Pierwszenstwo: 73911 KI. 47e,7/18 MKP F16n 7/18 Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 09.12.1974 Twórcy wynalazku: Rudolf Giemza, Alojzy Mrozek, Alfred Tront Uprawniony z patentu tymczasowego: Rybnicka Fabryka Maszyn „Ryfama" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Rybnik (Polska) Urzadzenie do smarowania rozbryzgowego lozysk walka szybkobieznego przekladni zebatej Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do smarowania rozbryzgowego lozysk walka szybkobieznego przekladni zebatej zwlaszcza przekladni katowej.Znane dotychczas urzadzenia smarownicze lozysk walka szybkobieznego przekladni zebatej rozwiazane sa w ten sposób, ze lozysko od strony wnetrza przekladni smarowane jest rozbryzgowo podobnie jak lozyska pozostalych walków, zas lozysko, wzglednie zestaw lozysk od strony zewnetrznej ze wzgledu na znikoma skutecznosc rozbryzgu w tej strefie smarowane jest smarem stalym doprowadzonym do komory smarowej znajdujacej sie pomiedzy lozyskami. Rozwiazanie to jest niekorzystne z uwagi na zjawisko wyplukiwania smaru stalego przez olej przedostajacy sie do komory poprzez lozysko wewnetrzne. Brak mozliwosci obserwacji tego procesu i uzupelniania w pore wyplukanego smaru uniemozliwia w praktyce skuteczne wykorzystanie tego sposobu. Znane sa poza tym urzadzenia, w których smar ciekly pochodzacy z rozbryzgu gromadzi sie w specjalnych wglebieniach kadluba, skad splywa do komory miedzylozyskowej. W niektórych przekladniach smar ciekly doprowadzany jest do komory smarowej poprzez wydrazony w tym celu walek szybkobiezny.Znane urzadzenia smarownicze wykazuja nastepujace wady: doprowadzanie smaru przez walek szybkobie¬ zny wymaga dodatkowego urzadzenia kierujacego rozbryzg w kierunku osi walka, jest poza tym trudne .technologicznie. Doprowadzanie oleju wolnym splywem z wglebien kadluba nie sprzyja ukierunkowaniu tego splywu do wewnatrz lozyska, wskutek czego smarowanie tym sposobem jest najczesciej niedostateczne, szczególnie w przypadku duzego obciazenia lozyska. Obydwa rozwiazania sa zupelnie nie przydatne w przypad¬ ku ustawienia przekladni na pochylosci przy podniesieniu walka szybkobieznego ku górze. Ma to miejsce szczególnie przy eksploatacji przenosników zgrzeblowych w górnictwie gdzie przekladnie zebate pracuja pod róznym katem nachylenia w zaleznosci od pochylenia wyrobiska.Celem wynalazku jest opracowanie urzadzenia smarowniczego nie majacego powyzszych wad.Cel ten zostal osiagniety przez zastosowanie rozwiazania bedacego przedmiotem wynalazku. Polega ono na wprowadzeniu do komory miedzylozyskowej stozkowego wirnika podajacego olej do lozyska zewnetrznego.Smar ciekly przedostaje sie do komory miedzylozyskowej w sposób znany z wglebien kadluba gdzie nanoszony jest rozbryzgiem przy pomocy kól zebatych. Wirnik osadzony jest sztywno na walku szybkobieznym sluzac równoczesnie jako element dystansowy pomiedzy wewnetrznymi pierscieniami lozysk. Wirnik ten ma ksztalt scietego stozka zwróconego szersza podstawa w strone lozyska zewnetrznego. Srednica szerszej podstawy stozka i jego nachylenie sa tak dobrane, ze pod wplywem sily odsrodkowej olej przechodzi na krawedz podstawy2 73 911 stozka i splywa do sasiadujacej z ta krawedzia bocznej szczeliny lozyska. Stozek wyposazony jest poza tym w kilka wystajacych, symetrycznych lopatek zblizonych ksztaltem w przekroju poprzecznym do litery T. Sluza one do zwiekszenia intensywnosci przeplywu oleju w strone smarowanego lozyska przez zapobieganie nadmier¬ nemu rozbryzgowi z powierzchni stozkowej w strone scianek komory smarowej. Po przejsciu oleju przez smarowane lozysko scieka on nastepnie kanalem splywowym do wnetrza przekladni. W ten sam sposób splywa równiez do przekladni nadmiar podawanego na powierzchnie stozka oleju.W celu zapewnienia dostatecznego nanoszenia oleju do wglebien kadluba niezaleznie od kierunku obrotów walka szybkobieznego, wspólpracujace z nim talerzowe kolo zebate zaopatrzone jest po stronie przeciwleglej do uzebienia w wystajace zebra ustawione skosnie w stosunku do osi kola talerzowego, przy czym patrzac od strony uzebienia kierunek pochylenia tych zeber jest przeciwny do kierunku pochylenia linii zeba. Zebra te w przypadku niekorzystnego kierunku obrotów dla tworzenia przez uzebienie rozbryzgu w strone wglebien kadluba, powoduja powstanie rozbryzgu dodatkowego zasilajacego.Zaletami przedstawionego rozwiazania sa: zapewnienie ciaglego, obfitego smarowania lozyska zewnetrzne¬ go przy zastosowaniu smarowania rozbryzgowego z równoczesnym wyeliminowaniem wplywu takich czynników jak zmiana kierunku obrotów przekladni, czy tez zmiana jej ustawienia wzgledem poziomu. Wynika z tego zwiekszenie trwalosci lozyska zewnetrznego i zmniejszenie oporówjego ruchu.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie rozwiazania na rysunku, którego fig. 1 przedstawia fragment przekladni zebatej, w przekroju podluznym, fig. 2 przedstawia wirnik w przekroju poprzecznym prostopadlym do powierzchni stozkowej, fig. 3 przedstawia fragment przekladni w przekroju poprzecznym i fig. 4 przedstawia kolo zebate talerzowe w widoku z boku.Urzadzenie smarownicze sklada sie z stozkowego wirnika 1 osadzonego sztywno na szybkobieznym walku 2 pomiedzy lozyskiem wewnetrznym 3 i lozyskiem zewnetrznym 4. Wirnik 1 zaopatrzony jest w symetryczne lopatki 5 majace w przekroju poprzecznym ksztalt zblizony do litery T. Srednica szerszej podstawy 6 stozka jest tak dobrana, ze odpowiada w przyblizeniu srednicy szczeliny 7 zewnetrznego lozyska 4. Talerzowekolo zebate 8 po przeciwleglej stronie uzebienia 9 jest wyposazone w zebra 10 usytuowane skosnie wzgledem osi 11 kola zebatego 8 przy czym, patrzac od strony uzebienia 9 kierunek pochylenia zeber 10 wzgledem osi 11 jest przeciwny do kierunku pochylenia linii zeba wzgledem tej samej osi 11. Kadlub 12 przekladni ma znane wglebienia 13 sluzace do gromadzenia smaru cieklego przedostajacego sie nastepnie otworem 14 do miedzylo- zyskowej komory 15. W dolnej czesci kadluba 12 jest kanal splywowy 16 kierujacy sciekajacy olej do wnetrza przekladni. PL PL