PL105367B1 - Sposob wytwarzania nowych pochodnych mocznika i ich chelatow z metalami - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych N,N'-dwupodstawionych pochodnych mocznika i ich chelatów z metalami.

Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku nowe N,N'-dwupodstawiane pochodne mocznika odpowia¬ daja ogólnemu wzorowi 1, w którym Xx i X2 nie¬ zaleznie od siebie oznaczaja proste lub rozgalezio¬ ne rodniki alkilowe o 1—4 atomach wegla lub grupy o wzorze —S03M lub —GOOM, gdzie M stanowi atom wodoru, atom metalu alkalicznego, atom metalu ziem alkalicznych, grupe amoniowa, monoetyloaminowa, dwuetyloaminowa lub trójety- loaminowa, przy czym jesli jeden z rodanków Xx lub X2 oznacza rodnik alkilowy, to drugi ma in¬ ne znaczenie niz rodnik alkilowy.

Sposobem wedlug wynalazku wytwarza sie rów¬ niez chelaty tych zwiazków o wzorze 4, w którym Xx i Xf maja wyzej podane znaczenie a Me ozna¬ cza atom zelaza /II/, zelaza /III/, miedzi /II/, cyn¬ ku, manganu ./II/, kobaltu /II/ i niklu /II/. Chelaty te stanowia skladniki nawozów sztucznych.

Zwiazki o ogólnym wzorze 1, w którym oba rod¬ niki Xx i X2 sa grupami metylowymi, sa juz znane [porównaj Helw. Chim. Acta, 14, 335—358 /1931/; Chemical Abstracts, 71, 3855 k; oraz opis paten¬ towy Republiki Federalnej Niemiec nr 511520].

Nadto z tego opisu patentowego jest znany N,N'- -bis-/4-hydroksy-3-karboksy/-dwubenzyIomocznik, czyli izomeryczny zwiazek wytwarzanego jednoeta¬ powym sposobem wedlug wynalazku N,N'-bis^/2- -hydroksy-4-karboksy/-dwubenzylomocznika. Oba znaoie zwiazki, tj. N,N'-bis-/2-hydroksy-5-metylo/- -dwubenzylomocznik i N,N'-bis-/4-hydroksy-3-kar- boksy/-dwubenzylomocznik, wytwarza sie w poste- powaniu dwuetapowym, przy czym .najpierw o- trzymuje sie dwumetylomocznik, który w drugim etapie poddaje sie kondensacji z odpowiednia po¬ chodna fenolowa. Wedlug tego opisu patentowego znane zwiazki stosuje sie jako produkty posrednie w przemysle barwników smolowych. Nie bylo jed¬ nak wiadomo, ze zwiazki te sa substancjami chela- totwórczymi.

Obecnie jest ogólnie znana okolicznosc, ze w praktyce prowadzonej na wielka skale rolnicza u- prawy roslin, mozna uzupelnianie skladników po¬ karmowych gleby podejmowac w decydujacym stopniu za pomoca przemyslowo wytworzonych na¬ wozów sztucznych. W przypadku nawozenia sztucz¬ nego najwazniejsza role odgrywa azot, potas i fo- sfor. Dzieki wielu eksperymentom a takze dzieki doswiadczeniom z praktyki dowiedziono, ze przez samo tylko, stale ilosciowo zwiekszajace sie sto¬ sowanie nawozów sztucznych, zawierajacych azot, fosfor i potas, nie mozna osiagnac najwyzszego biologicznego plonu roslin. Powodem tego jest rów¬ niez ogólnie juz znany fakt, ze rosliny dla pra¬ widlowego rozwoju oprócz wspomnianych zasad¬ niczych pierwiastków pokarmowych potrzebuja jako skladnika pokarmowego jeszcze tak zwanych pierwiastków sladowych /czyli mikroelementów/. 105 367iol: 3 Nadto wiadomo, ze wsjutek intensywnej dzialal¬ nosci rolniczej wyczerpuja sie naturalne rezerwy glebowe, a miedzy innymi, zawarte w glebie pier- wfisflfi sianowe. Przeto potrzebne jest doprowa¬ dzanie do gleby nie tylko zasadniczych pierwia- 5 stków pokarmowych ;w postaci nawozów sztucz¬ nych, lecz takze pierwiastków sladowych w postaci nagajacej sie do wykorzystania, by glówne sklad- nila^oKa^ffibl^e^w "ifitbie mogly powodowac ocze¬ kiwany wzrostplonów. 10 Stosujac sie do tej doktryny wprowadzono obec¬ nie w handlu caly szereg nawozów sztucznych, które oprócz glównych skladników pokarmowych zawieraja tez pokarmowe mikroelementy. Te pier¬ wiastki sladowe sa zawarte albo w postaci soli 15 nieorganicznych albo w postaci zwiazanej z roz¬ maitymi substancjami organicznymi /substancjami chelatotwórczymi/. Droga znanych badan botanicz¬ nych dowiedziono, ze rosliny latwiej wchlaniaja /czy to przez korzenie, czy to przez liscie/ i lat- 2o wiej moga przyswajac mikroelementy zwiaza¬ ne z substancjami organicznymi niz mikroelemen¬ ty stosowane w postaci soli nieorganicznych.

W literaturze fachowej mozna znalezc liczne przyklady wytwarzania mikroelementów zwiaza- 25 nych z substancjami organicznymi, to znaczy z sub¬ stancjami chelatotwórczymi, oraz preparatów je zawierajacych.

I tak np. w wegierskim opisie patentowym nr 154 287 omówiono chelaty z metalami ciezkimi, 30 które jako substancje chelatotwórcza zawieraja podstawione w polozeniu — 5 grupy benzylowej pochodne N,N'-bisV2-hydroksybenzylo/-etylanodwu- aminy. Nadaja sie one do leczenia u roslin cho¬ roby wywolanej brakiem skladników pokarmo- 35 wych, znanej pod nazwa chlorozy zelazowej. Za¬ sadnicza wada sposobu przedstawionego w cyto¬ wanym opisie patentowym polega na tym, ze pod¬ czas wytwarzania substancji chelatotwórczej pozo¬ staje w niej taka ilosc zanieczyszczen nieorganicz- 40 nych, iz w tej substancji chelatotwórczej wytwo¬ rzony chelat z metalem moze do leczenia roslin byc stosowany tylko w malym stezeniu, co jego dzialanie istotnie ogranicza. Usuwania tych zanie¬ czyszczen nieorganicznych nie udalo sie dotad roz- 45 wiazac.

W opisie patentowym St. Zjedn. Am. nr 3 742 002 i wegierskim opisie patentowym nr 162 649 przed¬ stawiono chelaty z metalami ciezkimi, które jako substancje chelatotwórcza zawieraja podstawione w 50 polozeniu — 5 grupy benzylowej pochodne N,N'- -/2-hydroiksybenzylo/-amiriokwasu. Te zwiazki rów¬ niez stosuje sie do leczenia u roslin chorób wy¬ wolanych brakiem skladników pokarmowych. Ich wada polega na tym, ze wytwarzanie chelotwór- 55 czych pochodnych aminokwasów wskutek niezbyt latwej dostepnosci aminokwasów, wykorzystywac nych jako substrat, jest niezwykle kosztowne. Po¬ za tym w przypadku tych zwiazków czasteczka chelatotwórcza nie wykazuje zadnego dzialania azo- 60 towego nawozu sztucznego.

Znane jest równiez to, ze mozna wytwarzac N,N-dwufenylomocznik i ze zwiazek ten moze tworzyc chelaty z metalami ciezkimi. (Canad. J.

Soil. Sei., 49, 357 /lfl&ty i Weed Res., 11, 108 65 4 /197V]. Niedogodnosc polega na tym, ze chelaty te sa bardzo trudne do wytworzenia /albo mocz¬ nik albo benzein musi byc uprzednio chlorowany/.

Podejmowano liczne próby wytworzenia ze znacz¬ nie latwiej i prosciej dostepnych substratów sub¬ stancji chelatotwórczej, dajacej z metalami ciez¬ kimi stabilne kompleksy metalowe.

Stwierdzono, ze nowe pochodne N,N'-bis-/2-hy- droksy-benzylo/-mocznika o ogólnym wzorze 1 w pelni odpowiadaja tym wymaganiom. Oprócz che- latotwórczych wlasciwosci wykazuja zwiazki o o- gólnym wzorze 1 równiez dzialanie sztucznego na¬ wozu azotowego. Dzieki próbom resorpcyjnym z izotopami promieniotwórczymi dowiedziono, ze me¬ tal zawarty w chelacie o wzorze 4 szybko uwalnia sie i jest dlatego szybko wchlaniany zarówno przez ulistnienie jak i przez korzenie. Wskutek tego za¬ wartosc metalu chelatów metalowych wykorzy¬ stuje sie w najwyzszej mierze. Poniewaz w po¬ chodnych mocznika o ogólnym wzorze 1 pierscie¬ nie benzenowe zawieraja jako podstawniki grupy karboksylowe i/lub sulfohyloksylowe i z nimi mo¬ ga byc utworzone sole, a do utworzenia soli moz¬ na "stosowac takze magnez, to na tej drodze po¬ wstaje mozliwosc równoczesnego doprowadzenia do roslin magnezu niezbednego do tworzenia chloro¬ filu.

Pochodne mocznika o ogólnym wzorze 1, w któ¬ rym wszystkie symbole maja wyzej podane zna¬ czenie, oraz chelaty tych zwiazków z zelazem /II/, zelazem /III/,- miedzia /II/, cynkiem, manganem /II/, kobaltem /II/ i/luib niklem /II/ o wzorze 4, w którym Xx i X2 maja wyzej podane znaczenie, wytwarza sie sposobem wedlug wynalazku, pole¬ gajacym na tym, ze mocznik poddaje sie reakcji z formaldehydem i ze zwiazkami o ogólnych wzo¬ rach 2 i 3, w których Xj i X2 maja wyzej podane znaczenie, przy czym na 1 mol mocznika stosuje sie 2—2,5 mola formaldehydu i w przypadku gdy we wzorach 2 i 3 XX=X2 stosuje sie 2—2,5 mola zwiazku o ogólnym wzorze 2 lub 3 a w przypadku niejednakowych Xj i X2 stosuje sie 1—1,3 mola zwiazku o ogólnym wzorze 2 i 1—1,3 mola zwiazku o ogólnym wzorze 3, otrzymany zwiazek o ogól¬ nym wzorze 1 ewentualnie poddaje sie reakcji z 0,5—1 mola jednej lub wiecej rozpuszczalnych w wodzie soli zelaza /II/, zelaza /III/, miedzi /II/, cynku, manganu /II/, kobaltu /H/ i/lub niklu /II/, w przeliczeniu n 1 mol zwiazku o wzorze 1.

Reakcje mocznika z formaldehydem i zwiazka¬ mi o ogólnych wzorach 2 i 3 przeprowadza sie w srodowisku wodnym, ewentualnie w obecnosci me¬ tanolu. Reakcje prowadzi sie celowo w tempera¬ turze 30—60°C. Powstale zwiazki o ogólnym wzo¬ rze 1 mozna wyodrebniac i oczyszczac za pomoca znanych metod, takich jak odparowywanie, prze- krystalizowywanie itd.

Stosowane jako substrat zwiazki o ogólnym wzo¬ rze 2 i 3- sa znanymi handlowymi odczynnikami lub moga byc wytwarzane sposobami znanymi w chemii organicznej.

Kompleksy chelatowe zwiazków o ogólnym wzo¬ rze 1 z solami wyzej okreslonych metali ciezkich wytwarza sie równiez w srodowisku wodnym.

Równiez i w tym przypadku srodowisko wodne105 367 moze zawierac metanol. Jak wspomniano, mozna tworzenie soli przeprowadzac za pomoca jednej soli metalu ciezkiego lecz tez za pomoca równo¬ czesnie kilku soli metali ciezkich. I tak np. mozna wytwarzac kompleksowe chelaty, które jako metal 5 zawieraja jony zelaza /III/, miedzi /II/ i manga¬ nu /II/.

Nowe pochodne mocznika o ogólnym wzorze 1 stosuje sie przede wszystkim do wytwarzania che- latów o wzorze 4 sposobem wedlug wynalazku io lecz mozna je tez stosowac jako sztuczny nawóz, gdyz zawieraja azot. Chelaty o wzorze 4 stosuje sie natomiast jako dodatki do nawozów sztucz¬ nych, dostarczajace roslinom pierwiastki sladowe, niezbedne dla prawidlowgo rozwoju tych roslin. 15 Chelaty metali ciezkich, wytworzone sposobem wedlug wynalazku, mozna same np. w postaci 0,5—50% roztworów wodnych, stosowac do sztucz¬ nego nawozenia. Przewaznie jednak stosuje sie je razem ze znanymi nawozami sztucznymi, np. ra- 2o zem z mocznikiem, superfosfatem, sola potasowa i/lub azotanem anionowym. Preparaty zawieraja¬ ce te chelaty metali ciezkich i znane nawozy sztucz¬ ne, moga byc ciekle lub stale i oprócz substan¬ cji czynnej moga dodatkowo zawierac znane sród- 25 ki rozrzedzajace i/lub pomocnicze. Jako srodki pomocnicze wchodza w rachube np. substancje o- graniczajace przyczepnosc i srodki dyspergujace.

Podane nizej przyklady objasniaja blizej sposób wedlugwynalazku. 30 Przyklad I. Wytwarzanie bisVsoli potaso¬ wej/ N,N'4Jis-/2-hydroksy-5-sulfobenzyio/-moczni- ka.

W kolbie o pojemnosci 1000 ml, zaopatrzonej w mieszadlo i chlodnice zwrotna, umieszcza sie 35 426,42 g technicznej soli potasowej kwasu p-fe¬ nolosulfonowego i 400 ml wody. Po rozpuszczeniu substancji sprawdza sie wartosc pH tego roztworu i w razie potrzeby doprowadza odczyn 50% lu¬ giem potasowym do wartosci pH=6—7. Nastep- 40 nie do roztworu tego dodaje sie 60 g mocznika, a po jego rozpuszczeniu dodaje sie 1167,25 g 37% formaliny. Mieszanine reakcyjna utrzymuje sie w ciagu 30 minut w temperaturze 30—60°C, po czym wartosc pH tej mieszaniny doprowadza sie do 45 wartosci 7,2—7,5 a mieszanine ogrzewa sie w cia¬ gu 7 godzin w temperaturze wrzenia pod chlod¬ nica zwrotna. Nastepnie mieszanine reakcyjna od¬ parowuje sie do sucha, otrzymujac z wydajnoscia równa 90% wydajnosci teoretycznej bis-/sól pota- 50 sowa/ N^-bis-^-hydroksy-S-sulfobenzyloZ-moczni- ka o temperaturze topnienia 270°C z rozkladem.

Zawartosc azotu obliczona wynosi 5,51%, a znale¬ ziona 5,4U%.

Przyklad II. Wytwarzanie bjs-/soli magne- 55 zowej/ N,N'-bisV'2-hydToksy-5-suli^enzylo/-mocz-*°v nika.

W kolbie o pojemnosci 1000 ml, zaopatrzonej w mieszadlo i chlodnice zwrotna, umieszcza sie 370,30 g soli magnezowej kwasu p-fenoiosulfono- 60 wego i 400 ml wody. Otrzymana mieszanine 0- grzewa w temperaturze 35—60°C do rozpuszczenia tej soli magnezowej, po czym do roztworu do¬ daje sie 60 g imocznika a po jego rozpuszczeniu ewentualnie dodaje sie 50% lug potasowy w celu 65 6 doprowadzenia odczynu do wartosci pH=6—7. Na¬ stepnie mieszanine reakcyjna zadaje sie 1)65,2 ml 37tyo formaliny, po czym calosc utrzymuje sie w ciagu 30 mioiut w temperaturze^ 35—60°^ i wresz¬ cie doprowadza sie odczyn 50% lugiem sodowym do wartosci pH—7,2—7,5. Mieszanine te ogrzewa sie w ciagu 7 godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, po czym odparowuje sie ja do sucha. Z wydajnoscia równa 96% wydaj¬ nosci teoretycznej otrzymuje sie bis-/sói magne¬ zowa/ N,N'-bis-/I2-hydroksy-5-sul|obenzylo/-moczni- ka o temperaturze topnienia 254°C z rozkladem.

Zawartosc azotu obliczona wynosi 6,16% a zna¬ leziona 6,07%.

Przyklad III. Wytwarzanie bis-/soli potaso¬ wej/ N,N'-bis-/2-hydroksy-5-sulfobenzylo/-moczni- ka.

W kolbie o pojemnosci 1000 ml, zaopatrzonej w chlodnice zwrotna, termometr, wkraplacz dozuja¬ cy i mieszadlo, umieszcza sie 60 g mocznika i 200 ml wody, po czym dodaje sie 164,5 g *97% formaliny. Odczyn ten mieszaniny doprowadza sie 50% lugiem potasowym do wartosci pH=7—8 i wówczas rozpoczyna sie dodawanie technicznego kwasu p-fenolosulfonowego. Dozowanie prowadzi sie tak, by temperatura mieszaniny nie przewyz¬ szala 60°C. Po dodaniu calej ilosci kwasu p-feno¬ losulfonowego mieszanine reakcyjna zadaje sie 112,2 g stalego wodorotlenku potasowego, stale przy tym mieszajac. Nastepnie mieszaninie reak¬ cyjna odparowuje sie. Z wydajnoscia równa 96,4% wydajnosci teoretycznej otrzymuje sie bis-/sól po¬ tasowa/ Nj^-bis-i/^-hydroksy-S-sulfobenzylo/^mOcz- nika o temperaturze topnienia 271°C z rozkladem.

Zawartosc azotu obliczona wynosi 5,51% a znale¬ ziona 5,44%.

P r z y k l a d IV. Zwiazek kompleksowy zelaza /III/ z bis-/sola potasowa/ N,N'^bis-/2-hydroksy- -5-sulfobenzylo/nmocznika. 1 mol wytworzonej wedlug przykladu I substan¬ cji chelatotwórczej rozpuszcza sie w 500 ml wody.

Otrzymany roztwór ogrzewa sie w temperaturze 40—70°C, po czym dodaje sie roztwór 244,5 g /0,9 mola/ szesciowodzianu chlorku zelaza /III/.

Mieszanine reakcyjna utrzymuje sie w* ciagu 30 minut w temperaturze 40—60°C a otrzymany roz¬ twór odparowuje sie do sucha. Z wydajnoscia irów- nA 95% wydajnosci teoretycznej otrzymuje sie zwiazek kompleksowy zelaza /III/ z bis-/sola po¬ tasowa/ N,N'-bis-/2-hydroksy-5-sulfobenzylo/-mocz- nika, o temperaturze topnienia 203°C z rozkladem.

Zawartosc azotu obliczona wynosi 4,99% a zna¬ leziona 4,831%.

Przyklad V. Mieszany chelat utworzony z jonów zelaza /Iiy, miedzi ,/Ity oraz manganu /II/ z bis-/sola magnezowa/ N,N'-bis-/2-hydroiksy-5- -sulfobenzylo/-mocznika. 1 mol wytworzonej wedlug przykladu II sub¬ stancji chelatotwórczej rozpuszcza sie w 500 ml wody. Roztwór ogrzewa sie w temperaturze 40— —70°C. Nastepnie dodaje sie roztwór 0,3 mola szesciowodzianu chlorku zelaza /lity, 0,3 mola pie- ciowodzianu siarczanu miedzi /II/ i 0,3 mola czte- rowodzianu siarczanu manganu /II/ w lacznie 500 ml wody ogrzanej do temperatury 70°C. Miesza-105 367 8 nine reakcyjna utrzymuje sie w ciagu 30 minut w temperaturze 60—80°C, po czym odparowuje do Sttcha. Z wydajnoscia równa 97% wydajnosci te¬ oretycznej . otrzymuje sie mieszany chelat o tem¬ peraturze topnienia 231°C z rozkladem. Zawartosc 5 azotu obliczona wynosi 5,07% a znaleziona 4,92%.

Przyklad VI. Zwiazek kompleksowy zelaza /II/ z N,N'-bisy2-hydroksy-5-karboksybenzylo/- -moczinikiem.

Postepuje sie analogicznie jak w przykladzie I, 10 lecz zamiast kwasu p-fenolosulfonowego stosuje sie 23l2 g >kwasu p-hydroksy-benzoesowy a do mie¬ szaniny reakcyjnej dodaje sie 300 ml metanolu.

Otrzymana substancje chelatotwórcza miesza sie w temperaturze 40—70°C z wodnymi roztworem 15 1 mola siedmiowodzianu siarczanu zelaza /II/. Mie¬ szanine reakcyjna utrzymuje sie w ciagu 30 mi¬ nut w temperaturze 60—80°C, po czym odparo¬ wuje ja do sucha. Z wydajnoscia równa 96% wy¬ dajnosci teoretycznej otrzymuje sie zwiazek kom- 20 pleksowy zelaza /II/ z N,N'-bis-/2-hydroksy-5-kar- boksybenzylo/-mocznikiem o tempraturze topnie¬ nia 223°C z rozkladem. Zawartosc azotu obliczona wynosi 7,05% a znaleziona 6,88%. v Przyklad VII. Zwiazek kompleksowy cyn- 25 ku z bis-/sola potasowa/ N,N'^bis-/2-hydroksy-5- -karboksybenzylo,/-mooznika.

Postepuje sie analogicznie jak w przykladzie I, lecz zamiast kwasu p-fenolosulfonowego stosuje sie 308 g soli potasowej kwasu p-hydroksybenzo- esowego i do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 300 ml metanolu. Otrzymana substancje chelato¬ twórcza miesza sie w temperaturze 40—70°C z wodnym roztworem 1 mola siedmiowodzianu siar¬ czanu cynkowego. Mieszanine te utrzymuje sie w ciagu 0,5 godziny w temperaturze 60—80°C, po czym odparowuje. Z wydajnoscia równa 94% wy¬ dajnosci teoretycznej otrzymuje sie kompleksowy zwiazek cynku z bis-/sola potasowa/ N,N'-bis-/2- -hydroksy-5-karboksybenzylo/-mocznika o tempe¬ raturze topnienia 229°C z rozkladem. Zawartosc azotu obliczona wynosi 4,97% a znaleziona 4,81%.

Przyklad VIII. Zwiazek kompleksowy mie¬ dzi /II/ z N-/2-hydroksy-5-metylobenzylo/-N'-/2- -hydroksy-5-karboksybenzylQ/-mocznikiem.

Postepuje sie analogicznie jak w przykladzie I, lecz zamiast kwasu p-fenolosulfonowego stosuje sie li54 g 'kwasu p-hydroksybenzoesowego i 107 g p-fcrezohi a do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 50 300 ml metanolu. Otrzymana substancje chelato¬ twórcza miesza sie z roztworem X mola piecio- wodzianu siarczanu miedzi /II/ w wodzie. Miesza¬ nine te utrzymuje sie w ciagu 0,5 godziny w tem¬ peraturze 60—80°C, po czym ja odparowuje sie. 55 Z wydajnoscia równa 90% wydajnosci teoretycz¬ nej otrzymuje sie zwiazek kompleksowy miedzi /Ity o temperaturze topnienia H69°C z rozkladem.

Zawartosc azotu obliczona wynosi 7,11% a zna¬ leziona7,02%. g0 Przyklad IX. Mieszanina nawozu sztuczne¬ go: 94 czesci wagowe mocznika, czesci wagowych chelatu wedlug przykladu IV lufeV 65 1 czesc wagowa sproszkowanych lugów posiarczy¬ nowych.

Skladniki razem miele sie do postaci jednorod¬ nego pudru. Z niego mozna sporzadzac roztwory wodne.

Przyklad X. Kompleksowa mieszanina na¬ wozu sztucznego. czesci wagowych superfosfatu, czesci wagowych technicznego chlorku potaso¬ wego /soli potasowej/, 38 czesci wagowych azotanu amonowego, 2 czesci wagowe chelatu wedlug przykladu V.

Skladniki razem miele sie do postaci jednorod¬ nej mieszaniny. Mozna je wprowadzac na rynek handlowy w postaci proszku lub w postaci zawie¬ siny.

Przyklad XI. Kompleksowa mieszanina na¬ wozu sztucznego: czesci wagowych fosforanu monoamonowego, 40 czesci wagowych soli potasowej, czesci wagowych mocznika, czesci wagowych chelatu wedlug przykladu V, Skladniki razem miele sie do postaci jednorod¬ nej mieszaniny, która mozna rozprowadzac w handlu jako proszek lub jako ciekla kompozycje.

Przyklad XII. Kompleksowa mieszanina na¬ wozu sztucznego: czesci wagowych superfosfatu, czesci wagowych soli potasowej, czesci wagowych mocznika, czesci chelatu wedlug przykladu V.

Przyklad XIII. Zawierajaca cynk mieszani¬ na nawozu sztucznego: czesci wagowych mocznika, czesci wagowych soli potasowej, czesci wagowych chelatu wedlug przykladu VII.

Skladniki razem miele sie jednorodnie i roz¬ prowadza w handlu w postaci pudru lub w posta¬ ci cieklej kompozycji.

Przyklad XIV. W spóldzielni rolniczej „Po¬ step" w miejscowosci Pacsa /Wegry/ przeprowadzo¬ no nizej omówione próby.

Jako substancje doswiadczalne stosowano naste¬ puj a«. e substancj e: a/ Nawóz sztuczny, skladajacy sie z 97% wago¬ wych mocznika i 3% wagowych mieszaniny o skladzie: skladniki % wagowe zwiazek kompleksowy zelaza /III/ z bis-/sola potasowa/ N,N'- -5-sulfobenzylo/-mocznika 7:4,30 zwiazek kompleksowy manganu /II/ z bis-/sola potasowa/ NjN^bis-^-hydroksy- -5-suIfobenzylo/-mocznika 14,50 zwiazek kompleksowy miedzi /II/ z bis-/sola potasowa/ N,N'-bis-/2-hydroksy- -5-sulfobenzylo/-mocznika 0,04 zwiazek kompleksowy cynku z bis-/sola potasowa/ N,N'-bis-/2-hydroksy- -5^sulf'Qbenzylo/-mocznika 0,07 /NH4/2Mo04 0,01 H3BOg 11,08; oraz b/ Srodek porównawczy, a mianowicie ciekly nawóz WuxalR /wytworzony przez firme BASF,105 367 9 RFN/ zawierajacy 3% wagowych mikroelementów /a mianowicie Fe, Mn, Gu, Zn i Co/ w postaci chelatów z nieujawniona substancja chelatotwór- cza oraz podstawowe skladniki — NPK.

Próby przeprowadzono na polu doswiadczalnym 5 0 wielkosci 110 ha a jako rosliny doswiadczalne stosuje sie kukurydze /odmiany KE SC 360/. Wiel¬ kosc pola traktowanego substancja doswiadczalna wzglednie pola nie traktowanego wynosila 30 ha.

Cale pole doswiadczalne poddano nawozeniu pod- 10 stawowemu /to jest nawozeniu przed przeprowa¬ dzeniem nizej opisanych prób/ w dawce 118 kg na 1 ha. 259 kg N na 1 ha i 193 kg K na 1 ha.

Nawozy okreslone w punktach a/ i fo/ rozprowa¬ dzono droga deszczowania nawozacego w dniach 15 16 lipca It97r7 r .i 31 lipca 1977 r. w dawce 8 kg/ha [50 litrów brzeczki/ha].

Podczas okreslania wyników próby zmierzono nastepujace dane: 1/ stosunek dlugosci kolb kukurydzianych okry- 2o tych ziarnem i dlugosci calych kolb; 2/ ilosc krzaków kukurydzy i kolb kukurydzia¬ nych.

Wyniki zestawiono w nizej podanej tablicy.

Tablica 1 1 1/ Dlugosc kolb kukury¬ dzianych, w cm Dlugosc kolb kukury¬ dzianych okrytych ziarnem, w cm 2/ Ilosc krzaków kukury- I dzy, w tys. sztuk|/ha Ilosc kolb kukurydzia¬ nych, w tys. sztuk/ha | 3/ Plon zbioru w q/ha Kompo¬ zycja wedlug wyna¬ lazku 2 18,95 17,75 59 70 70 P5 1—1 ca 3 ,20 ,20 53 69 69 Sprawdzian 4 1 21,14 ,70 58 61 fi 45 Wyniki powyzsze jednoznacznie dowiodly, ze dzialanie kompozycji zawierajacej chelatowe zwiaz¬ ki kompleksowe, jest korzystniejsze niz dzialanie nawozu o nazwie WuxalR. 50

Claims (4)

Zastrzezenia patentowe

1. Sposób wytwarzania nowych pochodnyych mocznika o ogólnym wzorze 1, w którym Xx i X2 niezaleznie od siebie oznaczaja proste lub rozga- 10 lezione rodniki alkilowe o 1—4 atomach wegla lub grupy o wzorze —SO,M lub —COOM, gdzie M stanowi atom wodoru, atom metalu alkalicz¬ nego, atom metalu ziem alkalicznym, grupe amo- niowa, monoetyloaminowa, dwuetyloaminowa lub trójetyloaminowa, przy czym jesli jeden z rod¬ ników Xi lufo X£ oznacza rodnik alkilowy, to dru¬ gi ma inne znaczenie niz rodnik alkilowy, zna¬ mienny tym, ze mocznik poddaje sie reakcji z for¬ maldehydem i ze zwiazkami o ogólnych wzorach 2 i 3, w których Xx i X2 maja wyzej podane znaczenie, przy czym na 1 mol mocznika stosuje sie 2—2,5 mola formaldehydu i w przypadku gdy we wzorach 2 i 3 X1=X2 stosuje sie 2—2,5 mola zwiazku o ogólnyim wzorze 2 lub 3, a w przypad¬ ku niejednakowych Xx i X2 stosuje sie 1—1,3 mola zwiazku o ogólnym wzorze 2 i 1—1,3 mola zwiazku o ogólnym wzorze 3.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze reakcje mocznika z formaldehydem i zwiazkami o ogólnych wzorach 2 i 3 prowadzi sie w srodo¬ wisku wodnym, ewentualnie w obecnosci meta¬ nolu.

3. Sposób wytwarzania chelatów nowych pochod¬ nych mocznika o ogólnym wzorze 4, w którym X1 i X2 niezaleznie od siebie oznaczaja proste lub rozgalezione rodniki alkilowe o 1—4 atomach we¬ gla lub grupy o wzorze —S03M lufo —COOM, gdzie M stanowi atom wodoru, atom metalu al¬ kalicznego, atom metalu ziem alkalicznych, grupe amoniowa, momoetyloaminowa, dwuetyloaminowa lub trójetyloaminowa, przy czym jesli jeden z rodników Xx lub X£ oznacza rodnik alkilowy, to drugi ma inne znaczenie niz rodnik alkilowy, a Me oznacza atom zelaza /II/, zelaza /III/, miedzi /II/, cynku, manganu /II/, kobaltu /H/ i/lufo niklu /II/* znamienny tym, ze mocznik poddaje sie reakcji z formaldehydem i ze zwiazkami o Ogólnych wzo¬ rach 2 i 3, w których Xx i X2 maja wyzej poda¬ ne znaczenie, przy czyim na 1 mol mocznika sto¬ suje sie 2—2,5 mola formaldehydu i w przypad¬ ku gdy we wzorach 2 i 3 X1=X2 stosuje sie 2—2,5 mola zwiazku o ogólnym wzorze 2 lufo 3 a w przypadku niejednakowych Xx i Xa stosuje sie li—1,3 mola zwiazku ó ogólnym wzorze 2 i 1—1,3 mola zwiazku o ogólnym wzorze 3, i otrzymany zwiazek o ogólnym wzorze 1 poddaje sie reakcji z 0,5—1 mola jednej lufo wiecej rozpuszczalnych w wodzie soli zelaza /II/, zelaza /III/, miedzi /II/, cynku, manganu /II/, kobaltu /fi/ i/lub niklu /II/, w przeliczeniu na 1 mol zwiazku o wzorze 1.

4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze reakcje zwiazków o ogólnym wzorze 1 z solami metali ciezkich prowadzi sie w srodowisku wod¬ nym, ewentualnie w obecnosci metanolu.105 367 OH OH CH,-NH-C-NH-CH, Wzón OH Wzór 2 OH *2 Wzór 3 0 X. Mg rr CH2 NH C -NH CH2- n ^ -,/ o X, Bltk 1544/79 r. 95 egz. A4 Cena 45 zl