Przedmiotem wynalazku jest maszyna elektrycz¬ na chlodzona gazem, z komora pakietu blach, mieszczaca w sobie wirnik z otaczajacym go stoja- nem, z umieszczona na obwodzie stojana komora wyplywowa, z umieszczonymi na obu koncach maszyny komorami doplywowymi i z urzadzeniem rozdzielajacym, które oddziela komore pakietu blach od komory doplywowej.W znanej maszynie asynchronicznej, przedsta¬ wionej w artykule „Large Vertical Induction Mo¬ tors Redesigned", którego autorami sa R. H. Biar- ber i T. A. Rohling, opublikowanym w Allis-Chal- mers-Engineering Review (nr 1, vol. 38, 1973), wewnetrzna komora pakietu blach, to jest komo¬ ra, w której znajduja sie wirnik i stojan, jest od¬ dzielona od zewnetrznej komory doplywowej, przeznaczonej dla gazu chlodzacego za pomoca urzadzenia rozdzielajacego tak, ze czolo uzwoje¬ nia stojana znajduje sie calkowicie w tej komorze wewnetrznej.Gaz chlodzacy doplywa do wnetrza komory do¬ plywowej promieniowo z zewnatrz. Pierwsza czesc tego gazu chlodzacego [przeplywa na skutek pro¬ mieniowego dzialania wentylatorowego szczeliny chlodzacej wirnika, przez te szczeline i przez szcze¬ line chlodzaca stojana, do komory odplywowej.?Druga czesc gazu chlodzacego jest odchylana przez dzialajace jako wentylator promieniowy, prety wirnika i jest wydmuchiwana promieniowo z wne- trza komory na zewnatrz, przez czolo uzwojenia stojana i przez otwory w iplycie dociskowej do komory wyplywowej. Gaz ten chlodzi przy tym czolo uzwojenia stojana i strone czolowa pakietu blach.Wymiary przekroju poprzecznego komory doply¬ wowej i komory obejmujacej czolo uzwojenia sto¬ jana sa stosunkowo duze i predkosc gazu chlodza¬ cego jest tam odpowiednio mala. Ze szczeliny po¬ wietrznej pomiedzy wirnikiem, a stojanem ogrza¬ ny juz gaz przeplywa jako gaz przeciekowy do ko¬ mory iczola uzwojenia, gdzie miesza sie ze swie¬ zym gazem chlodzacym i ogrzewa go, zanim przyj¬ mie on cieplo z czola uzwojenia stojana i ze stro¬ ny czolowej pakietu "blach. Czolo uzwojenia jest wiec przy malej predkosci gazu chlodzacego chlo¬ dzone gazem, który zostal zmieszany z cieplym gazem. Strona czolowa pakietu blach jest równiez chlodzona przez tak samo ogrzany igaz przy nis¬ kiej predkosci gazu chlodzacego.Chlodzenie takie jest niecelowe i ma jedynie ograniczone dzialanie, poniewaz do odprowadzania duzych ilosci ciepla przez konwekcje konieczne sa duze predkosci. Koniecznosc specjalnego wykona¬ nia pewnej liczlby pretów wirnika, które we wspomnianym przypadku sa wykonane jako prze¬ dluzone, aby dzialaly jakov dodatkowe elementy wytwarzajace cisnienie, wskazuje na przeplyw ga¬ zu chlodzacego, który w przeciwnym przypadku bylby niewystarczajacy. Jest jasne, ze nieskutecz- 93 32493 324 3 ne chlodzenie moze równiez/ograniczac niepotrzeb¬ nie moc elektryczna maszyny.W maszynie synchronicznej przedstawionej w szwajcarskim opisie patentowym nr 463 612, wew¬ netrzna komora pakietu blach jest oddzielona od przeznaczanej równiez dla gazu chlodzacego, zew¬ netrznej komory doplywowej za pomoca urzadze¬ nia rozdzielajacego.Urzadzenie to posiada scianke rozdzielajaca z materialu izolujacego i umieszczony na wirniku wentylator osiowy. Zewnetrzny odcinek czola uzwojenia stojana rozciaga sie w komore doply¬ wowa, natomiast wewnetrzny odcinek czola uzwo¬ jenia stojana umieszczony jest w wewnetrznej ko¬ morze pakietu blach. Wentylator osiowy zasysa .gaz chlodzacy przeplywajacy w komorze doplywo¬ wej osiowo z zewnatrz do wnetrza poprzez zew¬ netrzny odcinek czola uzwojenia stojana i tloczy ten gaz w komore pakietu blach. Pierwsza czesc tego gazu chlodzacego przeplywa osiowo pomiedzy biegunami wzdluz przerw imiedzyfbiegunowych i promieniowo od wnetrza na zewnatrz przez szczeline chlodzaca stojana, do komory odplywo¬ wej. Druga czesc gazu chlodzacego zostaje odchy¬ lona^przez wentylator osiowy i jest wydmuchiwa¬ na promieniowo od wnetrza na zewnatrz, do ko¬ mory odplywowej. Ten gaz chlodzacy chlodzi przy tym wewnetrzny odcinek czola uzwojenia stojana i strone czolowa pakietu iblach równiez przy nis¬ kiej predkosci gazu chlodzacego.Wszystkie inne wymienione wczesniej wady wy¬ stepuja tu równiez. Ponadto koniecznosc zastoso¬ wania wentylatora osiowego jako dodatkowego elementu wytwarzajacego cisnienie równiez w tym przypadku wskazuje na przeplyw gazu chlodzace¬ go, który w przeciwnym przypadku bylby niewy¬ starczajacy.Zadaniem wynalazku jest unikniecie wad zna¬ nych rozwiazan i stworzenie maszyny elektrycz¬ nej, w której zapewnione jest rozdzielenie pomie¬ dzy komora doplywowa, a komora pakietu blach w bezposrednim poblizu pakietu blach, tak aby czolo uzwojenia stojana bylo chlodzone swiezym, niezmieszanym gazem, i alby strona czolowa pa¬ kietu Iblach byla celowo chlodzona z duza pred¬ koscia i dobra sprawnoscia, bez koniecznosci sto¬ sowania wentylatora jako dodatkowego elementu wytwarzajacego cisnienie.Rozwiazanie wedluig wynalazku polega na tym, ze pomiedzy pakietem blach stojana, a urzadzeniem rozdzielajacym, przewidziany jest kanal polaczony z komora wyplywowa, przeznaczony do chlodze¬ nia strony czolowej stojana, przy czym urzadzenie rozdzielajace oddziela w przyblizeniu gazoszczelnie ten kanal od komory doplywowej, a ponadto czo¬ lo uzwojenia stojana jest umieszczone zasadniczo poza urzadzeniem rozdzielajacym.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia maszyne asynchroniczna w prze¬ kroju^ fig. 2 — w powiekszeniu szczegól z fiig. 1, pokazujacy kanal i urzadzenie rozdzielajace, fig. 3 — maszyne synchroniczna w przekroju, a fig. 4 przedstawia w ^powiekszeniu szczegól z fig. 3, pokazujacy kanal i urzadzenie rozdziela¬ jace. ' Maszyna asynchroniczna z fig. 1 i 2 ma komore 12 pakietu blach, która miesci w sobie wirnik 1 i otaczajacy go stojan 2, komore wyplywu 3, ko¬ more doplywu 4 i plyte dociskowa 6 stojana, która jest umieszczona przy stronie czolowej 5 stojana 2. Urzadzenie rozdzielajace 8 sklada sie z plyty dociskowej 6 stojana, z odcinka tarczowego 9 i z odcinka rurowego 10. Urzadzenie rozdzielajace 8 oddziela komore 12 pakietu blach praktycznie le gazoszczelnie od komory doplywu 4. Plyta docis¬ kowa 6 i odcinek tarczowy 9 zapewniaja przy tym pionowe oddzielenie wymienionych komór 12 i 4 od siebie, natomiast odcinek rurowy 10 otacza pierscien zwarciowy 14 i tworzy wraz z nim usz- czelnienie 18 szczeliny pierscieniowej, alby zapew¬ nic praktycznie gazoszczelne oddzielenie komór 12 i 4 od siebie. Równoczesnie zostaje utworzony ka¬ nal 7, wykonany dla chlodzenia strony czolowej 5 stojana 2, który to kanal jest polaczony z komora wyplywowa 3 1 sluzy jako droga strumienia czes¬ ciowego 25. Strumien 20 calej objetosci gazu chlo¬ dzacego przeplywa poprzez komore doplywowa 4 promieniowo z zewnatrz do wnetrza komory. Pier¬ wszy strumien czesciowy 21 przeplywa na skutek promieniowego dzialania wentylatorowego szczeli¬ ny chlodzacej 15 wirnika, przez te szczeline i przez szczeline chlodzaca 13 stojana, do komory wyply¬ wowej 3 Jako drugi strumien czesciowy 22.Na skutek promieniowego dzialania wentylato¬ rowego obracajacego sie czola uzwojenia 16 wir¬ nika, trzeci strumien czesciowy 23 plynie ~w Rana-' le 7 promieniowo na zewnatrz. Miesza sie on przy tym z ogrzanym juz strumieniem przeciekowym 24, który plynie ze szczeliny powietrznej 17 po¬ miedzy wirnikiem 1, a stojanem 2 i wraz z nim plynie wzdluz kanalu 7, jako piaty strumien czes¬ ciowy 25, do komory wyplywowej 3. Szerokosc osiowa kanalu 7 jest w stosunku do pozostalych wymiarów komory doplywowej 4 bardzo mala, 40 tak ze w kanale 7 osiagane sa duze predkosci ga¬ zu chlodzacego i strona czolowa 5 stojana 2 jest dobrze chlodzona przez konwekcje, chociaz do ka¬ nalu 7 doprowadzany jest równiez ogrzany juz strumien przeciekowy 24. Strumien 20 gazu chlo- 45 dzacego chlodzi natomiast czolo uzwojenia 11 sto¬ jana, które zasadniczo umieszczone jest poza urza¬ dzeniem rozdzielajacym 8, w stanie zimnym, bez zmieszania.Utworzone pomiedzy rurowym wycinkiem 10 urzadzenia rozdzielajacego 8, a pierscieniem zwar¬ ciowym 14 uszczelnienie 18 szczeliny pierscienio¬ wej uniemozliwia przeplyw strumienia przecieko- * wego 24 do komory 4 tak, ze nie moze wystapic przeplyw wirowy 26 i nie nastepuje mieszanie sie/ 55 gazu przeciekowego 24 z gazem chlodzacym, prze¬ znaczonym do chlodzenia czola uzwojenia 11. Jako jedyne elementy wytwarzajace cisnienie przewi¬ dziane sa szczelina chlodzaca 15 wirnika, dziala¬ jaca jako wentylator promieniowy oraz wirujace 60 prety wirnika 19, które równiez dzialaja jako wen¬ tylator promieniowy. Nie trzeba zatem zadnego dodatkowego elementu wytwarzajacego .cisnienie* Wentylacja maszyny jest samoczynna. Chlodzenie jest przy tym z kazdego punktu widzenia zada- 65 walajace.93 Maszyna asynchroniczna przedstawiona na fig. 1 i 2 j-st wyposazona w wirniK kLatkowy. Moze ona jednak miec równiez podwójny wirnik klatkowy lub tez wirnik pierscieniowy. Uszczelnienie 18 szcz?liny pierscieniowej moze byc utworzone po¬ miedzy rurowym odcinkiem 10 urzadzenia rozdzie¬ lajacego 8, a umieszczonym ewentualnie na czole uzwojenia 16 wirnika pierscieniem skurcznyim, lub umieszczonym na czole uzwojenia 16 wirnika ban¬ dazem. Jezeli nie jest potrzebna plyta dociskowa stojana do utrzymywania pakietu blach stojana 2, mozna zamiast plyty dociskowej zastosowac plyte przykrywajaca 6. v^ Na fig. 3 i 4 pokazano maszyne synchroniczna, której uklad chlodzenia jest zasadniczo taki sam jak uklad chlodzenia maszyny y asynchronicznej z fig. 1 i 2, przy czyim takie same czesci oznaczo¬ na sa takimi samymi oznaczeniami cyfrowymi.Wirnik 1 sklada sie itu z wienca biegunowego, po¬ siadajacego liczbe biegunów zalezna od zadanej predkosci obrotowej. Na stronie czolowej wienca biegunowego 1 umieszczona jest taroza zakrywa¬ jaca. 30, posiadajaca kolnierz cylindryczny 31. Od¬ cinek rurowy 10 urzadzenia rozdzielajacego 8 obej¬ muje kolnierz cylindryczny 31 i twarzy z nim usz¬ czelnienie 18 szczeliny pierscieniowej. Przy takiej konstrukcji maszyny synchronicznej oznaczony li¬ nia punktowa strumien, czesciowy 23 jest oczy¬ wiscie równy zeru, jak to wynika z rysunku.Zamiast tarczy zakrywajacej 30 na stronie czo¬ lowej wienca biegunowego I-mozna umiescic oz¬ naczony liniami przerywanymi wentylator promie¬ niowy 32, kftóry ma kolnierz cylindryczny 31. Od¬ cinek rurowy 10 urzadzenia rozdzielajacego 8 rów¬ niez w tym przypadku obejmuje kolnierz cylin¬ dryczny 31 i tworzy z nim uszczelnienie 18 szcz?- liny pierscieniowej. Wentylator promieniowy 32 jest zasadniczo niepotrzebny, jednak zostal przed¬ stawiony, aby zaznaczyc, ze mozna go bez istot¬ nych zmian zastosowac w celu zwiekszenia prze¬ plywu. PL PL PL PL PL PL PL