Przedmiotem wynalazku jest glowica pomiarowa do chemicznej analizy cieklych substancji za po¬ moca fluorescencji promieni rentgenowskich.Znane sa glowice pomiarowe do chemicznej ana¬ lizy cieklej substancji za pomoca £L\uorescencji promieni rentgenowskich, przykladowo z artykulu A. W. Williams, „In-st!relam Determinlation of Cop- per — a New Concept in Conttrol Analysis", Md- ning Magazine, 127, Nr 4, 1972 r., strony 362^364.Te znane glowice maja cylindryczna oslone pola¬ czona na stale z korpusem w niej umieszczonym, do którego jest wmontowany detektor, blok przed- wzmlaicniacza oraz zródlo promieniowania izotopo¬ wego. Glowica jest polaczona swym wyjsciem z zespolem elektronicznym, przetwarzajacyim sygnaly elektryczne z glowicy na informacje odczytywana, przykladowo wizualnie. Tego rodzaju glowica jest przeznaczona do wykrywania w badanej substan¬ cji tylko jednego, z góry wybranego pierwiastka, albo tez w najlepszym przypadku do identyfiko¬ wania skladu jednej wybranej substancji cieklej.Te znane glowice nie moga sluzyc do analizowa¬ nia skladu chemicznego wieHu róznych substancji cieklych, badz zawiesin.Celem wynalazku jest wyeliminowanie tej nie¬ dogodnosci, a zadaniem wynalazku jest skonstru¬ owanie glowicy pomiarowej do chemicznej anali¬ zy wielu róznych cieklych substancjii, badz zawie¬ sin, bez koniecznosci gruntownego jej przekon- Btruowywania.Glowica pomiarowa wedlug wynalazku zawiera cylindryczna, zamkniejta przynajmniej od dolu, oslone, wewnatrz której jest umieszczony w kor¬ pusie detektor wraz ze wzmacniaczem i zródlem promieniowania izotopowego zaopatrzonym w oslo¬ ne promieniowania, przymocowana trwale do de¬ tektora, przy czym w oslonie jest wykonane okien¬ ko pomiarowe usytuowane naprzeciw zródla pro¬ mieniowania izotopowego.Istote wynalazku stanowi to, ze wzdluz obwo¬ du oslony, na wysokosci usytuowania okienka po¬ miarowego, znajduja sie na jej wewnetrznej po¬ wierzchni próbki wzorcowe, rozmieszczone korzy¬ stnie w jednakowych odleglosciach od siebie, przy czym oslona i zródlo promieniowania izotopowego sa zamocowane obrotowo wzgledem siebie.Oslona jest osadzona obrotowo na lozyskach niemchomeigo korpusu i polaiczona poprzez prze¬ kladnie, korzystnie zebata, z silnikiem skokowym.Alternatywnie, korpus jest osadzony obrotowo na lozyskach nieruchomej oslony i polaczony poprzez przekladnie z silnikiem skokowym.Glowica pomiarowa wedlug wynalazku, w zwia¬ zku z zastosowaniem w niej wielu próbek wzor¬ cowych, kolejno porównywanych z analizowana substancja ciekla, pozwala na bardzo dokladne okreslenie skladu tej substancji, a ponadto bez zadnych jej modyfikacji lub tez tylko przez wy¬ miane niektórych, Wzglednie wszystkich próbek wzorcowych, nadaje sie do analizowania substan- 95 3813 cji cieklych o dowolnie zmiennym zakresie ich skladów chemicznych.Przedmiot wynalazku zostal blizej przedstawio¬ ny w przykladzie wykonania na rysunku, w sche- .madie ogólnym.Zanurzana w analizowanej cieklej substancji glowica ma oslone 8 /o ksztalcie zamknietej rury cylindrycznej, wewnatrz której jest usytuowany detektor zawierajacy licznik proporcjonalny 1 ze zródlem 2 promieniowania izotopowego oraz oslone 3 promieniowania, przymocowana do okienka licz¬ nika. Licznik proporcjonalny 1 jest przymocowa¬ ny do korpusu 4, do którego jest równiez wmon¬ towany blok 5 zawierajacy wzmacniacz i zródlo zasilania. Do korpusu jest takze wbudowany sil¬ nik skokowy 7, oraz sa do niego przylaczone prze¬ pusty 6 dla przewodów elektrycznych.Oslona 8 jest ulozyskowana obro(to|wo na korpu¬ sie 4 poprzez lozyska 11 i napedzana za pomoca silnika skokowego 7 poprzez przekladnie zebata 12.W oslonie 8, na wysokosci odpowiadajacej usytu¬ owaniu zródla 2 promieniowania izotopowego, jest wykonane okienko pomiarowe 9, zas na tej samej wysokosci, na calym obwodzie oslony, sa zamonto¬ wane w ustalonych odleglosciach od siebie próbki wzorcowe 10. Okienko pomiarowe 9 Jest wyko¬ nane z materialu pochlaniajacego promienie rent¬ genowskie, w tym przypadku z folii organicznej.Zatem próbki wzorcowe wraz z oslona 8 sa prze¬ mieszczane ruchem skokowym wzgledem zródla 2 promieniowania izotopowego.Glowica pomiarowa jest polaczona z maszyna cyfrowa za pomoca przewodów elektrycznych wy¬ chodzacych przez przepusty 6.Dzialanie glowicy pomiarowej jest nastepujace.Gdy oslona 8 znajduje sie w pozycji pomiarowej, to znaczy jest zanurzona swa dolna czescia w ba¬ danej substancji, okienko pomiarowe 9 jest usta¬ wione naprzeciwko zródla 2 promieniowania izo¬ topowego. Emitowane przez to zródlo promienio- wianie pobudza atomy substancji cieklej majacej ulec badaniu, a znajdujacej sie na zewnatrz oslony.Wyslane przez te atomy promieniowanie fluores¬ cencyjne wytwarza w liczniku proporcjonalnym 1 impulsy elektryczne, gromadzone na jego elektro¬ dzie centralnej, wzmacniane i przewodzone dalej do maszyny cyfrowej, w której pamieci zostaje zarejestrowany wynik pomiaru.Nastepnie maszyna cyfrowa podaje sygnal do 95381 4 silnika skokowego 7, w wyniku czego powoduje on obrót oslony 8 o zalozona wartosc przesuniecia katowego, tak aby jedna z wytaanych próbek wzorcowych zostala ustawiona naprzeciw zródla 2 promieniowamila izotopowego, a potomieniowalnie fluorrescencyjnej tej próbki jest mierzone i reje¬ strowane w pamieci maszyny cyfrowej. Procedura ta jest kontynuowana przy kolejnych pomiarach próbek wzorcowych. Maszyna cyfrowa wylicza wy- imagaine wspólczynniki na podstawie uzyskanych porównawczych wyników pomiarów. Przy uzyciu tych wspólczynników wyliczane sa natezenia flu- orescencji róznych skladników na podstawie wiel¬ kosci impulsów wytwarzanych w liczniku propor- cjonalnyni 1.Podany do maszyny cyfrowej program korekcji macierzowej umozliwia, na podstawie wartosci tych natezen, wyliczyc sklad chemiczny cieklej substancji lub dowolnych zawiesin. PL PL PL PL PL PL PL PL