PL110607B2 - Method of obtaining multifunctional ennobling additionsfor hydraulic liquids and synthetic lubricating oils ofthe type of alkyloarylophosphoric esters - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowej klasy wielofunkcyjnych srodków do modyfikacji cieczy hydraulicznych i olejów syntetycznych typu estrów alkiloarylofosforowych, w sensie poprawy ich wlas¬ ciwosci smarnych Jepkosci i wskazników lepkosci.Estry alkiloarylofosforowe sa dzis coraz czesciej uzywane w praktyce przemyslowej, a szczególnie zalecane i wprowadzane w górnictwie, ze wzgledu na swa trudnopalnosc. Maja one jednak pewne mankamenty, a przede wszystkim niezadowalajaca smarnosc, która wyrazana tzw. obciazeniem zespawania — mierzonym z uiyciem apa¬ ratu czterokulowego - wynosi okolo 140 kG. Oleje te maja tez male wskazniki lepkosci. Wzorcowy olej alkilo- arylofosforowy, uzyty do badan, mial lepkosc w temp. 20°C 98 cSt, w temp. 50°C 17,8 cSt, a w temp. 100°C 4 cSt. Jego wskaznik lepkosci wynosil 20, a temperatura krzepniecia -15°C.Dotychczas stosowane dodatki typu wiskozatorów, jak polizobutylen, polimetakrylan cetylu lub inne polimery tego typu, uzywane sa glównie do zwiekszania lepkosci olejów mineralnych, rzadziej syntetycznych.Nie wywieraja one wiekszego wplywu na smarnosc olejów oraz ich wskazniki lepkosci.Gelem wynalazku bylo uzyskanie dodatku typu wiskozatora wielofunkcyjnego, poprawiajacego równocze¬ snie kilka parametrów uzytkowych oleju i szczególnie przydatnego do poprawy wlasciwosci estrów alkiloarylo¬ fosforowych. Cel ten osiagnieto dzieki zastosowaniu sposobu wedlug wynalazku, którego istota polega na synte¬ zie nowej serii zwiazków wielkoczasteczkowych, stanowiacych produkty polikondensacji miedzyfazowej wybra¬ nych bis-chlorometylowanych weglowodorów aromatycznych, pochodnych naftalenu, dwufenylu, estru dwu- fenylowego lub dwufenylometanu oraz dwufunkcyjnych alkoholi aromatycznych typu dianolu 22 lub dianolu 33. Komponenty te w stosunkach stechiometrycznych poddaje sie na granicy rozdzialu faz — rozpuszczalnik organiczny/woda - w temperaturze 80-100°C polikondensacji, w obecnosci malych ilosci katalizatora w pos¬ taci bezwodnego chlorku glinu, rozpuszczonego w fazie organicznej oraz emulgatora, w postaci mersolanu sodu, rozpuszczonego w wodzie.2 110 607 Jako surowców do syntez uzyto wybranych arylowych pochodnych chlorometylowych, jak mieszanina 1,4 i 1,5-dwuchlorometylonaftalenu 4,4'-dwuchlorometylofwufenyl, 4,4'-dwuchlorometylodwufenylometan i 4,4'-dwuchlorometylodwufenyloeter, a w charakterze drugiego komponentu zastosowano 1,1-izopropylideno- bis(p-fenyJenooksydwuetanol) (tzw. dianol 22) oraz 1,1 -izopropylideno-bis(p-fenylenooksydwupropanol-2) (tzw. dianol33).Nieoczekiwanie okazalo sie, ze uzycie do polikondensacji wymienionych substratów prowadzi do uzyska¬ nia szeregu nowych eterów polialkiloarylowych, które sa dobrze rozpuszczalne w estrach alkiloarylofosforowych i w wybitny sposób poprawiaja wlasciwosci przeciwuzyciowe i eksploatacyjne tych estrów.Przyklad I. Jeden mol mieszaniny 1,4 i 1,5-dwuchlorometylonaftalenu rozpuszcza sie w okolo 500 czesciach objetosciowych dwumetylosulfotlenku w którym uprzednio rozpuszczono 0,05 mola bezwodnego chlorku glinu. Równoczesnie jeden mol dianolu 33 rozpuszcza sie w 500 czesciach wody, zawierajacej dodatek okolo 0,5% emulgatora w postaci mersolanu sodu. Obydwa roztwory zlewa sie z soba i pod chlodnica zwrotna intensywnie miesza sie i ogrzewa w temperaturze okolo 90°C przez okres 16 godzin. Nastepnie calosc mieszani¬ ny pozostawia sie do rozwarstwienia, oddziela faze organiczna, z której oddestylowuje sie dwumetylosulfotlenek z para wodna. Pozostaly polikondensat po wysuszeniu rozpuszcza sie w estrach alkiloarylofosforowych, uzys¬ kujac zaleznie od stezenia roztworu, rózny stopien ich uszlachetnienia. I tak np. rozpuszczenie omawianego polikondensatu w oleju alkiloarylofosforowym do stezenia 5% powoduje zwiekszenie jego obciazenia zespawa- nia do 280 kG, lepkosci w temp. 20°C do 112 cSt i wskaznika lepkosci do 180 (lepkosc w temp. 50°C = 31,5 cSt, w temp. 100°C 10,5 cSt). Poprawie ulegaja tez wlasciwosci antypittingowe oleju, a jego temperatura krzepniecia obniza sie do —18°C. Przy 8% stezeniu polikondensatu w oleju wzorcowym, obciazenie zespawania tego ostatnie¬ go wzrasta do 420 kG, a wskaznik lepkosci osiaga wartosc 280 (lepkosc w temp. 20°C = 115 cSt, w temp. 50°C = 35 cSt, w temp. 100°C = 15 cSt).Przyklad II. Stechiometryczne ilosci 4,4'-dwuchlorometylodwufenylometanu rozpuszczonego w to¬ luenie oraz dianolu 22 rozpuszczonego w wodzie poddaje sie polikondensacji na granicy rozdzialu faz, analogicz¬ nie jak to opisano w przykladzie I. Wydzielony i wysuszony polikondensat rozpuszczony w testowanym oleju alkiloarylofosforowym do stezenia 6% wywoluje zwiekszenie obciazenia zespawania oleju do 320 kG, zwieksze¬ nie wskaznika lepkosci do 186 (lepkosc w temp. 20°C 111 cSt, w temp. 50°C 39 cSt, w temp. 100°C 14,8 cSt), poprawnienie cech antypittingowych oleju i obnizenie jego temperatury krzepniecia do —19°C.Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania wielofunkcyjnych dodatków uszlachetniajacych dla cieczy hydraulicznych i synte¬ tycznych olejów typu estrów alkiloarylofosforowych, zwiekszajacych lepkosc, wskazniki lepkosci olejów i ich odpornosc antypittingowa, a obnizajacych ich temperatury krzepniecia, znamienny tym, ze do syntezy tych dodatków stosuje sie bis-chlorometylowane weglowodory aromatyczne, pochodne naftalenu, dwufenylu, eteru dwufenylowego lub dwufenylometanu oraz dwufunkcyjne alkohole aromatyczne typu dianolu 22 lub dia¬ nolu 33, które to komponenty w stosunkach stechiometrycznych poddaje sie na granicy rozdzialu faz — rozpusz¬ czalnik organiczny/woda - w temperaturze 80-100°C polikondensacji, w obecnosci malych ilosci katalizatora w postaci bezwodnego chlorku glinu, rozpuszczonego w fazie organicznej oraz emulgatora, w postaci mersolanu sodu, rozpuszczonego w wodzie.Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania wielofunkcyjnych dodatków uszlachetniajacych dla cieczy hydraulicznych i synte¬ tycznych olejów typu estrów alkiloarylofosforowych, zwiekszajacych lepkosc, wskazniki lepkosci olejów i ich odpornosc antypittingowa, a obnizajacych ich temperatury krzepniecia, znamienny tym, ze do syntezy tych dodatków stosuje sie bis-chlorometylowane weglowodory aromatyczne, pochodne naftalenu, dwufenylu, eteru dwufenylowego lub dwufenylometanu oraz dwufunkcyjne alkohole aromatyczne typu dianolu 22 lub dia¬ nolu 33, które to komponenty w stosunkach stechiometrycznych poddaje sie na granicy rozdzialu faz — rozpusz¬ czalnik organiczny/woda - w temperaturze 80-100°C polikondensacji, w obecnosci malych ilosci katalizatora w postaci bezwodnego chlorku glinu, rozpuszczonego w fazie organicznej oraz emulgatora, w postaci mersolanu sodu, rozpuszczonego w wodzie. Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL