Wynalazek dotyczy nastawnicy do poci¬ sków artyleryjskich, zaopatrzonych w za¬ palniki z mechanizmem zegarowym urza¬ dzonym w ten sposób, ze nakrecenie sprezy¬ ny napednej i nastawianie chwili wybuchu pocisku sa uskuteczniane jednoczesnie, a to na skutek obrócenia klucza osadzonego n* osi glowicy pocisku, o kat, dajacy sie nasta¬ wic z dokladnoscia ulamka stopnia. Na¬ stawnica ta jest znamienna tern, ze obraca¬ jacy sie narzad roboczy, pociagajacy klu¬ cze pocisku lub narzady jednoczesnie obra¬ cajacych sie kluczy kilku pocisków, jest lub sa polaczone mechanicznie z uzebionym wiencem rozrzadczym, którego przesunie¬ cie katowe ogranicza z jednej strony nieru¬ choma opora kadluba nastawnicy i z dru¬ giej strony oporek ruchomy, którego polo¬ zenie katowe mozna nastawiac z doklad¬ noscia ulamka stopnia, przyczem ta opora jest umieszczona na ruchomym kregu, zao¬ patrzonym w podzialke na obwodzie, który mozna pokrecac reka, niezaleznie od wien¬ ca rozrzadczego i który moze byc unieru¬ chomiony we wszelkiem polozeniu kato- wem, odpowiadajacem co najmniej jednej kresce podzialki.Rysunek przedstawia jako przyklad trzy postacie wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 i 2 przedstawiaja odpowiednio rzut poziomy i przekrój poprzeczny pierwszej postaci, stosowanej do nastawiania mecha¬ nicznego jednoczesnie czterech pocisków.Fig. 3 i 4 przedstawiaja odpowiednio tesame rzuty drugie} formy, stosowanej do recznego nastawiania j&lnego pocisku.Fi{|. 5 "* frzedstówia * przekrój poziomy trzeciej postaci wykonania, wedlug linji / — / figury 7, fig. 6 — przekrój poprzeczny wedlug linji // — // figury 5, fig. 7 i 8 — te same przekroje poprzeczne wykonane pod prostym katem do przekroju wedlug fig. 6, wedlug linji ///—III, fig. 5, i przedstawia¬ jace w widoku niektóre czesci przyrzadu; fig. 9 i 10 — widoki szczególów, wyobraza¬ jace oddzielnie odpowiednio w polozeniu czynnem i w polozeniu spoczynku urzadze¬ nie do sprzegania korby napednej.W pierwszej postaci (fig. 1 i 2) kadlub a przyrzadu sklada sie z dwóch, skreco¬ nych ze soba zapomoca czterech srub ply¬ tek, utrzymywanych w nalezytej odleglosci od siebie zapomoca czterech tulej otaczaja¬ cych te sruby.Do górnej plytki sa umocowane dwie pary gniazd b. W kazda z nich moze byc wlozony pocisk A i w górnej krawedzi gniazda b znajduje sie wciecie 69 (fig. 2), które pracuje wespól ze zabkiem pocisku A, ulatwiajac sposób nadania mu prawi¬ dlowego polozenia.Dno kazdego z tych gniazd posiada w srodku otwór, znajdujacy sie nawprost o- tworu górnej plytki a, przez która przecho¬ dzi pionowy walek c zakonczony wewnatrz gniazda wyskokiem dla klucza A2, nakre¬ cajacego i nastawiajacego zapalnik.Te cztery walki c obracaja sie w obu plytkach a; na kazdym z nich jest osadzo¬ ny pomiedzy plytkami zebnik o zazebieniu srubowem d zazebiajacy sie z kolem srod¬ kowemu srubowemi e. To ostatnie wprawia w ruch mechanicznie silnik (niewyobrazony na rysunku); za posrednictwem slimaka / poruszanego przy pomocy kola pasowego g i pasa i; h i / oznaczaja kolo jalowe i wi¬ delki do przekladania pasa* Srodkowe kolo spoczywa na kulkowem lozysku k, umieszczonem w srodku dolnej plytki a; jest ono osadzone na pionowym wale /, obracajacym sie w srodkowym 0- tworze górnej plytki a i zakonczonym u gó¬ ry, ponad ta plytka, czescia kwadratowa, na której jest zaklinowane ramie. Wskaznik m, obkreca sie nad uzebionym kregiem z podzialkami n. Krag ten jest luzno osadzo¬ ny nad górna plytka a na cylindrycznej czesci walka / i moze byc pokrecany reka, zapomoca malego kólka zebatego a, zaopa¬ trzonego w korbe. Klocek hamujacy p da¬ je moznosc przy pomocy sruby p1 unieru¬ chomic krag w dowolnem polozeniu kato^ wem.Litera q oznaczone sa kólka zebate, pro¬ wadzace krag n. Gdy centralne kolo e znaj¬ duje sie w polozeniu spoczynku (przedsta¬ wionym na rysunku), to pokrecaniu sie je¬ go w kierunku ruchu wskazówek zegarka stoi na przeszkodzie nieruchomy oporek r o który sie opiera zderzak lub zapadka s, przytwierdzona do obwodu kola e. Oporek r ogranicza równiez najwiekszy kat obrotu kola e, gdyz wtedy zderzak s opiera sie o druga jego strone, po pokreceniu sie o kat mniej wiecej 356°w kierunku odwrotnym ruchowi wskazówek zegarka.Posrednie polozenia katowe kola e na¬ stawia ruchomy oporek l o który uderza ra- mie-wskaznik m. Oporek ten umieszczony jest na kregu n i dzieki temu moze byc u- nieruchomiony we wszelkich pozadanych polozeniach katowych zapomoca hamul¬ ca p.Polozenie katowe tej opory l na kregu n, w stosunku do podzialki tego kregu, jest takie, ze kreska o kregu znajduje sie na¬ wprost wskazówki m, gdy kolo e jest unie- ruchomione w jednym kierunku przez nie¬ ruchomy oporek r, w drugim zas — przez oparcie sie o wskazówke m oporka l (polo¬ zenie wykazane).Przy tej postaci wykonania przyrzad dziala w sposób nastepujacy.Unieruchomia sie cztery pociski w czte¬ rech gniazdach b, zapomoca jakichkolwiek urzadzen (nieprzedstawionych), w ten spo- — 2 —sób, aby klucze ich A2 sprzegly sie z wal¬ kami c i aby wszystkie narzady ruchome przyrzadu znajdowaly sie w polozeniu przedstawionem na rysunku, czyli w polo¬ zeniu ich spoczynku. Potem nadaje sie ru¬ chomemu oporowi t pozadane polozenie katowe, pokrecajac mala korbke o w kie¬ runku wskazówek zegarka dopóty, dopóki pozadana podzialka kregu n nie ukaze sie nawprost konca wskazówki m.Podzialka tego kregu wskazuje bezpo¬ srednio w szescdziesiatych czesciach se¬ kundy czas trwania dzialania zapalnika dla dziewieciuset rozmaitych nastaw zawartych pomiedzy 0 i 15 sekundami, które moga byc osiagniete zapomoca przyrzadu (dla jasno¬ sci rysunek przedstawia tylko dzialki odpo¬ wiadajace Ve sekundy i cyfry odpowiadaja¬ ce jednej sekundzie).Naprzyklad, dla nastawy na 7 sekund 45/60 sek (465/60 sek) przesuwa! sie krag na pól obrotu w kierunku strzalki (fig. 1) w celu doprowadzenia kreski lub oznaczenia podzialki (niewykazanego) ,,465" nawprost konca ostrza wskazówki m. Potem unieru¬ chomia sie krag n, zaciskajac klocek p na jej obwodzie. Wtedy przyrzad jest gotów do nastawienia raz lub kilka razy po sobie okresu 465/60 sek, pnzyczem kazde z tych nastawien sklada sie z czynnosci nastepu¬ jacych. 1. Puszczenie w ruch silnika i tern sa¬ mem obrócenie czterech kluczy A2 w kie¬ runku wskazówek zegarka, dopóty, dopóki ramie wskazówkowe m oprze sie o opo- rek t. 2. Zatrzymanie silnika podczas wyjmo¬ wania wszystkich czterech nastawionych pocisków, 3. Puszczenie w ruch silnika w kierunku odwrotnym, w celu ustawienia mechanizmu nastawnicy na zerze. 4. Zalozenie nowych czterech pocisków.Ustawienie na zero nastawnicy mozna równiez uskutecznic niezaleznie od silnika, zapomoca sprezyny dazacej stale do pokre¬ cenia kola centralne e w kierunku wskazó¬ wek zegarka. W tym przypadku nalezy u- rzadzic mechanizm zapadkowy w celu za¬ pobiezenia przedwczesnemu dzialaniu tej sprezyny, t. j. dzialaniu jej przed tern, nim cztery nastawione pociski zostana zupelnie wyjete. Kolo zapadkowe tego mechanizmu najlepiej jest zaklinowac na walku sruby7, a zapadke wahajaca sie przytwierdzic do jednego z nieruchomych lozysk tej sruby w ten sposób, aby ja mozna bylo wyjac z po¬ miedzy zebów kola wtedy, gdy mechanizm nastawiajacy ma byc pozostawiony pod dzialaniem tej sprezyny.Zazebienie kola zapadkowego nalezy obliczyc w ten sposób, aby kazde zaryglo- wujace polozenie zapadki odpowiadalo jednemu z polozen nastawienia przyrzadu.Srodkowe kolo e moze byc wprawiane w ruch nietylko zapomoca slimaka, lecz tez zapomoca wszelkiej innej odpowiedniej przekladni, np. zapomoca kól stozkowych.W drugiej postaci wykonania, uzywanej do nastawiania jednego tylko pocisku (fig. 3 i 4) kadlub przyrzadu ma ksztalt plaskiej skrzynki walcowej a, w pokrywie której jest urzadzone okienko a1 poprzez które widoczne sa kreski kregu z podzialka n, gdy sie go pokreca reka zapomoca kola o1, zazebiajace sie z uzebieniem umieszczonem pod tarcza n, i wprawianego w ruch zapo¬ moca raczki o2. Okienko a1 posiada prze¬ dluzenie koliste a2, na zewnetrznej krawe¬ dzi którego sa wykonane kreski.W tej postaci wykonania pociski sa u- mocowane nie ostrolukiem nadól, lecz od¬ wrotnie, przyrzad zaklada sie na glowicy pocisku i przytwierdza sie do niej.Przytwierdzenie to uskutecznia sie w sposób nastepujacy.Gniazdo b, o ksztalcie walca, przecho¬ dzacym w stozek sciety, jest osadzone cen¬ tralnie pod skrzynka a. Na gniezdzie jest o- sadzony z pewnym luzem katowym pier¬ scien b1, poruszany zapomoca promienio¬ wych ramion 62; na obwodzie tego pierscie- — 3 —nia sa wykonana cztery wciecia ukosnie lub pochylnie &3, które dzialaja na cztery ha¬ czyki 64. Na kazdy z tych haczyków dziala sprezyna 65, która stara sie ja pokrecic okolo czopa b6 w ten sposób, aby fej za¬ krzywiony koniec wysliznal sie z okólnego rowka A1 pocisku A, wtedy, gdy jedno z czterech wyciec b3 znajdzie sie nawprost jej konca przeciwleglego. Jakikolwiek badz narzad, np. sruba zaciskowa (nie przedsta¬ wiona}, zapobiega wszelkiemu przesunieciu sie katowemu nastawnika w stosunku do pocisku A.Walek c, zaopatrzony w wyskok ujmu¬ jacy klucz A2 pocisku, przechodzi nawylot przez skrzynke a; na górnym koncu jego, wystajacym ponad pokrywe tej skrzynki, jest osadzona korbka c1, dajaca moznosc obracac go reka.Zebnik d, osadzony na walku c we¬ wnatrz skrzynki a, zazebia sie z posredniem kolem c1, zazebiaj acem sie z wewnetrznem uzebieniem wienca e2, na którym umie¬ szczony jest zderzak S, mogacy sie stykac z jednej strony z nieruchomym oporkiem r, z drugiej strony — z ruchomym oporkiem t, umieszczonym pod kregiem z podzialka- mi n. Wieniec e2 obraca sie na kulkowem lozysku e3. Litera p1 jest oznaczona sruba unieruchomiajaca krag podzialkowy n w polozeniu nastawy.Dzialanie tej postaci wykonania rózni sie od poprzedniego tylko tern, ze przy tern urzadzeniu nastawia sie jednorazowo tylko jeden pocisk, ze obraca sie klucz A2 tego pocisku odrecznie, ze odczytujac podzialki zapomoca noniusza a2 mozna regulowac polozenie katowe kregu z podzialkami z do¬ kladnoscia do Vio podzialki jego. W tej postaci wykonania mozna równiez zastoso¬ wac wszelkie sposoby, jak np. sprezyny, sluzace do samoczynnego doprowadzania zpowrotem w stan spoczynku wszystkich ruchomych czesci mechanizmu nastawiaja¬ cego po kazdem ddkonanem nastawieniu.Korba c1 moze byc osadzona na walku c zapomoca tarcia lub zapomoca sruby, w ten sposób, aby sie obracala jalowo lub sie od¬ krecala wtedy, gdy juz zderzak $ zetknal sie z unieruchomionym oporkiem /, gdy sie dalej dziala na nia z sila zdolna uszkodzic przyrzad.W trzeciej postaci wykonania (fig. 5 do 10) kadlub ki, spoczy*8i na nogach u i posiada przymo¬ cowana do nfego srubami bq CBesc b8 (fig, 7) w której sa utwOTSome dwa gniazda o- strolukowe, przezna^czone do umieszczenia w kazdem z nich pocisku A, zwróconego glowica do dolu i tmieruchomiot*ego od po¬ krecania sie w jakikolwiek odpowiedni sposób.Klucz A2 do jednoczesnego nakrecania i regulowania kazdego z tych pocisków jest obracany zapomoca wyskoku c2, osadzone¬ go z pewnym luzem w kierunku pionowym w poprzecznej szczelinie c3, wykonanej w górnym koncu pionowego walka c. Ten o- statni jest przymocowany zapomoca klina c4 do piasty zebnika d, zazebiajacego sie z uzebieniem wewnetrznem glównego wien¬ ca e4.Wieniec ten posiada zderzak s, który pracuje z jednej strony wespól z nieru¬ chomym oporkiem (fig. 6) w celu ogranicze¬ nia ruchu wienca glównego w jednym kie¬ runku, z drugiej zas strony — z oporfriem ruchomym t przymocowanym srubami l1 pod kregiem podzialkowym rP, posiadaja¬ cym uzebienie srubowe n2, zazebiajace sie ze slimakiem o3.Slimak ten obraca sie w lozysku fi3, u- mocowanem wewnatrz kadluba a przyrza¬ du i jest poruszany recznie zapomoca ma¬ lej korbki o4. Na osi tej korbki jest umoco¬ wany beben z podzialka o6, pracujacy we¬ spól z nieruchomym wskaznikiem o5.Na walku tym jest równiez osadzona tarcza zebata o7, przymocowana ztylu beb¬ na o6 w ten sposób, ze pracuje ona wespól z wyskokiem v, na który dziala sprezyna V1, starajaca sie go stale uitrzynnac w fedtoej z — 4 —luk zebów tarczy o7. Tarcza o7 ma tyle ze¬ bów, ile posiada podziatek beben o6 i dlate¬ go mozna w kazdej chwili okreslic polozenie katowe korby o4, które odpowiada jednemu z polozen nastawy bebna z podzialkami o6.Trzpien v slizga sie w prowadnicy u2 przy¬ mocowanej srubami vs (fig* 7) do zewnetrz¬ nej strony kadluba a przyrzadu.Skok sruby o3 jest w stosunku Jdo po* dzialek wienca n1 tak obliczony, aby ta o- statnia obracala sie o kat, odpowiadajacy jednej podzialce podczas pelnego obrotu sruby. Kazda podzialka wienca n1 moze byc podzielona na tyle czesci, ile podzialek posiada beben o6.Unieruchomienie korony n1 w polozeniu potrzebnem do nastawienia uskutecznia sie zapomoca slimaka o3, który unieruchomia w jednem z polozen nastawienia, nastawio¬ nych przez beben o6, wyskok o; w pokrywie kadluba a przyrzadu jest otwór, tworzacy okienko a1, przed którem przesuwaja sie kolejno podczas obrotu korby o4 kreski po- dzialkowe wienca n1.Pomiedzy wiencami e4 i n1 spoczywa lozysko kulkowe k2. Wewnetrznem uzebie^ niem korony e4 zazebia sie z zebnica w, stanowiac calosc z czopem uft sprezyny w2, która sluzy do ustawiania zpowrotem wien¬ ca e4 w polozenie spoczynku, które to polo¬ zenie ma miejsce przy zetknieciu sie zderza¬ ka s z oporkiem nieruchomym r.Wieniec rozrzadny e4 oprócz uzebienia wewnetrznego, zazebiajacego sie z zebni¬ kiem d, posiada uzebienie c5, które sie za¬ zebia z zebnikiem stozkowym P, odlanym wraz z mufa P.Mufa ta obraca sie swobodnie w lozy¬ sku P, umocowanem zapomoca nasrubka P w otworze scianki zewnetrznej kadluba a; na jej wolnym nagwintowanym koncu jest nakrecony pierscien P.Korba napedna P jest luzno osadzona na cylindrycznym koncu walka x, luzno ob¬ racajacego sie w mufie P. Ta korba moze obracac ten walek tylko w jednym kierun¬ ku, dzieki tulei zapadkowej P, slizgajacej sie po czworoscianie X1 walka x i znajdu¬ jacej sie pod dzialaniem sprezyny/9. Spre¬ zyna ta jest umocowana we wglebieniu pierscienia f7 i stara sie utrzymac w zaze¬ bieniu odpowiednio uzebienia obwodowe mufy /8 i korby t2.Plaszcz /10 chroniacy od kurzu, umoco¬ wany do lozyska P, zabezpiecza to powyz¬ sze urzadzenie zapadkowe korby naped- nej.Przy tej postaci wykonania, narzady przewidziane w celu odlaczenia korby f2, po kazdem dokonanem nastawieniu zapal¬ nika, sa wprawione w ruch przez czynnosc wyjmowania obydwu pocisków juz nasta¬ wionych w sposób nastepujacy.Na kazdym walku c osadzona jest tu¬ leja y, posiadajaca czesc stozkowa y1, dzis.- lajaca jako tarcza rozrzadcza, gdy tuleje y przesuwa sie w kierunku osiowym od polo¬ zenia oznaczonego lin ja przerywana az do polozenia oznaczonego linja ciagla (fig, 6 i 8), podczas zakladania do gniazd obu poci¬ sków, które trzeba nastawic na czas. Czyn¬ nosc tej tarczy jest nastepujaca: obie tule¬ je y opuszczaja sie do dolu pod dzialaniem ciezaru pocisków A skutkiem czego ich czesci stozkowe y1 odpychaja dwa krazka y2, z których kazdy jest osadzony na jed¬ nym z konców dzwigni y3, której drugi ko¬ niec dziala na suwak y4, w ten sposób, ze wprawia w ruch wyskok z tarczy sprzega¬ jacej z1.Tarcze te z1 zatrzymuje normalnie w polozeniu nieczynnem tloczek z3, na który dziala sprezyna, poruszajacy sie w we¬ wnatrz wydrazonej osi walka x (polozenie przedstawione na fig. 10).Podczas zakladania obu pocisków A, które trzeba nastawic na czas, tarcza ta przybiera swe polozenie czynne (fig. 9), w którem sprzega ona walek x i zebnik P mechanicznie, dzieki czemu mozemy po¬ krecac w jednym kierunku zapomoca korby P wieniec rozrzadczy e4. — 5 -Podczas wyjmowania obu pocisków A, po dokonanej operacji, obie tuleje y po¬ wracaja w swe polozenie pierwotne a, tar¬ cza zas sprzeglowa za powróci w swe po¬ lozenie nieczynne, pod wplywem trzpienka z2, popychanego sprezyna, rozlaczajac w ten sposób korbe f2 i tryb /3.Wewnatrz kadluba a umocowana jest czesc a4, która sluzy jako podstawa obu wienców e4 i n1, obu zebników d i * pro¬ wadnicy y5, w której pracuje suwak y4. Ta czesc a4 posiada wewnetrzny wystep a5, stanowiacy beben sprezyny w2.Na czesci tej a4 znajduje sie takze opo- rek nieruchomy z.Aby zapobiec uszkodzeniu czopów c2, poruszajacych klucze A2, podczas zaklada¬ nia pocisków A, stosuje sie sprezyne tlu¬ miaca c5.W tej postaci wykonania przyrzad dzia¬ la w sposób nastepujacy.Najsamprzód nastawia sie przyrzad stosownie do pozadanej nastawy zapalnika, zapomoca korby o4, która pokrecamy do¬ póty, dopóki w okienku a1 i odpowiednio na bebnie podzialkowym o6 nie ukaze sie naprzeciw wskaznika podzialka pozadana.Wtedy unieruchomia sie w tern polozeniu walek slimaka o3 zapomoca wyskoku v, a kreg podzialowy n1 unieruchomiamy w po- danem jej polozeniu katowem nastawy za¬ pomoca sruby o3. W tym stanie przyrzad moze wykonywac jedno lub kilka po sobie idacych nastawien obu pocisków, przyczem kazde nastawienie sklada sie z czynnosci nastepujacych. 1. Zalozenia obu pocisków, wywoluja¬ cego tern samem sprzezenie walka x z zeb¬ nikiem /3. 2. Pokrecenia zapomoca korby f2 wien¬ ca rozrzadczego e4 dopóty, dopóki zderzak s nie zetknie sie z oporkiem t, przymocowa¬ nym do wienca podzialkowego n1, aby wprawic w ruch walki e w ten sposób, ze z jednej strony nastawia sie pociski, z drugiej zas nakreca sie jednoczesnie powrotna spre¬ zyne iv2. 3. Wyjecie obu pocisków nastawionych, co pociagnie za soba samoczynne rozlacze¬ nie walka x korby. 4. Samoczynne pokrecanie sie wienca rozrzadczego e4 na skutek dzialania spre¬ zyny w2, co nastapi w tej chwili, gdy bez¬ wladnosc korby nie bedzie wiecej przeciw¬ dzialac pracy tej sprezyny.Mozna przewidziec kilka odmian urza¬ dzenia: np. tryb /3 i korba f2 moga byc osa¬ dzone na osi cylindrycznej i miec moznosc przesuwania sie wzdluz osi. W tym przy¬ padku odlaczenie korby f2 i jej trybu /3 od wienca rozrzadczego e4 mogloby byc usku¬ tecznione recznie, pociagajac korbe w kie¬ runku osi, po usunieciu jednego lub obu po¬ cisków nastawionych.Albo tez tryb /3 mozna osadzic na czesci kwadratowej walka korby f2 i wykonac wy¬ zlobienie, w które wchodzilyby widelki dzwigni rozlaczajacej, wprawianej w ruch przez zalozenie lub wyjecie pocisku lub po¬ cisków. Wkoncu wieniec rozrzadczy e4 mo¬ ze sie skladac z dwóch czesci koncentrycz¬ nych, z których jedna posiadac moze we¬ wnetrzne uzebienie zazebiajace sie z zebni¬ kiem d i z kolem ufl9 druga zas uzebie¬ nie e5.W tym przypadku tryb /3 zazebia sie stale z uzebieniem e5 i wtedy wewnetrzna czesc korony e4 bedzie sie odlaczac w kon¬ cu kazdej operacji nastawiania. To rozla¬ czenie mogloby byc wtedy uskutecznione, jak w przypadkach poprzednich, badz pod¬ czas czynnosci wyjmowania pocisku lub po¬ cisków, badz tez zapomoca korby dzialaja¬ cej w jakikolwiek badz odpowiedni sposób.W pewnych przypadkach, w celu zapo¬ biezenia przedwczesnemu dzialaniu sprezy¬ ny w2, to jest przed odlaczeniem kluczy A2 od wyskoków c2, mozna stosowac z powo¬ dzeniem urzadzenie zapadkowe, którego za¬ padki moga byc poruszane badz samoczyn* — C —nie, badz recznie w jakikolwiek: badz sto¬ sowny sposób, w chwili pozadanej, dajac moznosc sprezynie w2 dzialac na wieniec PL