Przedmiotem wynalazku jest nowy srodek po¬ wierzchniowo czynny ulegajacy latwo biologicz¬ nemu rozkladowi.W miare wzrostu popytu na syntetyczne srod¬ ki powierzchniowo czynne daly sie odczuc bar¬ dzo ujemne skutki zwiazane z toksycznoscia i niedostatecznym rozkladem biologicznym dotych¬ czas stosowanych preparatów i ich przenikaniem poprzez scieki do wód powierzchniowych, a stad do wody pitnej. Dazono wiec do wyeliminowania alkilobenzenósulfonianów z rozgalezionymi bocz¬ nymi lancuchami alifatycznymi i wprowadzenia w ich miejsce alkilobenzenów prostolancuchowych, a takze alkilosiarczanów i alkanosulfonianów.Równoczesnie nastapil znaczny wzrost produkcji stosunkowo latwo rozkladalnych biologicznie po¬ chodnych tlenku etylenu i tlenku propylenu.Zwrócono takze uwage na pochodne surowców pochodzenia naturalnego, miedzy innymi cukrów.Badania dotyczyly estrów sacharozy oraz alko- ksymetylowych eterów glukozy i sacharozy.Obecnie stwierdzono, ze nowe weglany gluko¬ zy o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza re¬ szte alkilowa zawierajaca od 6 do 16 atomów wegla a zwlaszcza 10 do 12 atomów wegla, a K oznacza liczbe calkowita od 1 do 5, a zwlaszcza 1 do 2, moga byc uzyte jako skladniki srodków powierzchniowo czynnych, zwlaszcza dyspergato- rów i emulgatorów, lub tez same albo w mie- 10 15 20 25 30 szaninie z innymi znanymi srodkami powierzch¬ niowo czynnymi moga wchodzic w sklad róznego rodzaju wyrobów dla zmiany ich napiecia powie¬ rzchniowego.Weglany glukozy o ogólnym wzorze 1 stoso¬ wane jako skladniki aktywne w srodku wedlug wynalazku naleza do grupy zwiazków niejono¬ wych. Wykazuja one dobre wlasciwosci pianotwór¬ cze i piorace. Wodne ich roztwory o stezeniu 0,1% wagowych wykazuja napiecie powierzchnio¬ we 35—40 mN/m (dyn/cm). Zdolnosc zwilzenia wzgledem krazka bawelnianego wynosi 0,5—2 g/dm3. Emulsje typu olej w wodzie sporzadzone przy uzyciu weglanów glukozy jako emulgatorów sa trwale. Roztwory wodne weglanów glukoza wykazuja slabe wlasciwosci pieniace, a uzyskane piany sa niskie lecz trwale. Weglany glukozy sa trwale w temperaturze do 110°C. W sciekach zwiazki te podlegaja biodegradacji wynoszacej w ciagu 5 dni ponad 65%. Na zwiazki te wykazuja wrazliwosc gronkowce i paciorkowce, niewrazli¬ we na ich dzialanie sa natomiast paleczki Gram- -ujemne, Escherichia Coli oraz Proteus vulgaris.W srodku powierzchniowo czynnym wedlug wy¬ nalazku poszczególne weglany glukozy o ogólnym wzorze 1 sa wraz ze stalym lub cieklym nos¬ nikiem stosowane pojedynczo, badz tez w mie¬ szaninach, zawierajacych równoczesnie kilka spo¬ sród tej grupy weglanów. Zwiazki te zawarte sa 110 418110 418 w srodku wedlug wynalazku, w mieszaninie z produktami stosowanymi zwykle w tego rodzaju ^.-SEOdfeach^a wiec z rozpuszczalnikami organicz- ! rfyji^i JuJ) j w^ albo z substancjami stalymi na * przyklad z nosnikami lub pigmentami, lub tez • z rozpuszczalnymi substancjami takimi jak barw- , .niKi,"»*STyiej wypelniacze stosowane w proszkach do - prania,*T&k* równiez z olejami zawierajacymi do¬ datkowo inne substancje czynne, jak srodki owado¬ bójcze lub grzybobójcze. Zwiazki o ogólnym wzo¬ rze 1 moga byc takze stosowane wraz z materia¬ lami sciernymi albo substancjami do uszlachet¬ niania lub konserwowania powierzchni.Nowe weglany glukozy %o ogólnym wzorze 1 wytwarza sie przez poddanie reakcji glukozy z chloromrówczanem alkilowym o ogólnym wzorze 2, w którym R ma wyzej podane znaczenie, w srodowisku rozpuszczalnika i w obecnosci czyn¬ ników wiazacych kwas. Reakcje te prowadzi sie najkorzystniej w dwumetyloformamidzie w cha¬ rakterze rozpuszczalnika, przy stosunku molowym glukozy do chloromrówczanu alkilowego wynosza¬ cym od 3 : 1 flo 1 : 1. Reakcja przebiega w tem¬ peraturze 0—30°C, najkorzystniej 10°C. Z miesza¬ niny reakcyjnej usuwa sie uboczne produkty re¬ akcji, takie jak alkohole, weglany dwualkilowe i nieprzereagowana glukoze przez ekstrakcje zwla¬ szcza za pomoca estrów nizszych kwasów tlusz¬ czowych i alkoholi, korzystnie octanu n-butylu.' Ponizej podano przyklady srodków powierzch¬ niowo czynnych wedlug wynalazku.Przyklad I. Plyn dezynfekujacy do mycia naczyn kuchennych.Do 5 g mieszaniny dodecylowych weglanów glu¬ kozy zawierajacej 85% wagowych weglanu jedno- dodecylowego i 15% wagowych weglanu dwudo- decylowego w 100 ml wody oddestylowanej do¬ dano 10 ml alkoholu etylowego i ogrzano do tem¬ peratury okolo 40°C. Do tak otrzymanego roztwo¬ ru dodano porcjami 2 g kwasu winowego przy ciaglym mieszaniu, a nastepnie obnizono tempe¬ rature plynu do temperatury otoczenia. Uzyska¬ ny w ten sposób plyn wykazuje dobre wlasno¬ sci bakteriobójcze i myjace. Nadaje sie do my¬ cia naczyn i butelek do mleka w oddzialach pe¬ diatrycznych szpitali.Przyklad II. Pasta do zebów. 1 g tylozy mieszano z 19 ml zimnej wody w ciagu jednej godziny. Tak przygotowany roztwór pozostawiono na okres 24 godzin w celu nape- cznienia otrzymanego zelu. Po 24 godzinach do¬ dano 25 g sorbitu, 20 g gliceryny oraz 10 g mie- 5 szaniny dodecylowych weglanów glukozy zawie¬ rajacej 85l0/o wagowych jednodoSecylowego wegla¬ nu oraz 15% wagowych dwudodecylowego wegla¬ nu.Nastepnie porcjami dodano mieszanine 75 g kre- 10 dy mielonej, 4 g tlenku tytanu i 15 g kaolinu, ucierajac otrzymana mase do jednolitej konsy¬ stencji kremowej. W celu nadania odpowiednie¬ go smaku, do pasty dodano olejek \mietowy w i- losci 1,5 g. Otrzymana pasta do zebów posiada 15 slabe wlasnosci pieniace.Przyklad III. Mleczko ziolowe.W zlewce o pojemnosci 100 ml odwazono 2 g alkoholu cetylowego, 3 g kwasu stearynowego. 6 g wazeliny, 3 g oleju arachidowego. Mieszanine te stopiono na lazni wodnej i dodano 0,3 g ni- paginy A. W drugiej zlewce o pojemnosci 250 ml rozpuszczono 3 g mieszaniny dodecylowych we¬ glanów glukozy zawierajacej 85% wagowych jed- noweglanu oraz 15% wagowych dwuweglanu, roz¬ puszczonych w 55 ml wody o temperaturze 80°C oraz dodano 30 ml naparu sporzadzonego z ziól rumianku i kwiatu lipy.Faze wodna ochlodzono do temperatury okolo 35°C i przy ciaglym mieszaniu dodano do niej porcjami faze tluszczowa. Ciecz stala sie nieprze¬ zroczysta i przybrala zabarwienie mleczne. Mie¬ szanie kontynuowano do czasu ochlodzenia emul¬ sji do temperatury pokojowej. Otrzymane mlecz¬ ko lagodzi podraznienia skóry. 20 35 40 Zastrzezenie patentowe Srodek powierzchniowo czynny zawierajacy po¬ chodne zwiazków wielowodorotlenowych razem z cieklym lub stalym nosnikiem i ewentualnie zna¬ nym srodkiem powierzchniowo czynnym, znamien¬ ny tym, ze jako substancje czynna zawiera nowy zwiazek o ogólnym wzorze 1, w którym R ozna¬ cza reszte alkilowa zawierajaca 6 do 16 atomów wegla, a zwlaszcza 10 do 12 atomów wegla, a K oznacza liczbe calkowita od 1 do 5, a zwlaszcza cd 1 do 2.CfiHtt.kOs.KH0-C-OR W2Ór i R-0-C-Gt II 0 wzór 2 DN-3, zam. 95/81 Cena 45 zl PL PL