Pierwszenstwo: 20.08.1971 (P. 150119) Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 28.64J975 73827 K1.40b,37/06 MtKP C22c 37/06 Twórcy wynalazku: Edmund Machynia, Zbigniew Tyszko, Mieczyslaw Staniuk Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Odlewnictwa, Kraków (Polska) Zeliwo stopowe o wysokich wlasnosciach mechanicznych i sposób jego otrzymywania Piaedmiotem wynalazku jest zeliwo stopowe o wy¬ sokich wlasnosciiach mechanicznych i sposób jego otrzy¬ mywania: szczególnie odporne na scieranie przez materialy twarde i ostre.Czesci urzadzen narazonych na scieranie i uderzenia mediainiiiazine wykonuje sie glównie z zeliwa stropowego i martenzytydznego oratz staliwa imiamganowego zwa¬ nego staliwem Hadfiielda.Tworzywa ta posiadaja niska zywotnosc w warunkach wystepujacych jednoczesnie: scierania i uderzen mecha¬ nicznych co ma miejsce w mlynach kulowych.Ponadto produkcja zeliwa martenzytyczniego oparta jest na drogim i deficytowym pierwiastku jakim jest nikiel, a technologia otrzymywania staliwa mangano¬ wego jest trudna i uciazliwa.Celem wynalazku jest wytworzenie tworzywa posia¬ dajacego irownoczesnie duza odpornosc na scieranie i uderzenia mechaniczne, a zadaniem technicznym jest opracowanie skladu jakos^jiowo-ilosciowego twonzywa oraz sposobu jego wytwarzania.Zadanie techniczne rozwiazano przez wytworzenie zeliwa stopowego, w którego sklad chemiczny wchodza: 2,6—3,4% C; 0,2—2,2% Si; 0,3—1,8% Mn; do 0,35 P; do 0,12 S; 14—36% Cr; 0,3—2,6 Mo; 0,05—0,6% V; 0,05—0,8% W; 0,08—0,3% Ti; do 0,06% B; do 0,3% Zr; do 0,8% Be; do 0,006% Oa i do 0,03% La. Jako modyfikator stosuje sie stop lub mieszanine wprowa¬ dzana do zeliwa wyjsciowego chromowo-molibdenowego w ilosci minimum 30% reszty pierwiastków zawartych 10 15 20 25 30 w koncowym skladzie chemicznym zeliwa wedlug wy¬ nalazku.Modyfikacje zeliwa wyjsciowego przeprowadza sie w piecu odlewniczym, na rynnie pieca lub w kadzi odlewniczej w temperaturze 1580°—1670°C.Zeliwo wedlug wynalazku poddaje sie obróbce ter¬ micznej polegajacej na nagrzaniu do temperatury okolo 1100°C wygrzaniu w tej temperaturze i studzeniu na powietrzu do temperatury 20°C. Nastepnie przepro¬ wadza sie wyzarzanie odprezajace w temperaturze okolo 240°Cj Zeliwo wedlug wynalazku wykazuje bardzo wysoka odpornosc na scieranie i uderzenia mechaniczne. Zy¬ wotnosc plyt wykladzinowych w mlynach kulowych, wykonanych z zeliwa wedlug wynalazku jest okolo 10 razy wieksza anizeli plyt wjdkonanych ze staliwa man¬ ganowego i zeliwa stopowego — maitenzytycznego.Przykladowy sklad chemiczny zeliwa wedlug wyna- Ti = 0,08% dezarowych Przyklad I C = 2,6 % ciezarowych Si = 0,4% — „ — Mn =1,8% — „ — P do 0,25% — „ — S do 0,12% — „ — Cr =14,0% — „ — Mo = 2,6% — „ — V = 0,4% — „ — W = 0,6% — „ — Przyklad II C = 3,2% ciezarowych Si = 1,4% — „ — Mn = 0,3% — „ — P do 0,10% — „ — S do 0,06% — „ — Or=36% — „ — Mo = 0,3% — „ — V = 0,05% — „ — W = 0,05% — „ — 7382773827 Przyklad I Ti = 0,08 % ciezarowych B do 0,01 % — „. — Zr do 0,01 % — „ — Be do 0,01 % — „ — Ce do 01 % — „ — La — Fe reszta Przyklad II Ti = 0,30% ciezarowych B do 0,06% — , Zr =0,03% — Be do 0,8% — Ce do 0,06% — La do 0,03% — Fe reszta PL PL