Uprawniony z patentu: VEB Plast-und Elastverarbeitungsmaschinen- -Kombinat Karl-Marx-Stadt, Karl-Marx-Stadt (Niemiecka Republika Demokratyczna) Przekladnia zebata do napedzania walu w przypadku ograniczonej przestrzeni dla kola zebatego i lozyska poprzecznego Wynalazek dotyczy przekladni zebatej do nape¬ dzania walu w przypadku ograniczonej przestrze¬ ni dla kola zebatego i lozyska poprzecznego, zwla¬ szcza walu slimaka wytlaczarki dwuslimakowej do do przeróbki tworzyw termoplastycznych.W znanej przekladni do napedzania walu stoso¬ wanej w przypadku ograniczonej przestrzeni dla kola zebatego i lozyska poprzecznego walu, mo¬ ment obrotowy napedowy jest podzielony za po¬ moca odpowiedniej konstrukcji przekladni i skla¬ dowe momenty obrotowe sa przylozone do walu napedzanego z dwóch przeciwleglych stron, a tym samym lozysko poprzeczne walu napedzanego jest odciazone. W celu równomiernego przeniesienia momentów obrotowych skladowych na wal nape¬ dzany przekladnia ma czlon samonastawny, który kompensuje luz miedzy zebami kól a takze nie¬ dokladnosci wykonawcze.W znanych konstrukcjach przekladni czlon sa¬ monastawny jest utworzony z dwóch zebników o zebach srubowych majacych uzebienie daszkowe, które znajduja sie na wale napedowym i moga sie na nim lub wraz z nim wahac swobodnie w kie¬ runku osiowym. Kazdy z tych zebników o zebach srubowych jest zazebiony z kolem zebatym o ze¬ bach srubowych w celu podzielenia momentu obrotowego napedowego.Na walach tych kól zebatych w pobliskiej ich plaszczyznie obrotu sa umieszczone po jednym, dalsze kola zebate o zebach srubowych, które za- 10 15 25 30 zebiaja sie z zebnikiem walu napedzanego po obu przeciwleglych stronach.Ta znana przekladnia wykazuje wady, które po¬ legaja na tym, ze do podzialu momentu obrotowe¬ go napedowego jest wymagana wieksza ilosc plaszczyzn obrotu kól zebatych. Niezaleznie od wysokich kosztów wytwarzania przekladnie te ce¬ chuje duzy wymiar osiowy na skutek istnienia wielu plaszczyzn obrotu kól zebatych, które po¬ wiekszaja laczna mase maszyny.Celem wynalazku jest obnizenie nakladu pracy i kosztów potrzebnych do wytworzenia przeklad¬ ni zebatej stosowanej do napedzania walu w przy¬ padku ograniczonej przestrzeni dla kola zebatego i lozyska poprzecznego walu oraz zmniejszenie wymiarów zwlaszcza w kierunku osiowym, a za¬ daniem wynalazku jest skonstruowanie przekladni rozdzielajacej moment obrotowy, która na skutek szczególnego uksztaltowania czlonu samonastaw¬ nego bedzie miec maly wymiar osiowy i umozliwi zastosowanie do walu napedzanego leikkich lozysk tocznych o mniejszej nosnosci.Cel ten wedlug wynalazku zostal osiagniety dzie¬ ki temu, ze w przekladni jest umieszczony wahacz wraz z wieloma kolaimi walcowymi o uzebieniu prostym, z których dwa kola sa osadzone naprze¬ ciw siebie w taki sposób, ze zebnik walu nape¬ dzanego znajduje sie miedzy nimi i zazebia sie z nimi z dwóch przeciwleglych stron. Tedwa kola 818283 81 828 4 zebate sa polaczone ze soba za pomoca dalszego kola posredniego.Osie obrotu obu kól zazebiajacych sie z zebnikiem walu napedzanego znajduja sie celowo na jednej prostej z osia obrotu wahacza. Os obrotu wahacza jest równoczesnie osia obrotu kola zebatego na¬ pedowego. Wahacz jest osadzony w osi obrotu w tulejach, które sa utwierdzone w obudowie prze¬ kladni i sluza równoczesnie do ulozyskowania wa¬ lu napedowego. Kolo zebate napedowe przenosi moment obrotowy na kolo zebate usytuowane w poblizu osi obrotowej wahacza, wspóldzialajac z obydwoma kolami zebatymi zazebionymi z zeb¬ nikiem napedzanym lub w odmianie wykonania przekladni, na duze kolo o uzebieniu zewnetrznym i ^wewnetrznym. To duze kolo tworzy przekladnie \rew^trzna z obydwoma kolami zebatymi, które sa zazebione z* zebnikiem napedzanym.Korzysc-konstrukcji przekladni wedlug wyna¬ lazku polegaja na fym, ze podzial momentu obro¬ towego napedowego nastepuje w kolach wahacza, który dziala jak samonastawny czlon do przeno- szenia skladowych momentów obrotowych na wal napedzany. Na skutek wyeliminowania dodatko¬ wych plaszczyzn obrotu kól w przekladni, jej wy¬ miar w kierunku osiowym zmniejszyl sie, zmniej¬ szyl sie takze naklad pracy i koszty wytwarzania przekladni. Przylozenie skladowych momentów obrotowych do walu napedzanego z dwóch prze¬ ciwleglych stron prowadzi do wydatnego odciaze¬ nia lozysk poprzecznych walu napedzanego i po¬ zwala na stosowanie lekkich lozysk tocznych o malej nosnosci.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. I przedstawia wahacz przekladni wraz z ko¬ lem posrednim, które z kolami zebatymi napedza¬ jacymi zebnik tworzy przekladnie zewnetrzna, w rzucie bocznym, fig. II — przekladnie w przekroju A—A wedlug fig. I, fig. III — wahacz przekladni wraz z kolem posrednim, które z kolami zebaty¬ mi napedzajacymi zebnik tworzy przekladnie we¬ wnetrzna, w rzucie bocznym, a fig. IV — prze¬ kladnie w przekroju B — B wedlug fig. III.Wal napedzany 1 wraz z przyporzadkowanym mu zebnikiem 3, osadzony jest w poblizu innego walu napedzanego 2. Zebnik 3 jest zazebiony z dwóch stron z kolami zebatymi 4 i 5, które sa osadzone na osiach 6 i 7 w wahaczu 8. Osie obrotu kól zebatych 4 i 5 znajduja sie na jednej prostej z osia obrotu wahacza 8. Kola zebate 4 i 5 sa za¬ zebione z kolem posrednim 9, które jest osadzone w wahaczu 8 na osi 10. Kolo zebate 4 jest zaze¬ bione z kolem napedowym 11 walu napedowego 12. Wal napedowy 12 jest ulozyskowamy w tulejach 14 obudowy 15 przekladni za pomoca lozysk tocz¬ nych 13. Na czesci tulei 14 wystajacej poza plasz¬ czyzny czolowe otworów lozyskowych obudowy 15 przekladni jest osadzony wahacz 8, Dzialanie przekladmi polega na tyim, ze moment obrotowy napedowy przylozony do walu napedo¬ wego 12 jest przenoszony z kola napedowego 11 na kolo zebate 4. Kolo zelhate 4 przenosi czesc mo¬ mentu obrotowego na zebnik 3 walu nasadzanego 1 a druga czesc momentu obrotowego na kolo po¬ srednie 9. Z kola posredniego 9 moment obrotowy skladowy jest przenoszony na kolo zebate 5, a z niego równiez na zebnik 3 walu nape¬ dzanego 1, który jesit tym samym napedzany z dwóch przeciwleglych stron. Sily reakcyjne pochodzace od sil obwodowych kól zebatych 4 i 5 oddzialywuja na wahacz 8 poprzez osie 6 i 7 i wywoluja w nim momenty przeciwnie skierowane.Momenty te wplywaja w ten sposób na polozenie wahacza, ze zarówno od kola zebatego 4 jak i kola zebatego 5 sily te zostaja bez przeszkód przeniesione na zebnik 3 walu napedzanego 1.Stosunek momentów skladowych, przenoszonych z kola zebatego 4 i 5 na zebnik 3 zalezy od sto¬ sunku odstepów „a" i „b" osi 6 i 7 od osi obrotu wahacza. Jezeli dobierze sie stosunek odstepów: a:b = l:3, to sily, wzglednie momenty obrotowe skladowe przenoszone z kól zebatych 4 i 5 na zebnik beda równej wartosci i lozysko 16 walu napedzanego bedzie calkowicie odciazone.Zaklada sie, ze srodek przyporu miedzy kolem napedowym 11 a kolem zebatym 4 lezy na prostej laczacej osie 6 i 7 i os obrotu wahacza.Fig. III i IV przedstawiaja inny przyklad wy¬ konania przekladni wedlug wynalazku.Zebnik 3 walu napedzanego 1 ulozyskowanego w poblizu innego walu napedzanego 2 jest za¬ zebiony dwustronnie z kolami zebatymi 17 i 18, które sa osadzone na osiach 6 i 7 w wahaczu 19. Kola zebate 17 i 18 znajduja sie wewnatrz duzego kola 20 uzebionego od wewnatrz i ze¬ wnatrz, dzialajacego jako kolo posrednie i sa z tym kolem zazebione. Duze kolo 20 jest osadzone na podzielonej, pustej osi 21 i ulozyskowane w wa¬ haczu 18 za pomoca lozysk tocznych 22. Osie obrotu kól zebatych 17 i W, a takze os obrotu wahacza 19 leza na jednej prostej. Kolo napedowe 11 walu napedowego 12 jest zazebione z zewnetrz¬ nym uzebieniem duzego kola 20. Wal napedowy 12 jest ulozyskowany w obudowie przekladni za po¬ moca lozysk tocznych 13 w tulei 14. Wahacz 19 jest osadzony na czesci tulei 14 wystajacej poza powierzchnie czolowa otworów lozyskowych obu¬ dowy 15 przekladni. Dzialanie przekladni polega na tym, ze moment obrotowy napedowy przy¬ lozony do walu napedowego 12 jest przenoszony z kola napedowego 12 na zewnetrzne uzebienie duzego kola 20. Za pomoca uzebienia wewne¬ trznego duze kolo 20 przenosi momenty obrotowe skladowe na kola zebate 17 i 18. Kola zebate 17 i 18 przenosza momenty obrotowe skladowe na zebnik 3 walu napedzanego 1 z dwóch przeciw¬ leglych stron.Sily reakcji wywolane przez sily obwodowe kól zebatych 17 i 18 dzialajac na wahacz 19 poprzez osie 6, 7 i 21 wywoluja momenty przeciwnie skierowane. Momenty te wplywaja w ten sposób na polozenie wahacza 19, ze sily pochodzace za¬ równo od kola zebatego 17 jak i 18 zostaja bez przeszkód przeniesione na zebnik 3 walu nape¬ dzanego 1. Stosunek sil przenoszonych z kól zebatych 17 i 18 na zebnik 3, zaleza od stosunku odsitepu „c" miedzy osia obrotu wahacza 19, a walem napedzanym 1 do odstepu „d" miedzy osiami 6 i 7 oraz od stosunku srednic, wzglednie 10 15 20 25 30 35 43 45 50 55 ea81823 6 ilosci zebów uzebienia zewnetrznego i wewnetrz¬ nego duzego kola 20. Jezeli oba te stosunki dobierze sie jako równe sobie, to znaczy c:d = liczbie zebów zewnetrznych : liczby zebów wew¬ netrznych duzego kola 20, to sily obwodowe kól zebatych 17 i 18 beda równe, a lozysko 16 walu napedzanego 1 calkowicie odciazone. Przy tym zaklada sie, ze srodek przyporu miedzy kolem napedowym 11 a zewnetrznym uzebieniem duzego kola 20 lezy na prostej laczacej osie 6, 7 i os obrotu wahacza. PL