Przedmiotem wynalazku jest zlacze rurociagu, skladajace sie z czesci nasadowej, z czesci mocu¬ jacej, z . umieszczonego pomiedzy tymi czesciami pierscienia uszczelniajacego i z urzadzenia ryglu¬ jacego, przy czym urzadzenie ryglujace ma co naj¬ mniej dwa lezace naprzeciwko siebie reczne uchwyty uruchamiajace z elementem mimosro- dowym, wychylane za pomoca trzpienia przegubo¬ wego na wystajacych uchwytach czesci mocujacej, a na czesci nasadowej jest umieszcone korytko, dopasowane do elementów mimosrodowych, w któ¬ re wchodza elementy mimosrodowe w polozeniu ryglujacym. W ukladzie konstrukcyjnym, wyposazonym w dwa reczne uchwyty uruchamiajace, uchwyty te znajduja sie na czesci mocujacej naprzeciwko siebie. W postaci wykonania z trzema recznymi uchwytami uruchamiajacymi uchwyty te sa tak umieszczone na czesci mocujacej naprzeciwko sie¬ bie, ze odleglosc katowa, mierzona na obwodzie, wynosi okolo 120°. Mozna równiez pracowac z wieksza liczba recznych uchwytów uruchamia¬ jacych niz trzy. Niemniej jednak wystarcza na ogól stosowanie dwóch usytuowanych naprzeciwko siebie recznych uchwytów uruchamiajacych. Znane z praktyki tego rodzaju zlacza rurociagu sa wykonane z metalu. W zlaczach tych reczne uchwyty uruchamiajace maja tylko elementy mi¬ mosrodowe, wskutek czego elementy te spelniaja funkcje podwójna, poniewaz sluza one z jednej strony, po wsunieciu czesci nasadowej w przy¬ porzadkowana jej obejme, do naprezania zlacza rurociagu oraz do docisniecia pierscienia uszczel¬ niajacego, a z drugiej strony do przejmowania oprócz tego funkcji ryglujacej. Znane tego rodzaju zlacza rurociagu spelniaja wówczas funkcje zabezpieczajaca i uruchamiajaca kiedy przyporzadkowane im zamkniecia sa wyko¬ nane równiez z metalu. Nie dotyczy to jednak przyporzadkowanych tym zlaczom zamkniec z two¬ rzywa sztucznego, w które w stanie dzialania mu¬ sza przejac równiez w zasiegu zlacza rurociagu na przyklad moment zginajacy, poniewaz na zamk¬ nieciach rurowych wystepuja odksztalcenia, dzia¬ lajace ujemnie na funkcje zabezpieczajaca lub uszczelniajaca. Znane tego rodzaju zlacza rurocia¬ gu nie dzialaja wlasciwie wówczas, kiedy czesci konstrukcyjne takiego zlacza sa wykonane przez wtrysk z tworzywa sztucznego, na przyklad z ter¬ moplastycznego tworzywa sztucznego, jak polichlo¬ rek winylu. Zlacza tego rodzaju sa stosunkowo latwo odksztalcalne. Celem wynalazku jest uksztaltowanie takiego zlacza rurociagu, które moze byc wykonane z two¬ rzywa sztucznego, a zwlaszcza z termoplastycznego tworzywa sztucznego, jak polichlorek winylu, przy czym bedzie ono w stanie przejac wszystkie na¬ prezenia, bez szkody funkcji zabezpieczajacej lub uszczelniajacej, nawet wówczas, kiedy zlacza sa zamknieciami, wykonanymi z tworzywa sztuczne- 105 786105786 go, które sa stosunkowo latwo odksztalcalne pod wplywem momentów gnacych. Przedmiotem wynalazku jest wiec zlacze ruro¬ ciagu, skladajace sie z czesci nasadowej, z czesci mocujacej, z pierscienia uszczelniajacego, umiesz¬ czonego pomiedzy czescia nasadowa, a czescia mo¬ cujaca, jak równiez z urzadzenia ryglujacego, przy czym to urzadzenie ryglujace ma co najmniej dwa lezace naprzeciwko siebie reczne uchwyty urucha¬ miajace z elementem mimosrodowym, wychalane za pomoca trzpienia przegubowego na wystajacych uchwytach czesci mocujacej, a na czesci nasado¬ wej jest umieszczone korytko, dopasowane do ele¬ mentów mimosrodowych, w które wchodza ele¬ menty mimosrodowe w polozeniu ryglujacym. Istota wynalazku polega na tym, ze reczne uchwyty uruchamiajace maja dodatkowo noski ry¬ glujace, umieszczone, patrzac od strony trzpienia przegubowego, z tylu elementu mimosrodowego a na czesci nasadowej (dodatkowo oprócz korytka, dopasowanego do elementów mimosrodowych) jest umieszczony obiegowy rowek ryglujacy, w który wchodza noski ryglujace. Fakt, ze kazdy reczny uchwyt uruchamiajacy, ma dodatkowo oprócz ele¬ mentu mimosrodowego, nosek ryglujacy, nie wy¬ klucza mozliwosci zastosowania na kazdym recz¬ nym uchwycie uruchamiajacym wiecej niz jednego noska ryglujacego. W kazdym przypadku w zlaczu rurociagu wedlug wynalazku funkcje naprezenia i ryglowania sa oddzielone od siebie i z jednej strony sa one przejmowane przez elementy mimo- srodowe, a z drugiej strony przez noski ryglujace. Noski ryglujace sluza jedynie do ryglowania, a ele¬ menty mimosrodowe sluza tylko do naprezania zlacza rurociagu, to znaczy do wciagania czesci nasadowej, wprowadzonej w czesc mocujaca, przy uruchomieniu recznych uchwytów uruchamiajacych oraz do jej naprezenia w stosunku do pierscienia uszczelniajacego. Reczne uchwyty uruchamiajace maja w kierunku promieniowym umieszczone nad noskiem ryglujacym trzpienie przegubowe, przy czym osiowe sily rozciagajace ciagna zaryglowane reczne uchwyty uruchamiajace w polozenie ry¬ glujace. W ukladanym rurociagu pod wplywem dzialania czynnika plynnego, przeplywajacego rurociagiem, wystepuja na ogól osiowe naprezenia rozciagajace. Zlacze rurociagu wedlug rozwiazania daje sie od- ryglowac w prosty sppsób i wskutek tego daje sie latwo zdemontowac. Wynika stad, ze noski ryglu¬ jace maja powierzchnie skosna odryglowujaca i wskutek osiowych sil docisku sa dociskane w po¬ lozenie odryglowujace. Dla zabezpieczenia samoistnego odryglowania ru¬ rociagu, wyposazonego w zlacze wedlug rozwia¬ zania stosuje sie w kombinacji z opisanymi srod¬ kami pierscien uszczelniajacy stanowiacy miekka uszczelke elastyczna, który umieszczony jest w czo¬ lowo-bocznym rowku uszczelniajacym na czesci mocujacej i jest uksztaltowany jako sprezyna zwrotna, a czesc nasadowa jest wyposazona na swej stronie czolowej w zebra uszczelniajace la¬ biryntowe, które dzialaja naprzemian z pierscie¬ niem uszczelniajacym. Sily dociskowe zwrotne po¬ woduja w tej postaci wykonania zlacza rurociagu 50 55 60 •5 wedlug wynalazku to, ze przez uruchomienie recz¬ nych uchwytów uruchamiajacych elementy mimo¬ srodowe naprezaja zlacze, to znaczy opisane czesci konstrukcyjne dociskaja wlozony, elastycznie od- ksztalcalny pierscien uszczelniajacy i wzbudzaja sily nastawcze zwrotne. • Istnieja liczne niozliwosci dalszego uksztaltowa¬ nia zlacza wedlug wynalazku. Przez uproszczenie obslugi i zabezpieczenie prawidlowego funkcjono¬ wania zalecana jest taka postac wykonania, w któ¬ rej element mimosrodowy, umieszczony na recz¬ nych uchwytach uruchamiajacych, jak równiez no¬ sek ryglujacy wystaja w polozeniu ryglujacym jednakowo i daleko promieniowo. Podlaczenie przyporzadkowanych odcinków ru¬ rociagu do czesci konstrukcyjnych zlacza wedlug wynalazku moze sie odbywac w rózny sposób. Odcinki rurociagu moga byc na przyklad spawane. Mozna jednak wyposazyc zarówno' czesc nasado¬ wa, jak i czesc mocujaca w zlaczki do nasuwa¬ nia lub wsuwania odcinków rurociagu, przy czym polaczenie odbywa sie wówczas przez klejenie, spawanie lub w inny sposób. Zgodnie z rozwiazaniem wszystkie czesci kon¬ strukcyjne zlacza rurociagu sa wykonane lacznie z trzpieniami przegubowymi' z tworzywa sztucz¬ nego, a w danym przypadku ze zbrojonego two¬ rzywa sztucznego, na przyklad z polichlorku wi¬ nylu i/lub z polichlorku winylu ze zbrojeniem z wlókna szklanego. Nowosc zlacza rurociagu wedlug rozwiazania przejawia sie równiez w jego uksztatlowaniu kon- . strukcyjnym. Ponadto elementy konstrukcyjne, w korzystnej postaci rozwiazania sa wykonane z me¬ talu, korzystnie z metalu lekkiego przez odlewa¬ nie. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania, na rysunku schematycznym, na którym fig. 1 przedstawia zlacze rurociagu w stanie odryglowamym, w przekroju osiowym, fig. 2 — to samo zlacze, uwidocznione na fig. 1, lecz w stanie zaryglowanym, fig. 3 — zlacze uwidocz¬ nione na fig. 2, w przekroju w kierunku A-A, fig. 4 — inna postac wykonania przedmiotu wy¬ nalazku, uwidocznionego na fig. 2, fig. 5 — po¬ wiekszona czesc B przedmiotu wynalazku, uwidocz¬ nionego na fig. 2, na która dzialaja osiowe sily rozciagajace, a fig. 6 — powiekszona czesc B przedmiotu wynalazku, uwidocznionego-na fig. 2, na które dzialaja osiowe sily dociskowe. Zlacze rurociagu, uwidocznione na fig. 1 do 6, sklada sie z czesci nasadowej 1, z czesci mocu¬ jacej 2, z pierscienia uszczelniajacego 3, umiesz¬ czonego pomiedzy czescia nasadowa 1, a czescia mocujaca 2, jak równiez z urzadzenia rygluja¬ cego 4. Urzadzenie ryglujace 4 posiada w postaci wyko¬ nania, uwidocznionej na fig. 1 do 3, dwa polozone naprzeciwko siebie, reczne uchwyty uruchamiajace 7, wychylane za pomoca trzpienia przegubowego 6 na wystajacych kolnierzowo uchwytach 5 czesci mocujacej 2. W postaci wykonania, uwidocznionej na fig. 4, sa przewidziane trzy tego rodzaju reczne uchwyty uruchamiajace 7, które sa rozdzielone na obwodzie105 786 zlacza w odleglosci katowej 120°. Na czesci nasa¬ dowej 1 znajduje sie dopasowane do elementów mimosrodowych 8 recznego uchwytu uruchamiaja¬ cego 7 wygiete lukowo korytko 9, w które wcho¬ dza w polozeniu ryglujacym elementy mimosro- dowe 8 (fig. 2). Reczne uchwyty uruchamiajace 7 posiadaja do¬ datkowo w przykladzie wykonania noski ryglu¬ jace 10, przy czym kazdy nosek ryglujacy 10 jest umieszczony patrzac od strony przyporzadkowa¬ nego mu trzpienia przegubowego 6, z tylu ele¬ mentu mimosrodowego 8, na kazdym recznym uchwycie uruchamiajacym 7. Na czesci nasadowej 1 znajduje sie równiez okrezny rowek ryglujacy 11, w który wchodza noski ryglujace 10. Reczne uchwyty uruchamiajace 7 maja w kie¬ runku promieniowym tak umieszcone nad ich nos¬ kiem ryglujacym 10 trzpienie przegubowe 6, ze osiowe sily rozciagajace Z wywoluja na recznych uchwytach uruchamiajacych 7 taki moment, który powoduje ustawienie zaryglowanych recznych uchwytów uruchamiajacych 7 w polozenie ryglu¬ jace. Wyjasnia to fig. 5. Na figurze tej osiowe sily rozciagajace Z i moment 12, atakujacy reczne uchwyty uruchamiajace 7, sa zaznaczone za po¬ moca strzalek. Moment 12 powstaje wskutek dzia¬ lania przemiennego powierzchni ryglujacej lOa na nosku ryglujacym 10 z odpowiedniav powierzchnia skosna na rowku ryglujacym, w miejscu 13a. Przedstawione zlacze rurociagu jest wiec zlaczem samoryglujacym. Nie mniej jednak moze ono byc latwo odryglowywane, poniewaz noski ryglujace maja równiez powierzchnie skosna odryglowu- jaca lOb i wskutek tego sa one dociskane w po¬ lozenie odryglowujace za pomoca osiowych sil do¬ ciskowych D. Wynika to z fig. 6, gdzie znowu osiowe sily dociskowe D i moment, wywolywany na uchwycie recznym 7 w miejscu 13b przez dzialanie przemien¬ ne powierzchni skosnych odryglowujacych lOb z odpowiednia powierzchnia skosna, sa zaznaczone za pomoca strzalek. W kazdym przypadku pierscien uszczelniajacy 8 jest wykonany jako miejkka i ela¬ styczna uszczelka, umieszczona w czolowo-bocznym rowku pierscieniowym uszczelniajacym 15, wyko¬ nanym na czesci mocujacej 2, przy czym uszczel¬ ka ta jest wykonana jako sprezyna naciskowa zwrotna, a czesc nasadowa 1 jest na swej po¬ wierzchni czolowej zaopatrzona w zebra uszczel¬ niajace labiryntowe 17. Dzieki temu w stanie na¬ prezonym zlacza rurociagu powstaja takie docis- kowo zwrotne sily K, które dzialaja jak osiowe sily rozciagajace Z i wspomagaja zaryglowanie w sensie opisanego samoryglowania. Jednoczesnie osiaga sie tu skuteczne uszczelnienie. Element mimosrodowy 8 i nosek ryglujacy 10 wystaja na recznych uchwytach uruchamiajacych 7 w polozeniu zaryglowanych jednakowo promie¬ niowo, co zostalo zaznaczone na fig. 5 linia kres¬ kowana i kropkowana. W przykladzie wykonania i wedlug zalecanej postaci wykonania wynalazku uklad konstrukcyjny jest tak dobrany, ze czesc nasadowa 1 i czesc mocujaca 2 sa wyposazone w zlacza przylacze¬ niowe 19, 20, do nasuwania lub wsuwania przy¬ porzadkowanych im odcinków 21, 22 rurociagu. Wszystkie czesci konstrukcyjne, az do trzpieni przegubowych wlacznie, sa wykonane z tworzywa sztucznego, na przyklad z polichlorku winylu ze zbrojeniem z wlókna szklanego. Uruchomienie zlacza rurociagu wedlug wynalazku jest uwidocznione na fig. 1 i 2. Aby podlaczyc jeden z odcinków 21 rurociagu do ulozonego juz odcinka 22 rurociagu wprowadza sie czesc nasa¬ dowa 1 w czesc mocujaca 2, co jest uwidocznione na fig. 1. Z kolei doprowadza sie reczne uchwyty uruchamiajace 7 w polozenie ryglujace, dzieki czemu zlacze jest naprezone. Elementy mimosro- dowe 8 zazebia sie z okreznym korytkiem 9, do¬ pasowanym do elementów mimosrodowych 8, przy czym zazebienie to jest tak wykonasse;-ze czesc nasadowa 1 jest wprowadzana w czesc mooajaca 2 lub odwrotnie, pod wplywem sprezania-, miekkiego i elastycznego pierscienia uszczelniajacego 3, który w przykladzie wykonania jest umieszczony czolo¬ wo-bocznie na czesci mocujacej 2. Pierscien uszczelniajacy moze znajdowac sie na czesci na¬ sadowej 1. Mozna stosowac równiez dwa miekkie i elastyczne pierscienie uszczelniajace 3,. z których jeden pierscien jest umieszczony na czesci mocu- - jacej 2, a drugi pierscien znajduje sie na czesci nasadowej 1. Jezeli reczne uchwyty uruchamiajace 7, zostana oa wychylone w polozenie, uwidocznione na fig. 2, \ÓV w którym uchwyty te przylegaja powoli do czesci konstrukcyjnych zlacza lub do przyporzadkowa¬ nych im odcinków rurociagu, to wówczas zlacze to jest naprezone, a noski ryglujace 10 przejmuja wtedy jednoczesnie na siebie zaryglowanie. Zlacze rurociagu wedlug rozwiazania jest nie¬ zawodne w funkcjonowaniu i jest szczelne nawet wówczas, kiedy rurociag, wyposazony w tego ro¬ dzaju zlacza, mado przyjecia na przyklad sily roz¬ ciagajace i momenty zginajace. Zlacze to jest równiez mimo tego bardzo latwe do obslugi. PL PL PL PL PL PL PL