Pierwszenstwo: 26.06.1972 (P. 156272) Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 10.02.1975 75705 KI. 7b, 3/10 MKP B21c3/10 Twórcywynalazku: Henryk Orzechowski, Jerzy Zawadzki, Stefan Widanka Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Hutniczo-Przetwórcze Metali Niezelaznych „Hutmen", Wroclaw (Polska) Sposób i urzadzenie do ciagnienia rur Przedmiotem wynalazku jest sposób ciagnienia rur oraz urzadzenie przeznaczone do wytwarzania rur z me¬ tali kolorowych oraz ich stopów.Znany jest i stosowany sposób ciagnienia rur przez ciagadlo i trzpien, w którym to sposobie smarowanie uzyskuje sie przez uprzednie zanurzenie rury w emulsji, badz tez droga natrysku emulsja ciagnionej rury juz w trakcie ciagnienia.Wada tego sposobu jest wystepowanie niedostatecznego smarowania zarówno zewnetrznej jak i wewnetrz¬ na powierzchni rury co w konsekwencji powoduje powstawanie duzych sil tarcia w strefie odksztalcenia, mie¬ dzy plaszczyznami styku ciagadla i trzpienia z zewnetrzna i wewnetrzna powierzchnia ciagnionej rury. Efektem tego zjawiska sa wysokie straty energii na pokonanie oporów tarcia, siegajace do 70% calkowitej energii procesu ciagnienia, a takze szybkie zuzywanie sie stosowanych w procesie narzedzi.Znany jest sposób ciagnienia rur w warunkach hydrodynamicznego smarowania, w którym to sposobie efekt hydrodynamiczny uzyskuje sie poprzez umieszczenie tulejki przed ciagadlem, przy czym smar w postaci powloki wykonanej na rurze przed ciagnieniem dostaje sie do przestrzeni miedzy ciagadlem a ciagniona rura. Ze wzgledu na wymagane wysokie tolerancje narzedzi oraz stale warunki ciagnienia brak mozlwosci wplywania od zewnatrz na przebieg procesu ciagnienia sposób ten nie znajduje zastosowania w praktyce przemyslowej.Celem wynalazku jest umozliwienie wytwarzania rur droga ciagnienia w warunkach zasadniczego zmniejsze¬ nia energii traconej w procesie na pokonywanie oporów tarcia oraz przy wielokrotnym zmniejszeniu zuzycia stosowanych narzedzi.Zadaniem wynalazku jest opracowanie sposobu i urzadzenia do stosowania tego sposobu, które by realizo¬ waly postawiony cel.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie sposobu ciagnienia, w którym rura ciagniona przy uzyciu dwóch trzpieni i dwóch ciagadel jest smarowana po zewnetrznej i wewnetrznej powierzchni w obszarze miedzy uszczelniajacym trzpieniem,, a roboczym trzpieniem przez wprowadzenie do wymienionego obszaru smaru pod takim cisnieniem, aby cisnienie przed ciagadlem roboczym bylo równe przy danej szybkosci ciagnienia i srednicy rury oporom odksztalcenia ciagnionego materialu, przy czym odleglosc miedzy dwoma trzpieniami wynosi2 75705 od 20 mm do 100 mm, podczas gdy róznica miedzy srednica zewnetrzna ciagnionej rury a srednica wewnetrzna cisnieniowej komory w której usytuowane sa obydwa ciagadla oraz obydwa trzpienie wynosi od 0,02 mm dov 0,08 mm i takiej samej wielkosci jest róznica miedzy wewnetrzna srednica ciagnionej rury, a srednica zewnetrzna przedluzenia laczacego obydwa trzpienie.W zakresie urzadzenia do stosowania sposobu cel wynalazku zostal osiagniety przez skonstruowanie urza¬ dzenia do ciagnienia zaopatrzonego w dwa trzpienie i dwa ciagadla, które to urzadzenie ma korpus zaopatrzony w cylindryczna komore przelotowa, w której zjednej strony jest osadzone uszczelniajace ciagadlo zas z drugiej strony jest osadzone robocze ciagadlo przy czym wewnatrz komory jest usytuowany uszczelniajacy trzpien i roboczy trzpien trwale ze soba polaczone przez cylindryczny przedluzacz do którego zamocowany jest roboczy trzpien oraz przez obsade uszczelniajacego trzpienia, podczas gdy trzpieniowy drag trwale polaczony z obsada uszczelniajacego trzpienia jest zaopatrzony w wspólosiowy kanal stykajacy sie z drugim kanalem wydrazonym wspólosiowo w obsadzie uszczelniajacego trzpienia, a ponadto koncówka obsady uszczelniajacego trzpienia ma uksztaltowane poprzecznie do swojej osi rozprowadzajace kanaliki, zas w bocznej scianie korpusu sa utworzone dwa otwory sluzace do doprowadzania smaru pod cisnieniem oraz do zamocowania cisnieniomierza.Sposób i urzadzenie do stosowania sposobu bedace przedmiotem wynalazku umozliwiaja w stosunku do znanego stanu techniki na zasadnicze zmniejszenie sily ciagnienia o okolo 60%, wielokrotne, okolo 10 razy zwiekszenie zywotnosci narzedzi niezbednych w procesie ciagnienia oraz znaczne zwiekszenie predkosci ciagnie¬ nia lub jednostkowego zgniotu. Rozwiazanie wedlug wynalazku dzieki plynnemu smarowaniu obu powierzchni rury w warunkach hydrostatyczno-hydrodynamicznego cisnienia zwieksza zasadniczo parametry procesu ciagnie¬ nia: przy zmniejszeniu spolecznych nakladów na ten proces w zakresie energii jak i jednostkowego zuzycia narzedzi, pozwala ponadto na uzyskiwanie wyrobu o wysokich tolerancjach wymiarowych, umozliwia na zew¬ netrzne oddzialywanie na, proces ciagnienia poprzez optymalny dobór cisnienia oleju doprowadzanego do ob¬ szaru miedzy dwoma trzpieniami, w plaszczyznach miedzy zewnetrzna powierzchnia ciagnionej rury i ciagadlem oraz miedzy wewne trzna powierzchnia rury i trzpieniem roboczym.Wynalazek zostanie blizej objasniony przy pomocy rysunku na którym w przekroju wzdluznym pokazano . przyklad wykonania urzadzenia do stosowania sposobu wedlugwynalazku. - W sposobie wedlug wynalazku rura 1 jest ciagniona przy uzyciu dwóch trzpieni i dwóch ciagadel, przy czym smarowanie zewnetrznej i wewnetrznej powierzchni ciagnionej rury nastepuje w obszarze miedzy uszczel¬ niajacym trzpieniem 2 a roboczym trzpieniem 3. Smarowanie obydwu powierzchni ciagnionej rury 1 w wymie¬ nionym obszarze jest realizowane przez wprowadzenie smaru pod takim cisnieniem, aby cisnienie przed robo¬ czym ciagadlem 4, przy danej szybkosci ciagnienia oraz srednicy rury ciagnionej bylo równe oporowi odksztalca¬ nia ciagnionego materialu. Sposób ciagnienia wymaga aby odleglosc miedzy uszczelniajacym trzpieniem 2 i robo¬ czym trzpieniem 3 wynosila od 20 mm do 100 mm, natomiast róznica miedzy srednica zewnetrzna ciagnionej rury 1 a srednica wewnetrzna cisnieniowej komory zamykajacej obszar ograniczony obydwoma trzpieniami 2 i 3 musi zawierac sie w zakresie od 0,02 mm do 0,08 mm. Tej samej wielkosci jest róznica miedzy wewnetrzna srednica ciagnionej rury 1 a srednica cylindrycznego przedluzacza 5 laczacego obydwa trzpienie 2 i 3.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku ma korpus 6 wewnatrz którego jest utworzona cylindryczna przelotowa komora. Z jednej strony komory w korpusie 6 jest osadzone uszczelniajace ciagadlo 7, zas z drugiej strony jest osadzone robocze ciagadlo 4. Ciagadla 4 i 7 sa zamocowane do korpusu 6 za pomoca obejm 8 i 9. Miedzy korpusem 6 a czolowymi powierzchniami ciagadel 4 i 7 sa umieszczone uszczelki 10 i 11.Wewnatrz komory korpusu 6 jest umieszczony roboczy trzpien 3 wspólpracujacy z roboczym ciagadlem 4 oraz uszczelniajacy trzpien 2 wspólpracujacy z uszczelniajacym ciagadlem 7. Uszczelniajacy trzpien 2 jest zamoco¬ wany do trzpieniowego draga 12 za pomoca obsady 13. Roboczy trzpien 3jest zamocowany za pomoca sruby 14 do cylindrycznego przedluzacza 5. Wewnatrz trzpieniowego draga 12 jest utworzony wspólosiowo kanal 15 przechodzacy w drugi kanal 16 wydrazony wspólosiowo w obsadzie 13 uszczelniajacego trzpienia 2.W koncówce obsady 13 sa utworzone prostopadle do jej osi rozprowadzajace kanaliki 17. Obsada 13 uszczelniajacego trzpienia 2 jest trwale polaczona z cylindrycznym przedluzaczem 5. W bocznej scianie korpusu 6 sa utworzone otwory 18 i 19 sluzace do doprowadzenia do komory korpusu 6 smaru pod cisnieniem oraz do zamocowania cisnieniomierza. Smar pod cisnieniem jest z zewnatrz doprowadzany do obszaru ograniczonego uszczelniajacym trzpieniem 2 irobcczym trzpieniem 3, miedzy powierzchnie wewnetrzna ciagnionej rury 1 i roboczy trzpien 3 oraz przedluzacz 5 przez kanaly 15 i 16 wydrazone w trzpienionym dragu 12 i obsadzie 13 oraz przez kanaliki 17.Do przestrzeni miedzy zewnetrzna powierzchnia ciagnionej rury 1 a robocze ciagadlo 4 i wewnetrzna powierzchnie komory wewnatrz korpusu 1 smar jest dostarczany pod regulowanym cisnieniem przez otwór 18.75 705 3 PL PL