PL85478B1 - - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania estru dwuetylowego kwasu hydroksymetanofosfonowe¬ go, znajdujacego szerokie zastosowanie w produkcji ognioodpornych apretur dla wlókien celulozowych, jako dodatek zmniejszajacy palnosc tworzyw sztucznych, oraz pólprodukt do otrzymywania fosforoorganicznych insektycydów, postycydów i herbicydów.Dotychczas sa znane dwa sposoby otrzymywania estru dwuetylowego kwasu hydroksymetanofosfonowego.Sposób pierwszy (W.C. Abramów, Z. Obszcz. Chim., 22, 647, 1952; G.G. Overberger, E. Sato, J.Org.Chem., 26, 4711, 1961) polega na reakcji paraformaldehydu z fosforynem dwuetylowym w srodowisku bezwodnego eteru dwuetylowego wobec metalicznego sodu, dajacej produkt z 65% wydajnoscia. Sposób drugi (R.Z. Zaripow i inni, Tr.Chim. Met. Inst. Akad. Nauk. Kazan. SSR. 1969, 5, 50) polega na ogrzewaniu mieszaniny paraformaldehydu, fosforynu dwuetylowego i trójetyloaminy bez uzycia rozpuszczalnika do temperatury 100-130°C wciagu 6 godzin i prowadzi do produktu z 52% wydajnoscia.Zasadnicza niedogodnoscia techniczna pierwszego sposobu otrzymywania jest to, ze wytwarzanie tego estru na skale przemyslowa jest bardzo niebezpieczne i klopotliwe ze wzgledu na uzycie bezwodnego eteru dwuetylowego. Dalsza niedogodnoscia jest to, ze reakcja przebiega bardzo gwaltownie z duzym efektem egzotermicznym, co z kolei utrudnia kontrole procesu. Natomiast niedogodnoscia drugiego sposobu otrzymywa¬ nia jest niska wydajnosc.Celem wynalazku jest zwiekszenie wydajnosci otrzymywania estru dwuetylowego kwasu hydroksymetano¬ fosfonowego przy równoczesnym wyeliminowaniu z procesu bezwodnego eteru dwuetylowego i metalicznego sodu, zas zadaniem wynalazku jest opracowanie sposobu umozliwiajacego osiagniecie tego celu.Zadanie to zostalo rozwiazane przez prowadzenie reakcji paraformaldehydu z fosforynem dwuetylowym w roztworze bezwodnego etanolu w obecnosci trójetyloaminy lub N-metylomorfoliny jako katalizatora uzytego w ilosci 0,005—1 mola na 1 mol fosforynu dwuetylowego i 1,06 mola paraformaldehydu.Zasadnicze korzysci techniczne wynikajace ze stosowania sposobu wytwarzania wedlug wynalazku to wyeliminowanie z procesu bezwodnego eteru dwuetylowego jako rozpuszczalnika i sodu metalicznego jako2 85 478 katalizatora, oraz zwiekszenie wydajnosci produktu surowego do powyzej 95%, a oczyszczonego przez destylacje do powyzej 85%.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania.Przyklad 164 g (153 ml; 1,18 mola) swiezo destylowanego fosforynu dwuetylowego o temperaturze wrzenia 68—69°C (7 mm Hg umieszcza sie w 1 litrowej okraglodennej kolbie zaopatrzonej w chlodnice zwrotna zabezpieczona rurka ze srodkiem suszacym np. CaCI2. Nastepnie dodaje sie 37,5 g (1,24 mola; 6% molowy nadmiar) paraformaldehydu, 400 ml handlowego bezwodnego absolutnego etanolu oraz 12 g (16,5 ml, 0,12 mola) bezwodnej trójetyloaminy lub 12 g (0,12 mola) N-metylomorfoliny. Po wymieszaniu zawartosc kolby ogrzewa sie do osiagniecia przezroczystego roztworu, co trwa 24—30 minut. Przezroczysta mieszanine reakcyjna ogrzewa sie jeszcze do wrzenia wciagu 15 minut, a nastepnie po usunieciu zródla ciepla pozostawia sie na przeciag 10—12 godzin w temperaturze pokojowej. W tym czasie zachodzi synteza produktu. Po uplywie tego czasu odsacza sie ewentualnie zanieczyszczenia mechaniczne jak np. piasek, nastepnie oddestylowuje etanol pod próznia 12—15 mmHg pompki wodnej, a pozostalosc wygrzewa wciagu 1 godziny na wrzacej lazni wodnej w tej samej prózni. Otrzymuje sie 194g surowego produktu z wydajnoscia 97%,który destyluje sie zbierajac frakcje czystego produktu. Otrzymuje sie 172 g czystego produktu w postaci bezbarwnego oleju z wydajnoscia 86%, wrzacego przy cisnieniu 0,2 mmHg w temperaturze 103—105°C. Czystosc produktu surowego wedlug chromato¬ grafii gazowej i protonowego magnetycznego rezonansu jadrowego przekracza 95%, a destylowanego wedlug tych samych danych 98%. W celu uzyskania czystego produktu i wyeliminowania jego rozkladu podczas destylacji co wiaze sie ze stratami, nie nalezy przekraczac temperature 120°C, co z kolei determinuje próznie nie wieksza niz 0,2 mmHg. PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania estru dwuetylowego kwasu hydroksymetanofosfonowego na drodze reakcji parafor¬ maldehydu z fosforynem dwuetylowym, znamienny tym, ze proces prowadzi sie w roztworze bezwodne¬ go etanolu w obecnosci trójetyloaminy lub N-metylomorfoliny jako katalizatora uzytego w ilosci 0,005—1 mola na 1 mol fosforynu dwuetylowego i 1,06 mola paraformaldehydu. Prac. Poligraf. liP PRL naklad 120+13 Cena 45 zl PL