Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania bar¬ wnych czesci budowlanych na wykladziny zewnetrzne w budownictwie, na przyklad na ramy profilowe okien, na plyty fasadowe lub podobne, z termoplastycznego tworzy¬ wa sztucznego, na przyklad z polichlorku winylu, przykla¬ dowo przez wytlaczanie, glebokie ciagnienie i odlewanie wtryskowe.Znanesa w budownictwie wykladziny zewnetrzne, które stosuje sie jako czesci budowlane, na przyklad plyty fasa¬ dowe, ramy okienne, ramy drzwiowe i inne wykonane z termoplastycznego tworzywa sztucznego. Ze wzgledu na wyglad stosuje sie równiez czesci budowlane nie tylko w jasnych barwach, lecz równiez o innych zabarwieniach, na przyklad szarym lub szaro-czarnym. Trudnosciaw sto¬ sowaniu dotychczas kolorów ciemnych bylo to, ze w przy¬ padku ciemniej zabarwionych czesci budowlanych, pod¬ czas promieniowania slonecznegowystepowalo nagrzewa¬ nie materialu do temperatury powyzej 70°C. Nagrzewanie sie plyt powyzej 70°C powodowalo w materiale silne we¬ wnetrzne naprezenie, przy czym wysokie temperatury od¬ dzialywaly niekorzystnie naodpornosc materialu na wply¬ wy atmosferyczne. W szczególnosci stwierdzono, ze profile okienne z polichlorku winylu przy temperaturach powyzej 60°C zaczynaja ulegac skurczeniu, przy czym powstaja w nich trwale zmiany wymiarówpowiekszajacesie wraz ze wzrostem temperatury. Ponadto czesci budowlane z ter¬ moplastycznych tworzyw sztucznych, takich jak polichlo¬ rek winylu, podlegaja rozszerzalnosci cieplnej, która jest zalezna odróznic srednich temperatur w materiale. W nie¬ korzystnych warunkach moga na przykladprofiloweramy okienne stac sie nieprzydatne, w przypadku gdy do trwa¬ lych skurczów, na skutek zwiekszonego nagrzania dojda jeszcze odwracalne skrócenia na skutek silnego ochlodze¬ nia w zimie.Ponadto przy róznicach miedzy temperatura wewnetrz¬ na a temperatura zewnetrzna, na skutek róznychwydluzen cieplnych, powstaja skrzywienia czesci budowlanych, przy czym wiadomym jest, ze modul sprezystosci tworzywa sztucznego jest zalezny od temperatury. Na przyklad wini- dur, przy temperaturze 23°C posiada modul sprezystosci 25000 do 26000 kG/cm2, a przy temperaturze 45°C w przy¬ blizeniu 20000 kG/cm , to przy temperaturze 60°C wynosi w przyblizeniu juz tylko 15500 kG/cm2, a powyzej 60°C maleje jeszcze bardziej. Z przebiegu modulu sprezystosci wynika, ze przy zbytsilnie nagrzanych czesciach budowla¬ nych z winiduru nie tylko istnieje niebezpieczenstwo, ze moga powstac odksztalcenia na skutek wytworzenia na¬ prezen, lecz równiezmogapowstac dodatkowo odksztalce¬ nia na skutek ciezaru wlasnego materialu ze wzgledu na silne zmniejszenie modulu sprezystosci.Celem wynalazku jest wykonanie czesci budowlanych z termoplastycznych tworzyw sztucznych stosowanych w budownictwie, które bylyby odporne na wplywynagrze¬ wania sie przez promienie sloneczne na skutek ich zabar¬ wienia.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku dzieki temu ze zabarwienie termoplastycznej masy do formowania przeprowadza sie przed ostatecznym uksztaltowaniem za pomoca barwników o duzej absorpcji swiatla widzialnego 91 09991 099 3 przy równoczesnej wysokiej emisji wtórnej w zakresie podczerwieni.Dzieki zastosowaniu takich barwników, przykladowo w przypadku profili okiennych i elementów fasadowych uzyskano to, ze pomimo ciemnego zabarwienia czesci bu¬ dowlane na skutek silnej emisji wtórnej promieniowania podczerwonego sa rozgrzewane przez promieniowanieslo¬ neczne slabiej nizdotychczas, barwione czesci budowlane, dzieki czemu temperatura koncowa powierzchni czesci budowlanych ma rzad wielkosci taki jak w przypadku materialów termoplastycznych o zabarwieniu jasnym.Temperatury rozgrz?nia bardzo jasnych czesci budowla¬ nych sa jednak tak male ze takie jasne czesci budowlane z termoplastycznego tworzywa sztucznego znacznie prze¬ wyzszaja praktyczne wymagania. W zabarwionych czes¬ ciach budowlanych wykonanych sposobem wedlug wyna¬ lazku uniknieto zarówno powstania naprezen wlasnych na skutek podwyzszonych temperatur, jak równiez nadmier¬ nego odksztalcania, dzieki czemu ciemnozabarwione czes¬ ci budowlane wykonane sposobem wedlug wynalazku za¬ chowuja swa pelna sprawnosc nawet przysilnym, dlugotr¬ walym promieniowaniu slonecznym.Ponadto ciemniejsze czesci budowlane nie sa tak czule na zanieczyszczenia co czyni ichzastosowanie pozadanym.Przy wytwarzaniu szarych lub szaro-czarnych mas termo¬ plastycznych na czesci budowlane, wedlug dalszej cechy charakterystycznej wynalazku, zamiast dotychczasowych pigmentów zaproponowano dodawanie odbijajacych pro¬ mieniowanie podczerwone pigmentów wielobarwnych i/ lub czarnych, przykladowo w ilosci 0,2 do 5% wagowo w odniesieniu do ciezaru podstawowego termoplastycznej masy do formowania. Przygotowanie i mieszanie pigmen¬ tów z termoplastyczna masa do formowania przeprowadza sie przykladowo w zwyklych mieszadlach, z którychmasa jest doprowadzana dowytlaczarki slimakowej, która z ma¬ sy tej wytlacza czesci budowlane, na przyklad profile.Dla wytwarzania szaro-czarnych czesci budowlanych z polichlorku winylu nadaja sie szczególnie dobrze barw¬ niki czarne na bazie SD2S3 lub Sb2S3-Sb2/SC4/3 w odmia¬ nie czarnej, które maja wysoka zdolnosc pochlaniania swiatla widzialnego przy równoczesnej emisji wtórnej w zakresie podczerwieni.W przypadku czesci budowlanych, wytworzonych z za¬ barwionych sposobem wedlug wynalazku termoplastycz¬ nych tworzyw sztucznych, przykladowo przez wytlacza¬ nie, uzyskano przy zastosowaniu ich na zewnatrz, przy silnym promieniowaniu slonca, rozgrzanie zmniejszone w stosunku do dotychczas* znanych czesci budowlanych o ciemnym zabarwieniu, dziekiczemu zakreszastosowania takich czesci budowlanych zostal znacznie rozszerzony.Jako przyklad zostana przedstawione pomiary porów¬ nawcze temperatur powierzchniowych profili winiduro- wych dotychczasowych i wykonanych sposobem wedlug wynalazku przy dluzszym napromieniowaniu slonecznym w czasie lata.Sklad wykoi DrukwUP 4 Profil FI stanowi przy tym znana czesc budowlana, barwiona na bialo przez dodanie 4% wagowo dwutlenku tytanu i 0,01% wagowo preparowanej sadzy farbiarskiej w odniesieniu do stosowanej masy tworzywa.Profil F2 jest natomiast dotychczasowa czescia budow¬ lana w kolorze szaro-czarnym, barwiona za pomoca 0,5% wagowo dwutlenku tytanu i 0,5% wagowo preparowanej sadzy farbiarskiej. Profil F3 jest czescia budowlana bar¬ wiona sposobem wedlug wynalazku za pomoca 2% wago- wo czerni antymonowej na kolor ciemno szaro-czarny.W tabeli I podano nagrzanie róznych profili przy promie¬ niowaniu slonecznym, przy czym profil F3 zabarwiony sposobem wedlugwynalazkuma znacznie mniejszatempe¬ rature powierzchni niz profil F2 barwiony znanym sposo- bem. Bialy profil FI sluzy jako baza dla porównania.Tabela I Temperatura powierzchni pod wplywem dzialania promieni slonecznych °C.Data .7.1972 Godzina 14.00 14.15 14.30 14.45 .00 .15 .30 .45 Temperatura powierzchni °C FI 39 38 41 49 40 37 39 40 F2. 55 52 61 53 56 51 56 56 F3 -48 46 51 43 49 45 48 50 PL