Przedmiotem wynalazku jest srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poli¬ estrowych i welnianych na kolor khaki albo na kolor brazowy albo na kolor granatowy.Dotychczas wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestrowych i welnianych barwiono na kolor khaki albo na kolor brazowy albo na kolor granatowy metoda dwukapielowa przy uzyciu barwników zawiesinowych i barwników kwaso¬ wych lub barwników metalokompleksowych.Stosowane dotychczas barwniki zawiesinowe barwia skladnik poliestrowy wyrobu, natomiast nie zabarwiaja skladnika welnianego.Stosowane do barwienia skladnika welnianego mieszanki wlókienniczej barwniki kwasowe lub barwniki metalokompleksowe musza charaktery¬ zowac sie wysokimi wskaznikami odpornosci wy- barwien, a mianowicie: swiatlo 5°, woda 4—5°, pranie 4°, pot 4°, tarcie 4°, przy czym 8° dla swiatla, a 5° dla pozostalych trwalosci oznacza odpornosc najwyzsza. Ze wzgledu na ograniczona ilosc barwników z grupy zawiesinowych i barwni¬ ków do welny spelniajacych stawiane powyzej wy¬ magania, praktycznie uniemozliwione jest stoso¬ wanie metody jednokapielowej. Dodatkowymi man¬ kamentami sa: trudnosc uzyskania jednolicie i rów¬ nomiernie zabarwionych obydwu rodzajów wlókien w wyrobie wlókienniczym bedacym mieszanka wlókien o róznych wlasciwosciach fizyko-chemicz¬ nych, jak równiez osadzanie sie barwnika na po- 10 15 25 30 wierzchni przedzy mieszanej poliester-welna pod¬ czas barwienia przedzy w nawojach, w aparatach farbiarskich z cyrkulujaca kapiela barwiaca, co powoduje nastepnie niska odpornosc wybarwie- nia na tarcie, zwlaszcza przy kolorach intensy¬ wnych.Celem wynalazku jest równoczesne, jednolite za¬ barwienie wyrobów z mieszaniny wjókien poli¬ estrowych i welny metoda jednokapielowa-ledno- stopniowa, na kolor khaki albo na kolor brazowy albo na kolor granatowy o wysokich wartosciach uzytkowych wybarwien i niezmienionych wla¬ snosciach fizyko-chemicznych wlókien.Cel ten osiagnieto barwiac wyroby z wlókien mieszanych poliestrowo-welnianych srodkiem bar¬ wiacym wedlug wynalazku zawierajacymi 5—50 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym Ri oznacza niskoczasteczkowy rodnik alkilowy, R2 oznacza zdwuazowana aniline lub zdwuazowana p-chloroaniline lub zdwuazowana p-nitroaniline lub zdwuazowana m-nitroaniline lub zdwuazowana o-nitroaniline lub zdwuazowana p-anizydyne lub zdwuazowana p-acetylo&minoani- line lub zdwuazowana p-sulfamyloartfline lub zdwuazowana 2,4-dwunitroaniline .lub zdwuazo¬ wana 2-metylo-4-nitroaniline lub zdwuazowana 2-chloro-4-nitroaniline lub zdwuazowany p-amino- azobenzeh lub zdwuazowany p-aminoacetyloamino- azobenzen lub zdwuazowany p-aminohydroksyazo- benzen lub zdwuazowany p-aminocyjanpalfcdksy- 110855110*55 azobenzen lub zdwuazowany p-aminoalkoksyalkilo- karbonyloazobenzen lub zdwuazowany p-aminosul- famyloalkiloazobenzen lub zdwuazowany p-amino- azobenzen zawierajacy w czasteczce zestryfikowane grupy sulfonowe lub zdwuazowany p-aminoarylo- sulfonyloazobenzen lub ich wzajemne mieszaniny, 4—25 czesci wagowych barwnika o wzorze ogól¬ nym 2, w którym V oznacza atom wodoru lub atom chloru atom bromu lub grupe cyjanowa lub grupe metylosulfonowa, Z oznacza grupe nitrowa, U ozna¬ cza atom wodoru lub grupe metylowa, X oznacza grupe alkilowa CnH2n+ldla n oznaczajacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe acetylowa lub grupe acetyloetylowa, Y oznacza grupe hydroksyetylowa lub grupe cyja- noetylowa lub grupe acetyloetylowa, 7—65 czesci wagowych technicznych barwników o wzorze ogól¬ nym 3, w którym X1 oznacza grupe aminowa lub grupe metyloaminowa lub grupe fenyloaminowa, X2 oznacza grupe wodorotlenowa lub grupe ami¬ nowa lub grupe fenyloaminowa, X3 oznacza atom wodoru lub grupe aminowa lub grupe wodorotle¬ nowa, X4 oznacza atom wodoru lub grupe aminowa lub grupe wodorotlenowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom wodoru lub 1—3 atomów bromu lub grupe hydroksyfenylowa lub grupe me- toksylowa lub ich wzajemne mieszaniny oraz 20—30 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 4, w którym Me oznacza atom chromu lub a*tom kobaltu.A oznacza metal alkilowy, X1 oznacza atom tlenu lub rodnik grupy karboksylowej, X2 oznacza atom tlenu lub grupe iminowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfonamidowa lub grupe alkilosulfonamido- wa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe etoksylowa lub grupe metylowa, Z1 jest równe lub rózne od Z2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfonamidowa lub grupe alkilo- sulfonowa lub grupe alkilosulfonamidowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe etoksylo¬ wa lub grupe metylowa lub grupe fenylowa, n oz¬ nacza liczbe calkowita 1 lub 2, Wi jest równe lub rózne od W2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe nitrowa lub grupe metylowa, B1 jest rów¬ ne lub rózne od B2 i oznacza reszte skladnika bier¬ nego posiadajaca zdolnosc sprzegania w pozycji orto do grupy X dla zwiazków szeregu benzenu, nafta¬ lenu lub pirazolu, lub reszte skladnika biernego po¬ siadajaca zdolnosc sprzegania dzieki obecnosci w czasteczce reaktywnego ukladu alifatycznego, przy czym dobór podstawników: W, Y i Z winien byc taki, zeby w czasteczce barwnika wystepowaly co najmniej dwie grupy ulatwiajace rozpuszczalnosc barwnika w wodzie, najkorzystniej grupy sulfona- midowe lub alkilosulfonamidowe.Oprócz substancji barwiacych, srodek barwiacy wedlug wynalazku ewentualnie zawiera niewielkie ilosci znanych srodków dyspergujacych, zwilzaja¬ cych oraz nastawiajacych, takich jak: dekstryna, sól kuchenna, szesciometaforforan sodowy, soda, które to srodki nie maja zadnego wplywu na spo¬ sób barwienia i wlasciwosci uzytkowe wybarwien.Barwnik o wzorze ogólnym 1, którego podstawniki zostaly omówione powyzej zabarwia wlókno poli¬ estrowe, natomiast wlókno welniane zabarwia na kolor zólty w sposób nietrwaly (brudzi), daj^c na tym wlóknie odpornosci wybarwien: swiatlo 2—3°, woda 3°, pranie 2—3°, pot 2°, tarcie 2—3°.Barwnik o^wzorze ogólnym 2, którego podstaw- 5 niki zostaly omówione powyzej zabarwiaja wlókno poliestrowe, natomiast wlókno welniane zabarwiaja na kolor czerwony w sposób nietrwaly (brudza), dajac na tym wlóknie odpornosci wybarwien: swiatlo 3°, woda 2—3°, pranie 2°, pot 2°, tarcie 2°. io Barwnik o wzorze ogólnym 3, którego podstaw¬ niki zostaly omówione powyzej zabarwia wlókno poliestrowe, natomiast wlókno welniane zabarwia na kolor niebieski w sposób nietrwaly (brudzi), dajac na tym wlóknie odpornosci wybarwien: swiatlo 3°, 15 woda 2°, pranie 2°, pot 2°, tarcie 2—3°.Barwniki o wzorze ogólnym 4, którego podstaw¬ niki zostaly omówione powyzej barwia welne, ale dotychczas nie byly stosowane do barwienia wyro¬ bów z wlókien mieszanych poliester-welna z uwagi 20 na zbyt niskie trwalosci uzytkowe zabarwionych wlókien mieszanych: swiatlo 3—4°, woda 3—4°, pranie 3°, pot 3°, tarcie 2—3°. Nieoczekiwanie okazalo sie, ze srodek barwiacy, zawierajacy jako komponenty odpowiednio dobrane ilosciowo bar- 25 wniki o wzorach ogólnych 1, 2, 3, i 4 zabarwia trwale wyroby wlókiennicze z mieszanek poliester- -welna, na jednolity kolor khaki lub na jednolity kolor brazowy lub na jednolity kolor granatowy, a wartosci uzytkowe wybarwien srodkiem barwia¬ ca cym znacznie przewyzszaja wartosci uzyskane skladnikami srodków barwiacych gdyz wynosza: swiatlo 5—6° lub 6°, woda 5°, pranie 4^5° lub 5°. pot 5°, tarcie 4°, 4—5° lub 5°. Powyzsze nieoczeki¬ wane efekty techniczne (trwalosci uzytkowe wybar- 35 wien srodkami barwiacymi) nie wynikaja z wlasci¬ wosci technicznych poszczególnych komponentów i wykazuja na synergizm dzialania skladników srodków barwiacych.Srodkiem barwiacym wedlug wynalazku barwi 40 sie wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny metoda jednokapielowa jednostopniowa w wodnej kapieli farbiarskiej o krotnosci 40 : 1 w stosunku do ciezaru wlókna w temperaturze wrzenia z dodatkiem orto lub parafenylofenolu lub innego zwiazku jako przenosnika w ciagu okolo 1,5 godziny lub w kapieli wodnej o krotnosci 10 : 1 w temperaturze 105—-115°C z dodatkiem aldehydu mrówkowego w ciagu okolo 1 godziny. Nastepnie zabarwione wyroby na kolor khaki lub na kolor M brazowy lub na kolor granatowy pierze sie i plucze 50 wedlug znanych metod.Barwiac srodkiem barwiacym wedlug wyna¬ lazku otrzymuje sie równomierne zabarwienie na kolor khaki lub na kolor brazowy lub na kolor granatowy wyroby wlókiennicze z wlókien miesza¬ nych poliester-welna, odznaczajace sie wysokimi odpornosciami uzytkowymi zwlaszcza na swiatlo 5—6° lub 6°, tarcie 4°, 4^5° lub 5°, czynniki mokre 4^5°, lub 5° i obróbke termiczna jak pra- M oswanie, plisowanie 5° oraz charakteryzujace sie niezmienionymi wlasnosciami fizyko-chemicznymi wlókien.Ponadto okazalo sie, ze stosujac srodek barwiacy wedlug wynalazku uzyskuje sie dobre krycie nie¬ ci równomiernosci materialowych oraz wyelimino- 45 555$ ttff8BS. 6 wienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia wy- barwienia i wysokimi wskaznikami odpornosci uzytkowych, szczególnie na swiatlo &—6°, wode 5°, pranie- 4r—5P, pot 5°, tarcie 5°. l Przyklad III. 35 czesci wagowych technicz¬ nego produktu w koncentracji 106/100' zawieraja¬ cego barwnik o wzorze 5, miesza sie z 15 czesciami wagowymi technicznego' produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 11; z 20 cze- ia sciami wagowymi technicznego produktu w kon¬ centracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 7 oraz z 30 czesciami wagowymi technicznego pro¬ duktu w koncentracji 100/100* bedacega sola so¬ dowo-potasowa a. otrzymanego przez komplekso- !§, wanie chromem w stosunku-1 : 2 barwników o wzo¬ rach 13 i 14 zmieszanych-ze soba w stosunku 50 : 50: Calosc uciera sie i homogenizuje na przystosowa¬ nych do tego urzadzeniach. Otrzymany srodek bar¬ wiacy stosuje sie do barwienia metoda jednokapie- 2* Iowa jednoetapowa na kolor brazowy wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny;* Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra rów¬ nomiernoscia wybarwienia i wysokimi wskaznikami odpornosci, uzytkowych szczególnie na swiatlo 5—6P, m wode. 5°, pranie 4^-5°, pot 5°, tarcie 4—5°.Przy k*lxa & IV. dr czesci- wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 5, miesza sie z 7 czesciami wa¬ gowymi technicznego produkiu w koncentracji w 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 11, z 60 cze¬ sciami wagowymi technicznego produktu w kon¬ centracji 100/100 zawierajacegp barwnik o wzorze 7 oraz z 2$ czesciami wagowymi technicznego pro¬ duktu w koncentracji 100/100 bedacego sola so¬ ji dowo-potasowa a. otrzymanego, przez komplekso- wanie chromem w stosunku 1 : 2 barwników o wzo¬ rach 15 i • 16 zmieszanych ze soba w stosunku 20 : 80. Calosc uciera sie i homogenizuje na przy¬ stosowanych do tego urzadzeniach. Otrzymany sro- 40 dek barwiacy stosuje sie do barwienia rnetoda jednokapielowa jednoetapowa na kolor granatowy wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny. Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia wybarwienia \ wysokimi 45 wskaznikami odpornosci uzytkowych, siciególnie na swiatlo 6°, wode 5°, pranie 5°, pot 5°, tarcfe 4°. wanie niekorzystnego efektu^ polyska wlasciwego wlóknom poliestrowym. Okazalo sie równiez, ze barwiac srodteiem barwiacym wedlug wynalazku przedze mieszana, poliester^welna w nawojach, w aparatach farbiarskich* z' cyrkulujaoa kajpiela barwiaca* nie powoduje sie osadzanie sie barwnika na powierzchni przedzy, dzieki czemu wybarwienia charakteryzujar sie wysoka- odpornoscia na tarcie, równiez przy* kolorach intensywnych.Srodek barwiacy wedlug, wynalazku zabarwia w sposób równomierny i trwaly- równiez takie mie¬ szanki welny-i poliestru, w których zawartosc sklad¬ nika poliestrowego siega 7G°/o, a zatem jest znacznie wyzsza- niz spotyka sie to w konwencjonalnych mieszankach, wlókienniczych o skladzie 55% wlókna poliestrowego i 4§*/ srodkiem barwiacym wedlug wynalazku skraca czas barwienia wyrobów z wlókien mieszanych poliester-welna^ i nie naraza wlókien welnianych na dlugotrwale operacje we wrzacej kapieli far- biarskaej.Ponizej podano przyklady sporzadzenia srodka barwiacego wedlug wynalazku: Przyklad L. 38' czesci wagowe technicznego produktu w koncentracji 100/100' zawierajacego barwnik o wzorze 5, miesza^ sie; z 131- czesciami wa¬ gowymi technicznego produktu* w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 6, z 26 cze¬ sciami wagowymi technicznego produktu w kon¬ centracji 100/100 zawierajacego barwnik o. wzorze 7, z 17 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 8, z 5,6 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 0, oraz z 5,4 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 za¬ wierajacego barwnik o wzorze 10. Calosc uciera sie i homogenizuje w przystosowanych do tego celu urzajdzeniach. Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia metoda jednokapielowa jednoeta¬ powa na kolor khaki wyrobów z mieszaniny wló¬ kien poliestrowych i welny. Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia wybarwienia i wysokimi wskaznikami odpornosci uzytkowych, szczególnie na swiatlo 6°, wode 5°, pranie 5°, pot 5°, tarcie 4—5°.Przyklad II. 45 czesci wagowych) technicz¬ nego produktu w koncentracji 100/100 zawieraja¬ cego barwnik o wzorze 5, miesza sie z 20 czesciami wagowymi technicznego produktu- w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o-wzorze 11 z 10 cze¬ sciami wagowymi technicznego produktu w kon¬ centracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 7, z 6,3 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 8, z 13,2 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 12 oraz z 5,5 czesciami wago¬ wymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 0. Calosc uciera sie i homogenizuje w przystosowanych do tego urzadzeniach. Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia metoda jednokapielowa jedno¬ etapowa na kolor brazowy wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny, Uzyskane wybar- Zastrzezenie patentowe Srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mie¬ szaniny wlókien poliestrowych i welny znjimjenny tym, ze zawiera 5—50 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym Ri oznacza nisko- czasteczkowy rodnik alkilowy, R2 oznacza zdwu- azowana aniline, lub p-chloroaniline, lub p-nitro- aniline, lub m-nitroaniline, lub o-nitroaniline, lub p-anizydyne, lub p-acetyloaminoaniline, lub p-sul- famyloaniline, lub 2,4-dwunitroaniUne, lub 2-me- tylo-4-nitroaniline, lub 2-chloro-$-nitroaniline, lub p-aminoazobenzen, lub p-aminoacetyloaminoazo- benzen, lub p-aminohydroksyazobenzen, lub p-ami- -nocyjanoalkoksy-azobenzen, lub p^aminoalkoksy- alkilokarbonyloazobenzen, lub p-aminosulfamylo- alkiloazobenzen, lub p-aminoazobenzen zawierajacy w czasteczce zestryfikowane grupy sulfonowe, lub p-aminoarylosulfonyloazobenzen, lub zdwuazowane 10 i* 2* so 31 40 45 S0 55 60110 855 ich wzajemnie mieszaniny, 4—25 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 2, w którym V oznacza atom wodoru lub atom chloru lub atom bromu lub grupe cyjanowa lub grupe metylosulfonowa, Z oznacza grupe nitrowa, U oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, X oznacza grupe alkilowa CnH2n+l dla n oznaczajacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe ace- tylowa lub grupe acetyloetylowa, Y oznacza grupe hydroksyetylowa lub grupe cyjanoetylowa lub grupe acetyloetylowa, 7—65 czesci wagowych bar¬ wnika o wzorze ogólnym 3, w którym X1 oznacza grupe aminowa lub grupe metyloaminowa lub grupe fenyloaminowa, X2 oznacza grupe wodorotlenowa lub grupe aminowa lub grupe fenyloaminowa, X3 oznacza atom wodoru lub grupe aminowa lub grupe wodorotlenowa, X4 oznacza atom wodoru lub grupe aminowa lub grupe wodorotlenowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom wodoru lub 1—3 atomów bromu lub grupe hydroksyfenylowa lub grupe metoksyfenylowa lub ich wzajemne mieszaniny oraz 20—35 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 4, w którym Me oznacza atom chromu lub atom kobaltu, A oznacza metal alka¬ liczny, X1 oznacza atom tlenu lub rodnik grupy karboksylowej, X2 oznacza atom tlenu lub grupe OH ca: Wzór 1 Wlot Z fi !? * % i* o x« Wzór 3 nvr^-N=N-B1 x1/ ? ^x< 11 (4, Wzór k OH WzJr S 10 15 20 25 8 iminowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfona- midowa lub grupe alkilosulfonamidowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe etoksy- lowa lub grupe metylowa, Z1 jest równe lub rózne od Z2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfonamidowa lub grupe alkilosulfonowa lub grupe alkilosulfonamidowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe etoksylowa lub grupe metylowa lub grupe fenylowa, n oznacza liczbe calkowita 1 lub 2, W1 jest równe lub rózne od W2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe nitrowa lub grupe metylowa, B1 jest równe lub rózne od B2 i oznacza reszte skladnika biernego posiadajaca zdolnosc sprzegania w pozycji orto do grupy X dla zwiazków szeregu benzenu, natfalenu lub pirazolu, lub reszte skladnika biernego posiada¬ jaca zdolnosc sprzegania dzieki obecnosci w cza¬ steczce reaktywnego ukladu alifatycznego, przy czym dobór podstawników: W, Y i Z winien byc taki, zeby w czasteczce barwnika wystepowaly co najmniej dwie grupy ulatwiajace rozpuszczalnosc barwnika w wodzie, najkorzystniej grupy sulfona- midowe lub alkilosulfonamidowe, przy czym tech¬ niczne barwniki ewentualnie zawieraja znane srodki dyspergujace, zwilzajace, i/lub nastawiajace. *- l - ci CtH^OCOCHj Wiór 6 0* 0 Oft O* '(»-!/ CL - =N-C<-K*r'j CM. soLmL Wzir 8 NaT I ° \ 1 I L J Na-; KiJr 9110 855 -i- o N H o-Co-o N N O «.? J Wzór 10 CM Wzór M fyCM ch. ocr-0 . S0LNKL Wzór U 'MaT 0(l OM=M-C=C~CI+j O-c N 60,NHt N O OH Wiir 43 OK N MN *v* co CH.Wzór < CO CH, Wi<5t 45 OM OK «vv 0'~8 Wzor 16 PL