Sposób wykanczajacej obróbki powierzchni krzywoliniowych, utworzonych bardzo duzymi promieniami Przedmiotem wynalazku jest sposób bardzo dokladnej obróbki wykanczajacej krzywolinio¬ wych powierzchni symetrycznych lub niesyme¬ trycznych, w których krzywizny wklesle lub wy¬ pukle utworzone sa bardzo duzymi promieniami rzedu 100 metrów i wiecej.Sposób wedlug wynalazku ma zastosowanie zwlaszcza w wytwarzaniu wszelkiego rodzaju stalowych kopialów, szablonów i przymiarów, w których wklesle lub wypukle powierzchnie krzy¬ woliniowe czesto winny byc wykonywane z do¬ kladnoscia do ulamka mikrona, zas najwieksza glebokosc wkleslosci, lub wysokosc wypuklosci ograniczone sa do kilkunastu lub kilkudziesieciu mikronów.Znane sposoby wykanczajacej obróbki takich powierzchni polegaja na recznym dogladzaniu za¬ rysów krzywoliniowych za pomoca ksztaltowych oselek drobnoziarnistych, przy czym operacja ta¬ ka trwa zazwyczaj od kilkunastu do kilkudziesie¬ ciu godzin, zaleznie od ksztaltu i wielkosci krzy¬ wizny oraz wymaga podczas wykonywania wielo¬ krotnego powtarzania pomiarów. W wyniku otrzy¬ muje sie powierzchnie tylko zblizone do zarysów teoretycznych, a niekiedy wykonanie jest wrecz niemozliwe.Znane sa równiez sposoby wykonywania szab¬ lonów w postaci walców cylindrycznych. Walec taki mocuje sie na szlifierce w ten sposób, ze jego os zostaje pochylona w stosunku do osi 10 sciernicy przeznaczonej do profilowania wedlug tego szablonu. Jednak tym sposobem mozna uzy¬ skac tylko zarysy hiperboliczne, zas dokladnosc jest zazwyczaj niewystarczajaca, gdyz zalezy od dokladnosci nastawienia kata pochylenia osi wal¬ ca, który w tych przypadkach wynosi zazwyczaj kilkanascie minut, zas dokladnosc podzialki kato¬ wej na szlifierkach podawana jest tylko w pel¬ nych stopniach.Celem wynalazku jest usuniecie wzglednie o- graniczenie wymienionych wad i zredukowanie pracochlonnosci wykonania dokladnych zarysów krzywoliniowych.Cel powyzszy zostal osiagniety w sposobie, w 15 którym dokladne zarysy powierzchni krzywoli¬ niowych uzyskuje sie przez docieranie ich na plycie zeliwnej sluzacej do docierania powierzchni plaskich, po uprzednim podgrzaniu tych partii materialu docieranych powierzchni, które maja 20 byc wklesle.Sposób wedlug wynalazku jest blizej opisany na podstawie rysunku przedstawiajacego kopial, sluzacy do prowadzenia nózki przyrzadu do pro¬ filowania sciernicy na szlifierce do szlifowania 25 walków metoda wcinania do obróbki przedmiotów o zarysie wypuklym, którego luk utworzony jest promieniem R = 150 metrów, zas wysokosc wy¬ puklosci h = 14 mikronów.Przebieg wykonywania dokladnych zarysów 30 krzywoliniowych jest opisany ponizej. W przygo- 73 77273772 towanym uprzednio pólfabrykacie, zahartowanym i oszlifowanym, dociera sie najpierw na plaskiej plycie zeliwnej te powierzchnie, która powinna miec ostateczny ksztalt krzywoliniowy. Docierac nalezy tak dlugo, az uzyska sie powierzchnie zu¬ pelnie plaska. Na zabieg ten lacznie z pomiarem plaskosci zuzywa sie zazwyczaj kilkanascie minut.Nastepnie na docieranej powierzchni lub na przy¬ leglej do niej, na przyklad na powierzchni pro¬ stopadlej do niej, wykonuje sie dowolnym ze zna¬ nych sposobów 8 do 12-tu cienkich rysek, roz¬ mieszczonych w jednakowych odstepach na calej dlugosci zarysu krzywoliniowego.Jesli krzywoliniowa powierzchnia ma byc wkles¬ la, na przyklad jesli zarys krzywizny ma stanowic luk kola zakreslony duzym promieniem, to po¬ wierzchnie te w srodku jej dlugosci podgrzewa sie (na przyklad nad lampa spirytusowa) w ciagu kilku do kilkunastu sekund, zaleznie od masy obrabianego przedmiotu. W wyniku objetosciowej rozszerzalnosci materialu, podgrzana powierzchnia, uprzednio plaska, staje sie wypukla, przy czym maksimum wypuklosci przypadnie na srodku dlu¬ gosci powierzchni czyli w miejscu podgrzania. Wy¬ puklosc ta stopniowo maleje i zanika zupelnie na koncach powierzchni. Powstala wypuklosc szybko likwiduje sie przez docieranie podgrzanej powierz¬ chni na plaskiej plycie zeliwnej. Zabieg takiego docierania przy uzyciu drobnoziarnistej pasty, trwa zaledwie kilka sekund, gdyz podgrzany material szybko stygnie, temperatura wyrównuje sie i od¬ ksztalcenia zanikaja.Opisany zabieg powtarza sie 4 do 5-ciu razy, po czym obrabiany przedmiot nalezy odlozyc az do wyrównania jego temperatury z temperatura oto¬ czenia. W nastepnej kolejnosci dokonuje sie, na przyklad za pomoca optimetru, pomiarów gleboko¬ sci powstalych zaglebien w miejscach na przeciw nacietych uprzednio rysek kontrolnych. W tym ce- 20 25 35 lu przed rozpoczeciem zabiegu docierania nalezy obliczyc rzedne glebokosci wkleslosci w miejscach poszczególnych rysek kontrolnych.' W razie ko¬ niecznosci opisany zabieg mozna powtórzyc. Jesli docierana w opisany sposób powierzchnia ma byc wypukla, to podgrzewanie jej nalezy dokonywac jednoczesnie na obu koncach zarysu krzywolinio¬ wego. Pozostale czynnosci dokonywane sa iden¬ tycznie jak przy zarysach wkleslych.Sposób moze byc stosowany równiez dla zary¬ sów rózniacych sie od luku kolowego, na przy¬ klad do zarysu sinusoidalnego, hiperbolicznego lub tym podobnych. W tych przypadkach zabieg do¬ cierania trwa dluzej, gdyz wymaga podgrzewania powierzchni w kilku miejscach w których wyste¬ puja najwieksze wkleslosci. PL PL