Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu powlekania i barwienia metali oraz przed¬ miotów metalowych, wykonanych calkowi¬ cie albo przewaznie z zelaza, stali, cyny, glinu, olowiu, magnezu, cynku i kadmu, u- zytych pojedynczo albo w mieszaninie ze soba, wzglednie stopionych z niewielkiemi ilosciami innych metali.Wiadomo, ze cynk i kadm metaliczny, zanurzone w roztworze molibdenjanu, przewaznie amonowego, pokrywaja sie przylegajaca powloka, jednakze sposób ten, zastosowany do innych metali, albo nie daje zadnego rezultatu albo tez otrzy¬ muje sie osad sproszkowany nieprzylega- jacy z wyjatkiem przypadku zastosowania pradu elektrycznego, powstajacego przy styku metalu z roztworem, albo przez po¬ laczenie z zewnetrznem zródlem pradu.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest prosty, tani, szybki i technicznie wy¬ godny sposób, zapomoca którego na zwy¬ klych metalach, bez stosowania pradu elektrycznego, mozna otrzymywac przy uzyciu zwiazków molibdenowych szczel¬ nie przylegajaca powloke ochronna.Stwierdzono, ze cel powyzszy mozna osiagnac, stosujac lacznie z roztworem molibdenjanu, przewaznie amonowego, in¬ ne okreslone substancje, same lub zmie¬ szane ze soba.Z posród molibdenjanów stosuje sie molibdenjany metali alkalicznych (sodu, potasu, litu, amonu). Uzycie tego lub in-nego metalu ajjsajicznego jest bez znacze¬ nia, jedynemi czynnikami decyduj acemi sa tu wygoda- i taniosc. Zalecone modyfi¬ kujace albo kontrolujace sole dadza sie podzielic, jak nastepuje: 1. Sole kwasu szczawiowego, np. sole alkaliczne, ewentualnie przy ostroznem po¬ stepowaniu mozna uzyc nawet sam kwas, który dopiero ze znajdujaca sie w kapieli zasada tworzy szczawian. Molibdenjany stosuje sie o stezeniu 1/I0 do 1 %, zas szczawian — o stezeniu % do 1%, jakkol¬ wiek dane te nie ograniczaja zakresu sto¬ sowania, ani zakresu ochrony danego spo¬ sobu. Zawsze jednak zaleca sie stosowa¬ lnie roztworów rozcienczonych, poniewaz otrzymane powloki sa twardsze i bardziej spoiste, a prócz tego ma sie tu mniejsze straty przy plólkaniu. Wogóle wskazane jest zawartosc procentowa szczawianu do¬ bierac co najmniej taka sama, jak molib¬ denjanów. 2. Rozpuszczalne fluorki. Stosuje sie je korzystnie w postaci fluorków podwój¬ nych, np. podwójnego fluorku metalu alka¬ licznego, jak sodu, krzemu, zelaza, glinu, cyrkonu, tytanu i t. d. W kilku przypad¬ kach mozna stosowac sam fluorek poje¬ dynczy, jednakze naogól do taniej i uzy¬ tecznej metody barwienia mozna uzywac mieszaniny fluorku pojedynczego z po¬ dwójnym; wyjatek stanowi tu obróbka olowiu. Stwierdzono, ze fluorokrzemiany sa zwiazkami najtanszemi i najbardziej efconomicznemi i substancje te, uzyte z roztworem molibdenjanu, calkowicie wy¬ starczaja do obróbki przedmiotów z glinu albo cyny, wzglednie materjalów, zawiera¬ jacych te metale. Przy cynie pozadany, wynik daje równiez fluorek pojedynczy, jak fluorek sodowy, jezeli sie go stosuje z roztworem molibdenjanów, jakkolwiek fluorek sodowy jest zwiazkiem drogim.Fluorek sodowy wytwarza równiez bardzo twarda, przylegajaca powloke, jezeli go u- iy£ lacznie z rozpuszczalnemi molibdenJa¬ nami do przedmiotów zelaznych, chociaz w tym przypadku dzialanie fluorku sodo¬ wego jest bardzo slabe. Powloka otrzyma¬ na na zelazie przez zastosowanie samego tylko fluorokrzemianu sodowego nie przy¬ lega dostatecznie, jednakze pozadany sku¬ tek mozna osiagnac, dodajac fluorku sodo¬ wego albo weglanu alkaljów, co na jedno wychodzi, poniewaz fluorokrzemian sodo¬ wy reaguje z weglanem. Zgodnie z tern za¬ leca sie w praktyce stosowac mieszanine fluorokrzemianu sodowego oraz drugiego zwiazku alkaljów, zdolnego do reakcji z takim fluorkiem podwójnym, przyczem, stosujac jednoczesnie roztwór molibdenja¬ nów, otrzymuje sie zadowalajaca powloke na wyzej wymienionych metalach. Bardzo czynny, tani i niezawodnie dzialajacy roz¬ twór zawiera w litrze wody 2 g fluoro¬ krzemianu sodowego, 2 g weglanu alka- Ljów, 2 g rozpuszczalnego molibdenjanu.Dane te nie stanowia ograniczen. 3. Wzmocnione zakwaszenie. Przez do¬ danie kwasu molibdenowego, wolframowe¬ go albo borowego do roztworu molibde- njanów tworzy sie sól kwasna, powodujaca z róznych przyczyn lepsze przyleganie po¬ wloki, niz to jest mozliwe przy uzyciu soli obojetnej. Skutók nie jest tak pomyslny, jak przy zastosowaniu szczawianu albo podwójnego fluorku, pomimo to jednak dadza sie i tu otrzymac zupelnie dobre produkty handlowe. Wyniki dostatecznie zadowalajace ptrzymano np. przy zawar¬ tosci tych kwasów odpowiadajacej 1/10 do *A ilosci uzytego molibdenjanu. 4. Chlorek glinowy. Stosuje sie go ko¬ rzystnie glównie przy metalach, wzglednie przedmiotach, skladajacych sie z olowiu albo jego stopów. Wybitne wyniki daje on równiez z zelazem. Co sie tyczy olowiu, to chlorek glinu daje tu wyniki lepsze, niz jakakolwiek inna substancja, nawet niz szczawiany.Przyklad. Przygotowuje sie roztwór z 1 g rozpuszczalnego molibdenjanu i 5 g — 2 —chlorku glinowego w 1 1 wody. Roztwór ten daje z olowiem cala skale barw od nie¬ bieskiej przez zólta, czerwona, zielona, bronzowa do czarnej. Szczawiany dopro¬ wadzaja powloke czesto tylko do stadjum czerwieni. Przy olowiu mozna stosowac równiez inne okreslone sole, jak hp. siar¬ czan glinu, alunyfr sole magnezu i manga¬ nu (równiez dwitsiarczany, jak chlorki), jednakze wiekszosc z nich daje tylko po¬ lowiczna skale barw. 5. Rozpuszczalne wielókrzemiany. Sa one korzystne w zastosowaniu do zelaza i przedmiotów zelaznych. Otrzymuje sie te wielókrzemiany przez dodatek nadmiaru kwasu krzemowego do krzemianu sodowe¬ go. Kapiel, nadajaca sie do wykonania spo¬ sobu, zawiera 2 g rozpuszczalnego molib¬ denjanu, 0,2 g wielokrzemianu, 1 1 wody.W kazdym przypadku roztwór stosuje sie na goraco, a metale, wzglednie przed¬ mioty przeznaczone do obróbki, uprzednio dokladnie sie oczyszcza i nastepnie zanu¬ rza w roztworze na % do 5 min. Krótszy lub dluzszy czas zanurzenia zalezy od gle¬ bokosci i grubosci zadanego osadu. Zanu¬ rzenie moze bez szkody trwac nawet tak dlugo, ze proces samorzutnie osiaga stan spoczynku. Rodzaj obróbki przygotowaw¬ czej nie powinien kolidowac z dzialaniem pózniej szem kapieli. Tak wiec, np, obrób¬ ka zelaza, wzglednie przedmiotów zelaz¬ nych w kwasie chromowym lub jego roz¬ puszczalnych zwiazkach przeszkadza sku¬ tecznemu tworzeniu sie warstwy. Z dru¬ giej strony jednak okazuje sie, ze chociaz wynalazek nie sluzy do wytwarzania po¬ wlok na miedzi, to uprzednia obróbka przedmiotu zelaznego przez zanurzenie go w roztworze, zawierajacym miedz tak, ze¬ by utworzyla sie na nim blyszczaca po¬ wloka miedziana, powoduje znaczne po¬ lepszenie jakosci osadu z kapieli molibde- njanowej. Przy glinie najlepsza kapiela przygotowawcza jest roztwór podwójnego fluorku, jak fluorokrzemianu sodowego, chociaz nie stanowi to ograniczenia wyna¬ lazku.Otrzymana w ten sposób powloka jest zwarta, twarda, nieprzepuszczalna, przy¬ lega mocno i zabezpiecza przed rdzewie¬ niem, prócz tego nawet w stanie nieobro¬ bionym jest przyjemna dla oka i stanowi odpowiednie podloze dla farb, lakieru, e- malji, laku japonskiego i innych dalszych powlok.Zabezpieczajace od rdzewienia dziala¬ nie powloki, wprowadzonej na przedmio¬ ty zelazne, mozna jeszcze udoskonalic przez obróbke chemiczna. Stwierdzono, ze pomimo niemoznosci otrzymania zadowa¬ lajacej powloki po obróbce w roztworze kwasu chromowego albo jego zwiazków odpornosc metalu na wytrawianie przez dzialanie wilgoci lub wplywów atmosfe¬ rycznych znacznie wzrasta, jezeli przed¬ miot po powleczeniu zanurzyc na czas krótki t. j. 5 do 10 min w roztworze roz¬ puszczalnego chromianu, np. chromianu sodowego, potasowego albo dwuchromia¬ nu. Swietne wyniki otrzymano, wygotowu¬ jac przedmioty w ciagu podanego czasu w 5% -owym roztworze chromianu. Najlep¬ sze wyniki przy tym sposobie zabezpiecze¬ nia od rdzewienia otrzymuje sie, obrabia¬ jac przedmiot zelazny najprzód w odpo¬ wiedniej kapieli, np. w kwasie siarkowym, a nastepnie wytwarzajac na nim w roztwo¬ rze siarczanu miedziowego blyszczaca po¬ wloke miedziana, poczem splókuje sie roz¬ twór miedzi, nastepnie zanurza sie przed¬ miot na i/2 do 5 min do kapieli, zawiera¬ jacej molibden oraz jeden z wyzej wymie¬ nionych czynników modyfikujacych i osta¬ tecznie wygotowuje sie w roztworze soli chromowej. Kowalne zelazo lane jest szczególniej odpowiednie przy wykonaniu tego sposobu.Oczywiscie, wynalazek niniejszy nie ogranicza sie do calkowitego szeregu po¬ szczególnych zabiegów, poniewaz podstawe jego stanowi zanurzanie przedmiotów do — 3 —roztworu molibdenjanu, którego wlasci¬ wosci mozna zmieniac zapomoca odczyn¬ ników, doprowadzajacych odpowiednia energje, czyli aktywujacych, zas dodatko¬ we stosowanie innych zabiegów albo mo¬ dyfikacje w stosowaniu odczynników nale¬ zy uwazac jedynie za czynniki, wplywaja¬ ce na zmiane barwy.Przy obróbce cyny i kadmu jako roz¬ twór barwiacy najlepiej jest stosowac mieszanine molibdenjanu z siarczanem a- monowym, zas przy pozostalych metalach stosuje sie siarczan amonu lacznie z mo- iibdenjanami oraz kwasami. PL