Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 10.06.1974 70677 KI. 35a,5/22 MKP B66b5/22 Twórcywynalazku: Jan Boron, Mieczyslaw Novak Uprawniony z patentu tymczasowego: Biuro Projektów i Dostaw Pieców Tunelowych, Kraków (Polska) Samozakleszczajace cbwytacze slizgowe na prowadnice o przekroju kolowym Przedmiotem wynalazku sa chwytacze slizgowe samozakleszczajace na prowadnice o przekroju kolowym, na przyklad okragle pelne, okragle rurowe lub okragle linowe. Chwytacze kabin dzwigów osobowych i towaro¬ wo-osobowych sluza do awaryjnego zatrzymywania kabiny z opóznieniem nie wiekszym anizeli 2,5 wielkosci przyspieszenia ziemskiego i naleza do obowiazkowego wyposazenia wszystkich dzwigów przewozacych ludzi, stanowiac warunek dopuszczenia tych dzwigów do ekspolatacji.Dotychczas znane i stosowane chwytacze slizgowe samozakleszczajace byly uzywane wylacznie do prowadnic plaskich, przy czym chwytacze te - albo posiadaja kleszcze ze szczekami plaskimi, rozpieranymi sprezyna spiralna, a miedzy szczeki a prowadnice przy pomocy mechanizmu uruchamiajacego, wprowadzone sa plaskie kliny hamujace, zas hamowanie i zatrzymywanie kabiny nastepuje po samoczynnym wciagnieciu klinów az do pelnego rozparcia szczeki kleszczy zaciskanych sprezyna, co stanowi samozakleszczenie chwytaczy na prowadnicy;-albo posiadaja kleszcze równiez umocowane do kabiny dzwigu, ale kleszcze te sa rozpierane mechanizmem srubowym lub urzadzeniem pneumatycznym, a szczeki plaskie dzialaja bezposrednio na pro¬ wadnice plaska.Cecha charakterystyczna tych znanych chwytaczy jest ksztalt ich szczek zaciskajacych, który w kazdym przypadku jest plaski. Ponadto na prowadnicach rurowych lub okraglych byly dotychczas stosowane chwytacze samozakleszczajace natychmiastowego dzialania, jednakze chwytacze z dzialaniem natychmiastowym nie moga byc brane pod uwage jako nie spelniajace koniecznych warunków wymaganych dla dzwigów osobowych z uwagi na zbyt duze opóznienia przy hamowaniu i chwytacze takie nie sa dopuszczone do eksploatacji.Wadami dotychczas stosowanych chwytaczy jest to, ze mogly one byc stosowane tylko na prowadnice plaskie, co, przy stosowaniu w budownictwie prowadnic rurowych lub linowych o przekroju kolowym, wykluczalo ich stosowanie a ponadto chwytacze dotychczas stosowane byly urzadzeniami skomplikowanymi.Z tych powodów zaistniala koniecznosc skonstruowania chwytaczy slizgowych samozakleszczajacych na prowadnice rurowe lub linowe o przekroju kolowym.Istote wynalazku stanowi to, ze szczeki kleszczy sa wyciete pryzmatycznie tak, ze kazda szczeka ma dwie powierzchnie styku z prowadnica, czyli miedzy klinem a szczeka znajduja sie plaskie powierzchnie slizgowe a pryzmowy ksztalt styku klina z prowadnica o przekroju kolowym.2 70677 Takie uksztaltowanie kleszczy powoduje, ze sila nacisku sprezyny Pt przenosi sie dzwignia ramienia chwytacza na szczeki kleszczy i tu daje sile P2 nacisku szczek na kliny, przy czym P2 jest równe k. P! - gdzie kjest przekladnia dzwigni chwytaczy. Sila P2 w szczekach pryzmatycznych nie dziala bezposrednio na prowadnice lecz rozklada sie na dwie sily P'2, dzialajace pod katem a wzgledem sily P2. Z zaleznosci geometrycznych bezwzgledna wartosc sumy (skalarnej) dwóch sil - 2P'2 jest wieksza od sily P2, poniewaz sily tarcia wywoluja skladowe P'2 a nie sila P2 stad sily tarcia od skladowych sa wieksze niz gdyby je wywolywala sila P2. Oznacza to, ze sily tarcia od dwóch pochylonych plaszczyzn tracych sa wieksze od sily tarcia jednej plaszczyzny tracej, dajac wieksza skutecznosc hamowania przy tej samej sile nacisku kleszczy, niezaleznie od systemu chwytaczy slizgowych. Ponadto w przypadku chwytaczy samozakleszczajacych o pryzmatycznych powierzchniach tracych miedzy klinem a prowadnica okragla, róznica sil tarcia potrzebna do samoczynnego wciagania klinów do kleszczy chwytaczy, nie wymaga lozysk tocznych miedzy klinem a szczekami kleszczy, jak to ma miejsce przy prowadnicachplaskich. Chwytacze wedlug wynalazku przedstawione sa na zalaczonym rysunku na którym fig. 1 przedstawia chwytacze slizgowe na prowadnice o przekroju okraglym w widoku z góry, fig. 2 przedstawia wykres sumy sil a fig. 3 przedstawia chwytacze slizgowe w widoku bocznym.Do kabiny 7 przymocowane sa obrotowo dzwignie 3 chwytaczy za pomoca sworzni 4. Dzwignie 3 sa rozpierane sprezyna 5, której skok jest ograniczony ogranicznikiem 6 ale tylko w kierunku nie pozwalajacym na dowolne zamkniecie sie szczek. Wstanie swobodnym, przedstawionym liniami przerywanymi, kliny 2 sa odsuniete o luz L przez opuszczenie klinów w dól o skok s. Po podciagnieciu klinów cieglami mechanizmu uruchamiajacego 8 do zetkniecia sie z prowadnica 1 przy ruchu kabiny 7 w dól nastapi wciaganie klinów miedzy szczeki 3 a prowadnice 1 i rozpieranie kleszczy 3 naciskanych sprezyna 5. Wówczas pojawiaja sie sily Pi ijej pochodne P2. Sila P2 rozklada sie na skladowe P'2 te zas daja sily tarcia T2 wystepujace miedzy prowadnica 1 a klinem 2. Sily tarcia przenosza sie przez chwytacze na kabine hamujac ja na prowadnicy. PL PL