Pierwszenstwo: 10.10.1972 (P. 158 208) Zgloszenie ogloszono: 01.06.1973 Opis patentowy opublikowano: 29.04.1974 70221 KI. 47e,li/10 MKP F16n 11/10 CifiELNIA Urzedu Palantowego fiknij tottntcmmi Uimi Twórcywynalazku: Aleksander Derkaczew, Zenon Zawadzki, Tadeusz Zwanicki Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Lotnictwa, Warszawa (Polska) Urzadzenie do dawkowania osrodka plynnego lub pólplynnego, zwlaszcza do smarowania powierzchni tracych Przedmiot wynalazku dotyczy urzadzenia do dawkowania osrodka plynnego lub pólplynnego poprzez wypychanie go z komory zasobnikowej. Urzadzenie to jest szczególnie przydatne do kontrolowanego smarowania powierzchni tracych, elementów maszyn pracujacych pod cisnieniem.Dotychczas znane urzadzenia do dawkowania skladaja sie z korpusu i tloka. Cisnienie robocze doprowa¬ dzone nad tlok powoduje wypychanie osrodka z komory utworzonej pomiedzy tlokiem a korpusem. Urzadzenie takie spelnia swoje zadanie, gdy wypychanie winno byc stale, az do wyczerpania osrodka. Gdy dawkowanie ma miec charakter okresowy wymagane jest sterowanie impulsem cisnienia roboczego nad tlokiem, na przyklad poprzez stosowanie specjalnego zaworu lub regulatora z przekaznikiem czasowym. Komplikuje to znacznie konstrukcje i przez to czyni ja nieprzydatna w wielu przypadkach.Szczególny przypadek urzadzenia do dawkowania osrodka stanowi znane urzadzenie do smarowania po¬ wierzchni tracych stosowane miedzy innymi w tloczku hamulcowym. Sklada sie ono z cylindrycznej obudowy, w której znajduje sie tlok uszczelniony dwoma uszczelkami na powierzchni zewnetrznej. Wewnatrz tloka jest umieszczony tloczek usytuowany przeciwsobnie wzgledem tloka. Przestrzen pomiedzy tlokiem i tloczkiem jest wypelniona smarem. Cisnienie robocze doprowadzane jest do obudowy od strony tloczka, co powoduje wytla¬ czanie smaru otworem w tloku na powierzchnie trace obudowy i tloka, w obszar powierzchni ograniczonych uszczelkami. Przy dluzszym wzglednie stalym dzialaniu cisnienia roboczego i uszkodzeniu uszczelki nastepuje wycisniecie calego smaru, zwiazane na ogól z niepozadanym zanieczyszczeniem smarem innych powierzchni.Takze przy stalym dzialaniu cisnienia roboczego, majacym miejsce na przyklad przy trwalym zahamowaniu elementu maszyny, smar jest stopniowo wyciskany nawet przy sprawnych uszczelkach. Wynika to z odksztalcal- nosci uszczelek pod wplywem cisnienia, a takze z chropowatosci powierzchni z nimi wspólpracujacymi.Celem wynalazku bylo opracowanie urzadzenia pozbawionego wad i niedogodnosci znanych rozwiazan.W urzadzeniu wedlug wynalazku tlok wypychajacy smar jest zwiazany tloczyskiem, sztywno lub sprezyscie w kierunku osiowym, z tlokiem równowazacym, a ponadto komora robocza, zasilana czynnikiem roboczym powodujacym ruch tloka i wypychanie czynnika dawkowanego z komory zasobnikowej, jest polaczona kanalem dlawiacym z komora równowazaca, zamknieta tlokiem równowazacym.Urzadzenie wedlug wynalazku zapewnia impulsowe dawkowanie osrodka w sposób niewymagajacy stoso¬ wania dodatkowych urzadzen ograniczajacych czas parcia na osrodek. Konstrukcja urzadzenia umozliwia latwe2 70221 ksztaltowanie impulsu parcia zarówno co do czasu trwania jak i proporcji czasowych calego cyklu. Elementy urzadzenia, w wyniku swej prostoty zwartosci i podobienstwa konstrukcyjnego do zasadniczej konstrukcji, na przyklad silownika, nie naruszaja po ich wprowadzeniu ani jego zasadniczej struktury, ani nie oddzialuja na cechy funkcjonalne. Urzadzenie moze byc wiec wprowadzone do juz istniejacych konstrukcji po minimalnych przeróbkach. W przypadku zastosowania urzadzenia do smarowania powierzchni tracych uzyskuje sie smarowanie proporcjonalne do ilosci cykli pracy, na przyklad ruchów tloczka, a niezaleznie od czasu parcia na element roboczy, gdy ten jest nieruchomy, zabezpieczajac jednoczesnie przed skutkami ewentualnego uszkodzenia usz¬ czelki ograniczajacej obszar do którego doprowadzany jest smar. Urzadzenie moze byc zbudowane w szeregu róznych konfiguracji komór, zaleznie od celowosci danego ich usytuowania i polaczenia w konstrukcji.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia schematycznie urzadzenie do dawkowania osrodka, z tlokiem równowazacym mocowanym sztywno do tloczyska, fig. 2 — to samo urzadzenie z tlokiem mocowanym sprezyscie do tloczyska, fig. 3 — takze to samo urzadzenie, z dpowietrzeniem komory, fig. 4- schematycznie tloczek hamulcowy, fig. 5 - schematycznie silownik z tloczyskiem, dwustronnego dzialania, smarowany przy ruchu wysuwajacym tloczysko, fig. 6 — sche¬ matycznie silownik z tloczyskiem, dwustronnego dzialania, smarowany przy ruchu wsuwajacym tloczysko, a fig. fig. 7-MO przedstawiaja rózne elementy dlawiace mocowane w kanale dlawiacym.Urzadzenie do dawkowania osrodka sklada sie z korpusu 1 oraz umieszczonych w nim tloka 2 i tloka równowazacego 3, polaczonych tloczyskiem 4, w którym jest wykonany przelotowy otwór dlawiacy 5. W kor¬ pusie 1 jest wykonana przegroda 6, przez która jest przepuszczone i osadzone suwliwie tloczysko 4. Przegroda 6 oraz tloki 2 i 3 dziela korpus na cztery komory: komore robocza 7 znajdujaca sie pomiedzy dnem 8 korpusu 1 i tlokiem 2, komore zasobnikowa 9 — pomiedzy tlokiem 2 i przegroda 6, komore swobodna 10 — pomiedzy przegroda 6 i tlokiem równowazacym 3 oraz komore równowazaca 11 —pomiedzy tlokiem równowazacym 3 i dnem 12 korpusu 1. Komora robocza 7 jest zasilana cisnieniem roboczym poprzez otwór zasilajacy 13. Z kolei komora zasobnikowa 9 jest wypelniona osrodkiem dawkowanym i jest ona polaczona otworem 14 z zewnetrzna powierzchnia korpusu 1. Dla unikniecia wplywu ewentualnych nieszczelnosci na tloku równowazacym 3 komora swobodna 10 moze byc odpowietrzana kanalem odpowietrzajacym 15 (Fig. 3)^ Tlok równowazacy 3 jest pola¬ czony sztywno z tloczyskiem 4 lub jest zamocowany przesuwnie na tloczysku 4 i podparty sprezyna 16.Opisane urzadzenie do dawkowania osrodka moze spelniac takze role urzadzenia do smarowania. W tym przypadku umieszczone w obudowie odpowiedniego zespolu spelnia jednoczesnie role tloczka hamulcowego (Fig. 4) lub tloka silownika (Fig. 5 i Fig. 6), przy czym w przypadku tloczka hamulcowego (Fig. 4) jak i silow¬ nika smarowanego przy ruchu wysuwajacym tloczysko (Fig. 5) korpus 1 jest pozbawiony dna 8 i komora robo¬ cza 7 jest ograniczona dnem obudowy 17. Role elementu dlawiacego umieszczonego w otworze dlawiacym moze spelniac wkret 18 (Fig. 7) dlawiacy przeplyw na dlugosci swego wyluzowanego gwintu, wymienna tulejka 19 (Fig. 8), wkrecany dlawik stozkowy 20 (Fig. 9) lub zawór zwrotny 21 (Fig. 10). Ten ostatni zapewnia znaczne dlawienie przeplywu z komory roboczej 7 do komory równowazacej 11, a male dlawienie — dla przeplywu zwrotnego. Uzyskuje sie szybkie opróznienie komory równowazacej 11, co w wielu przypadkach polepsza sie efektywnosc dzialania urzadzenia.Cisnienie robocze doprowadzone do komory roboczej 7 oddzialywuje na tlok 2 i za jego posred¬ nictwem — na dawkowany osrodek zgromadzony w komorze zasobnikowej 9 powodujac stopniowe jego wypychanie przez otwór 14. Jednoczesnie osrodek roboczy przedostaje sie przez otwór dlawiacy 5 do komory równowazacej 11. Po okreslonym czasie cisnienia w komorach roboczej 7 i równowazacej 11 wyrównuja sie, co przy tych samych polach powierzchni tloka 2 i tloka równowazacego 3 powoduje ustanie nacisku na osrodek dawkowany i tym samym zaprzestanie jego wypychania. Czas trwania impulsu wypychajacego zalezy przy okres¬ lonej objetosci komory równowazacej 11 i cisnieniu roboczym, od dlawienia w otworze dlawiacym 5, które moze byc regulowane elementami dlawiacymi 18-^20. Opróznienie komory roboczej 7 trwa zazwyczaj dluzej od jej napelnienia, co powoduje skuteczne opróznienie komory równowazacej 3 i przygotowanie urzadzenia do nastepnego cyklu. W przypadku stosowania cieczy jako osrodka roboczego celowe jest zapewnienie sprezystosci komory równowazacej 11. Sprezystosc ta uzyskano przez elastyczne osadzenie w kierunku poosiowym tloka równowazacego 3 na tloczysku 4. Ciecz przeplywa przez otwór dlawiacy 5 i stopniowo wypelnia komore równowazaca 11 napinajac sprezyne 16, az do chwili zrównowazenia parcia na tloku 2. W ten sposób uzyskuje sie stopniowe narastanie cisnienia w komorze roboczej w czasie napelniania, a nastepnie — stopniowe jej opróznianie.W przypadku tloczka hamulcowego (Fig. 4) i silowników (Fig. 5 i Fig. 6) komora zasobnikowa 9 jest wypelniona smarem. Cisnienie robocze doprowadzone do komory roboczej 7 oddzialywujac na tlok 2 powoduje wydostawanie sie smaru przez otwór 14 na powierzchnie trace obudowy 17 i korpusu 1. Poprzez smar i prze-3 70221 grode 6 parcie jest przenoszone na korpus 1, przekazujacy je jako nacisk roboczy na zewnatrz. Jednoczesnie osrodek roboczy przedostaje sie przez otwór dlawiacy 5 do komory równowazacej 11 i nastepuje wyrównanie cisnien. Wyrównanie to powoduje zaprzestanie wypychania smaru, ale jednoczesnie zapewnia wierne podtrzy¬ manie glównego nacisku roboczego korpusu 1, który w opisywanych rozwiazaniach pelni role tloka roboczego. PL