Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do do¬ kladnego wykrawania do prasy wielozadaniowej, który moze byc zamontowany na hydraulicznej pra¬ sie wielozadaniowej lub innym urzadzeniu do pra¬ sowania dla przystosowania znanego urzadzenia do . dokladnego wykrawania.Znane wykrawanie sklada sie wlasciwie czesciowo z odciecia, czesciowo zas z kruszenia, zas wykrawa¬ nie dokladne polega na tym, ze material zacisniete¬ go przedmiotu obrabianego plynie pod wysokim cis¬ nieniem, przed prasowaniem. Dokonuje sie wiec prasowania z plynieciem na zimno, przy czym zni¬ kajacy w doprowadzony do plyniecia material, stem¬ pel tnacy wykrawa wolne od zadziorów wykroje nie wymagajace dalszej obróbki.Znany przyrzad do wyrawania sklada sie jedynie z dwóch wzajemnie przesuwanych czesci: stempla tnacego i matrycy. Znane sa przyrzady do doklad¬ nego wykrawania zlozone z czterech funkcjonalnie waznych czesci, które podlegaja dzialaniu trzech wzajemnie niezaleznych sil. Przy dokladnym wy¬ krawaniu wykrawany material jest mocno utwier¬ dzony z jednej strony tak zwanym pierscieniem kli¬ nowym, z drugiej zas strony stemplem przyporo¬ wym i na tak zamocowany przedmiot obrabiany wywierane jest cisnienie, które wytwarza w mate¬ riale trójosiowy stan naprezen niezbedny do plynie¬ cia. Nastepnie tnacy stempel wnika w material i dokonuje wykrawania. Do dokonania roboczych za¬ biegów wymagane sa trzy sily; sila pierscienia kli- 20 21 nowego, sila przyporowa i sila wymagana do wnik¬ niecia wzglednie do rozdzielenia materialu.W znanych automatach wykonywujacych dokladne wykrawanie sily te byly realizowane przez rózne przyrzady hydrauliczne wwzglednie mechaniczne.W znanych przyrzadach do dokladnego wykra¬ wania wartosci trzech wzajemnie niezaleznych sil sa zalezne od wlasnosci obrabianego materialu, za^ programowane z góry, odpowiednio do wymagane¬ go zapotrzebowania sil i realizowane na drodze hy¬ draulicznej lub mechanicznej. Po przebiegu wykra¬ wania nie jest potrzebna zadna dalsza obróbka przedmiotu, zas wykrawanie moze byc przeprowa¬ dzone w jednej operacji. Jednak koszty maszyny do dokladnego wykrawania i specjalnego przyrzadu do dokladnego wykrawania sa nadzwyczaj wysok'e.Stosowanie znanych przyrzadów jest oplacalne tyl¬ ko przy duzej serii. Znane i stosowane urzadzenia wymagaja malej tolerancji grubosci obrabianego materialu, która nie zawsze moze byc uzyskana.Celem wynalazku jest usuniecie wad znanych przyrzadów do dokladnego wykrawania i umozliwie¬ nia dokonywania obróbki dokladnego wykrawania na znanych urzadzeniach do prasowania przy ja¬ kosci zagwarantowanej przez specjalne przyrzady, tak aby urzadzenie moglo byc w kazdym czasie przywrócone do poprzedniej postaci dla wykonania innych zadan.Cel wynalazku osiagnieto przez zaprojektowanie przyrzadu, w którym jego dolna plyta i górna plyta 109 964109 964 3 polaczone sa z dolnym i górnym elementem akumu- lujacym energie. Uklad sterujacy zawiera co najm¬ niej jednej rygiel umieszczony pomiedzy plyta docis- kowa i sworzniami rozdzielajacymi sile usytulowa- nymi w górnej plycie przciwleglej do plyty docis¬ kowej i ulozyskowanymi w kierunku ruchu przy¬ rzadu oraz co najmniej jedna katowa dzwignie ste¬ rujaca, polaczona za posrednictwem pióra resorowe¬ go z ryglem rozdzielajacym sile oraz z przecink em splaszczajacym usytuowanym na dolnej plycie.Sworznie rozdzielajace sile sa polaczone z elemen¬ tem akumulujacym energie przeciwleglym do ply¬ ty dociskowej, której wystep dociskowy wspólpra¬ cuje z ukosna powierzchnia przecinka splaszczaja¬ cego. Sprezysty element akumulujacy energie sta¬ nowi sprezyna badz klocek gumowy ewentualnie z tworzywa sztucznego. W przyrzadze do dokladnego wykrawania wedlug wynalazku dwie z trzech niez¬ bednych do uruchomienia sil sa zapewnione za po¬ moca znanego tylko sprezystego elementu akumu- lujacego energie, wbudowoany w przyrzad. Jest to mozliwe dzieki temu, ze przyrzad jest zaopatrzony w uklad sterujacy.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym i g. 1 przedstawia czesc przyrzadu wedlug wynalazku, wy¬ twarzajaca sile klinowego pierscienia w przekroju, fig. 2 — czesc przyrzadu wytwarzajacego sile przy¬ porowa, w przekroju, fig. 3 — uklad sterujacy przy¬ rzadu wedlug wynalazku w rzucie poziomym, fig. 4 — uklad z fig. 3 w przekroju, fig. 5 — czesc przy¬ rzadu realizujaca dokladne wykrawanie, w prze¬ kroju.Czesc przyrzadu wedlug wynalazku wytwarzajaca sile klinowego pierscienia (fig.l) jest zamontowana na stole 1 znanej prasy i zawiera obudowe 2 spre¬ zyny zapewniajacej sile pierscienia klinowego, usy¬ tuowane w niej pret srubowy 3, talerz dociskowy 4, dolne sworznie dociskowe 5, dolny talerz 6, sprezyne 7 zapewniajaca sile pierscienia klinowego, srodkowa wkladke 8, dolna wkladke 9, plyte ograniczajaca 10 i nakretke 11 nastawiajaca sile pierscienia klinowe¬ go.Czesc przyrzadu wytwarzajaca sile przyporowa czem 12 prasy zawiera podkladke 14 regulujaca si¬ le usytuowana w obudowie 15 przyrzadu, sprezyne 16 zapewniajaca sile przyporowa, plyte dociskowa 17 sprezyny przyporowej, plyte przyporowa 18, swo¬ rznie 19 rozdzielajace sile oraz gwint 20 chwytajacy narzedzia.Uklad sterujacy przyrzadu (fig. 3) zawiera plyte dociskowa 21 wytwarzajaca sile klinowego pierscie¬ nia, sworzen 22 rozdzielajacy sile, znajdujacy sie w obudowie narzedzia, pióro resorowe 23, dzwignie sterujaca 24, wspólpracujacy z nia przecinek splasz¬ czajacy 25 usytuowany na dolnej plycie 27 obudo¬ wy, sworzen dociskajacy 26 i rygiel 28 rozdzielaja¬ cy sile. W czasie pracy przyrzadu (fig 4) rygiel 28 wspólpracuje z piórem ryglowym 23.Sworznie dociskowe 29 stempla przyporowego 30 sa usytuowane w górnej plycie 33. Stempel przypo¬ rowy 30 wspólpracuje ze stemplem wykrawajacym 31 obrabiajacym tasme materialu 32 wraz z po¬ wierzchnia 34 natarcia (fig. 5).Przyrzad pracuje nastepujaco. Popychacz 12 pio¬ nowo idacy w dól zabiera ze soba górna czesc przy- 5 rzadu przymocowanego do obudowy 15. Stempel przyporowy 30 osiaga material 32 i dociska go do plyty dociskowej 21, co powoduje uruchomienie sprezyn 7, 16 umieszczonych w obudowie 2 i 15.Urzadzenie idzie dalej w dól i zostaje wykonane 10 wykrawanie. Podczas taktu wykrawania sila klino¬ wego pierscienia dziala coraz silniej na plyte do¬ ciskowa 21, tak ze material 32 podczas calego prze¬ biegu wykrawania jest utrzymany w stanie wzras¬ tajacej plynnosci. W tym samym takcie stempel 15 przyporowy 30 przy pomocy sworznia przyporowego 29 i plyt dociskowych 17 i 18 naciska umieszczona w obudowie 15 sprezyne 16 wywierajaca sile przy¬ porowa. v0 Sworznie 19 i 29 rozdzielajace sily przemieszczaja sie w góre za pomoca sprezyny tak, ze pomiedzy sworzniem naciskajacym 22 i plyta dociskowa 21 powstaje szczelina odpowiadajaca kazdorazowej grubosci materialu plus 0,5 mm. W powstala szcze- 25 line zostaje wprowadzony przez sterujace pióro re¬ sortowe 23 rygiel 28 rozdzielajacy sily. Idace w góre plyta dociskowa 21 naciska na sterujacy przecinek splaszczajacy 25, a przymocowana w kabinie kie¬ rowcy dzwignia sterujaca 24 wyciska, ruchem prze- 30 miennym wokól czopa, sterujace pióro resortowe 23, dociska je do rygla 28 i wlacza je, w dolnym spo¬ czynkowym polozeniu wykrawania, jesli szczelina jest za duza, pomiedzy sworzen naciskowy 22 i ply¬ te dociskowa 21. W miedzyczasie stempel przyporo- 35 wy 30 oosiada na górnej plycie 33 obudowy przyrza¬ du. Dzieki temu stempel wykrawajacy 31 wnika w powierzchnie natarcia 34 az do glebokosci 0,5 mm, co usuwa ujemny skutek róznic grubosci materialu.W ten sposób zostaje wykonane oddzielenie obra- 40 bianego przedmiotu od tasmy. Nastepnie popychacz 12 urzadzenia porusza sie pionowo w góre i zabiera ze soba obudowe 15 sprezyny i górna czesc przy¬ rzadu. Plyta dociskowa 21 podaza za tym ruchem tak dlugo; az ustanie dzialanie sily klinowego piers- 45 cienia na sworzen dociskajacy 26. Wtedy górna czesc przyrzadu porusza sie w dalszym ciagu, jednak .stempel przyporowy 30 nie wyciska przedmiotu ob¬ rabianego z powierzchni natarcia 34 tak dlugo, az pomiedzy plyta dociskowa 21 i sworzniem nacisko- 50 wym 22 nie wytworzy sie szczelina odpowiadajaca danej grubosci materialu +0,5 mm. Wówczas za po- . moca rygla 28 wylacza sie dzialanie sily naciskaja¬ cej i podczas dalszego ruchu postepowego w góre ustaje podpieranie, zas stempel przyporowy 30 wy- 55 przega obrabiany przedmiot z powierzchni natarcia za pomoca sworznia dociskajacego 29.Przyrzad wedlug wynalazku moze byc szybko montowany na znanych prasach, przy zachowaniu ich pierwotnych funkcji, zas koszty jego wytwarza¬ nia sa male.Przyrzad moze byc montowany na kazdej prasie wielozadaniowej i za jego pomoca moze byc wyko¬ nywane kompletne dokladne wykrawanie, gdyzprze- 65 prowadza wlasciwie jednym skokiem roboczym 605 109 964 6 urzadzen wielozadaniowych dokladne wykrawanie o jakosci równej uzyskiwanej za pomoca znanych przyrzadów do dokladnego wykrawania. Zarówno plyta dociskowa wytwarzajaca sile klinowego piers¬ cienia, jak i stempel przyporowy moga byc urucha¬ miane sprezystym elementem akumulujacym ener¬ gie, a przyrzad dzieki swej konstrukcji nadaje sie równiez do wytwarzania maloseryjnego.Jakosc wytwarzanych przedmiotów obrabiajacych odpowiada jakosci wyrobów wytwarzanych na zna¬ nych dokladnych prasach.Zastrzezenia patentowe 1. Przyrzad do dokladnego wykrawania do prasy wielozadaniowej z górna i dolna plyta, plyta docis¬ kowa majaca wystep dociskowy, stemplem przypo¬ rowym i ukladem wykrawajacym majacym matry¬ ce i stempel wykrawajacy, zawierajacy sprezyste elementy akumulujace energie polaczone ze stem¬ plem przyporowym oraz uklad sterujacy, znamien¬ ny tym, ze jego dolna plyta (27) i górna plyta (33) 10 15 20 polaczone sa z dolnym i górnym elementem akumu¬ lujacym energie, a uklad sterujacy zawiera co naj¬ mniej jeden rygiel (28) umieszczony pomiedzy ply¬ ta dociskowa (21) a sworzniami (22) rozdzielajacymi sile usytuowanymi w górnej plycie (33) przeciwleglej do plyty dociskowej (21) i ulozyskowanymi w kie¬ runku ruchu przyrzadu oraz co najmniej jedna ka¬ towa dzwignia sterujaca (24) polaczona za posred¬ nictwem pióra resorowego (23) z ryglem (28) roz¬ dzielajacym sile oraz z przecinkiem splaszczajacym (25) usytuowanym na dolnej plycie (27), przy czym sworznie (22) rozdzielajace sile sa polaczone z ele¬ mentem akumulujacym energie przeciwleglym do plyty dociskowej (21), której wystep dociskowy wspólpracuje z ukosna powierzchnia przecinka spla¬ szczajacego (25). 2. Przyrzad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sprezysty element akumulujacy energie stanowi sprezyna (7, 16). 3. Przyrzad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sprezysty element akumulujacy energie stanowi klo¬ cek gumowy ewentualnie z tworzywa sztucznego. 2 /N 65 3 4- w Fig.z109 964 r-^a 22 cZS Fig. 3 HE FigA109 964 W 22 £9 30 Fig. 5 i PL