Sposób rejestrowania sygnalów wielkiej czestotliwosci na materiale swiatloczulym oraz uklad do rejestrowania sygnalów wielkiej czestotliwosci na materiale swiatloczulym Przedmiotem wynalazku jest sposób rejestrowa¬ nia sygnalów wielkiej czestotliwosci na materiale swiatloczulym oraz uklad do rejestrowania sygna¬ lów wielkiej czestotliwosci na materiale swiatlo¬ czulym.Do rejestrowania sygnalów wielkiej czestotliwosci stosowane sa oscyloskopy elektroniczne, przy czym obraz pojawiajacy sie na ekranie oscyloskopu jest za pomoca ukladu optycznego przenoszony na ma¬ terial swiatloczuly. Lampa elektrono-promieniowa oscyloskopu w tym sposobie powinna miec niebies¬ ka poswiate, aby czas naswietlania materialu swia¬ tloczulego mógl byc mozliwie krótki, tak aby mogly byc rejestrowane mozliwie szybkie przebie¬ gi. Uklad optyczny powinien przenosic ostry obraz na plaszczyzne materialu swiatloczulego, tak aby linie rejestrowane byly mozliwie cienkie, co uzys^ kuje sie zwykle w ten sposób, ze stosuje sie lampe elektrcprcimieniowa o duzej srednicy ekranu a obraz pojawiajacy sie na ekranie lampy zmniej¬ sza sie za pomoca ukladu optycznego.Uzyskane linie sa przez to ciensze i bardziej ostre. Material swiatloczuly powinien miec odpo¬ wiednia rozdzielczosc a jego barwoczulosc powinna odpowiadac barwie poswiaty ekranu. Aby móc obraz pojawiajacy sie na ekranie oscyloskopu re¬ jestrowac w sposób ciagly, trzeba zapewnic prze¬ suw materialu fotograficznego.Gdy rejestrowana wielkosc jest zmienna w cza¬ sie, to ekran oscyloskopu jest fotografowany 10 15 w sposób ciagly, czyli material fotograficzny jest przesuwany ze stala predkoscia w kierunku pro¬ stopadlym do kierunku pionowego odchylenia, co uzyskiwane jest w ten sposób, ze rejestrowany sygnal podaje sie na wzmacniacz pionowy oscylo¬ skopu, przy wylaczonej wewnetrznej podstawie czasu. Role podstawy czasu spelnia przesuwajacy sie poziomo material fotograficzny. Na skutek bez¬ wladnosci mechanizmu zapewniajacego stala pred- kcsc przesuwu materialu fotograficznego, nie moz¬ na jednak, osiagnac wiekszych predkosci przesuwu jak 100—200 mm/sek. Tego rodzaju odchylenia w kierunku osi czasu jesli zapis ma byc pozbawio¬ ny znieksztalcen, nadaja sie tylko do zapisu sygna¬ lów o czestotliwosci 100—200 Hz. Sygnaly, zawie¬ rajace skladowe o wyzszych czestotliwosciach wy¬ magaja innego rozwiazania.Znany jest sposób rejestrowania, przy którym do plytek odchylania pionowego dolacza sie na¬ piecie odchylajace, a rejestrowany sygnal przy¬ klada sie na plytki odchylania poziomego, przy czym material fotograficzny jest przesuwany ze stala predkoscia w kierunku poziomym. Poniewaz zapis jest prostopadly do kierunku ruchu materialu fotograficznego, sposób ten okresla sie nazwa re¬ jestracji poprzecznej. Sposobem tym mozna reje¬ strowac równiez sygnaly, których górna czestotli¬ wosc graniczna wynosi kilka kiloherców. Poniewaz przebieg sygnalu jest usytuowany prostopadle dio kierunku przesuwu materialu fotograficznego, mo- 83 2293 zliwe jest stosowanie piec do dziesieciu razy wiek¬ szej predkosci przesuwu. Zasadnicza wada tego sposobu polega na tym, ze zapisy przy rejestracji wielokanalowej nie moga byc usytuowane jeden pod drugim, to znaczy, ze ocenienie syrichroniczr- nccoLlub zaleznosci czasowych kilku sygnalów, na¬ potyka na duze trudnosci Opisana wade usuwa sie w ten sposób, ze pozo¬ stawia sie odchylanie w kierunku osi czasu, a ma¬ terial fotograficzny przjesuwa sie skokowo. W takim przypadku obraz jest przenoszony na nieruchomy material fotograficzny tak dlugo jak narasta na¬ piecie piloksztaltne w kierunku osi czasu, a na¬ stepnie, w okresie wygaszenia, material fotogra¬ ficzny przesuwa sie o jedna cala szerokosc obrazu.Konieczne przy tym jest jednak, by material fotograficzny byl przesuwany odcinkami okresowo i bardzo szybko, aby z nieprzerwanego w czasie sygnalu zarejestrowac mozliwie jak najwiecej.W sposobie tym jednak, zwlaszcza przy rejestracji wielokanalowej, szeroki material fotograficzny i je¬ go przesuw skokowy, stanowia nierozwiazalne do¬ tychczas problemy mechaniczne. Te znane rozwia¬ zania przedstawione sa przykladowo na zalaczo¬ nym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sche¬ mat ogólny ukladu rejestracji, fig. 2 — zasade _rejestrowania przy wylaczonej podstawie czasu oscyloskopu, a fig. 3 zasade rejestracji poprzecznej.Na fig. 1 jest przedstawiony uklad podstawowy rejestrowania fotograficznego, w którym obraz 13 pojawiajacy sie na ekranie 12 oscyloskopu 11 jest za pcmoca ukladu optycznego 14 odtwarzany w plaszczyznie swiatloczulego materialu 15, przesu¬ wanego ze stala predkoscia w kierunku zgodnym ze strzalka. Na materiale swiatloczulym 15 pojawia sie zapis 16, który w przypadku normalnie stoso¬ wanych materialów fotograficznych ujawniony jest dopiero po wywolaniu. Urzadzenie do rejestracji fotograficznej jest umieszczone we wspólnej swia- tloszczelinej obudowie 17.Zasade rejestracji pokazuje fig. 2, Na ekran 12 pada strumien elektronów wywolujacy plamke swietlna, posuwajaca sie pionowo. Odleglosc chwi¬ lowa tej plamki swietlnej od polozenia zerowego jest zalezna od chwilowej wartosci rejestrowanego sygnalu, przylozonego na plytki odchylania piono¬ wego 21. Do plytek odchylenia poziomego 22 nie jest przylozone zadne napiecie odchylajace.Odchylanie w kierunku osi czasu jest zastapione przez równomierny przesuw materialu fotograficz¬ nego, najczesciej tasmy filmowej 15 w kierunku zgodnym ze strzalka. Po wywolaniu, na materiale fotograficznym pojawia sie zapis 24. Glówna wada tego sposobu rejestrowania jest to* ze material fo¬ tograficzny, w celu rejestrowania szybko zmienia¬ jacych sie sygnalów, musi byc przesuwany z bar¬ dzo duza predkoscia Vf.Wada ta jest usunieta w poprzecznym sposobie zapisu, którego zasade przedstawia fig. 3 rysunku.Do. plytek odchylania pionowego 21 przylozone jest 60 napiecie odchylajace, prostopadle do kierunku ru¬ chu tasmy filmowej 15, a rejestrowany sygnal jest dolaczony do plytek odchylania poziomego 22 lampy elekteonopromieniowej. Na ekranie pokazuje sie obraz rozciagniety w czasie^ przenoszony na ma- 65 83 229 4 terial swiatloczuly za pcmcca ukladu optycznego.Poniewaz jednak w czasie, gdy plamka swietlna 31 porusza sie wzdluz ekranu pod wplywem na¬ piecia odchylajacego, przesuwana jest równiez tas- 5 ma fotograficzna, os czasu na tasmie fotograficznej jest usytuowana nie prostopadle do kierunku ru¬ chu, lecz tworzy z tym kierunkiem kat ostry, na skutek tego zapis 32 na tasmie fotograficznej 15 przebiega ukosnie. Wedlug tego sposobu, odchyla¬ lo nie w kierunku osi czasu jest ustalone nie przez predkosc przesuwu tasmy fotograficznej, lecz przez wektor sumy predkosci odchylania vi napiecia od¬ chylajacego, przylozonego do plytek pionowych 21 i predkosci Vf tasmy fotograficznej o wartosci bez- 15 wzglednej v = yVi2+Vf2. Predkosc odchylania jest zwykle piec do dziesieciu razy wieksza od predkosci przesuwu tasmy fotograficznej.Im wieksza jest predkosc odchylania, tym bar¬ dziej zblizona do prostopadlej, do kierunku prze¬ suwu tasmy fotograficznej, jest os czasu zapisu,, przy czym kolejno nastepujace odcinki zapisu, po¬ krywaja sie coraz bardziej, co znacznie utrudnia wykorzystanie zapisu.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu oraz. urzadzenia do rejestracji sygnalów wielkiej cze¬ stotliwosci na materiale swiatloczulym, który laczy w sobie zalety rejestracji ciaglej i rejestracji okre¬ sowej, a nie zawiera ich dotychczasowych wad.Sposób rejestrowania sygnalów wielkiej czesto¬ tliwosci na materiale swiatloczulym wedlug wyna¬ lazku charakteryzuje sie tym, ze rejestrowany sygnal podaje sie na jeden wzmacniacz, na przy¬ klad wzmacniacz odchylania pionowego, a na dru¬ gi wzmacniacz, na przyklad wzmacniacz odchylania poziomowego, podaje sie odchylajace napiecie pilo¬ ksztaltne, przy czym pojawiajacy sie na ekranie lampy elektronopromieniowej obraz w funkcji czasu, odtwarza sie za pomoca ukladu optycznego w plaszczyznie materialu fotograficznego, a tasme fotograficzna przesuwa sie w kierunku osi czasu zgodnie z kierunkiem odchylania, na przyklad po¬ ziomo, ze stala predkoscia, o zwrocie zgodnym lub przeciwnym do kierunku odchylania, odpowiadajaca rozciagnieciu sygnalu w kierunku osi czasu.Odchylanie w kierunku osi czasu pozostawia sie dowolnie dlugo, a promien elektronowy wygasza sie na czas przejscia naswietlonego materialu fo¬ tograficznego, po czym nastepny odcinek zapisu rozpoczyna sie po uplywie czasu wygaszania.Wzglednie odchylenie w kierunku osi czasu wy¬ zwala sie przez zastosowanie sygnalu okresowego, a po uplywie okresu napiecia odchylajacego, pro¬ mien elektronowy wygasza sie na czas przejscia naswietlonej czesci tasmy swiatloczulej, lub do re¬ jestrowanego sygnalu dodaje sie napiecie ± U.Odchylanie w kierunku osi czasu moze byc rów¬ niez korzystnie wyzwalane przez uprzednio wy¬ brana zmiane parametru rejestrowanego sygnalu, na przyklad amplitudy lub czestotliwosci.W sposobie wedlug wynalazku zastosowana jest regulacja predkosci przesuwu, a odchylanie w kie¬ runku osi czasu wycechowane w wartosciach od¬ powiadajacych wynikowej predkosci odchylania* Zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku, sygnal83 229 5 6 rejestrowany podaje sie na obwód sumujacy, a po¬ nadto na ten sam obwód sumujacy doprowadza sie przez czas ustalony przez uklad zegara sygnal pro¬ porcjonalny do amplitudy sredniej rejestrowanego sygnalu pod wplywem sygnalu wyzwalajacego od¬ chylania, a sygnalem sumacyjnym steruje sie plytki odchylajace lampy eleldnxnopromieniowej.Uklad do rejestrowania sygnalów wielkiej czesto¬ tliwosci na materiale swiatloczulym zawiera oscy¬ loskop elektroniczny, mechanizm przesuwu tasmy swiatloczulej oraz uklad optyczny do odtwarzania obrazu, umieszczony pomiedzy oscyloskopem a me¬ chanizmem przesuwu.Uklad ten wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze rejestrowany sygnal podawany jest do wejscia wstepnego wzmacniacza odchylania piono¬ wego, stad przez wzmacniacz odchylania pionowego jest podawany na pionowe plytki odchylajace lampy elektronopromieniowej. Sygnal okresowy z generatora sterujacego dochodzi poprzez prze¬ lacznik rodzaju pracy do zespolu wyzwalajacego, którego sygnal wyjsciowy steruje generator odchy¬ lania poziomego. Sygnal wyjsciowy generatora od¬ chylania poziomego podawany jest, poprzez wzmacniacz odchylania poziomego, na poziome plytki odchylajace lampy elektronopromieniowej.Ponadto, rejestrowany sygnal, z wyjscia wstep¬ nego wzmacniacza odchylania pionowego, jest po¬ dawany na wejscie zespolu czulego na zmiane ksztaltu sygnalu. Zespól ten jest polaczony ze sty¬ kiem przelacznika rodzaju pracy, przy czym z drugim stykiem tego przelacznika polaczony jest przycisk uruchamiajacy.Odmienne rozwiazanie ukladu wedlug wynalaz¬ ku charakteryzuje sie tym, ze rejestrowany sygnal podawany jest na wejscia dwóch torów. W pierw¬ szym torze podawany jest on na wejscie wstepnego wzmacniacza odchylania pionowego. W drugim torze rejestrowany sygnal po przejsciu przez wzmacniacz sygnalu podawany jest na wejscie zespolu odtwarzania wartosci sredniej sygnalu, którego sygnal wyjsciowy doprowadzany jest po¬ przez bramke, wraz z sygnalem rejestrowanym z wyjscia wstepnego wzmacniacza odchylania pio¬ nowego, do zespolu sumujacego obydwa sygnaly.Sygnal sumy, poprzez wzmacniacz odchylania pio¬ nowego jest podawany na pionowe plytki odchyla¬ jace lampy elektronopromieniowej.Sygnal wyjsciowy zespolu wyzwalajacego steru¬ je generator odchylania poziomego, którego sygnal wyjsciowy podawany jest poprzez wzmacniacz od¬ chylania poziomego, na plytki poziome lampy elektronopromieniowej.Sygnal sterujacy zespolu, wyzwalajacego, poprzez uklad zegara, odblokowuje bramke na czas sumo¬ wania, w zespole sumujacym, rejestrowanego syg¬ nalu z odtworzona wartoscia srednia tego sygnalu.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 4 przedstawia zasade rejestrowania z wygaszaniem promienia elektronowego, fig. 5 — zasade rejestro¬ wania z przesunieciem linii podstawowej, fig. 6 — schemat blokowy ukladu do rejestrowania sygnalów wielkiej czestotliwosci na materiale swiatloczulym, a fig. 7 przedstawia schemat blokowy ukladu do rejestrowania z przesunieciem linii podstawowej, proporcjonalnym do sredniej amplitudy sygnalu.W przedstawionym na fig. 4 zasadzie rejestracji, napiecie rejestrowanego sygnalu przyklada sie do 8 plytek odchylania pionowego 21, usytuowanych prostopadle do kierunku przesuwu tasmy fotogra¬ ficznej 15, przy czym do plytek odchylania pozio¬ mego 22 przyklada sie napiecie piloksztaltne. W ten sposób plamka swietlna 41 rysuje na ekranie 12 rozciagniety w czasie obraz, który jest odtwarzany przez uklad optyczny.Na fig. 4 uchwycony jest mement, w którym plamka swietlna 41 nakreslila juz lewa czesc krzy¬ wej 42, zaznaczona linia ciagla, a czesc krzywej, zaznaczona linia przerywana zostanie dopiero na¬ kreslona. Poniewaz w miedzyczasie material foto¬ graficzny jest nieprzerwanie przesuwany z pred¬ koscia Vf, rozciagniecie obrazu tworzonego na tasmie fotograficznej 15, w kierunku osi czasu, jest zalezne nie tylko od predkosci odchylania, lecz równiez od predkosci przesuwu v*.W tym przypadku plamka swietlna porusza sie z le wej strony na prawa, to jest w tym samym kierunku, co material fotograficzny i dlatego rozciagniecie zapisu w kierunku osi czasu odpowiada predkosci v = vi—Vf, to znaczy, ze pojawiajacy sie na ma¬ teriale, po jego wywolaniu obraz, jest bardziej skupiony, scisniety, niz obraz pojawiajacy sie na ekranie 12. Jesli jednak biegunowosc napiecia od¬ chylajacego przylozonego do plytki odchylania po¬ ziomego 22, jest tak dobrana, ze plamka swietlna 41 porusza sie z prawej strony na lewa, wtedy roz¬ ciagniecie obrazu zarejestrowanego, odpowiada predkosci v'= Vi+vt.Przy kazdym rozwiazaniu, os czasu zapisu jest wycechowana w wartosciach rzeczywistych. Po zakonczeniu jednego okresu odchylania napiecia piloksztaltnego i zarejestowaniu na tasmie foto¬ graficznej jednego odcinka zapisu, nie powinien rozpoczac sie nowy okres napiecia odchylajacego, poniewaz spowodowaloby to dokonanie zapisu na juz naswietlonej czesci tasmy 15.W takim przypadku nalezy odczekac, z wygaszo¬ nym sygnalem, az naswietlona juz czesc tasmy fo¬ tograficznej przesunie sie poza ekran i naprzeciw¬ ko ekranu bedzie ponownie usytuowany nienaswie- tlcny odcinek tasmy. Jesli wykorzystywana pozio¬ ma szerokosc ekranu 12 odpowiada wartosci L, wtedy czas oczekiwania na rozpoczecie zapisywania nastepnego obrazu wynosi tv=L/vf.Jesli promien swietlny na czas oczekiwania tT jest wygaszany, a nastepny okres przebiegu odchy¬ lajacego napiecia piloksztaltnego rozpoczyna sie pózniej, wtedy nowy odcinek zapisu 42 nie laczy sie z poprzednim zapisem 43. Ody przechodzi sie od pracy z rozciagnieciem w czasie, to jest z od¬ chylaniem, do pracy bez odchylania, czas oczekiwa¬ nia wynosi tv/3, poniewaz strumien elektronów w tym przypadku nie jest odchylany od jednego brzegu ekranu do drugiego, lecz trafia na srodek ekranu, czyli trzeba poczekac na przesuniecie ma¬ terialu fotograficznego tylko o dlugosci L/2.Rejestracja moze byc przeprowadzana równiez; sposobem wedlug wynalazku pokazanym na fig, 5« W tym przypadku, aby uniknac zarejestrowania 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60l 7 rozciagnietego obrazu na tasmie juz naswietlonej, nie stosuje (Sie wygaszania promienia elefcronowego, lecz do rejestrowanego sygnalu diodaje sie napiecie stale +U lub —U, na skutek czego linia podsta¬ wowa kreslonej krzywej jest usytuowana w od¬ stepie S powyzej lub ponizej zapisu bez odchylenia.Pomiedzy przesunieciem linii podstawowej o odstep S a dodawanym napieciem U istnieje zaleznosc *JsF»S/d, gdzie d jest czuloscia odchylania lampy elektronopromieniowej.Po odcinku krzywej 51 zarejestrowanym bez od¬ chylenia, nastepuje rozciagniety odcinek krzywej 62, którego podstawa jest przesunieta do dolu o odstep S. Uprzednao zarejestrowanemu, rozciag¬ nietemu odcinkowi krzywe-j 53 odpowiada przerwa 54 usytuowana pomiedzy odcinkami krzywej 51 i 55, zarejstrowanymi bez rozciagniecia, a odstep poziomy odcinka krzywej 53 jest o tyle dluzszy od przerwy 54* o ile predkosc odchylania przewyz¬ sza predkosc przesuwu v* materialu fotograficznego.Stosunek ten nazywa sie stosunkiem transformacji czasu i oznacza sie przez t. Jesli uwzglednic przy¬ padek sumowania i odejmowania sie predkosci v* tasmy fotografficznej i predkosci odchylania vi w kierunku osi czasu, stosunek transformacji wyraza sie równaniem t=(vi±Vf): vt. niezaleznie od tego czy stosuje sie sposób reje¬ strowania wedlug fig. 4 czy wedlug fig. 5, w obu przypadkach mozna z pracy bez odchylania przejsc, najprosciej recznie, na prace z odchylaniem.Jesli obsluga urzadzenia spostrzeze, na ekranie lampy elektronopromieniowej, polaczonej równole¬ gle z rejestrujaca lampa elektronopromieniowa, obraz, który nalezy dokladnie zbadac, moze przez wlaczenie przycisku umieszczonego na plycie czo¬ lowej urzadzenia, wlaczyc pilcksztaltne napiecie odchylajace, po czym w zapisie pojawia sie krzywa rozciagnieta. Przy pracy z wygaszaniem promie¬ nia elektronowego, w chwili nacisniecia przycisku, napiecie odchylajace nie wlacza sie natychmiast, promien elektronowy jest wygaszany tak dlugo, jak dlugo naswietlona czesc tasmy fotograficznej prze¬ suwa sie jeszcze przed ekranem. Przy pracy z przesunieciem linii podstawowej, czas oczekiwa¬ nia nie jest oczywiscie potrzebny.Moga zaistniec równiez przypadki, w których obsluga jest zainteresowana rozciagnietymi zapisa¬ mi w okreslonych odstepach czasu, to jest okreso¬ wo. W takim przypadku przelaczenie reczne jest niecelowe, poniewaz zastosowano uruchamianie przelacznika okresowo powtarzajacym sie sygnalem wyzwalajacym, którego okres jest zmienny w tak szerokim zakresie, aby obsluga miala moznosc wy¬ brania czestotliwosci wyzwalania napiecia odchy¬ lajacego, powodujacego rozciagniecie, odpowiednio do warunków rejestracji.Zwlaszcza przy procesach badawczych, moze wy¬ stapic koniecznosc, aby napiecie odchylajace, za¬ pewniajace rozciagniecie zapisu, bylo wlaczone do¬ piero wtedy, gdy w rejestrowanej wielkosci zaj¬ dzie jakas charakterystyczna zmiana, na przyklad znaczny wzrost amplitudy) czestotliwosci lub inna zmiana któregos parametru sygnalu. W takim przypadku - Stosuje sie rozwiazanie przedstawione na fig. 6. 3 229 8 W tym rozwiazaniu rejestrowany sygnal, poda¬ wany jest na wejscie wzmacniacza wstepnego 62, skad przez wzmacniacz odchylania pionowego 63 jest podawany na pionowe plytki odchylajace lam- 5 py elektrcnopromieniowej 61. Napiecie piloksztalt- ne z generatora odchylania 64 podawane jest przez wzmacniacz odchylania poziomego 65 na plytki poziome lampy elektronopromieniowej 61. Genera¬ tor 64 jest wyzwalany przez zespól wyzwalajacy 10 66, zaleznie od polozenia przelacznika rodzaju pra¬ cy 67, albo na skutek recznego uruchamiania przy¬ cisku 68, albo pod wplywem dzialania sygnalu okresowego z generatora 69, lub pod wplywem sygnalu z zespolu 70 czulego na zmiany ksztaltu is sygnalu. Zespól 70 otrzymuje sygnal wejsciowy z wyjscia wzmacniacza wstepnego 62 pionowego odchylania i przy odpowiedniej wielkosci zmiany jednego z parametrów sygnalu, na przyklad ampli¬ tudy lub czestotliwosci, podaje sygnal uruchamia- 20 jacy na wejscie zespolu wyzwalajacego 66.W wiekszosci przypadków potrzebne sa rózne predkosci przesuwu i dlatego celowe jest wyposa¬ zenie urzadzenia w rózne predkosci przesuwu. Przy zmianie predkosci ruchu tasmy fotograficznej, 25 zmienia sie jednak równiez, przy niezmienionej predkosci odchylania, rozciagniecie zapisu w kie¬ runku osi czasowej. Z tego powodu trzeba, by czas wygaszania promienia elektronowego byl zmieniany odpowiednio do predkosci przesuwu tasmy foto- 30 graficznej. Mozna to zrealizowac w ten sposób, ze mechanizm napedu zmiany predkosci równoczesnie uruchamia szereg zestyków elektrycznych i przy przelaczeniu predkosci zmienia równoczesnie czas wygaszania. 35 Rozciagniecie zapisu jest zgodne z zaleznoscia v=vi±Vf i zalezne od predkosci przesuwu tasmy fotograficznej. Poniewaz przy badaniu zapisu zna¬ jomosc predkosci jest szczególnie wazna, na ply¬ cie czolowej urzadzenia podane sa wynikowe pred¬ ko kosci odchylania, zalezne od predkosci narastania napiecia pdloksztaltnego generatora odchylajacego i od predkosci przesuwu tasmy fotograficznej. W ten sposób obsluga urzadzenia moze nastawic i zapi¬ sywac predkosc proporcjonalna do rozciagniecia 45 zapisu. Jest to szczególnie uzasadnione w tyto przy¬ padku, gdy w urzadzeniu istnieje mozliwosc usta¬ wienia, przez zmiane biegunowosci napiecia pilo- ksztaltnego generatora odchylajacego, zarówno predkosci vi+Vf, jak równiez predkosci vi—vi. 50 Jesli rejestrowanie jednego nad drugim zapisu bez odchylania i zapisu rozciagnietego przez odchy¬ lanie jest zapewnione przez dodanie napiecia ±U do sygnalu rejestrowanego, odstep obu linii pod¬ stawowych jest korzystnie ustalony tak, aby oba 55 zapisy te nie nakladaly sie, zatem przy rejestrowa¬ niu sygnalów o wiekszych amplitudach, potrzebny jest wiekszy odstep s niz dla sygnalów o mniej¬ szych amplitudach. Poniewaz nie zawsze jednak mozna uprzednio wiedziec, jakiej amplitudy sygnalu oo nalezy oczekiwac, reczne nastawianie odstepu s nie zawsze jest korzystne. Z tego wzgledu, korzystne jest zastosowanie rozwiazania, przy którym odstep s jest regulowany automatycznie w zaleznosci od amplitudy sredniej rejestrowanego sygnalu, os Rozwiazanie takie jest pokazane na fig. 7. Reje-8528* 9 10 strowany sygnal podawany jest na wejscia dwóch wzmacniaczy. Wzmacniacz wstepny 62 odchylania pionowego, poprzez zespól sumujacy 71 i wzmac¬ niacz odchylania pionowego 63 steruje plytki pio¬ nowe lampy elektronopromieniowej 61. Sygnal przechodzacy poprzez druga galaz obwodu poda¬ wany jest przez wzmacniacz 72 na zespól 73 od¬ twarzania wartosci sredniej, który odtwarza war¬ tosc srednia napiecia wystepujacego na czas T przed rejestrowanym sygnalem.To napiecie srednie jest przez obwód bramki 74 podawane na zespól sumujacy 71, gdzie jest doda¬ wane do rejestrowanego sygnalu, podawanego z przedwzmacniacza 62. Dodawanie nastepuje jed¬ nak tylko w tym przypadku, gdy bramka 74 zostanie odblokowana pod wplywem sygnalu ste¬ rujacego, przychodzacego z zespolu wyzwalajacego 66 na czas ustalony przez uklad zegara 75. W ukla¬ dzie z fig. 6 przy pracy z odchylaniem, nie ma zadnego specjalnego zabezpieczenia, by odstep S nie ulegal zmianie podczas przebiegu napiecia od¬ chylajacego, poniewaz przy wyborze stalej czasu nakladania T wystarczajaco duzej, nie jest to po¬ trzebne. PL