Przedmiotem wynalazku jest sposób wykrawa¬ nia czesci z blach ze zmniejszonymi lub ukrytymi zadziorami.Dotychczas znane sa sposoby wykrawania czesci z blach polegajace na tym, ze wspólpracujace ze soba stempel i matryca we wzajemnie przeciw¬ bieznym ruchu liniowym powoduja zaglebienie sie stempla w otworze matrycy poprzez blache, z któ¬ rej wykrawany jest detal lub w której wycinany jest otwór o ksztalcie wyznaczonym obrysem na¬ rzedzi tnacych. Z uwagi na szczególne wymagania dotyczace dokladnosci ciecia lub wzajemnej orien¬ tacji powierzchni ciecia wzgledem powierzchni blachy, stosowane sa odpowiednie metody wykra¬ wania dokladnego. Jedna z nich jest rewersyjne ciecie dokladnie opisane w publikacji pt. „Porad¬ nik obróbki plastycznej na zimno" W. P. Roma¬ nowskiego, wydaje przez Wydawnictwo Naukowo- -Techiniczne, W-iwa 1976 r., ss. 44—45. Polega orno na silnym zacisnieciu materialu miedzy górna a dolna czescia wykrojnika i nastepnym zaglebie¬ niu dolnego stempla — maitrycy na 0,25 grubosci cietego materialu, prowadzone z dolu ku górze a nastepnie na przemieszczeniu górnego stempla — matrycy o wielkosc równa 1,5 g z góry w dól co prowadzi do pelnego wyciecia zarysu zewne¬ trznego i wewnetrznego.Sposób ten wymaga specjalnej prasy hydraulicz¬ nej potrójnego dzialania oraz specjalnych przy¬ rzadów o symetrycznych wzgledem siebie czesciach 10 15 20 25 30 górnej i dolnej, pracujacych z luzem zerowym lub prawie równym zeru. W dolnej czesci przyrzadu musi byc ponadto zainstalowany ruchomy przeciw- stempel. Te znane sposoby wykrawania umozli¬ wiaja uzyskanie wyrobów o wymaganym zarysie zewnetrznym i wewnetrznym, a z wycinania re- wersyjnego otrzymuje sie wyroby absolutnie pla¬ skie o chropowatosci powierzchni ciecia odpowia¬ dajacej klasie 8—0. Wyroby uzyskiwane znanymi metodami maja jednak zadziory na krawedziach wzdluz linii ciecia, wystajace powyzej powierzchni blachy, które usuwane sa w dodatkowych opera¬ cjach technologicznych. Sposób wedlug wynalazku ma na celu zmniejszenie ich lub ukrycie bez wprowadzenia obróbki wykanczajacej tak, aby nie wystawaly ponad powierzchnie wykrawanych ele¬ mentów.Istote sposobu wedlug wynalazku stanowi wy¬ krawanie standardowe czesci z blach, prowadzone w przyrzadach na prasach ogólnego przeznaczenia, z zachowaniem normalnego luzu, podczas którego wykonuje sie wstepne zaglebienie wykrawanego materialu od strony stempla lub matrycy, co naj¬ mniej na glebokosc przewidywanych zadziorów, co powoduje ich zmniejszenie w trakcie operacji wykrawania lub ukrycie ponizej powierzchni bla¬ chy. Wstepne zaglebienie wykonuje sie od strony stempla lub od strony matrycy, przy czym ma ono ksztalt wykrawanego wyrofou wzglednie otwo¬ ru lub ma ksztalt rowka o przekroju prostokat- 110 089110 089 3 4 nym, równoleglego do zarysu wycinanego przed¬ miotu. Ponadto jest ono prawie równe z obrysem wyrobu lub tez od niego wyraznie wieksze. Pa¬ rametry te dobiera sie w zaleznosci od rodzaju operacji wykrawania oraz dopuszczalnej wielkosci zadziorów. Wyroby uzyskane sposobem wedlug wynalazku nadaja sie do stosowania bez obróbki wykanczajacej usuwania zadziorów a do ich wy¬ konania stosuje sie proste i niezawodne narzedzia 0 duzej trwalosci.Przedmiot wynalazku zostal przedstawiony na rysunku na którym fig. 1 do 3 przedstawia od¬ miane I, fig. 4 do 7 odmiane II, fig. 8 do 11 od¬ miane III. Na fig. 2, 5 i 9 przedstawiono fragmen¬ ty blach o grubosci g po wykonaniu wstepnego zaglebienia o srednicy zewnetrznej dz i wewne¬ trznej dw oraz glebokosc H przed rozpoczeciem wykrawania w matrycy tnacej stemplami tnacy¬ mi. Fig. 7 i 11 przedstawiaja gotowe przedmioty z blachy. Srednica otworu tnacego dt matrycy jest wieksza od srednicy ds stempla tnacego o luz wy- krojnika. Srednica zaglebiania dz jest w odmianie 1 w przyblizeniu równa, a w odmianach II i III wieksza od srednicy otworu matrycy dt. Srednica wewnetrzna zaglebienia dw w odmianie III jest mniejsza od srednicy otworu matrycy dt. Glebo¬ kosc zaglebienia H w odmianie II i III powinna byc wieksza od wysokosci zadziorów h powstaja¬ cych podczas wykrawania, a w odmianie I taka, aby nie spowodowac pekania materialu blachy.Fig. 6 przedstawia matryce z progiem tnacym do dziurkowania. Fig. 8 przedstawia stempel o prze¬ kroju pierscieniowym do wycinania przedmiotów z blachy.Odmiana I majaca zastosowanie w przypadku wykrawania czesci z blachy lub otworów w blasze, w której dopuszczalne sa zadziory o minimalnej wysokosci, a niedopuszczalny jest slad wstepnego zaglebienia polega na tym, ze wstepne zaglebienie wykonuje sie od strony matrycy tnacej, a ksztalt i wymiary przekroju zaglebienia winny byc zgod¬ ne z wymiarami otworu tnacego matrycy, przy czym glebokosc zaglebienia powinna byc tak okreslona, aby nie nastapilo pekanie blachy.Odmiana II majaca zastosowanie przy dziurko¬ waniu blachy przez wykrawanie polega na tym, ze wstepne zaglebienia wykonuje sie od strony matrycy, przy czym srednica zaglebienia winna byc wieksza od otworu matrycy, a jego glebo¬ kosc wieksza od spodziewanej wysokosci zadzio¬ rów. Do wykrawania wlasciwego stosuje sie ma¬ tryce z progiem tnacym mieszczacym sie w za¬ glebieniu wstepnym.Przy wycinaniu wyrobów z blachy przez wy- 5 krawanie stosuje sie odmiane III polegajaca na tym, ze wstepne zaglebienie wykonuje sie od strony stempla tnacego, przy czym wstepne za¬ glebienie posiada w przekroju ksztalt pierscienio¬ wy o wewnetrznych wymiarach mniejszych od wymiarów otworu tnacego matrycy a zewnetrznych wiekszych i glebokosci wiekszej od spodziewanej m wysokosci zadziorów. Do wykrawania wlasciwego stosuje sie stempel tnacy o przekroju pierscienio¬ wym mieszczacym sie we wstepnym zaglebieniu.Jak wspomniano na wstepie wykrawanie sposo¬ bem wedlug wynalazku pozwala na takie zmniej¬ szenie lub ukrycie zadziorów, ze zbedna staje sie dodatkowa obróbka wykrojonych z blach czesci.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wykrawania czesci z blach ze zmniej¬ szonymi lub ukrytymi zadziorami, w którym przed wykrawaniem wlasciwym wykonuje sie zaglebie¬ nie wstepne w wykrawanym materiale, znamien¬ ny tym, ze wstepne zaglebienie wykonuje sie od strony matrycy tnacej przy czym ksztalt i wy¬ miary przekroju zaglebienia sa zgodne z wymiara¬ mi otworu tnacego lub wieksze od niego, a ma¬ terial przemieszcza sie na glebokosc wieksza od spodziewanej wysokosci zadziorów, po czym stem¬ plem tnacym wykrawa sie wyrób lub otwór tak, aby zarys zewnetrzny stempla byl mniejszy od zarysu otworu matrycy. 2. Sposób wykrawania czesci z blach ze zmniej¬ szonymi lub ukrytymi zadziorami, w którym przed wykrawaniem wlasciwym wykonuje sie zaglebie¬ nie wstepne w wykrawanym materiale, znamien¬ ny tym, ze wstepne zaglebienie wykonuje sie od strony stempla przy czym ma ono ksztalt rowka o przekroju prostokatnym, równoleglego do zary¬ su wycinanego przedmiotu o wymiarach wewne¬ trznych mniejszych od otworu tnacego matrycy a zewnetrznych wiekszych od otworu tnacego ma¬ trycy i material przemieszcza sie na glebokosc wieksza od spodziewanej wysokosci zadziorów, po czym stemplem tnacym wykrawa sie wyrób tak, aby zarys zewnetrzny stempla byl mniejszy od zarysu otworu matrycy. 15 20 25 30 35 40 45110 089 ds ds \ f^S^ i ' Fig. 4 V.FigA Fig.5 7 A ^i Fio.2 no j V, wm Fig. 6 i i.i,], u ,j "^ffl Fig. 8 Fig 7 A d* d» 1L| 'A Fig. 3 _ di_ m FigM Fig.nA PL