrystaliczny kwas 2-amino-8-naftolo-6-sul- fonowy. Do wytworzonej zawiesiny dodaje sie stopniowo w temperaturze 0—5° roztwór uzyskany przez zdwua¬ zowanie sposobem opisanym w przykladzie I 13,9 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 12 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 1 kwasu 2-amino-8-naftolo-6-suIfonowego, barwiacy wlókna naturalne i synte¬ tyczne na kolor czerwony.Przyklad XU. Do 15,8 czesci wagowych kwasu l-amino~8-naftolo-4-sulfonowego, rozpuszczonych w 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 64 czesci wagowych weglanu sodowego, dodaje sie stopnio¬ wo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie 113,9 czesci wagowych 2-amino- 5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie wciagu 6 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony.Przyklad XIII. 15,8 czesci kwasu 2-amino-5-naftolo-7-sulfonowego rozpuszcza sie i sprzega sposo¬ bem podanym w przykladzie X. Otrzymuje sie z wydajnoscia 75% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 6 kwasu 2-amino-5-naftolo- 7-sulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony.P r z,y k l a d XIV. 15,8 czesci wagowych kwasu 2-aniino-5-naftolo-7-sulfonowego rozpuszcza sie i sprze¬ ga sposobem podanym w przykladzie XI. Otrzymuje sie z wydajnoscia 91,5% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 1 kwasu 2-amino-5-naftolo- 7-sulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i synte¬ tyczne na kolor czerwony.Przyklad XV. 21 czesci wagowych kwasu 1,8-dwuhydroksy-naftaleno- 3,6-dwusulfonowego rozpus- cza sie w 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 70 czesci wagowych weglanu sodowego, filtruje i do przesaczu dodaje stopniowo w ciagu 2 godzin polowe roztworu uzyskanego przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 27,8 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Po 4 godzinach sprzegania w temperaturze 5—8° dodaje sie do calosci 200 czesci objetosciowych wody z dodatkiem 50 czesci wagowych weglanu sodowego oraz stopniowo — druga polowe roztworu zdwuazowanego 2-amino-5-chlorobenzofenonu.Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 12 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik disazowy, barwia¬ cy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fioletowy.Przyklad XVI. Mase reakcyjna po syntezie barwnika monoazowego, wytworzonego sposobem opisa¬ nym w przykladzie III, alkalizuje sie przez dodanie do niej 100 czesci objetosciowyeh 20% roztworu wodoro¬ tlenku sodowego oraz 400 czesci objetosciowych 25% roztworu weglanu sodowego.Nastepnie "dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 13,9 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Reakcje sprzegania prowadzi sie wciagu 24 godzin.4 111999 Otrzymuje sie z wydajnoscia 75% barwnik disazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fioleto¬ wy z odcieniem blekitnym.Przyklad XVII. Mase reakcyjna po syntezie barwnika monoazowego, wytworzonego sposobem opisa¬ nym w przykladzie XI, alkalizuje ne sposobem podanym w przykladzie XVI i prowadzi proces dalszego sprzega¬ nia w srodowisku alkalicznym sposobem przedstawionym w przykladzie X. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 12 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik disazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetycz¬ ne na kolor blekitny.Przyklad XVIII. Do 12,7 czesci wagowych l-/4-sulfo-fenylo/-3- merylopirazolonu-5, rozpuszczonych w 200 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 2,2 czesci wagowych wodorotlenku sodowego i 41 czesci wagowych octanu sodowego dodaje sie stopniowo w temperaturze 0—10° roztwór uzyskany przez zdwuazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 11JS czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzofenonu. Jednoczesnie kontro¬ luje sie stale przeb ag reakcji, aby pH srodowiska wynosilo nie mniej, niz 8. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 5,5—5,6 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 85% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor zólty.Przyklad XIX. Postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie XVIII, uzywajac jako skladnika biernego l-/2-chloro-4-sulfofenylo/-3-metyIopirazoIonu-5. Otrzymuje sie z wydajnoscia 73% barwnik monoazo¬ wy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor zólty.Przyklad XX. Postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie XVIII, uzywajac jako skladnika biernego l-/2,5-dwud^oro-4-sulf(rfenylo/-3-metylopirazolonu-5. Otrzymuje sie z wydajnoscia 75% barwnik mo¬ noazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor zólty.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych barwników mono- lub disazowych o ogólnym wzorze A—N=N—X—Y, w którym A oznacza reszte 2-benzoik-4-chlorofenylu, X oznacza reszte skladnika biernego z grupy kwasów mono- lub dwumianowych pochodnych naftolu, aminonaftohi, aminonaftalenu lub dwuhydroksynaftalenu albo reszte skladnika bser/iego pochodnego l-fenylo-3-rnetylopirazoknu-5, aY oznacza atom wodoru lub reszte o ogólnym wzorze —N=N—A, w którym A ma wyzej podane znaczenie, znamienny tym, ze 2-amino- 5-chlorobenzofenon dwuazuje sie, a uzyskany zwiazek dwuazoniowy sprzega ze skladnikiem biernym z grupy kwasów mono- lub dwusulfonowych pochodnydi naftolu, aminonaftohi, aminonaftalenu lub dwuhydroksynafta¬ lenu albo ze skladnikiem biernym pochodnym l-ferylo-3-metylopirazoIonu-5, po czym ewentualnie - w przypad¬ ku uzycia jako skladnika biernego zwiazku zdolnego do dwukrotnego sprzeganiajako skladnik bierny — sprzega sie uzyskany barwnik monoazowy ze zdwuazowanym 2-amino-5-chlorobenzofenonem. 2.Sposób wytwarzania nowych barwników mono- lub disazowych wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze dwuazowanie 2-amino-5-chlorobenzofenonu prowadzi sie w awiowisku kwasu octowego,korzystnie — rozpuszczajac amine przed dwuazowaniem w lodowatym kwasie octowym, z zachowaniem stosunku 2—3 czesci wagowych aminy do 3—4 czesci objetosciowych kwasu. 3. Sposób wytwarzania nowych barwników disazowydi wedlug zastrz. I, znamienny tym, ze sprzeganie barwnika monoazowego ze zdwuazowanym 2-amino-5-chiorobenzofenonem prowadzi sie w masie po reakcji syntezy barwnika monoazowego.Prac PotigraL U? PRL naklad 120+18.Cena 45 zl PL