Urzadzenie kontrolujace dzialanie maszyny do mycia pojazdów mechanicznych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie kontro¬ lujace dzialanie maszyny do mycia pojazdów me¬ chanicznych, wyposazone we wzdluzny przesuwny wózek o konstrukcji bramowej, przesuwany me¬ chanicznie w dwóch kierunkach wzdluz szyn nad pojazdem przeznaczonym do mycia.Znane sa urzadzenia kontrolujace dzialanie ma¬ szyny do mycia pojazdów, zaopatrzone w mecha¬ nicznie obracane szczotki przystosowane do mycia bocznych i górnej powierzchni pojazdu, które opar¬ te sa na czesci urzadzenia powodujacego automa¬ tyczny okreslony docisk szczotek do powierzchni pojazdu przeznaczonego do mycia.Zmienny docisk szczotek w znanych urzadze¬ niach uzalezniony jest od zmiennego konturu po¬ wierzchni samochodu i od ustawienia kontrolnych czujników umieszczonych wzdluz przesuwu urza¬ dzenia, przystosowanego do pojazdu, przeznaczone¬ go do mycia.W przypadku, gdy napotykane sa przeszkody na powierzchni pojazdu na przyklad szyby, blotniki i inne to nacisk szczotek w zaleznosci od przesz¬ kody moze byc zmniejszony do tego stopnia, ze wzdluzny przesuw urzadzenia zostanie wstrzyma¬ ny przez krótka chwile i nie bedzie kontynuowany az do momentu gdy szczotka zostanie zwolniona z napotkanej przeszkody.Tego rodzaju kontrolujace urzadzenia stosowane do kontroli dzialania maszyn przeznaczonych do mycia samochodów maja za zadanie zabezpieczenie Z tych maszyn przed uszkodzeniem i przez to za¬ pewnienia wlasciwej konserwacji pojazdów.Kontrolujace urzadzenia stosowane sa równiez w maszynach do mycia samochodów dzialajacych 5 pod wplywem sily grawitacyjnej, przy której szczotka jest dociskana do powierzchni pojazdu przy zachowaniu stalej sily, pod wplywem wlasne¬ go ciezaru.Maszyny tego rodzaju maja jednak te wade, ze 10 nieprzydatne sa do bocznych szczotek których dzia¬ lanie jest utrudnione, w przypadku zmiany kontu¬ ru o bardziej ostrych krawedziach.Znane sa równiez urzadzenia, które wyposazone sa w sprezyny i ramienne dzwignie, za pomoca 15 których szczotki moga byc dociskane do powierz¬ chni przeznaczonej do mycia z dowolnie dobrana sila, co umozliwia wycofanie szczotek w przypad¬ ku, gdy zostana zwiekszone przeszkody na drodze ich przesuwu. Przesuw szczotki jest w tym ukla- 20 dzie kontrolowany za pomoca ograniczajacych przelaczników lub innych podobnych urzadzen.Znane sa tez kontrolujace urzadzenia pneuma¬ tyczne, hydrauliczne lub optyczne z ukladami przy¬ stosowanymi do powierzchni pojazdu, przeznaczo- 25 nego do mycia i kontroli posuwu urzadzenia.W urzadzeniach tych zastosowany jest czujnik docisku lub regulator szybkosci obrotów szczotek, przeznaczonych do mycia pojazdu dzieki któremu doplyw lub napiecie pradu przekazywanego do sil- 30 nika obracajacego szczotki jest regulowany za po- 79 49879 498 3 moca regulatora przystosowanego do róznych war¬ tosci, zaleznie od wypieranego nacisku szczotek.Mechaniczne, hydrauliczne lub pneumatyczne kontrolujace urzadzenia maja te wady, ze wywo¬ luja zewnetrzne i wewnetrzne tarcie, które przy- 5 czynia sie do mechanicznych uszkodzen ruchomych elementów powodujacych zaklócenie dzialania ma¬ szyny. Elektryczne kontrolujace uklady przystoso¬ wane do regulacji doplywu pradu do silnika nape¬ dowego szczotek, w znanych urzadzeniach, charak- 10 teryzuja sie ta ujemna cecha, ze dzialanie pradu doplywajacego z sieci do silnika w znacznym stop¬ niu uzalezniona jest od stanu zawilgocenia, które wplywa na uklad jego smarowania oraz obroto¬ wych i wahliwych czesci maszyny. Ze wzgledu 15 równiez na to, ze konserwacja maszyn do mycia pojazdów odbywa sie zwykle nieregularna i nie¬ dbala to zestaw wspólpracujacych ze soba urza¬ dzen, wywoluje rózne opory i przez to wymaga zróznicowanego doprowadzeniasily. ^ Zmiany napiecia powstajace w elektrycznej sieci równiez wplywaja ujemnie na kontrolny uklad urzadzenia.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad za po¬ moca nowego i udoskonalonego urzadzenia prze- 25 znaczonego do kontroli maszyn, do mycia samo¬ chodów.Aby osiagnac ten cel postanowiono zgodnie z wynalazkiem zastosowac kontrolne urzadzenie, przy którym sily dzialajace na szczotki kontrolo- ^ wane sa przez tensometryczne czujniki lub inne urzadzenia mierzace odksztalcenia oporowych cze¬ sci lub walków szczotek, na których sa one umiesz¬ czone i przystosowane do nacisku na oporowe scia¬ ny samochodu przeznaczonego do mycia.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematyczny uklad kierunku dzia¬ lania urzadzenia, fig. 2 — schemat kontrolnego ukladu wedlug wynalazku, fig. 3 — schemat sil i kierunku dzialania powodujacego obroty szczotki, fig. 4 — przyklad tensometrycznego ustawienia czujnika na trzonie szczotki, fig. 5 — schemat usta¬ wienia róznych czesci kontrolnego ukladu wykona¬ nego wedlug wynalazku, fig. 6 — schemat ustawie¬ nia kontrolnego ukladu szczotki górnej, fig. 7 me¬ chanizm przesuwajacego sie urzadzenia wzdluz po¬ jazdu przeznaczonego do mycia, fig. 8 — mecha¬ nizm do podnoszenia i wydluzania wierzcholka szczotki, fig. 9 — schemat mechanizmu przezna¬ czonego do obrotu szczotki, fig. 10 — wykres po- 50 ziomego ukladu X i pionowego ukladu Y sumy F nacisków szczotki podczas mycia pojazdu, fig. 11 i 12 przedstawiaja schematy ukladów Y zaleznych od ciezaru szczotki i sily nacisku na powierzchnie, fig. 13 — schemat doprowadzenia dodatkowego na- 55 piecia zaleznie od ukladu X i Y, fig. 14 — schemat przesuwu górnej szczotki nad samochodem prze¬ znaczonym do mycia, fig. 15 — schematyczny wy¬ kres napiecia, fig. 16 — schemat kontrolnego urza¬ dzenia dla szczotek bocznych, fig. 17 — zawiesze- m nie bocznej szczotki w obudowie urzadzenia, fig. 18 — odksztalcone pomiarowe zawieszenie na ramiennym ukladzie, fig. 19 — kierunek sily dzia¬ lajacej na zawieszenie ramiennego pomiarowego ukladu, fig. 20 — wykres ukazujacy schemat usta- 65 35 45 wienia róznych elektrycznych elementów kontrol¬ nego urzadzenia, fig. 21 — schemat kierunku drogi bocznych szczotek podczas procesu mycia, fig. 22 — schemat ustawienia czujnika mierzacego polozenia szczotki obracanej przez silnik, fig. 23 — schemat róznych czesci elektrycznego kontrolnego urzadze¬ nia umieszczonego w wierzcholku gniazda szczotki przeznaczonego do pomiaru sily nacisku, fig. 24 — -ten sam schemat kontrolnego urzadzenia dla szczo¬ tek bocznych, fig. 25 — slizgowy górny opornik szczotki, która jest obnizona lub podnoszona za po¬ moca slizgu na pionowo umieszczonej prowadnicy lub szynach, fig. 26 — wykres ukazujacy rózne elektryczne czesci kontrolnego urzadzenia szczotek przy mierzeniu- ich szybkosci dzialania i fig. 27 przedstawia schemat umocowania i polaczenia ten- sometru na walku szczotki.Zgodnie z fig. 1 linia F przedstawia uklad sily powodujacej obroty szczotki podczas mycia pojaz¬ du. Gdy mierzona sila F jest mniejsza w stosunku do ustalonej wartosci Flf to wierzcholek szczotki bedzie sie obnizal az do momentu, gdy dotknie on powierzchni pojazdu. Gdy sila F wzrosnie do war¬ tosci miedzy FA i F2 to urzadzenie zostanie przesu¬ niete do przodu, nad samochodem przeznaczonym do mycia. W przypadku, gdy sila F zwiekszy sie do wartosci wiekszej niz F2 na przyklad podczas przesuwu wzdluz niektórych przeszkód, to wzdluz¬ ny przesuw urzadzenia zatrzyma sie i szczotka be¬ dzie podnoszona do momentu gdy sila F zostanie zmniejszona ponownie do wartosci miedzy F2 i Fl9 powodujac przy tym uruchomienie urzadzenia i wzdluzny jego przesuw.Kontrolny uklad, dzialajacy za pomoca tenso- metru wyposazony jest w urzadzenie pomiarowe, które jest niezalezne od zmiennego napiecia w sie¬ ci, od zmiennej temperatury i od ukladu smaro¬ wania urzadzenia.Schemat kontrolnego ukladu wedlug fig. 2 przed¬ stawia polozenie tensometru przystosowanego do urzadzenia.Uklad A zawiera zespól sterowniczy, uklad B zawiera silnik do napedu szczotki C szczotke, D obwód tensometru i E tworzy dodatkowy uklad sterujacy.Sposób pomiaru i kontroli ustalony jest za po¬ moca zmiany dlugosci lub odksztalcenia szczotki, zawieszonej slizgowo, lub ustawienia zastawek podlegajacych dzialaniu nacisku na szczotki lub walek.Pomiar sil dzialajacych na szczotke dokonywany jest za pomoca tensometrów umieszczonych pod slizgowym lozyskiem lub na zawieszonym ramie¬ niu szczotki. W ten sposób tensometr wskazuje od¬ chylenie lub zmiane dlugosci slizgu.Przy takim ukladzie odchylenie lub zmiana dlu¬ gosci ukladu jest niezwykle male o wymiarach okolo 10-8.Sily dzialajace na wierzcholek szczotki moga byc mierzone przez odksztalcenie walka szczotki.Zgodnie z fig. 3 szczotka obracana jest w kie¬ runku strzalki 2, dotykajac przy tym powierzchni 3 pojazdu przeznaczonego do mycia.Promien szczotki jest R a promieniowa sila dzia¬ lajaca na powierzchnie jest F. Obroty szczotki wy-79 498 twarzaja sile dzialania stycznej FM = M *F, gdzie M jest wspólczynnikiem tarcia.Nastepujace równania wskazuja, ze .FM = M • F M = M • F • R = F M • R Tensometry przylaczone sa do powierzchni walka na którym osadzone sa szczotki, wedlug fig. 4, dzieki którym mierzone jest odksztalcenie walka i stosownie do tego dzialanie obrotowego momentu.Gdy walek ulegnie odksztalceniu, to dlugosc ten- sometru ulegnie zmianie, w wyniku czego zmieni sie jego elektryczny opór. Gdy tensometr bedzie zasilany za pomoca generatora pradu stalego, to napiecie jego zmieni sie stosownie do zaistnialego w danym momencie oporu.Napiecie pradu stalego przekazywane jest za po¬ moca przewodu do pobudzajacego niskoprzewodo- wego filtra, w którym umieszczony jest sygnal.Wyrównanie napiecia w urzadzeniu o dzialaniu wzmacniajacym powoduje wzmocnienie sygnalu, który jest przylaczony do kompensatora napiecia pradu miedzy wartoscia poprzednia a wartoscia otrzymana.Wyjsciowy sygnal doprowadzany jest do obwodu logicznego, który tworzy, zgodne z przewidywa¬ niem polaczenie.Na fig. 5 uwidoczniony jest wykres ukladu kon¬ troli dokonywanej wedlug wynalazku, gdzie Al przedstawia generator pradu stalego, BI tensometr lub mostek Whestsone'a polaczony z tensometrem, Cl kompensator napiecia, Dl niskoprzewodowy filtr i El komparator.Gdy pierwszy uklad górny szczotki poddany jest kontroli dzialania wedlug niniejszego wynalazku, to zgodnie z ustaleniem sterowanie górna czescia szczotki, nad samochodem przeznaczonym do my¬ cia, odbywa sie w sposób taki, ze sila nacisku na powierzchnie samochodu jest utrzymywana zgod¬ nie z pierwotnym ustaleniem.Zgodnie z fig. 6 przedstawiony jest uklad kon¬ trolnego urzadzenia dla szczotki górnej gdzie A2 przedstawia mechanizm unoszenia lub obnizenia górnej czesci szczotki, B2 — napedowy silnik, C2 — górna czesc szczotki, D2 — mechanizm do wzdluznego przesuwu, E2 — urzadzenie do kon¬ troli polozenia punktu srodkowego szczotki, F2 — urzadzenie do pomiaru sily, G2 — potencjometr i H2 — inne przetworniki.Przesuwy górnej czesci szczotki sa kontrolowane za pomoca mechanizmu przeznaczonego do wzdluz¬ nego posuwu urzadzenia. Mechanizm ten sklada sie z dwóch elektrycznych silników, umieszczonych po obu stronach urzadzenia.Na fig. 7 przedstawiono przesuwny mechanizm, który jest umieszczony z lewej strony urzadzenia przeznaczonego do mycia samochodu. Mechanizm ten sklada sie z silnika 11, zebatej przekladni 12, montazowego mostka 13, mocujacej sruby 14, lan¬ cuchowego kola 15, lancucha 16 i szynowego kola 17, obracanego przez ten mechanizm i toczacego sie wzdluz szyny ulozonej na podlodze pomieszcze¬ nia, w którym pracuje urzadzenie do mycia.Podnoszacy mechanizm przesuwajacy wierzch szczotki w kierunku pionowym przedstawiony jest na fig. 8, który to mechanizm sklada sie z napedo- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 wego silnika 21, zebatej przekladni 22, kolnierza lancuchowego kola 24 i 26,, lancucha 25, walu 27, rur 28, przeciwwagi 29 i slizgowych plaszczyzn 30 i 31, na których wal szczotki jest umocowany w przystosowanych do tego lozyskach.Slizgowe plaszczyzny umocowane sa na piono¬ wych prowadnicach wzdluz których sa one prze¬ suwane, w przypadku gdy szczotka jest podnoszona lub opuszczana, za pomoca przystosowanego do te¬ go mechanizmu.Wal 27 jest oparty na lozysku 32 i polaczony za pomoca tulei 33, laczacej dwie czesci walu.Mechanizm trzeci jest przeznaczony do napedu wierzchu szczotki, jest uwidoczniony na fig. 9. Me¬ chanizm ten sklada sie z silnika 41 z zebata prze¬ kladnia, kolnierzowego zlacza 42 dla szczotki 43, lozysk 44 oraz slizgowych plaskowników 30 i 31, tworzacych wspornik dla szczotki.Sila utworzona przez wywierany nacisk wierzchu szczotki do powierzchni przeznaczonej do mycia jest mierzona za pomoca kontrolnego ukladu, uwi¬ docznionego na fig. 6. Ten sposób pomiaru jest do¬ konywany za pomoca natychmiastowych obliczen i analiz.Gdy skladniki poziomy X, pionowy skladnik dociskowej sily F wywieranej przez szczotke okreslone, to zgodnie z wykresem wedlug fig. jest X, sa 10 (1) F = X + Y Skladnik poziomego ukladu X jest przyjety w postaci sily powodujacej nadmierne obciazenie szczotki podczas jej obrotu w przypadku, gdy szczotka ta jest przesuwana poziomo i napotyka pionowa sciane. W wyniku tego (2) X = i-x; (X) = x Stosownie do tego, gdy skladnik pionowego ukladu Y jest przyjety o zmniejszonym ciezarze, to szczot¬ ka, która jest przystosowana do posuwu ku przodo¬ wi jest dociskana do poziomej powierzchni, prze¬ znaczonej do mycia.Na fig. 11 i 12 przedstawiono, w sposób schema¬ tyczny, okreslenie ciezaru szczotki i ukladu V.Gdy szczotka dotyka powierzchni przeznaczonej do mycia to zmniejsza sie sila Y wedlug fig. 11.Przy przeciazonym ukladzie (3) Y = i-y; (Y) = y Dla jednostek uwidocznionych w równaniach <2) i (3) dla wzmacniajacych jednostek przyjete sa te same wielkosci.W celu okreslenia dokladnej wartosci F, nacisk uwidoczniony na fig. 10, moze utworzyc sume skladników wedlug wzoru Pitagorasa. (4) F = y/X« = Y* Moze to utworzyc uklad elektroniczny, który jest bardziej korzystny w przypadku utworzenia luku na obwodzie wedlug fig. 8 przy dobranej cieciwie.Z tego: (5) FP = X-Y79 498 Zgodnie z fig. 8 stwierdzono, ze gdy nacisk w stosunku do szczotki jest skierowany pod katem 45° 1o Fperm zgodnie ze wzorem (5) powiekszy sie okolo 30%. W ten sposób wytworzy sie bardzo ko¬ rzystny uklad, ze wzgledu na to, ze nacisk wytwa¬ rzany przez szczotke na przednia i tylna szybe sa¬ mochodu jest okolo 30% mniejszy w stosunku do pionowej i poziomej powierzchni samochodu.Napiecia odpowiadajace ilosciom X i Y sa do siebie dodawane zgodnie z fig. 13. W ten sposób nacisk wywierany przez wierzch szczotki moze byc przystosowany do jakiegokolwiek kierunku. W wy¬ niku tego F = X + Y zgodnie z fig. 13. Jezeli na¬ piecie odpowiadajace sile F wzrosnie, to wartosc odpowiadajaca sile Fp dla szczotki zostanie prze¬ wyzszona.Na fig. 14 przedstawiona jest droga przesuwu wierzchu szczotki nad powierzchnia samochodu wedlug faktycznego przebiegu. Podczas rozpocze¬ cia ruchu wierzch szczotki znajduje sie w poloze¬ niu górnym, podczas gdy pojazd przeznaczony do mycia jest umieszczony przed urzadzeniem. Gdy szczotka jest obracana swobodnie to potencjal jest równy (F = 0) przy czym z wyjscia komperatora otrzymywane jest napiecie zerowe.Kontrolny punkt uwidoczniony na fig. 6 przej¬ muje impulsy i zapoczatkowuje obnizenie obrotów silnika górnej szczotki ustawionej w sposób taki, ze inne uklady nie beda tworzyly przeszkód. Gdy szczotka dotknie powierzchni przeznaczonej do my¬ cia, to zostanie ona obciazona przez sile F.W ten sposób przewidziano, ze sila Fl9 F, F2 wzdluz przesuwajacych sie mechanizmów, które uruchamiaja i przesuwaja szczotke w kierunku poziomym.Szczotka przesuwa sie do czasu gdy F F2, po czym dalszy przesuw zostanie przerwany i rozpocz¬ nie sie podnoszenie szczotki zgodnie z fig. 15.Podnoszenie szczotki bedzie kontynuowane do czasu, gdy calkowita wartosc sily F wzrosnie do wartosci F2, przy której wzdluzny posuw mecha¬ nicznego urzadzenia bedzie uruchomiony ponownie.Jezeli sila F wzrosnie do wielkosci sily Fj to na¬ stapi obnizenie sie mechanizmu. Urzadzenie prze¬ sunie sie nad pojazdem przeznaczonym do mycia, podczas gdy podnoszenie, przesuwanie ku przodo¬ wi i obnizenie nastepuje wedlug fig. 14 i 15. W od¬ niesieniu do kontroli przesuwu bocznych szczotek utworzono, w celu zapoczatkowania ich ruchu taki uklad, który bedzie nastepowal wzdluz bocznej po¬ wierzchni pojazdu przeznaczonego do mycia, przy zachowaniu nacisku szczotki w zakresie pierwotnie ustalonych granic.Kontrola ukladu szczotek jest uwidoczniona w postaci wykresu na fig. 16.W tym ukladzie obwód A3 oznacza glówne od¬ chylenie elementów pomiarowych przeznaczonych do kontroli dzialania szczotki, gdzie B3 oznacza przesuwny mechanizm dla bocznej szazotki, C3 — urzadzenie kontrolne dla ustalenia centrycznego punktu szczotki i D3 — wzdluzny przesuw mecha¬ nizmów urzadzenia. Boczne szczotki zawieszone sa na obrotowych ramkach lub innych podobnych urzadzeniach, w sposób wahadlowy tak jak to uwi¬ docznione zostalo na niektórych rysunkach.Boczne szczotki dociskane sa do scian pojazdu 15 20 25 35 45 50 55 60 65 przeznaczonego do mycia, przy czym odprowadza¬ nie ich odbywa sie za pomoca obrotowego ruchu ramek, które przesuwane sa w sposób mechanicz¬ ny, pneumatyczny lub hydrauliczny.Konstrukcyjne wlasciwosci mechanizmów bocz¬ nych szczotek przedstawione sa na fig. 17. Obroto¬ wa ramka 51 jest obracana w obudowie mecha¬ nizmu przy zastosowaniu pionowo ustawionych lo¬ zysk 53.Druga ramka 52 utrzymujaca szczotke ustawiona jest w sposób obrotowy w stosunku do ramki 51, równiez za pomoca pionowo umocowanych lo¬ zysk 54.Szczotka 55 jest umocowana w sposób obrotowy przy zastosowaniu lozysk 56, do konców ramki 52 i jest obracana za pomoca silnika 57 z zebatym kolem. Gdy koniec ramki 52 jest podparty i utrzy¬ mywany za pomoca poprzecznie umocowanej pro¬ wadnicy 58 na której ramie 59, umocowano drugim koncem. do górnego ramienia ramki 52 w sposób slizgowy wzdluz prowadnicy.Wychylny przesuw szczotki dokonywany jest za pomoca cylindrycznego mechanizmu 60.Czujnik 61 kontrolujacy sile nacisku szczotki umieszczony jest na ramieniu 59 zgodnie z uwi¬ docznieniem na fig. 18. Czujnik ten powoduje usta¬ lenie i zwrot przesuwu ramki, której przednia czesc jest dociskana razem ze szczotka do po¬ wierzchni przeznaczonej do mycia.Na fig. 19 uwidoczniony jest schemat sil wytwo¬ rzonych w ramieniu 59, na którym umieszczony jest czujnik 61.Zgodnie ze strzalka Fa sila wystepujaca na sku¬ tek nacisku bocznych szczotek na powierzchnie Fb jest sila wywolana przez prowadnice szynowa lub wyzlobienie.Dlugosc tensometru jest powiekszona lub zmniej¬ szona, zaleznie od kierunku i wielkosci nacisku si¬ ly Fa+ Fb.Uklad pomiaru dla sil dzialajacych w polaczeniu z bocznymi szczotkami jest uwidoczniony na fig. 20 w ksztalcie wykresu.Wykres 14 przedstawia generator stalego pradu, B4 — tensometr, C4 — uklad odchylenia pradu stalego, D4 — wzmacniacz, E4 — wyznacznik cal¬ kowitej wartosci, F4 — komperator.Wzmacniacz zmiany napiecia pradu stalego jest ustalony w sposób taki, ze spadek napiecia bedzie wskazywal na tym wzmacniaczu polozenie zerowe, w przypadku gdy szczotki nie beda dociskane do przedniej lub tylnej czesci pojazdu. Gdy szczotki beda dociskaly do przedniej lub tylnej czesci po¬ jazdu, to dlugosc tensometru stosownie do nacisku lub zluzowania szczotki zostanie zmniejszona lub zwiekszona. Gdy tensometr bedzie zasilany pradem o stalym napieciu, to napiecie wyjsciowe stosow¬ nie do dlugosci tensometru, bedzie zwiekszone lub zmniejszone.Gdy wyjscie ze wzmacniacza bedzie kontynuo¬ wane, to bedzie utrzymywane napiecie dodatnie lub tez ujemne.Gdy wartosc z tego napiecia zostanie przejeta, to bedzie ona przewodzona dalej do komperatora tworzacego wyrównanie miedzy napieciem ustalo¬ nym i napieciem wyjsciowym.Gdy wejsciowe napiecie bedzie wieksze od wyj-79 498 9 10 sciowego, to poziom potencjalu bedzie otrzymywa¬ ny w postaci wyniku.Na fig. 21 przedstawiony jest schematyczny uklad posuwu bocznych szczotek podczas procesu myciapojazdu. 5 Szczotki wedlug tego schematu przesuwane sa z boków wokól obudowy pojazdu.Zgodnie z innym ukladem, wedlug wynalazku tensometr moze byc umieszczony na walkach szczotek napedzanych przez silniki, przy równo- io czesnym mierzeniu obrotowego momentu, otrzy¬ mywanego na skutek obrotów walków.Na fig. 22 przedstawiony jest schematyczny uklad tensometru mierzacego ustalenie mostku, który zamontowany jest na walku przeznaczonym ^ do wykonania pomiarów. Tensometr ukladu most¬ ku 71 jest umocowany na wale 72 silnika 73.Mostek jest polaczony ze slizgowymi pierscieniami 74, polaczonymi z elektronicznym urzadzeniem 75 za pomoca ukladu szczotek 76. Elementy te sa zamkniete przez obudowe 77 i kolnierz 78, który umieszczony jest na koncu walu.Sygnal podany przez tensometr przekazywany jest przez prowadnice uwidoczniona na fig. 22, do obwodu przedstawionego na fig. 26.Dzialanie obwodu uwidocznione jest na schema¬ cie wedlug fig. 23. W nawiazaniu do zasad dziala¬ nia tensometru, opornosc jego jest ustalona za po¬ moca wzoru: R — Rnom 1 "T Knom * I (1 T gAt) 30 gdzie: R= opornosc tensometru Rnom= opornosc tensometru przy zerowym napieciu przewodu, normalnie 120, 35 300 lub 600 om Knom= tensometr utrzymany miedzy 2,0...2,1 lecz pólprzewodnik tensometru oko¬ lo 125—160 g= wspólczynnik temperatury ^ zlt= róznica temperatur <9 = naprezenie rozciagajace £= wspólczynnik sprezystosci Wytwarzane dotychczas tensometry poddawane sa badaniu na wyrównanie temperatury i wytwarzane « sa w sposób seryjny, przy czym tensometry przy¬ stosowane do niektórych metali takich jak stali weglowej lub nierdzewnej i aluminium.Skrócenie liniowe jest mniejsze niz 1% podczas gdy wydluzenie miesci sie w zakresie miedzy 50 0 a 10-2.Na fig. 23 przedstawiony jest schematyczny uklad kontrolnego urzadzenia dla górnej szczotki.Zgodnie z rysunkiem ukladu A5 oznacza poten- cjonalne zródlo wytworzonego napiecia 15 V, B5 55 pomiarowy mostek dla utworzonych poziomych sil, C5 — urzadzenie o róznych fazach przesuwu, D5 — filtr rektyfikacyjny, E5 — urzadzenie sumu¬ jace, F5 — kompensator obnizenia, G5 — kompen¬ sator podnoszenia, H5 — urzadzenie pomiarowe ©q dla sily pionowej, 15 — wzmacniacz dolnego filtra i J5 — urzadzenie wyrównujace napiecie pradu stalego.Literowane oznaczenia Ii i J2 przedstawiaja ge¬ nerator pradu stalego, V± i U2 — napiecie przewo- 65 dzone do kontrolnego osrodka wedlug fig. 6. X i Y — wartosci napiecia odpowiadajace ukladom X i Y, dla sily nacisku szczotki, zgodnie z powyz¬ szym opisem i FI oraz F2 oznaczaja wstepne gra¬ nice dla sily nacisku szczotki.Na fig. 24 przedstawione jest pomiarowe urza¬ dzenie w formie schematu dla sil dzialajacych na boczne szczotki. Na tym schemacie rózne pomia¬ rowe urzadzenia przedstawione sa w formie naste¬ pujacych ukladów gdzie A6 przedstawia generator pradu stalego, B6 — tensometr, C6 — urzadzenie wyrównujace napiecie pradu stalego, D6 — filtr rektyfikacyjny, E6 — prostownik, F6 — kompensa¬ tor i G6 stabilizator napiecia.Zgodnie z fig. 25 tensometry 61 i 62 umieszczone sa na slizgowych plaszczyznach 30 górnych szczo¬ tek. Tensometry umieszczone sa na róznych dlu¬ gosciach slizgowych plaszczyzn powodujacych róz¬ ne sily nacisku wywieranego na szczotke.Tensometry 61 umieszczone sa na plaskiej stro¬ nie slizgowej plaszczyzny gdzie wskazuja dlugosc kierunku, podczas gdy tensometry 62 wskazuja od" chylenie plaszczyzny 30.Przedstawiony na fig. 26 wykres obrazuje zesta¬ wienie kontrolnego urzadzenia mierzacego obroto¬ wy moment walu szczotki lub napedowego silnika.Urzadzenie to jest podobne do uwidocznionego na fig. 23.Obwód A7 przedstawia zródlo napiecia, B7 — mostek pomiarowy dla obrotowego momentu, C7 — urzadzenie dla przestawienia faz, D7 — filtr prostowniczy, E7 — komporator obnizenia i F7 — komporator podwyzszenia napiecia.Oznaczenie literowe Lx przedstawia generator pradu stalego, M± i M2 — wstepne ograniczniki dla obrotowego momentu i Ui oraz U2 — wartosc na¬ piecia doprowadzanego do kontrolnego osrodka, zgodnie z ukladem uwidocznionym na fig. 6.Na fig. 27 przedstawiony jest uklad tensometrów 81, które polaczone sa ze soba i ze slizgowymi pierscieniami 82 umieszczonymi na wale szczotki 83 i sa oprócz tego polaczone za pomoca slizgo¬ wych szczotek 84 z innymi kontrolnymi urzadze¬ niami. PL